Tổng quan nghiên cứu

Huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình sở hữu diện tích tự nhiên rộng lớn 2.124,2 km2 với 28 đơn vị hành chính cấp xã, thị trấn, là nơi hội tụ di sản thiên nhiên thế giới Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng cùng hệ thống hang động kỳ vĩ bậc nhất thế giới. Ngành du lịch địa phương ghi nhận bước phục hồi ngoạn mục sau giai đoạn khủng hoảng với tổng lượt khách đạt 778.000 lượt vào năm 2023, mang lại tổng doanh thu dịch vụ tiêu dùng xấp xỉ 1.325,7 tỷ đồng. Sự tăng trưởng này khẳng định vai trò trụ cột của du lịch trong cơ cấu kinh tế địa bàn, trực tiếp tạo sinh kế và thúc đẩy giải quyết việc làm mới cho hơn 4.100 lao động mỗi năm.

Tuy nhiên, thực tiễn quản lý nhà nước về du lịch cấp huyện tại Bố Trạch đang bộc lộ nhiều điểm nghẽn chưa theo kịp tốc độ phát triển. Hạ tầng tiếp cận điểm đến còn thiếu tính đồng bộ, các sản phẩm du lịch văn hóa - lịch sử chưa được đầu tư xứng tầm, hoạt động quản lý các cơ sở lưu trú cộng đồng homestay và farmstay còn lúng túng khiến số lượng cơ sở sụt giảm liên tục trong giai đoạn 2021 - 2023. Đề án thạc sĩ chuyên ngành Quản lý kinh tế của học viên Nguyễn Thị Lệ Hương tập trung giải quyết bài toán cốt lõi: Làm thế nào để hoàn thiện bộ máy và phương thức quản lý nhà nước cấp huyện nhằm bảo tồn bền vững di sản, gia tăng giá trị kinh tế và tối ưu hóa trải nghiệm của du khách.

Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu bao gồm việc hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý nhà nước đối với du lịch cấp huyện, phân tích toàn diện thực trạng công tác quản lý trên địa bàn giai đoạn 2021 - 2023 và xây dựng hệ thống giải pháp khả thi cho giai đoạn 2024 - 2030. Nghiên cứu mang ý nghĩa chiến lược sâu sắc, cung cấp luận cứ khoa học chuẩn xác giúp chính quyền địa phương hiện thực hóa mục tiêu đưa tỷ trọng thương mại - dịch vụ chiếm trên 40% giá trị sản xuất và xây dựng Bố Trạch trở thành trung tâm du lịch sinh thái, mạo hiểm đẳng cấp quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết quản lý hành chính công hiện đại kết hợp với lý thuyết phát triển du lịch bền vững. Quản lý nhà nước về du lịch cấp huyện được tiếp cận dưới góc độ là quá trình cơ quan hành pháp địa phương sử dụng quyền lực công, công cụ pháp luật và các nguồn lực để điều chỉnh, dẫn dắt các chủ thể kinh doanh vận hành đúng quy hoạch KT - XH. Khung phân tích bám sát quy định tại Điều 75 Luật Du lịch năm 2017, tập trung vào 6 nội dung quản lý trọng tâm: tổ chức thực hiện và tham mưu chính sách ưu đãi; quản lý hoạt động kinh doanh lữ hành, lưu trú; đào tạo nguồn nhân lực; tuyên truyền, quảng bá xúc tiến; thanh tra, xử lý vi phạm; và huy động nguồn lực đầu tư cơ sở hạ tầng du lịch.

Bên cạnh đó, đề tài tích hợp mô hình kinh tế du lịch đa ngành nhằm đo lường sự tác động qua lại giữa ngành du lịch với các lĩnh vực giao thông, thương mại, bảo vệ tài nguyên sinh thái và văn hóa bản địa. Các khái niệm trung tâm như du lịch cộng đồng, điểm đến du lịch, tải lượng sinh thái và hiệu lực quản lý nhà nước được định nghĩa nhất quán, phản ánh tính liên ngành sâu sắc trong việc dung hòa giữa mục tiêu tăng trưởng kinh tế và bảo tồn tài nguyên thiên nhiên của di sản thế giới.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp đa tầng, kết hợp chặt chẽ giữa dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ Niên giám thống kê huyện Bố Trạch giai đoạn 2021 - 2023, các báo cáo KT - XH định kỳ của UBND huyện, Chương trình hành động số 07-CTr/HU của Huyện ủy về phát triển du lịch thành ngành kinh tế mũi nhọn, cùng các văn bản chỉ đạo của Sở Du lịch tỉnh Quảng Bình.

