Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ CÔNG TÁC THANH NIÊN 1. Quan niệm về thanh niên. Khái niệm thanh niên Theo Liên Hợp Quốc định nghĩa thanh niên là nhóm người từ 15 đến 24 tuổi chủ yếu dựa trên cơ sở phân biệt các đặc điểm về tâm sinh lý và hoàn cảnh xã hội so với các nhóm lứa tuổi khác. Song, Công ước quốc tế của Liên hợp quốc về quyền trẻ em lại xác định trẻ em đến dưới 18 tuổi.
Ở Việt Nam, thanh niên là một khái niệm dùng để chỉ một nhóm nhân khẩu – xã hội với một độ tuổi xác định, với những tâm sinh lý đặc thù và có một vai trò quan trọng trong các lĩnh vực của đời sống xã hội. Còn theo từ điển Tiếng Việt, nhà xuất bản Văn hóa thông tin năm 1999 thì cho rằng: “Thanh niên là những người còn trẻ, đang ở độ tuổi trưởng thành”[40, tr871]. Khái niệm này chỉ nhìn nhận thanh niên dưới góc độ sinh học ( độ tuổi) và tâm lý, giáo dục ( Sự trưởng thành). Từ góc độ pháp luật: thanh niên là công dân Việt Nam từ mười sáu tuổi đến ba mươi tuổi (Điều 1, Luật Thanh niên năm 2005).
Từ góc độ xã hội học, thanh niên được xem là một nhóm xã hội của những người “mới lớn”, là một nhóm động, không ổn định, nó như một dòng chảy, thường xuyên đón nhận những thành viên mới và chia tay với những người đã trưởng thành, vượt quá phạm vi lứa tuổi của nhóm. Từ góc độ tâm lý học, thanh niên là một độ tuổi, ở giữa lứa tuổi trẻ em và tuổi trưởng thành. Ở giai đoạn này, sự phát triển về thể chất đạt đến đỉnh cao, tuy nhiên, các yếu tố tâm lý mới được định hình và ổn định một cách tương đối. Còn từ góc độ nghề nghiệp, trong thanh niên có nhiều nhóm nhỏ khác nhau.
Nhóm trẻ tuổi nhất đang chuẩn bị kết thúc những năm học phổ thông, mối quan tâm lớn nhất của họ là lựa chọn nghề, chọn trường để tiếp 9 tục học cao hơn, hoặc bước vào nghề; một bộ phận khác đang ngồi trên ghế các trường cao đẳng, đại học, tiếp thu kiến thức và kỹ năng chuyên môn ở trình độ cao để trở thành nguồn nhân lực chất lượng cao của đất nước, một bộ phận khác mới bước vào hoạt động nghề nghiệp, đang ứng phó với những khó khăn, thử thách ban đầu của hoạt động này; bên cạnh đó, một bộ phận thanh niên đã khẳng định được vị trí nghề nghiệp của mình, có những cống hiến nhất định cho xã hội. Từ những khái niệm cũng như phân tích và cách nhìn nhận như trên có thể rút ra kết luận: Thanh niên là chỉ một lực lượng xã hội đặc thù, ở một độ tuổi nhất định, có mặt trong tất cả các giai cấp, tầng lớp xã hội, dân tộc, tôn giáo, các lĩnh vực của đời sống xã hội, có những đặc điểm chung về tâm lý, sinh lý, nhận thức xã hội, có vai trò quan trọng đối với sự phát triển của mỗi quốc gia, dân tộc cả trong hiện tại lẫn tương lai. Tại Việt Nam thanh niên sinh hoạt trong các tổ chức thanh niên. Tổ chức thanh niên là tổ chức tự nguyện của thanh niên nhằm đoàn kết, tập hợp thanh niên, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của thanh niên; phát huy vai trò của thanh niên trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
Tổ chức thanh niên bao gồm Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh, Hội liên hiệp thanh niên Việt Nam, Hội sinh viên Việt Nam và các tổ chức của thanh niên được tổ chức hoạt động theo Điều lệ của tổ chức và trong khuôn khổ của Hiến pháp và pháp luật. Vị trí, vai trò của thanh niên Có thể khẳng định thanh niên là lực lượng to lớn, hùng hậu và năng động nhất trong xã hội, là lực lượng không thể thiếu, có vị trí và vai trò hết sức quan trọng trong quá trình xây dựng và bảo vệ đất nước. Thanh niên luôn được đặt ở vị trí trung tâm trong chiến lược bồi dưỡng, phát huy nhân tố và nguồn lực con người. Mác: “Đảng của chúng ta là Đảng của tương lai, mà tương lai thuộc về thanh niên.
Chúng ta còn là Đảng của những người đổi mới, vì sự nghiệp đổi mới mà thanh niên luôn 10 ham thích. Chúng ta là Đảng của cuộc đấu tranh hy sinh, xả thân chống lại những gì mục nát, mà thanh niên bao giờ cũng đi đầu trong cuộc đấu tranh hy sinh, xả thân ấy” [10, tr. Thanh niên không thể đứng ngoài chính trị và chính Ănghen cũng khẳng định: “Họ là đạo quân xung kích của giai cấp vô sản quốc tế và đội hậu bị tin cậy của Đảng”[10, tr. Có thể thấy thanh niên trong giai đoạn lịch sử của Việt Nam luôn giữ vai trò hết sức quan trọng đó là ngay trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, thanh niên Việt Nam cũng đã tự khẳng định vai trò quyết định đối với vận mệnh của dân tộc, được Chủ tịch Hồ Chí Minh thức tỉnh, giác ngộ, thanh niên Việt Nam đã tin tưởng, đi theo Đảng, cùng với nhân dân cả nước làm nên Cách mạng tháng Tám, giành độc lập dân tộc, khai sinh nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, khởi đầu một thời kỳ lịch sử huy hoàng, đưa dân tộc đến ấm no, hạnh phúc.
