CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NHÂN LỰC CỦA DOANH NGHIỆP 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Công trình nghiên cứu về quản lý nhân lực đã công bố Danh sĩ Thân Nhân Trung từng có câu nói “Hiền tài là nguyên khí của quốc gia”. Điều này nói lên tầm quan trọng của nguồn nhân lực.
Nhân lực là yếu tố quyết định sự thành công của một doanh nghiệp, tổ chức. Do vậy, từ trước đến nay đã có rất nhiều công trình nghiên cứu với cách tiếp cận cũng như quy mô khác nhau về quản lý, phát triển nguồn nhân lực và các vấn đề liên quan. Ví dụ như các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước sau: 1. Các công trình nghiên cứu nước ngoài Theo cuốn sách "Chuyển hóa nguồn nhân lực" (2010) của tác giả William J.Rothwell, do Vũ Thanh Vân dịch, Nhà xuất bản Đại học Kinh tế Quốc dân thì nguồn nhân lực là khâu chiến lược trong việc gắn quản lý tài năng mỗi nhân viên với nhu cầu của tổ chức.
Những thông tin chi tiết về những xu hướng chủ yếu đẩy mạnh nhu cầu tái thiết vai trò của nguồn nhân lực trong các tổ chức ngày nay cũng được nghiên cứu đưa ra. Nguồn nhân lực đóng vai trò then chốt để giải quyết các vấn đề trong kinh doanh, hoạt động của tổ chức, đặc biệt là khi tổ chức phải đối mặt với những thách thức của xu hướng thuê ngoài. Hay trong cuốn "Tối đa hóa năng lực nhân viên", các doanh nghiệp sẽ biết cách làm chủ và thực hành việc quản lý nhân tài thường xuyên.Rothwell đã chỉ ra những chiến lược đơn giản nhưng hiệu quả để tối đa hóa năng lực của nhân viên như: 6 đánh giá tiềm năng; đào tạo; khuyến khích nhân viên thường xuyên đưa ra những phản hồi tích cực và làm việc để không ngừng phát triển bản thân… Các nghiên cứu của Patrick M.Wright và Gary C.McMahan trong "Quan điểm lý thuyết về Chiến lược nguồn nhân lực" (2011), Nhà xuất bản Blackwell Publishing Ltd hay Peter Boxall và John Purcell trong "Chiến lược và quản trị nguồn nhân lực” (2011), Nhà xuất bản Palgrave Macmillan Ltd, đều thống nhất về tầm quan trọng của việc xây dựng và thực thi chiến lược nguồn nhân lực trong tổ chức nói chung. Tuy nhiên, nghiên cứu trên lại thiếu những phân tích chuyên sâu về đặc điểm chiến lược của từng loại tổ chức đặc thù.
Trong báo cáo xu hướng quản lý nguồn nhân lực (Human Capital Management Trends report) năm 2019, các tác giả Ben Eubanks và Trish McFarlane đã nhận thức rõ được vấn đề quản lý nhân lực và sử dụng nhân lực trong doanh nghiệp và chỉ ra cách các tổ chức lớn như GE, IBM, DXC và Dutch Royal Shell tập trung vào các yếu tố chi tiết của công việc như các kỹ năng cụ thể thay vì chỉ quan tâm đến kết quả tổng thể công việc. Các công ty này kiểm tra toàn bộ kỹ năng chi tiết của từng nhân viên để cải thiện kiến thức chuyên môn và kỹ năng của họ để họ luôn sẵn sàng đảm nhận các vị trí mới một cách chuyên nghiệp nhất. Các công trình nghiên cứu trong nước + Cuốn “Quản trị nguồn nhân lực”(2018), Nhà xuất bản Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh của PGS.TS Trần Kim Dung giới thiệu những kiến thức, tư tưởng và kỹ năng cơ bản của quản trị nguồn nhân lực cũng như giải quyết các vấn đề nhân lực trong bối cảnh môi trường kinh doanh có nhiều biến động mạnh mẽ, thị trường cạnh tranh ngày càng khốc liệt và bao quát hết các khía cạnh 7 trong lĩnh vực quản trị nguồn nhân lực: từ thu hút nguồn nhân lực, đào tạo và phát triển, duy trì nguồn nhân lực và quản trị nhân lực trong môi trường hiện đại. + Đề tài nghiên cứu luận văn thạc sỹ “QLNL của Tổng cục Thống kê”(2018), Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội của tác giả Tăng Thị Thanh Hòa, đã phân biệt rõ các khái niệm liên quan đến NL, hệ thống hóa cơ sở lý luận về NL và QLNL cũng như nêu rõ thực trạng NL, những hạn chế còn tồn tại và kết quả đạt được của công tác QLNL tại Tổng cục Thống kê.
