phần mở đầu và kết luận, đề tài đƣợc trình bày thành 3 chƣơng: 5 CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ DU HỌC SINH CỦA VIỆT NAM TẠI NHẬT BẢN CHƢƠNG 2. THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ DU HỌC SINH CỦA VIỆT NAM TẠI NHẬT BẢN CHƢƠNG 3. PHƢƠNG HƢỚNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP KIẾN NGHỊ 6 CHƢƠNG 1.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ DU HỌC SINH CỦA VIỆT NAM TẠI NHẬT BẢN 1. Một số khái niệm 1. Quản lý và Quản lý nhà nước: - Quản lý là một khái niệm đƣợc xem xét ở hai góc độ: + Theo góc độ chính trị xã hội, quản lý đƣợc hiểu là sự kết hợp giữa tri thức với lãnh đạo, vận hành sự kết hợp này cần có một cơ chế quản lý phù hợp. Cơ chế đúng, hợp ý thì xã hội phát triển, ngƣợc lại, cơ chế sai thì xã hội phát triển chậm hoặc rối ren.
+ Theo góc độ hành động, quản lý đƣợc hiểu là chỉ huy, điều khiển, điều hành.Mác, quản lý, quản lý xã hội là chức năng đƣợc sinh ra từ tính chất xã hội hóa lao động. Ngƣời viết: “Tất cả mọi lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung nào tiến hành trên quy mô tƣơng đối lớn, thì ít nhiều cũng đều cần một sự chỉ đạo để điều hòa những hoạt động cá nhân và thực hiện những chức năng chung phát sinh từ sự vận động của toàn bộ cơ thể sản xuất khác với sự vận động của những khí quan độc lập của nó. Một ngƣời độc tấu vĩ cầm điều khiển lấy mình, còn một dàn nhạc thì cần phải có nhạc trƣởng” (trích C.Mác – Ănghen toàn tập, NXB CTQG, Sự thật, 1993, tập 23) + Từ cơ sở lý luận trên, ta thấy quản lý là sự tác động có ý thức của chủ thể quản lý lên đối tƣợng quản lý nhằm chỉ huy, điều hành, hƣớng dẫn các quá trình xã hội và hành vi của cá nhân hƣớng đến mục đích hoạt động chung và phù hợp với quy luật khách quan. - Quản lý nhà nước: 7 + Quản lý nhà nƣớc ra đời cùng với sự xuất hiện của nhà nƣớc là sự quản lý của nhà nƣớc đối với xã hội và công dân.
+ Quản lý nhà nƣớc là sự chỉ huy, điều hành xã hội để thực hiện quyền lực nhà nƣớc, là tổng thể và thể chế về tổ chức và cán bộ của bộ máy nhà nƣớc có trách nhiệm quản lý công việc hàng ngày của nhà nƣớc, do các cơ quan nhà nƣớc (lập pháp, hiến pháp, tƣ pháp) có tƣ cách pháp nhân công pháp (công quyền) tiến hành bằng các văn bản quy phạm pháp luật để thực hiện các chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn mà nhà nƣớc đã giao cho trong việc tổ chức và điều khiển các quan hệ xã hội và hành vi của công dân. Du học sinh Du học sinh là công dân Việt Nam đang đƣợc đào tạo ở nƣớc ngoài là học sinh, sinh viên, học viên sau đại học, nghiên cứu sinh, thực tập sinh, tu nghiệp sinh và học viên dự các khóa học bồi dƣỡng ngắn hạn. Du học sinh gồm 2 nhóm: 1. Du học sinh tự túc: Du học sinh tự túc là công dân Việt Nam đang đƣợc đào tạo ở nƣớc ngoài bằng kinh phí tự túc (toàn phần hoặc một phần); kinh phí của cá nhân, tổ chức nƣớc ngoài hoặc doanh nghiệp ngoài quốc doanh tài trợ trực tiếp cho ngƣời học bằng nguồn kinh phí khác không qua Chính phủ nƣớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Du học sinh được cấp học bổng: Du học sinh học bổng là ngƣời đi học nƣớc ngoài đƣợc nhận toàn phần hoặc một phần chi phí đào tạo, chi