Luận án tiến sĩ về quản lý nhà nước ngành nông nghiệp tỉnh Thanh Hóa trong bối cảnh hội nhập

Luận án tiến sĩ nghiên cứu tăng cường quản lý nhà nước ngành nông nghiệp tỉnh thanh hoá trong bối cảnh hội nhập, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng dụng trong lĩnh

• Tác giả: Nguyễn Thị Thanh Hải
• Người hướng dẫn: TS. Lê Anh Vũ
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Tăng Cường Quản Lý Nhà Nước Ngành Nông Nghiệp Tỉnh Thanh Hóa Trong Bối Cảnh Hội Nhập
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến đề tài luận án
• 1.1.1. Các công trình nghiên cứu nước ngoài về quản lý nhà nước đối với phát triển nông nghiệp
• 1.2. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC NGÀNH NÔNG NGHIỆP TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP
• 2.1. Cơ sở lý luận về quản lý nhà nước ngành nông nghiệp trong bối cảnh hội nhập
• 2.1.1. Khái niệm về quản lý nhà nước ngành nông nghiệp trong bối cảnh hội nhập
• 2.1.2. Vai trò của quản lý nhà nước về nông nghiệp trong bối cảnh hội nhập
• 2.1.3. Đặc điểm của quản lý nhà nước ngành nông nghiệp trong bối cảnh hội nhập
• 2.1.4. Nội dung quản lý nhà nước ngành nông nghiệp trong bối cảnh hội nhập
• 2.1.5. Các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý nhà nước đối với nông nghiệp trong bối cảnh hội nhập
• 2.1.5.1. Nhân tố khách quan
• 2.1.5.2. Nhân tố chủ quan
• 2.2. Kinh nghiệm quản lý nhà nước đối với nông nghiệp trong bối cảnh hội nhập của một số địa phương
• 2.2.1. Kinh nghiệm quốc tế
• 2.2.2. Kinh nghiệm trong nước
• 2.2.3. Bài học đối với tỉnh Thanh Hóa trong quản lý nhà nước về phát triển nông nghiệp
• 2.3. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Câu hỏi nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp tiếp cận và khung phân tích
• 3.2.1. Phương pháp tiếp cận
• 3.2.2. Khung phân tích của luận án
• 3.3. Chọn điểm nghiên cứu và khảo sát
• 3.3.1. Chọn điểm nghiên cứu
• 3.3.2. Chọn đối tượng phỏng vấn, khảo sát
• 3.4. Cỡ mẫu nghiên cứu
• 3.5. Phương pháp thu thập số liệu
• 3.5.1. Phương pháp thu thập thông tin, dữ liệu
• 3.5.2. Phương pháp điều tra, khảo sát
• 3.5.3. Thiết kế bảng hỏi
• 3.6. Phương pháp phân tích
• 3.6.1. Phương pháp thống kê mô tả
• 3.6.2. Phương pháp thống kê so sánh
• 3.7. Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu
• 3.8. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC NGÀNH NÔNG NGHIỆP TỈNH THANH HÓA THỜI KỲ HỘI NHẬP
• 4.1. Những nhân tố tác động đến quản lý nhà nước ngành nông nghiệp tỉnh Thanh Hóa
• 4.1.1. Đặc điểm tự nhiên
• 4.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 4.1.3. Hội nhập kinh tế quốc tế
• 4.1.4. Chất lượng nguồn nhân lực quản lý nhà nước tỉnh Thanh hóa
• 4.2. Thực trạng QLNN ngành nông nghiệp tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2015 – 2021
• 4.2.1. Tổ chức bộ máy quản lý Nhà nước ngành nông nghiệp
• 4.2.2. Xây dựng quy hoạch, kế hoạch phát triển nông nghiệp
• 4.2.3. Vận dụng và cụ thể hóa tổ chức thực hiện chính sách
• 4.2.4. Công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát và xử lý các vi phạm liên quan tới QLNN về nông nghiệp
• 4.2.5. Kết quả phát triển ngành nông nghiệp tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2015 – 2021
• 4.2.6. Đánh giá chung về thực trạng QLNN đối với ngành nông nghiệp tỉnh Thanh Hóa
• 4.2.6.1. Những thành công
• 4.2.6.2. Những hạn chế và nguyên nhân
• 4.3. Tiểu kết chương 4
• 5. CHƯƠNG 5: GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC NGÀNH NÔNG NGHIỆP TỈNH THANH HÓA THỜI KỲ HỘI NHẬP
• 5.1. Bối cảnh, quan điểm, định hướng và mục tiêu phát triển nông nghiệp tỉnh Thanh Hóa
• 5.1.1. Ngành nông nghiệp trong bối cảnh phát triển mới và những vấn đề đặt ra đối với quản lý nhà nước về nông nghiệp
• 5.1.2. Mục tiêu phát triển nông nghiệp tỉnh Thanh Hóa
• 5.1.3. Định hướng phát triển nông nghiệp bền vững
• 5.1.4. Một số chỉ tiêu cụ thể để đạt mục tiêu
• 5.2. Quan điểm quản lý nhà nước ngành nông nghiệp của tỉnh Thanh Hóa trong bối cảnh hội nhập
• 5.3. Giải pháp tăng cường QLNN đối với ngành nông nghiệp tỉnh Thanh Hóa trong bối cảnh hội nhập
• 5.3.1. Nâng cao chất lượng quy hoạch và lập kế hoạch
• 5.3.2. Đổi mới và hoàn thiện chính sách phục vụ phát triển nông nghiệp
• 5.3.3. Tăng cường quản lý nhà nước về hội nhập kinh tế quốc tế trong nông nghiệp
• 5.3.4. Tổ chức thực hiện quy hoạch, kế hoạch, chính sách phát triển nông nghiệp
• 5.3.5. Xây dựng củng cố và hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước về nông nghiệp
• 5.3.6. Hoàn thiện công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát trong QLNN về nông nghiệp
• 5.3.7. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực QLNN và nhân lực chất lượng cao cho phát triển nông nghiệp
• 5.4. Tiểu kết chương 5
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về quản lý nhà nước ngành nông nghiệp tỉnh Thanh Hóa

