phần Mở đầu, Kết luận, phần nội dung đƣợc kết cấu thành 3 chƣơng. Cơ sở lý luận quản lý nhà nƣớc về trật tự, an toàn xã hội. Thực trạng quản lý nhà nƣớc về trật tự, an toàn xã hội trên địa bàn tỉnh Xay Nha Bu Ly, nƣớc Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào hiện nay. Phƣơng hƣớng và giải pháp nhằm tăng cƣờng quản lý nhà nƣớc về trật tự, an toàn xã hội trên địa bàn tỉnh Xay Nha Bu Ly, nƣớc Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào hiện nay.
7 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ TRẬT TỰ, AN TOÀN XÃ HỘI 1. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM VÀ MỤC ĐÍCH QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ TRẬT TỰ, AN TOÀN XÃ HỘI 1. Một số khái niệm 1. Khái niệm quản lý nhà nước Quản lý là một hoạt động có từ lâu đời trong xã hội.
Nói đến hoạt động quản lý trong xã hội là trực tiếp đề cập đến sự tác động, chỉ huy, điều khiển các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con ngƣời phát triển phù hợp với quy luật, đạt tới mục đích đề ra và đúng với ý chí của chủ thể quản lý. Có thể hiểu quản lý là sự tác động có mục đích của chủ thể quản lý đối với đối tƣợng quản lý bằng các hình thức và biện pháp nhằm đạt đƣợc mục đích đã đề ra, trong đó, chủ thể quản lý là những cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền; đối tƣợng quản lý là các quá trình xã hội và hành vi của con ngƣời có liên quan. Quản lý xã hội về thực chất là quản lý con ngƣời đang tham gia các quan hệ xã hội, vì vậy, nó là hoạt động quản lý bao trùm, có nội dung, phƣơng pháp và phạm vi rộng lớn, trong đó, quản lý nhà nƣớc là hoạt động quản lý quan trọng nhất, do tính chất, đặc điểm và vai trò, chức năng của tổ chức nhà nƣớc trong toàn bộ kiến trúc thƣợng tầng của xã hội. QLNN là hoạt động của hệ thống các cơ quan nhà nƣớc trong việc tổ chức, điều hành, phối hợp các quá trình xã hội, các hoạt động của tập thể, cá nhân.
nhằm đạt đƣợc những mục tiêu và yêu cầu nhất định dựa trên những quy phạm pháp luật, đạo đức xã hội và truyền thống dân tộc. Chất lƣợng, hiệu 8 quả của QLNN phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau, trong đó nổi bật là những yếu tố sau: - Tính hoàn chỉnh, đầy đủ, thống nhất chặt chẽ của các quy định trong hệ thống pháp luật. - Trình độ tổ chức thực hiện của các cơ quan nhà nƣớc với tƣ cách là những chủ thể thực hiện quản lý trực tiếp. - Mức độ phổ biến tuyên truyền và trình độ dân trí về văn hóa pháp luật, văn hóa đời sống xã hội trong các tầng lớp dân cƣ, các đối tƣợng quản lý.
- Phƣơng thức, biện pháp huy động và phối hợp các lực lƣợng xã hội để giải quyết các nhiệm vụ đề ra. - Tính tự giác trong thực hiện nghĩa vụ, nhiệm vụ của đối tƣợng quản lý. Trên bình diện chủ thể QLNN, khái niệm QLNN có thể hiểu theo hai nghĩa nhƣ sau: Theo nghĩa rộng: QLNN là hoạt động tổ chức, điều hành của cả bộ máy nhà nƣớc, bao hàm cả sự tác động, tổ chức của quyền lực nhà nƣớc trên các phƣơng diện lập pháp, hành pháp và tƣ pháp [15]. Theo nghĩa hẹp, QLNN là quá trình tổ chức, điều hành của hệ thống các cơ quan hành chính nhà nƣớc đối với các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con ngƣời trên cơ sở các quy định, quy phạm pháp luật nhằm đạt đƣợc những mục tiêu, yêu cầu nhiệm vụ Nhà nƣớc đề ra.