Về dữ liệu sơ cấp, nghiên cứu áp dụng phương pháp khảo sát toàn bộ kết hợp chọn mẫu chủ đích, triển khai trong mốc thời gian từ tháng 04 đến tháng 05 năm 2024. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 30 cán bộ, công chức quản lý nhà nước (trong đó có 02 cán bộ lãnh đạo cấp huyện và 28 cán bộ phụ trách lĩnh vực du lịch tại 28 xã, thị trấn) và toàn bộ 186 cơ sở kinh doanh du lịch đang hoạt động trên địa bàn huyện (gồm 39 doanh nghiệp và 147 hộ kinh doanh cá thể). Lý do lựa chọn phương pháp chọn mẫu khảo sát toàn bộ đối với cả hai nhóm chủ thể bắt nguồn từ tính chất đặc thù của quy mô địa bàn: số lượng cán bộ chuyên trách và cơ sở du lịch cấp huyện có giới hạn cụ thể, việc điều tra toàn diện giúp loại trừ sai số mẫu, phản ánh bức tranh chân thực và khách quan tuyệt đối về thực trạng quản trị công.

Hệ thống công cụ xử lý dữ liệu bao gồm phần mềm Microsoft Excel 2010 và SPSS 20. Phương pháp thống kê mô tả được dùng để tính toán tần số, giá trị trung bình về mức độ hài lòng của đối tượng khảo sát đối với từng tiêu chí quản lý. Phương pháp so sánh chuỗi thời gian phân tích sự tăng giảm của các chỉ tiêu du khách, doanh thu và buồng phòng qua 3 năm, kết hợp phương pháp chuyên gia để kiểm chứng tính thực tiễn của các khuyến nghị chính sách.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích dữ liệu thực tế giai đoạn 2021 - 2023 làm sáng tỏ 4 phát hiện mang tính bước ngoặt về bức tranh du lịch Bố Trạch:

Thứ nhất, lượng khách du lịch có sự hồi phục và tăng tốc ngoạn mục, đặc biệt là phân khúc khách quốc tế. Năm 2021, toàn huyện chỉ đón 145.694 lượt khách, trong đó khách quốc tế đạt vỏn vẹn 2.393 lượt (chiếm tỷ trọng khiêm tốn 1,6%). Đến năm 2022, tổng lượng khách tăng vọt lên 700.000 lượt. Sang năm 2023, con số đạt 778.000 lượt khách, riêng khách quốc tế ghi nhận sự bùng nổ khi đạt 327.306 lượt, chiếm tới 42,1% tổng cơ cấu dòng khách.

Thứ hai, tổng doanh thu dịch vụ tiêu dùng du lịch tăng trưởng vượt bậc, tăng từ 724,4 tỷ đồng năm 2021 lên 1.159,5 tỷ đồng năm 2022 và chạm mốc 1.325,7 tỷ đồng vào năm 2023. Dịch vụ lưu trú và ăn uống duy trì vai trò chủ đạo, luôn chiếm hơn 50% tổng doanh thu (đạt 684,6 tỷ đồng vào năm 2023). Đáng chú ý, doanh thu từ hoạt động lữ hành tăng trưởng vượt trội từ tỷ lệ 9,1% (năm 2021) lên 26,9% (năm 2023), tương ứng giá trị 357,0 tỷ đồng.

Thứ ba, nghiên cứu phát hiện nghịch lý suy giảm năng lực cung ứng của hệ sinh thái lưu trú cộng đồng. Tổng số cơ sở du lịch cộng đồng giảm liên tiếp từ 140 cơ sở năm 2021 xuống 132 cơ sở năm 2022 (giảm 5,71%) và chỉ còn 128 cơ sở năm 2023 (tiếp tục giảm 3,03%). Song song đó, quy mô buồng phòng giảm từ 1.301 buồng xuống 1.247 buồng; số giường phục vụ sụt giảm từ 1.528 giường xuống 1.432 giường trong cùng kỳ.