Chủ tịch Hồ Chí Minh khi quyết tâm ra đi tìm đường cứu nước cũng chỉ là một thanh niên trí thức nhưng với lòng yêu quê hương, đất nước đã sẵn sàng đối đầu với khó khăn, thách thức ở xứ người chỉ để đạt được mong muốn cho đất nước độc lập, dân tộc được tự do và Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo thành công cuộc Cách mạng tháng Tám vĩ đại khi mới thành lập được 15 năm. Còn đối với vai trò của thanh niên với sự phát triển của xã hội đó là tiếp nối truyền thống của các thế hệ cha anh, đại bộ phận thanh niên ngày nay luôn tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng; trung thành, kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và CNXH; nêu cao tinh thần yêu nước, sẵn sàng hy sinh vì độc lập dân tộc, vì hạnh phúc của nhân dân. Bên cạnh đó, thanh niên luôn có khát vọng, ý chí vươn lên, có tinh thần đoàn kết, chia sẻ, tương thân, tương ái, vì cộng đồng và lợi ích quốc gia nên đã luôn có mặt ở những nơi khó khăn, gian khổ, xung kích hoàn thành mọi nhiệm vụ mà Đảng và nhân dân giao. Những việc làm và hoạt động của thanh niên được thể hiện rõ nhất ở các phong trào hành động cách mạng, các chương 11 trình hành động, tiêu biểu, như: “Tuổi trẻ Việt Nam học tập và làm theo lời Bác” theo Chỉ thị 03-CT/TW của Bộ Chính trị (khóa XI) với nhiều nội dung, hình thức phong phú, sáng tạo, hiệu quả, trở thành việc làm xuyên suốt trong công tác giáo dục của Đoàn; tạo chuyển biến tích cực trong nhận thức và hành động của cán bộ, đoàn viên, thanh niên.
Hay 02 phong trào lớn của Đoàn đó là “ Xung kích phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ tổ quốc, đồng hành với thanh niên lập thân lập nghiệp”…với những nội dung chương trình hành động nhằm thúc đẩy ý thức, trách nhiệm, xung kích đi đầu của thanh niên trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc cũng như làm giàu chính đáng phát triển bản thân góp phần phát triển kinh tế xã hội …. Từ đó có thể thấy thanh niên là người chủ hiện tại và tương lai của đất nước, có vị trí, vai trò quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ Tổ quốc Việt Nam Xã hội chủ nghĩa. Trước sự quan tâm, chăm lo và kỳ vọng lớn lao của Đảng và Nhà nước, hơn bao giờ hết, mỗi thanh niên cần nhận thức rõ vị trí, vai trò và trách nhiệm của mình để không ngừng học tập và tu dưỡng, rèn luyện, phấn đấu để trở thành lực lượng xung kích thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế, xã hội, xây dựng và bảo vệ vững chắc Nước Việt Nam Xã hội chủ nghĩa. Những vấn đề lý luận chung của quản lý nhà nước về công tác thanh niên 1.
Quản lý nhà nước Theo Giáo trình Lý luận Hành chính nhà nước, “quản lý nhà nước là một dạng quản lý xã hội đặc biệt, mang tính quyền lực nhà nước, sử dụng pháp luật và chính sách để điều chỉnh hành vi của cá nhân, tổ chức trên tất cả các mặt của đời sống xã hội do các cơ quan trong bộ máy nhà nước thực hiện, nhằm phục vụ nhân dân, duy trì sự ổn định và phát triển của xã hội” [19, tr. Từ khái niệm nêu trên, chúng ta có thể thấy 12 được, việc quản lý nhà nước có những nét đặc trưng riêng biệt mà các loại hình quản lý của các tổ chức khác không có được đó là: Thứ nhất, chỉ có các cơ quan, cá nhân trong bộ máy nhà nước được nhà nước trao quyền thực hiện các chức năng Lập pháp, Hành pháp và Tư pháp trong hoạt động quản lý nhà nước. Thứ hai, quản lý nhà nước là hoạt động mang tính quyền lực nhà nước, sử dụng quyền lực nhà nước thông qua các công cụ pháp luật, chính sách của nhà nước để thực hiện quản lý xã hội. Thứ ba, quản lý nhà nước là hoạt động quản lý toàn diện, điều chỉnh mọi khía cạnh hoạt động của xã hội trên cơ sở quy định của pháp luật, kết hợp giữa quản lý theo ngành với quản lý theo lãnh thổ trên tất cả các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh, quốc phòng và đối ngoại Thứ tư, đối tượng của quản lý nhà nước có quy mô rất lớn bao gồm tất cả các cá nhân, tổ chức đang sinh sống, hoạt động trong phạm vi lãnh thổ quốc gia và công dân làm việc bên ngoài lãnh thổ quốc gia.
Thứ năm, mục tiêu của quản lý nhà nước là phục vụ nhân dân, mang tính phi lợi nhuận, nhằm duy trì sự ổn định và phát triển của xã hội. Công tác thanh niên Có thể thấy rằng, việc quản lý nhà nước về công tác thanh niên là một dạng quản lý xã hội đặc thù, mang tính quyền lực nhà nước đối với một đối tượng, đặc biệt là thanh niên, đây là quá trình tác động của các cơ quan nhà nước đối với công tác thanh niên bằng pháp luật, chính sách, cơ chế và tổ chức bộ máy, bằng kiểm tra, giám sát, đồng thời cũng thông qua các chính sách, pháp luật và tổ chức bộ máy.