Luận văn thạc sĩ trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội của tác giả Nguyễn Duy Lợi (2016), “QLNL tại Công ty Cổ phần đầu tư và phát triển bất động sản Hudland”. Tác giả đã có sự nghiên cứu hệ thống các lý luận về công tác quản lý nhân lực cả ở trong nước và nước ngoài. Từ đó rút ra cơ sở lý luận khoa học, rõ ràng và có sự phân tích tình hình thực trạng tương đối khoa học chi tiết, từ đó đưa ra những giải pháp kiến nghị mang tính tổng thể đối với thực trạng tại công ty Cổ phần Đầu tư và Phát triển Hudland. Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ của tác giả Phan Thị Thanh Xuân (2014): "Xây dựng chiến lược phát triển nguồn nhân lực ngành da giầy Việt Nam giai đoạn đến 2015, tầm nhìn 2020" đã đi sâu phân tích thực trạng nguồn nhân lực của ngành da giầy Việt Nam.
Đặc điểm của lực lượng này chủ yếu là lực lượng lao động phổ thông, chưa được đào tạo tay nghề một cách bài bản. Trên cơ sở đó, trong chiến lược phát triển nhân lực, tác giả đưa ra một số giải pháp tập trung cho việc đào tạo, nâng cao trình độ học vấn, tay nghề cũng như các chế độ đãi ngộ cho người lao động, chính sách thu hút lao động có tay nghề cao, các giải pháp cho an sinh xã hội. 8 Tác giả Nguyễn Phan Thu Hằng – Trường Đại học Sài Gòn đã có bài nghiên cứu "Vai trò nguồn nhân lực chất lượng cao trong thúc đẩy sáng tạo và ứng dụng khoa học – công nghệ" (2015) đăng trên Tạp chí phát triển Khoa học và Công nghệ, Tập 19, Số Q2, 2016. Nội dung bài nghiên cứu tập trung phân tích tác động của NNL chất lượng cao đến hoạt động sáng tạo và ứng dụng KHCN.
Nghiên cứu bắt đầu bằng việc khảo sát các kết quả nghiên cứu về tác động của việc đầu tư vào vốn nhân lực để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực đến các yếu tố thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Nguyên nhân tại sao nguồn nhân lực chất lượng cao lại có khả năng thúc đẩy sự sáng tạo công nghệ mới cũng như khả năng ứng dụng các công nghệ vào quá trình sản xuất các sản phẩm phục vụ con người. Bài nghiên cứu cũng phác họa bức tranh về chất lượng nguồn nhân lực hiện nay, đặc biệt nhân lực khoa học công nghệ và thực trạng nghiên cứu khoa học, ứng dụng công nghệ của Việt Nam. Từ đó đề xuất các giải pháp nhằm đạt được mục tiêu phát triển khoa học công nghệ trong thời gian tới.