Quản lý nhà nước ngành nông nghiệp tại tỉnh Thanh Hóa đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế nông nghiệp, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Quản lý nhà nước không chỉ đảm bảo sự phát triển bền vững mà còn tạo điều kiện cho các mô hình sản xuất nông nghiệp hiện đại. Tỉnh Thanh Hóa, với diện tích đất nông nghiệp lớn và dân số nông thôn chiếm tỷ lệ cao, cần có những chính sách phù hợp để phát triển ngành nông nghiệp. Việc áp dụng các chính sách nông nghiệp hiện đại và công nghệ cao là cần thiết để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Theo đó, chính sách nông nghiệp cần được điều chỉnh để phù hợp với yêu cầu của thị trường và xu hướng hội nhập. Sự phát triển của kinh tế nông nghiệp tại Thanh Hóa không chỉ phụ thuộc vào nguồn lực tự nhiên mà còn vào khả năng quản lý và điều hành của chính quyền địa phương.

II. Thực trạng quản lý nhà nước ngành nông nghiệp tỉnh Thanh Hóa

Thực trạng quản lý nhà nước ngành nông nghiệp tại Thanh Hóa cho thấy nhiều điểm mạnh và yếu. Trong giai đoạn 2015-2021, tỉnh đã có những bước tiến trong việc xây dựng quy hoạch và kế hoạch phát triển nông nghiệp. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế trong việc thực hiện các chính sách. Chất lượng nguồn nhân lực trong quản lý nhà nước còn thấp, ảnh hưởng đến hiệu quả của các chương trình phát triển. Việc đào tạo nguồn nhân lực cho ngành nông nghiệp chưa được chú trọng đúng mức, dẫn đến tình trạng thiếu hụt cán bộ có trình độ chuyên môn cao. Hơn nữa, sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng trong việc thực hiện chính sách còn thiếu chặt chẽ, gây khó khăn trong việc triển khai các dự án nông nghiệp. Đặc biệt, việc quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường trong sản xuất nông nghiệp chưa được thực hiện hiệu quả, dẫn đến tình trạng ô nhiễm và suy thoái đất nông nghiệp.