phí đi lại, sinh hoạt phí và các chi phí khác liên quan đến học tập từ một hoặc nhiều nguồn trong các nguồn kinh phí sau đây: - Ngân sách nhà nƣớc thông qua các Bộ, ngành, Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ƣơng, cơ quan nhà nƣớc, doanh nghiệp nhà nƣớc; 8 - Học bổng trong khuôn khổ Hiệp định, thỏa thuận hợp tác giữa Việt Nam với nƣớc ngoài hoặc với tổ chức quốc tế; - Học bổng do Chính phủ nƣớc ngoài, các vùng lãnh thổ, các tổ chức quốc tế, các tổ chức phi chính phủ hoặc cá nhân tài trợ thông qua Chính phủ Việt Nam. Các chương trình học bổng Nhật Bản: Nhật Bản là một trong các quốc gia cung cấp nhiều học bổng nhất cho sinh viên Việt Nam. Học bổng của Chính phủ Nhật Bản (Monbukagakusho – MEXT Scholarship) đƣợc lập ra và cung cấp cho sinh viên nƣớc ngoài từ năm 1954. Đây là học bổng toàn phần phổ biến nhất mà sinh viên có thể xin đƣợc.
Ngoài học bổng MEXT, sinh viên có nguyện vọng du học tại Nhật Bản còn có thể nộp đơn xin một số học bổng khác nhƣ học bổng JDS do Cơ quan hợp tác quốc tế của Nhật (JICA) cấp, học bổng của Hiệp hội giáo dục quốc tế Nhật Bản (AIEJ), học bổng của Ngân hàng phát triển Châu Á (ADB), hay nhiều trƣờng Đại học, các Doanh nghiệp và cá nhân khác. Các học bổng này có thể là học bổng toàn phần hay học bổng bán phần. Học bổng toàn phần bao gồm tiền vé máy bay khứ hồi, tiền học phí, trợ giúp nghiên cứu, sinh hoạt phí. Học bổng bán phần thƣờng chỉ hỗ trợ sinh viên tiền học phí hoặc một khoản trợ cấp sinh hoạt hàng tháng.
Tùy theo loại học bổng, số tiền trợ cấp du học sinh có thể nhận nằm trong khoảng từ 50.000 Yên mỗi tháng. Để nhận đƣợc học bổng, ngoài thành tích học tập tốt, ngƣời nộp đơn còn phải biết chọn cho mình trƣờng học đúng nguyện vọng, khả năng, và đặc biệt quan trọng là nghệ thuật phỏng vấn và thi tuyển học bổng. - Học bổng của Chính phủ Nhật Bản (Monbukagakusho – MEXT Scholarship) gồm: Học bổng cho các nhà lãnh đạo trẻ (YLP – Young Leader Program), Học bổng nghiên cứu sinh, Học bổng đào tạo giáo viên, 9 Học bổng dành cho sinh viên đại học, cho sinh viên cao đẳng kỹ thuật, sinh viên trung cấp, Học bổng dành cho sinh viên học về Nhật Bản. - Học bổng của AIEJ (Hiệp hội giáo dục quốc tế Nhật Bản) do các nhà tài trợ cung cấp, gồm: Học bổng sau đại học, Học bổng đại học, Học bổng dành cho sinh viên trao đổi ngắn hạn.
Tên của học bổng đƣợc gắn với tên của các nhà tài trợ nhƣ: Jinnai International Student Scholarship Program, Kansai International Student Scholarship Program, The Japan Security Scholarship Foundation JSSF Education Awards for Overseas Students. - Học bổng JDS: Chƣơng trình JDS dành cho các cán bộ trẻ đang làm việc tại các cơ quan Nhà nƣớc, các nhà nghiên cứu và các cá nhân, những ngƣời sau khi học xong có thể trở thành các chuyên gia giỏi trong lĩnh vực công tác của họ hoặc trở thành các nhà lãnh đạo của Việt Nam. Đây cũng là một học bổng toàn phần dành cho đối tƣợng thạc sĩ. - Học bổng AYF: Học bổng Thanh niên Châu Á (Asian Youth Fellowship) là học bổng của Chính phủ Nhật Bản cung cấp thông qua Trung tâm Châu á của Quỹ Nhật Bản, nhằm mục đích chuẩn bị cho chƣơng trình sau đại học tại Nhật Bản cho những sinh viên Châu Á.