Ngoài các công trình nghiên cứu mang tính tổng thể, còn có rất nhiều các đề tài nghiên cứu cụ thể đối với từng doanh nghiệp, tổ chức như: Luận văn thạc sĩ trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội của tác giả Trịnh Thị Phương Loan, "Quản lý nhân lực tại Cơ quan Kho bạc nhà nước Việt Nam" (2017). Tác giả đã làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về công tác quản lý nhân lực trong doanh nghiệp đồng thời phân tích, đánh giá công tác QLNL tại Kho bạc nhà nước Việt Nam, đặc biệt phát hiện ra những bất cập trong công tác quản lý nguồn nhân lực tại đây. Từ đó, tác giả đã đưa ra một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý nhân lực tại đây. 9 Luận văn thạc sĩ trường Đại học Kinh tế – Đại học Quốc gia Hà Nội của tác giả Tạ Văn Phong, “Quản lý nhân lực tại Cơ quan Báo Giáo dục Thời đại” (2020).
Tác giả đã phân tích một cách toàn diện, hệ thống về vấn đề phát triển nguồn nhân lực và đưa ra các giải pháp về đóng góp của nguồn nhân lực chất lượng cao đối với hiệu quả hoạt động của cơ quan Báo Giáo dục Thời đại. Luận văn thạc sĩ trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội của tác giả Lê Hữu Thuận (2020), “Quản lý nhân lực tại Công ty Cổ phần Minh Việt toàn cầu”. Tác giả đã phân tích được ưu điểm và nhược điểm trong công tác quản lý nhân lực tại Công ty Cổ phần Minh Việt toàn cầu đồng thời đưa ra những giải pháp hoàn thiện công tác quản lý nhân lực đặc biệt là trong quá trình đào tạo nhân lực, góp phần nâng cao hiệu quả kinh doanh của công ty. Luận văn thạc sĩ trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội của tác giả Đặng Hoài Nam (2016), “Quản lý nhân lực tại Công ty Cổ phần Xăng dầu Dầu khí Hà Nội”.
Luận văn đã đi sâu vào chi tiết tầm quan trọng của quá trình đào tạo trong công tác quản lý nhân lực đồng thời đưa ra giải pháp đổi mới, đẩy mạnh công tác quản lý nhân lực tại Công ty Cổ phần Xăng dầu Dầu khí Hà Nội. Nhận xét chung Các công trình khoa học nêu trên đều đã cho thấy tầm quan trọng của chiến lược nhân lực đối với tổ chức, doanh nghiệp. Nhất là trong giai đoạn phát triển nền kinh tế thị trường, tiến tới hội nhập, toàn cầu hóa hiện nay. Nhìn chung, các công trình nghiên cứu về đề tài nguồn nhân lực và quản lý nguồn nhân lực khá đa dạng và phong phú.
Nhiều nghiên cứu trên thế giới đã khẳng định vai trò to lớn của đầu tư nâng cao chất lượng NNL, một số công trình phân tích, đánh giá thực trạng, đóng góp của NNL đối với quá trình phát triển kinh tế - xã hội ở 10 hàng loạt các quốc gia trên thế giới, nhất là một số nước đang phát triển ở Châu Á. Cho thấy mối liên hệ mật thiết, tích cực giữa đầu tư vào NNL và tăng trưởng kinh tế. Phát triển NNL tiếp cận từ góc độ vĩ mô là cách tiếp cận theo hướng của Chính phủ và các ban ngành: phần lớn các nghiên cứu đều khẳng định quản lý NNL có tác động trực tiếp hoặc gián tiếp nâng cao hiệu quả kinh doanh thông qua cải tiến trong kỹ năng lao động, thái độ và hành vi. Phát triển NNL tại các doanh nghiệp, tổ chức chịu tác động của các yếu tố bên trong và các yếu tố bên ngoài.
Một số nghiên cứu đã đề xuất và kiểm định các yếu tố tác động đến quản lý NNL. Mỗi nghiên cứu sử dụng các công cụ phân tích khác nhau, thể hiện sự đa dạng trong cách thức tiếp cận. Một trong những hướng tiếp cận chủ yếu là cách quản lý và giữ chân nhân tài, người lao động chất lượng cao.