Thứ tư, du lịch tạo động lực chuyển dịch cơ cấu kinh tế và giải quyết việc làm mạnh mẽ. Cơ cấu giá trị sản xuất nhóm ngành nông nghiệp giảm sâu từ 42,45% năm 2022 xuống 28,6% năm 2023. Ngược lại, nhóm ngành thương mại - dịch vụ tăng vọt lên chiếm 39,68% tổng giá trị sản xuất. Lực lượng lao động làm việc trực tiếp trong ngành dịch vụ gia tăng từ 22.986 người năm 2021 lên 25.624 người năm 2023, chiếm 25,0% tổng lao động toàn xã hội.

Thảo luận kết quả

Sự phục hồi bứt phá về lượng du khách và doanh thu là kết quả trực tiếp từ việc chính quyền linh hoạt vận dụng các cơ chế kích cầu du lịch sau đại dịch, nổi bật là việc kịp thời cụ thể hóa Công văn số 1606/VPCP-QHQT về mở cửa hàng không và nhập cảnh, kết hợp triển khai quyết liệt Chương trình hành động số 07-CTr/HU của Huyện ủy. Bố Trạch đã phát huy tối đa sức hút kỳ quan Phong Nha - Kẻ Bàng và các điểm đến trải nghiệm mạo hiểm như Sơn Đoòng, Động Thiên Đường, Suối Nước Moọc.

Tuy nhiên, việc suy giảm cơ sở lưu trú cộng đồng bộc lộ khoảng trống quản lý nhà nước sau thiên tai và dịch bệnh. Đa phần các cơ sở homestay, farmstay do các hộ kinh doanh tự phát xây dựng với nguồn vốn tư nhân mỏng manh. Khi đối mặt biến cố kéo dài, sự thiếu vắng các gói chính sách khoanh nợ, hỗ trợ tín dụng hay tái đào tạo nhân lực từ cấp huyện đã khiến nhiều chủ hộ phá sản, đóng cửa buồng phòng. Để cung cấp góc nhìn trực quan phục vụ quản lý, chuỗi số liệu này có thể được mô tả hiệu quả qua biểu đồ cột chồng phân tích cơ cấu doanh thu theo từng năm, phối hợp cùng bảng tổng hợp phân tích tỷ lệ biến động buồng phòng nhằm nhận diện nguy cơ đứt gãy năng lực phục vụ mùa cao điểm.

Khi so sánh với kinh nghiệm thực tiễn từ thị xã Sa Pa (Lào Cai) và huyện Duy Xuyên (Quảng Nam), rõ ràng Bố Trạch còn thiếu cơ chế thành lập các hợp tác xã, tổ hợp tác du lịch cộng đồng do nhà nước đóng vai trò kiến tạo. Sự gắn kết lỏng lẻo giữa 30 cán bộ quản lý công và 186 cơ sở kinh doanh khiến hoạt động quảng bá còn rời rạc, chưa định vị được thương hiệu sản phẩm OCOP gắn kết với tour du lịch sinh thái nông nghiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý nhà nước về du lịch tại huyện Bố Trạch giai đoạn 2024 - 2030, bốn nhóm giải pháp hành động đồng bộ được kiến nghị:

Thứ nhất, hoàn thiện chính sách hỗ trợ tài chính và thể chế phát triển lưu trú cộng đồng. UBND huyện Bố Trạch cần chủ trì phối hợp Phòng Tài chính - Kế hoạch và các tổ chức tín dụng triển khai quỹ hỗ trợ lãi suất cho các hộ kinh doanh homestay, farmstay phục hồi kinh doanh. Mục tiêu đặt ra là phục hồi và nâng quy mô hệ sinh thái lưu trú đạt mốc 160 cơ sở, cung ứng tối thiểu 1.600 buồng phòng tiêu chuẩn vào cuối năm 2025.