III. Giải pháp tăng cường quản lý nhà nước ngành nông nghiệp

Để tăng cường quản lý nhà nước ngành nông nghiệp tỉnh Thanh Hóa, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Trước hết, cần nâng cao chất lượng quy hoạch và lập kế hoạch phát triển nông nghiệp, đảm bảo tính khả thi và phù hợp với thực tiễn. Thứ hai, cần đổi mới và hoàn thiện chính sách nông nghiệp, tập trung vào việc phát triển các mô hình sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao. Việc hợp tác quốc tế trong lĩnh vực nông nghiệp cũng cần được thúc đẩy để thu hút đầu tư và chuyển giao công nghệ. Thứ ba, cần tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra và giám sát trong quản lý nhà nước về nông nghiệp, đảm bảo việc thực hiện các chính sách được nghiêm túc và hiệu quả. Cuối cùng, việc đào tạo nguồn nhân lực cho ngành nông nghiệp cần được chú trọng, nhằm nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ quản lý và người sản xuất.

IV. Đánh giá và triển vọng phát triển

Đánh giá tổng thể về quản lý nhà nước ngành nông nghiệp tỉnh Thanh Hóa cho thấy nhiều tiềm năng phát triển, nhưng cũng không ít thách thức. Sự phát triển của ngành nông nghiệp trong bối cảnh hội nhập quốc tế đòi hỏi tỉnh phải có những bước đi mạnh mẽ và quyết liệt hơn. Việc áp dụng công nghệ mới và cải cách chính sách nông nghiệp sẽ là yếu tố quyết định cho sự thành công trong tương lai. Hơn nữa, việc xây dựng các chuỗi giá trị nông sản và phát triển thị trường tiêu thụ cũng cần được chú trọng. Tỉnh Thanh Hóa cần tận dụng tốt các cơ hội từ hội nhập kinh tế quốc tế để phát triển nông nghiệp bền vững, góp phần nâng cao đời sống người dân và phát triển kinh tế địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Quá trình toàn cầu hóa kinh tế và việc thực thi các Hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới như CPTPP hay EVFTA đang đặt nền nông nghiệp Việt Nam trước yêu cầu chuyển đổi căn bản mô hình tăng trưởng. Trong bối cảnh đó, luận án tiến sĩ kinh tế của nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Thanh Hải với đề tài "Tăng cường quản lý nhà nước ngành nông nghiệp tỉnh Thanh Hóa trong bối cảnh hội nhập" (chuyên ngành Quản lý kinh tế, Trường Đại học Kinh tế & Quản trị Kinh doanh – Đại học Thái Nguyên, 2022) là công trình nghiên cứu tiên phong tiếp cận toàn diện chức năng quản lý nhà nước (QLNN) về nông nghiệp ở cấp độ chính quyền địa phương. Luận án giải quyết khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi: sự thiếu hụt khung phân tích tích hợp và các tiêu chí đánh giá hiệu lực QLNN ngành nông nghiệp cấp tỉnh thích ứng với các cam kết hội nhập quốc tế, chuyển đổi số nông nghiệp và ứng phó biến đổi khí hậu.