Mục đích của chƣơng trình là phát triển nguồn nhân lực cho hợp tác và phát triển khu vực, cũng nhƣ tăng cƣờng hợp tác và hiểu biết lẫn nhau giữa các nƣớc Châu Á. Quản lý du học sinh Khác với một số quốc gia khác nhƣ Anh quốc, Mỹ, Úc, Canada, Singapore…, Nhật bản chƣa mở rộng tuyển học sinh quốc tế dƣới 18 tuổi. Học sinh Việt nam sang Nhật bản bắt đầu từ sau tốt nghiệp phổ thông trung học. Vì vậy, khái niệm quản lý du học sinh ở đây không mang nghĩa “giám hộ”.
Quản lý du học sinh là quản lý công dân Việt Nam đang học tập ở nƣớc ngoài. Quản lý du học sinh là thực hiện công tác phổ biến đầy đủ tới du học sinh mọi quyền lợi và nghĩa vụ của du học sinh trong thời gian sinh sống và 10 học tập ở nƣớc ngoài; hƣớng dẫn du học sinh tuân thủ luật pháp của nƣớc sở tại; giáo dục tƣ tƣởng chính trị cho du học sinh về đƣờng lối và chủ trƣơng của Đảng và nhà nƣớc Việt nam; Quản lý du học sinh là giúp đỡ du học sinh giải quyết các thủ tục hành chính, thủ tục lãnh sự, đặc biệt trong trƣờng hợp du học sinh gặp rủi ro, tai nạn ở nƣớc sở tại; Quản lý du học sinh là động viên lƣu học sinh học tập tốt để mang kiến thức về phục vụ đất nƣớc, phục vụ bản thân và gia đình. Quản lý du học sinh (theo ông Nguyễn Xuân Vang, Cục trƣởng Cục Đào tạo với nƣớc ngoài, Bộ Giáo dục và Đào tạo) là nhằm mục đích giúp đỡ bảo vệ công dân của ta đang học tập và sinh sống ở nước ngoài để du học sinh học tốt, mang kiến thức về phục vụ đất nước, phục vụ bản thân và gia đình. Nhìn chung, đa số du học sinh Việt Nam ở nƣớc ngoài đều xác định rõ ràng động cơ học tập, có lập trƣờng quan điểm vững vàng, ý thức kỉ luật tốt, chăm chỉ học tập, nghiên cứu, chấp hành đúng quy định của Nhà nƣớc đối với du học sinh ở nƣớc ngoài.
Nhiều du học sinh có thành tích phấn đấu, rèn luyện tốt đã đƣợc Đại sứ quán Việt Nam tại các nƣớc tuyên dƣơng, khenthƣởng. Một số du học sinh đã đƣợc kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam ngay tại nƣớc đang theo học. Các du học sinh đều có tinh thần cộng đồng cao, hăng hái tham gia vào các hoạt động tập thể và các hoạt động hƣớng về quê hƣơng đất nƣớc…Tại nhiều nƣớc đã thành lập đƣợc Hội sinh viên Việt Nam, Hội Lƣu học sinh với nhiều hoạt động gắn kết các thành viên là du học sinh. Tuy nhiên, còn có một bộ phận không nhỏ các du học sinh chƣa đến làm thủ tục đăng kí công dân tại Cơ quan đại diện ngoại giao ở nƣớc ngoài, không làm thủ tục xin gia hạn thời gian học tập, không báo cáo khi về nƣớc công tác, phần lớn du học sinh diện tự túc kinh phí không đến làm thủ 11 tục đăng kí công dân nên công tác thống kê, quản lý du học sinh đang gặp nhiều khó khăn trở ngại mà đối tƣợng chịu thiệt thòi lại chính là du học sinh.