Các cơ quan nhà nƣớc nói chung còn thực hiện các hoạt động có tính chất chấp hành, điều hành, tính chất hành chính nhà nƣớc nhằm xây dựng tổ chức bộ máy và củng cố chế độ công tác nội bộ của mình. Chẳng hạn nhƣ ra quyết định thành lập, chia tách, sát nhập các đơn vị tổ chức thuộc bộ máy của mình, đề bạt, khen thƣởng, kỷ luật cán bộ, công chức, ban hành quy chế làm việc nội bộ. QLNN theo nghĩa hẹp này đồng nghĩa với khái niệm quản lí hành chính nhà nƣớc [15]. 9 Từ những phân tích trên đây, có thể rút ra cách hiểu chung về QLNN nhƣ sau: Quản lý nhà nước là hoạt động của các chủ thể (chủ yếu là các cơ quan nhà nước) trên cơ sở quy định của hệ thống pháp luật nhằm tổ chức và phối hợp những cố gắng chung của toàn xã hội để giải quyết các nhiệm vụ xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội và các nhiệm vụ khác trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội).
Khái niệm trật tự, an toàn xã hội Trong một số tài liệu, từ điển, bài viết. thuật ngữ trật tự, an toàn xã hội đƣợc hiểu một cách phổ biến là sự hoạt động ổn định hài hòa của các thành phần xã hội trong cơ cấu xã hội; trật tự xã hội nhằm duy trì sự phát triển xã hội và cơ chế bảo đảm tính trật tự xã hội là các thiết chế xã hội. Trật tự xã hội biểu hiện tính tổ chức của đời sống xã hội, tính chuẩn mực của các hành động xã hội. Nhờ trật tự xã hội mà hệ thống xã hội đạt đƣợc sự ổn định, cho phép nó hoạt động một cách có hiệu quả dƣới sự tác động của các yếu tố bên trong và bên ngoài.
Thông thƣờng, trật tự, an toàn đƣợc tách và định nghĩa nhƣ hai vấn đề riêng biệt. Chẳng hạn: “Trật tự là tình trạng ổn định, có thứ bậc trên dƣới, trƣớc sau [22, tr.704]; An toàn là yên ổn trọn vẹn, yên ổn hẳn, không sợ tai nạn”[22, tr. Ngƣời ta còn nhắc đến khái niệm “trật tự công cộng”.Trật tự công cộng (xã hội) đƣợc hiểu là trạng thái xã hội có trật tự đƣợc hình thành và điều chỉnh bởi các quy tắc, quy phạm nhất định ở những nơi công cộng mà mọi ngƣời phải tuân theo. Trật tự công cộng là một mặt của trật tự, an toàn xã hội và có nội dung bao gồm những quy định chung về trật tự, vệ sinh, văn hóa; sự tuân thủ những quy định của pháp luật và phong tục, tập quán, sinh hoạt đƣợc mọi ngƣời thừa nhận; tình trạng yên ổn, có trật tự, tôn trọng lẫn nhau trong lao động, sinh hoạt, nghỉ ngơi của mọi ngƣời [12].
10 Nói đến trật tự, an toàn xã hội là nói đến tình trạng (trạng thái) ổn định, có trật tự, kỷ cƣơng của xã hội. Trật tự, kỷ cƣơng đó đƣợc xác lập trên cơ sở các quy tắc xử sự chung do Nhà nƣớc ban hành (đƣợc gọi là những quy phạm pháp luật) và những giá trị xã hội, chuẩn mực đạo đức truyền thống đƣợc mọi ngƣời trong xã hội thừa nhận, tôn trọng, tuân thủ và nhờ đó mà mọi ngƣời có đƣợc cuộc sống yên ổn [22]. Nói cách khác: Trật tự, an toàn xã hội là trạng thái xã hội có trật tự, kỷ cƣơng, trong đó mọi ngƣời có cuộc sống yên ổn trên cơ sở các quy phạm pháp luật và chuẩn mực đạo đức. Công tác đảm bảo TTATXH là giữ gìn trạng thái bình yên, an toàn, có trật tự, kỷ cƣơng của xã hội, là phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn, đấu tranh chống tội phạm, tệ nạn và các hành vi vi phạm pháp luật có ảnh hƣởng đến trạng thái đó.