Thứ hai, chuẩn hóa và nâng cấp năng lực nguồn nhân lực du lịch địa phương. Phòng Văn hóa, Thể thao và Thông tin huyện cần liên kết với Trường Đại học Kinh tế - Đại học Huế tổ chức các khóa tập huấn thường niên về quản trị khách sạn, kỹ năng đón tiếp quốc tế và an toàn du lịch. Đích đến là đào tạo chuẩn hóa cho 80% trong tổng số 25.624 lao động ngành dịch vụ vào năm 2026, đồng thời 100% cán bộ văn hóa - xã hội tại 28 xã, thị trấn đạt trình độ chuyên sâu về quản lý du lịch.

Thứ ba, đẩy nhanh tiến độ hiện đại hóa hạ tầng giao thông và hạ tầng số phục vụ du lịch. UBND huyện cần chỉ đạo Ban Quản lý dự án tập trung hoàn thiện dự án đường ven biển dài 24 km, nâng cấp các tuyến đường trọng điểm khu vực Phong Nha, Hà Lời và dự án bảo tồn tôn tạo Làng du lịch Cự Nẫm với tổng mức vốn đầu tư trên 15 tỷ đồng trong giai đoạn 2024 - 2025. Đồng thời, xây dựng cơ sở dữ liệu số hóa 100% điểm tham quan, tích hợp cổng thông tin du lịch thông minh phục vụ xúc tiến thương hiệu.

Thứ tư, tăng cường thanh tra, kiểm tra liên ngành và thiết lập chuỗi liên kết giá trị. Đội kiểm tra liên ngành cấp huyện cần tăng cường thanh tra định kỳ tối thiểu 02 lần mỗi năm đối với 186 cơ sở kinh doanh, kiên quyết xử phạt hiện tượng ép giá, chèo kéo du khách và ô nhiễm môi trường. Thúc đẩy liên kết chặt chẽ với các doanh nghiệp lữ hành lớn để giữ chân du khách, gia tăng số ngày lưu trú bình quân từ 1,5 ngày lên 2,5 ngày vào năm 2027.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho nhiều nhóm đối tượng:

Nhóm cán bộ lãnh đạo và chuyên viên quản lý nhà nước tại UBND cấp huyện, phòng Văn hóa - Thông tin, trung tâm xúc tiến du lịch tại các địa phương có di sản: Đề án cung cấp khung tiêu chí đánh giá khoa học và bộ công cụ điều phối quản lý thực tế đối với mạng lưới cơ sở lưu trú và điểm đến cấp cơ sở.

Nhóm doanh nghiệp du lịch lữ hành, các chủ cơ sở homestay, farmstay và hộ kinh doanh cá thể: Tài liệu giúp nhận diện rõ xu hướng dịch chuyển thị hiếu của du khách trong và ngoài nước, nắm bắt các cơ chế hỗ trợ của chính quyền và quy định pháp lý để xây dựng phương án kinh doanh bền vững.

Nhóm giảng viên, học viên cao học và sinh viên các ngành Quản lý kinh tế, Quản lý công, Du lịch và Khách sạn: Luận văn là tài liệu tham khảo chuẩn mực về quy trình thiết kế khảo sát, phương pháp xử lý dữ liệu SPSS và phương pháp luận giải quyết bài toán quản trị kinh tế vi mô tại địa bàn cấp huyện.

Nhóm các tổ chức phi chính phủ, hiệp hội du lịch và cơ quan quy hoạch vùng: Nguồn cứ liệu giúp định hình các dự án bảo tồn di sản gắn với sinh kế cộng đồng bản địa, phát triển mô hình du lịch xanh thích ứng biến đổi khí hậu.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao công tác quản lý nhà nước về du lịch tại huyện Bố Trạch lại mang tính cấp bách đặc thù? Bố Trạch sở hữu di sản Phong Nha - Kẻ Bàng với hệ sinh thái cực kỳ nhạy cảm. Quản lý lỏng lẻo sẽ dẫn đến nguy cơ khai thác quá tải tài nguyên, bê tông hóa cảnh quan và suy giảm thương hiệu di sản. Quản lý nhà nước chuẩn mực là công cụ duy nhất dung hòa giữa tăng trưởng kinh tế và bảo tồn thiên nhiên dài hạn.