Các câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu được thiết lập có hệ thống:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Cơ sở lý luận, nội dung và các tiêu chí đánh giá QLNN ngành nông nghiệp trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế gồm những thành tố nào?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Thực trạng QLNN đối với ngành nông nghiệp tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2015–2021 đã đạt được những kết quả gì, tồn tại những hạn chế và điểm nghẽn thể chế nào?
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Những quan điểm và giải pháp đột phá nào cần được triển khai để tăng cường QLNN ngành nông nghiệp tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2023–2030 nhằm đáp ứng Nghị quyết số 58-NQ/TW của Bộ Chính trị?
• Giả thuyết 1 (H1): Quản trị công truyền thống mang tính mệnh lệnh hành chính không còn phù hợp, đòi hỏi chuyển dịch sang mô hình Nhà nước kiến tạo phát triển nhằm hỗ trợ chuỗi giá trị nông sản.
• Giả thuyết 2 (H2): Hiệu lực thực thi chính sách và chất lượng quy hoạch không gian nông nghiệp có mối tương quan thuận chiều với khả năng thu hút đầu tư doanh nghiệp và FDI vào nông nghiệp.
• Giả thuyết 3 (H3): Hoàn thiện đồng bộ ba chức năng QLNN cốt lõi (quy hoạch - chính sách - thanh tra giám sát) sẽ thúc đẩy tỷ trọng giá trị gia tăng nông sản chủ lực và năng lực cạnh tranh quốc tế của địa phương.

Khung lý thuyết của công trình được định vị trên nền tảng: Lý thuyết Quản trị chuỗi giá trị toàn cầu (Global Value Chain Governance Theory), Lý thuyết Kinh tế học thể chế (Institutional Economics) và Mô hình Nhà nước kiến tạo phát triển (Developmental State Model). Về phạm vi không gian và thời gian, công trình nghiên cứu trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa – địa phương có quy mô dân số trên 3,4 triệu người (đứng thứ 3 toàn quốc, khu vực nông thôn chiếm trên 70%) và quỹ đất nông nghiệp đạt 910.141 ha (chiếm 81,8% diện tích tự nhiên). Dữ liệu thứ cấp được phân tích xuyên suốt giai đoạn 2015–2021, dữ liệu sơ cấp điều tra thực địa năm 2020 và các giải pháp chiến lược định hình tầm nhìn 2023–2030.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn học thuật quốc tế và trong nước về QLNN ngành nông nghiệp được tổng hợp qua ba dòng nghiên cứu (research streams) chính:

Dòng nghiên cứu 1: Chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp và tự do hóa thương mại quốc tế. E. Peterson (1986) chỉ ra rằng chính sách công cần tập trung vào việc giảm thiểu chi phí điều chỉnh cơ cấu thay vì cố gắng ngăn chặn quá trình chuyển dịch kinh tế nông nghiệp. Du Ying (2000) đánh giá sự tác động của việc gia nhập WTO đối với tái cấu trúc nông nghiệp Trung Quốc, khẳng định cơ hội hội nhập chỉ được hiện thực hóa khi Chính phủ chủ động can thiệp sửa đổi chính sách tương thích. Gertrud Bucherieder (2010) và Barbara Chmielewska (2009) nhấn mạnh tính đa chức năng (multifunctionality) của khu vực nông thôn và vai trò tài chính công từ Liên minh châu Âu (EU) trong việc duy trì tăng trưởng bền vững cho các quốc gia thành viên mới.

Dòng nghiên cứu 2: Quản trị nhà nước và chuỗi giá trị nông nghiệp toàn cầu. Humphrey và Schmitz (2001) trong công trình về vai trò của Nhà nước trong chuỗi giá trị toàn cầu khẳng định cơ quan nhà nước không đơn thuần can thiệp hành chính mà là tác nhân kiến tạo sân chơi bình đẳng, cung cấp hạ tầng thông tin và điều phối thể chế trên kênh thị trường. Norton (2004) làm rõ sự cần thiết của chính sách nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu và hiện đại hóa chuỗi giá trị. Lars Andersson và cộng sự (2017) trong báo cáo Nông nghiệp tương lai 2030 nhấn mạnh vai trò QLNN Thụy Điển trong định hướng nông nghiệp sinh thái thông minh, truy xuất nguồn gốc và phát triển tập đoàn nông nghiệp lớn. Báo cáo Phát triển Thế giới của World Bank (2008) tại Chương 11 xác lập khung quản trị mới: chuyển từ quản lý chỉ huy sang vai trò điều phối, tạo thuận lợi và thực thi chính sách minh bạch.