Dƣới góc độ đảm bảo an ninh, trật tự, khái niệm TTATXH đƣợc định nghĩa nhƣ sau: TTATXH là trạng thái xã hội bình yên trong đó mọi ngƣời đƣợc sống yên ổn trên cơ sở các quy phạm pháp luật, các quy tắc và chuẩn mực đạo đức, pháp lý xác định. Đấu tranh giữ gìn TTATXH bao gồm: giữ gìn trật tự nơi công cộng; đảm bảo trật tự an toàn giao thông; phòng ngừa tai nạn; bài trừ tệ nạn xã hội; bảo vệ môi trƣờng. Bảo vệ TTATXH là nhiệm vụ của toàn Đảng, toàn dân, lực lƣợng công an nhân dân giữ vai trò nòng cốt và có chức năng tham mƣu, hƣớng dẫn và trực tiếp đấu tranh phòng, chống tội phạm, giữ gìn trật tự công cộng, bảo đảm trật tự, an toàn giao thông, tham gia phòng ngừa tai nạn, bài trừ tệ nạn xã hội, bảo vệ môi trƣờng [12, tr. Dù ở góc độ nghiên cứu nào, chúng ta cũng thấy có sự thống nhất trong đánh giá về nội hàm của khái niệm TTATXH, điều đó đƣợc thể hiện trên những dấu hiệu căn bản sau: - Đó là một trạng thái trật tự, nề nếp, kỷ cƣơng, bình yên của xã hội.
11 - Trạng thái này đƣợc thiết lập trên cơ sở sự tự giác tuân thủ quy phạm pháp luật, đạo đức của mọi ngƣời trong xã hội. - Là kết quả tổng hợp của công tác phòng ngừa, đấu tranh chống tội phạm, tệ nạn xã hội; công tác quản lý, bảo vệ, gìn giữ trật tự, an toàn trên nhiều lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội. - Công tác bảo đảm TTATXH là nhiệm vụ của toàn Đảng, toàn dân, trong đó lực lƣợng Công an nhân dân là nòng cốt. Khái niệm quản lý nhà nước về trật tự, an toàn xã hội QLNN về TTATXH là bộ phận rất quan trọng của QLNN nói chung, của QLNN về an ninh, trật tự nói riêng.
Thực chất đó là sự tác động đồng bộ có mục đích của Nhà nƣớc thông qua hoạt động của một hệ thống các cơ quan Nhà nƣớc và tổ chức xã hội đƣợc chức năng hóa trong lĩnh vực này (trên cơ sở quy định của pháp luật) vào tất cả các yếu tố cấu thành nên TTATXH nhằm tạo nên sự ổn định, an toàn cho đất nƣớc trên mọi phƣơng diện kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, nhằm đạt tới các mục tiêu xây dựng thành công và bảo vệ vững chắc Tổ quốc XHCN [24]. Thực hiện QLNN về TTATXH trƣớc hết nhằm đem lại sự bình yên trong hoạt động của các cơ quan, các tổ chức xã hội và cá nhân, bảo vệ trật tự pháp luật và kỉ cƣơng xã hội, bảo đảm thực hiện đầy đủ các quyền và nghĩa vụ công dân, đấu tranh có hiệu quả với tình trạng phạm tội, với các vi phạm pháp luật và tệ nạn xã hội. Khái niệm QLNN về TTATXH bao gồm những điểm chính yếu sau: - Là sự tác động có tổ chức, có có hệ thống và bằng pháp luật vào tất cả những yếu tố cấu thành nên TTATXH nhằm điều chỉnh có hiệu lực, hiệu quả các quan hệ xã hội, tạo nên những cơ sở vững chắc đảm bảo cho một nền TTATXH theo ý chí của Nhà nƣớc.