Nguyên nhân chính dẫn đến sự sụt giảm số lượng cơ sở lưu trú cộng đồng giai đoạn 2021 - 2023 là gì? Sự sụt giảm từ 140 cơ sở xuống 128 cơ sở bắt nguồn từ tác động kép của dịch bệnh và thiên tai, trong khi nguồn vốn tự có của các hộ gia đình bị cạn kiệt. Thêm vào đó, việc thiếu hụt các chính sách khoanh nợ và hướng dẫn chuyển đổi số từ cơ quan quản lý khiến các cơ sở quy mô nhỏ không thể cầm cự.

Cỡ mẫu khảo sát của đề tài được lựa chọn dựa trên cơ sở khoa học nào? Đề tài sử dụng phương pháp khảo sát toàn bộ đối với 30 cán bộ chuyên trách du lịch cấp huyện - xã và 186 cơ sở kinh doanh đang hoạt động trên địa bàn. Việc lấy mẫu toàn diện này giúp bao quát 100% tổng thể nghiên cứu, loại trừ hoàn toàn sai số chọn mẫu và đảm bảo tính đại diện tuyệt đối cho thực trạng quản lý địa phương.

Ngành du lịch Bố Trạch đã ghi nhận những bước chuyển mình cụ thể nào sau đại dịch? Tổng số du khách tăng vọt từ 145.694 lượt năm 2021 lên 778.000 lượt năm 2023, trong đó khách quốc tế đạt 327.306 lượt, chiếm tới 42,1% tổng cơ cấu khách. Doanh thu dịch vụ du lịch chạm mức 1.325,7 tỷ đồng, đưa tỷ trọng dịch vụ thương mại chiếm 39,68% toàn bộ giá trị sản xuất của huyện.

Bài học kinh nghiệm từ Sa Pa và Duy Xuyên có thể vận dụng ra sao vào Bố Trạch? Bố Trạch cần học tập mô hình thành lập các tổ hợp tác du lịch cộng đồng như Duy Xuyên để hỗ trợ các chủ hộ homestay về ẩm thực và quảng bá chung. Đồng thời, học tập Sa Pa trong việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc Arem, Ma Coong thành sản phẩm độc bản thay vì phát triển thương mại hóa xô bồ.

Kết luận

Luận văn thạc sĩ đã đúc kết được 5 đóng góp cốt lõi:

  • Hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận quản lý nhà nước về du lịch cấp huyện theo chuẩn khung pháp lý Luật Du lịch năm 2017.
  • Cung cấp bức tranh thực trạng sắc nét, minh chứng qua bước nhảy vọt đón 778.000 lượt khách và doanh thu 1.325,7 tỷ đồng năm 2023.
  • Chỉ rõ điểm nghẽn nghiêm trọng trong sự sụt giảm liên tục của hệ sinh thái lưu trú cộng đồng từ 140 xuống 128 cơ sở.
  • Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính khả thi cao, gắn liền nhiệm vụ hoàn thiện hạ tầng 24 km ven biển và dự án văn hóa 15 tỷ đồng.
  • Định hình lộ trình phân kỳ phát triển đưa ngành dịch vụ huyện Bố Trạch bứt phá chiếm tỷ trọng áp đảo trong tổng giá trị sản xuất toàn địa bàn.

Đóng góp thực tiễn to lớn nhất của đề án là định hình một mô hình quản trị công hiện đại, biến bộ máy hành chính cấp huyện thành cầu nối kiến tạo cho doanh nghiệp và người dân bản địa. Chính quyền huyện Bố Trạch cần khẩn trương ban hành kế hoạch hành động triển khai ngay các nhóm giải pháp từ năm 2024, huy động tối đa nguồn lực xã hội hóa để du lịch Bố Trạch thực sự cất cánh, xứng tầm kỳ quan thiên nhiên thế giới. Các nhà quản lý, nhà đầu tư và cộng đồng kinh doanh du lịch hãy cùng bắt tay thực hiện ngay các giải pháp liên kết chuỗi giá trị nhằm đưa Bố Trạch trở thành điểm đến an toàn, hấp dẫn và thịnh vượng bền vững.