Dòng nghiên cứu 3: Thể chế chính sách nông nghiệp Việt Nam thời kỳ hội nhập. Các học giả trong nước như Bùi Xuân Lưu (2004), Đặng Kim Sơn (2008), Lê Phương Hòa (2009), Hà Văn Chức (2007), Vũ Văn Phúc và Trần Thị Minh Châu (2010), Nguyễn Đỗ Anh Tuấn (2020) đã phân tích sâu các rào cản về đất đai, tín dụng nông thôn, tiêu chuẩn kỹ thuật SPS/TBT và yêu cầu tái cơ cấu nông nghiệp thích ứng với các FTA thế hệ mới. Hoàng Sỹ Kim (2006) và Hoàng Văn Chử (2016) tập trung vào công tác quy hoạch và mô hình liên kết 5 "Nhà" tại cấp cơ sở. Nguyễn Thị Phong Lan (2017) và Nguyễn Minh Tuân (2021) nghiên cứu QLNN đối với xuất khẩu nông sản và nông nghiệp công nghệ cao.

Tranh luận học thuật cốt lõi tồn tại giữa hai trường phái: can thiệp trực tiếp bảo hộ sản xuất (hộp vàng/hộp hổ phách) và trường phái kiến tạo thị trường tập trung vào nghiên cứu, hạ tầng, kiểm dịch (hộp xanh theo quy định WTO). Luận án định vị nghiên cứu vào việc giải quyết mâu thuẫn này ở cấp tỉnh: làm thế nào để chính quyền địa phương chuyển dịch từ tư duy bao cấp hành chính sang quản trị kiến tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh động (dynamic comparative advantage) cho các sản phẩm nông sản chủ lực.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng lý thuyết Quản trị chuỗi giá trị của Humphrey & Schmitz (2001) bằng việc xác lập vai trò "kiến tạo thể chế cấp địa phương" (sub-national developmental governance). Nghiên cứu làm sáng tỏ cách thức chính quyền cấp tỉnh tác động gián tiếp nhưng mang tính quyết định đến chuỗi giá trị thông qua việc chuẩn hóa quy hoạch vùng nguyên liệu tập trung, cung cấp dịch vụ công về truy xuất nguồn gốc và kiểm soát vệ sinh an toàn thực phẩm.

Công trình đưa ra định nghĩa học thuật mới: Quản lý nhà nước ngành nông nghiệp trong bối cảnh hội nhập là quá trình các cơ quan công quyền cấp tỉnh sử dụng quyền lực pháp lý, công cụ kinh tế và cơ chế điều phối để định hướng, tổ chức và kiểm soát toàn diện các hoạt động sản xuất, chế biến, thương mại nông sản; bảo đảm tính tương thích với các cam kết quốc tế, thích ứng với biến đổi khí hậu và tối ưu hóa lợi thế so sánh nhằm đạt được mục tiêu tăng trưởng giá trị gia tăng và phát triển bền vững.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp ba lý thuyết cốt lõi: Kinh tế học thể chế, Quản trị chuỗi giá trị toàn cầu và Lý thuyết Chu trình chính sách công. Tiếp cận theo cấu trúc "Đầu vào thể chế – Quá trình thực thi – Đầu ra phát triển", khung phân tích khảo sát sự vận hành đồng bộ của ba trụ cột chức năng QLNN cấp tỉnh:

1. Công tác quy hoạch và lập kế hoạch: Xây dựng không gian phát triển nông nghiệp hàng hóa quy mô lớn gắn với nhu cầu thị trường xuất khẩu, khắc phục tình trạng phân tán, nhỏ lẻ.
2. Vận dụng và cụ thể hóa chính sách: Triển khai các chính sách ưu đãi đất đai, tín dụng nông nghiệp, xúc tiến đầu tư FDI, chuyển giao tiến bộ khoa học công nghệ 4.0 và phát triển kinh tế hợp tác.
3. Thanh tra, kiểm tra và giám sát chuyên ngành: Kiểm soát chất lượng vật tư đầu vào (phân bón, giống, thuốc bảo vệ thực vật), an toàn thực phẩm và cấp mã số vùng trồng phục vụ truy xuất nguồn gốc quốc tế.

Điều kiện biên (boundary conditions) của khung phân tích được xác lập tại cấp chính quyền địa phương trong nền kinh tế chuyển đổi đang hội nhập sâu, nơi quyền tự chủ chính sách chịu sự ràng buộc của hệ thống pháp luật quốc gia và các hiệp định thương mại song phương, đa phương.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu vận dụng thế giới quan thực chứng (positivism) kết hợp với chủ nghĩa thực dụng (pragmatism), sử dụng thiết kế phương pháp hỗn hợp tuần tự (sequential mixed methods). Thiết kế nghiên cứu tích hợp phân tích định lượng chuỗi số liệu thứ cấp giai đoạn 2015–2021 với khảo sát xã hội học định tính và định lượng diện rộng năm 2020.

Mô hình phân tích đa cấp độ (multi-level design) được thiết kế đồng bộ trên ba tầng:

• Cấp vĩ mô/trung mô: Các sở, ban, ngành cấp tỉnh (Sở Nông nghiệp & PTNT, Sở Kế hoạch & Đầu tư, Sở Khoa học & Công nghệ, Sở Tài nguyên & Môi trường).
• Cấp cơ sở: Ủy ban nhân dân và Phòng Nông nghiệp/Kinh tế các huyện, thị xã, thành phố và cán bộ nông nghiệp cấp xã.
• Cấp vi mô: Các tác nhân trực tiếp tham gia thị trường gồm doanh nghiệp nông nghiệp, hợp tác xã (HTX), chủ trang trại và hộ sản xuất kinh doanh cá thể.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Chiến lược chọn mẫu phân tầng phi ngẫu nhiên kết hợp ngẫu nhiên hệ thống được thực hiện trên 3 tiểu vùng sinh thái đặc thù của tỉnh Thanh Hóa: Vùng đồng bằng (tiêu biểu cho sản xuất lúa gạo, cây màu công nghiệp), Vùng miền núi (lâm nghiệp, cây ăn quả, chăn nuôi gia súc lớn) và Vùng ven biển (nuôi trồng và khai thác thủy hải sản).

Dụng cụ thu thập số liệu bao gồm phiếu điều tra cấu trúc hóa sử dụng thang đo Likert 5 mức độ để lượng hóa các tiêu chí: mức độ hài lòng về tính minh bạch của quy hoạch, khả năng tiếp cận chính sách hỗ trợ, tính kịp thời của dịch vụ khuyến nông và hiệu quả của công tác thanh kiểm tra. Phương pháp tam giác hóa (triangulation) được thiết lập chặt chẽ: đối soát chéo số liệu báo cáo hành chính của cơ quan QLNN với dữ liệu khảo sát thực tế từ đối tượng quản lý (doanh nghiệp, nông dân) và ý kiến của các chuyên gia độc lập.

Data và phân tích

Dữ liệu thứ cấp phản ánh toàn diện các chỉ tiêu kinh tế - xã hội của tỉnh: cơ cấu sử dụng đất nông nghiệp, cơ cấu giá trị sản xuất (GTSX) ngành trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp, thủy sản và kim ngạch xuất khẩu nông sản giai đoạn 2015–2021.

Dữ liệu sơ cấp được xử lý bằng các kỹ thuật thống kê mô tả (descriptive statistics), thống kê so sánh, phân tích khoảng cách (gap analysis) và tổng hợp ma trận SWOT. Tính vững của các nhận định được củng cố thông qua việc phân tích độ nhạy của các chính sách hỗ trợ và so sánh mức độ đánh giá giữa các nhóm đối tượng thụ hưởng khác nhau.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Công trình đã chứng minh bằng số liệu thực nghiệm những thành tựu cùng các nút thắt căn bản trong quản lý ngành nông nghiệp Thanh Hóa:

Thứ nhất, nghịch lý suy giảm số lượng doanh nghiệp nông nghiệp trong giai đoạn mở rộng hội nhập: Số liệu thực tế trong văn bản chỉ ra rằng: "năm 2016 có 543 DN hoạt động sản xuất kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp, chiếm 7,06% tổng số DN của tỉnh, năm 2018 là 647 DN, chiếm 6,4%, năm 2020 số DN hoạt động trong nông nghiệp giảm đáng kể chỉ còn 262 DN, chiếm gần 2,7%". Sự sụt giảm nghiêm trọng này phản ánh môi trường đầu tư nông nghiệp còn nhiều rủi ro, chính sách tích tụ đất đai và hỗ trợ tiếp cận vốn chưa phát huy tác dụng bảo vệ doanh nghiệp trước biến động thị trường.

Thứ hai, điểm nghẽn nghiêm trọng trong thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI): Mặc dù Thanh Hóa có quỹ đất nông nghiệp chiếm tới 81,8% tổng diện tích tự nhiên, song "lũy kế đến ngày 31/12/2021 số dự án được cấp phép đầu tư vào khu vực nông, lâm, thủy sản mới có 7 dự án/138 dự án, với số vốn đăng ký là 112,11 triệu USD chỉ chiếm gần 0,8% tổng số vốn FDI đăng ký đầu tư vào Thanh Hóa". Điều này cho thấy công tác xúc tiến đầu tư quốc tế trong nông nghiệp chưa hiệu quả, thiếu vắng các dự án chế biến sâu có hàm lượng công nghệ cao.

Thứ ba, sự chuyển dịch chậm chạp của cơ cấu nông sản chủ lực: Tỷ trọng đóng góp của nông sản chủ lực vào tổng giá trị gia tăng nông nghiệp của tỉnh tuy có tăng nhưng tốc độ rất chậm: "Năm 2015 nông sản chủ lực mới chiếm khoảng 14,6%, năm 2019 được khoảng 18,8% và 2021 mới đạt khoảng gần 21% tổng giá trị gia tăng nông nghiệp". Nền nông nghiệp vẫn thâm dụng yếu tố đầu vào tự nhiên và lao động truyền thống, khu vực trồng trọt chiếm tỷ trọng quá lớn trong khi chế biến và dịch vụ nông nghiệp chậm phát triển.

Thứ tư, bước đầu hình thành các chuỗi liên kết giá trị nhưng quy mô còn manh mún: Luận án ghi nhận sự xuất hiện của các mô hình nông nghiệp công nghệ cao và chuỗi liên kết tiên tiến như: chuỗi lúa gạo của Công ty CP Thương mại Sao Khuê (xã Đông Hoàng, huyện Đông Sơn), chuỗi rau an toàn của HTX dịch vụ nông nghiệp Nga Yên (Nga Sơn), HTX nông sản hữu cơ Trúc Phượng (Như Thanh) với nấm hữu cơ, chuỗi chăn nuôi của Công ty CP Đầu tư & Xây dựng Hạ Tầng Xanh và chuỗi khép kín thịt lợn của Công ty CP VIFOSA (Vĩnh Lộc). Tuy nhiên, các chuỗi này chưa tạo ra sự lan tỏa diện rộng do thiếu cơ chế chia sẻ rủi ro và giám sát hợp đồng từ phía cơ quan quản lý.

Thứ năm, khoảng cách lớn về năng lực quản trị hội nhập của bộ máy công quyền: Khảo sát cho thấy cán bộ quản lý nông nghiệp cấp huyện và xã còn hạn chế về kiến thức pháp luật thương mại quốc tế, quy tắc xuất xứ hàng hóa, các rào cản kỹ thuật SPS/TBT và các quy định về trợ cấp nông nghiệp theo chuẩn mực quốc tế.

Chỉ số / Thực trạng	Giai đoạn / Mốc thời gian	Số liệu thực tế trích xuất từ luận án	Ý nghĩa thực tiễn & Nút thắt thể chế
Số lượng DN nông nghiệp	2016 → 2018 → 2020	543 DN (7,06%) → 647 DN (6,4%) → 262 DN (2,7%)	Suy giảm trên 50% số DN; môi trường đầu tư nông nghiệp thiếu tính hấp dẫn và rủi ro cao.
Dự án FDI nông nghiệp	Lũy kế đến 31/12/2021	7 / 138 dự án (Vốn: 112,11 triệu USD, chiếm 0,8%)	Nút thắt trong thu hút vốn ngoại, thiếu công nghệ chế biến sâu phục vụ xuất khẩu toàn cầu.
Tỷ trọng nông sản chủ lực	2015 → 2019 → 2021	14,6% → 18,8% → ~21% tổng GTGT nông nghiệp	Chuyển dịch chậm, chưa tạo được đột phá chuỗi giá trị và thương hiệu xuất khẩu lớn.
Quy mô đất nông nghiệp	Hiện trạng năm 2021	910.141 ha (Chiếm 81,8% diện tích tự nhiên)	Tiềm năng đất đai rất lớn nhưng hiệu quả sinh lời và năng suất đất trên ha còn thấp.

Implications đa chiều

• Học thuật: Đóng góp bộ khung tiêu chí đánh giá hiệu lực QLNN ngành nông nghiệp cấp địa phương trong bối cảnh thực thi các hiệp định FTA thế hệ mới, làm cầu nối giữa lý thuyết thể chế và thực tiễn quản trị công.
• Phương pháp luận: Cung cấp quy trình điều tra khảo sát xã hội học đa tầng kết hợp đối soát số liệu thống kê kinh tế ứng dụng được cho các tỉnh nông nghiệp khu vực Bắc Trung Bộ và Duyên hải miền Trung.
• Thực tiễn & Chính sách: Đề xuất hệ thống 3 quan điểm chỉ đạo và 7 nhóm giải pháp mang tính khả thi cao nhằm hiện thực hóa mục tiêu đưa Thanh Hóa trở thành một cực tăng trưởng theo Nghị quyết 58-NQ/TW:
  1. Nâng cao chất lượng lập và quản lý quy hoạch không gian nông nghiệp gắn với vùng chuyên canh xuất khẩu.
  2. Đổi mới, vận dụng linh hoạt chính sách đất đai (dồn điền đổi thửa, tích tụ đất) và ưu đãi tín dụng theo các tiêu chuẩn "Hộp xanh".
  3. Tăng cường QLNN về hội nhập kinh tế quốc tế, hỗ trợ bảo hộ sở hữu trí tuệ, cấp mã số vùng trồng và truy xuất nguồn gốc nông sản.
  4. Nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện các đề án, chuỗi liên kết giá trị và chương trình OCOP.
  5. Kiện toàn tổ chức bộ máy quản lý, phân định rõ thẩm quyền và trách nhiệm giữa các cấp tỉnh - huyện - xã.
  6. Hoàn thiện công tác thanh tra, kiểm tra chuyên ngành, siết chặt quản lý phân bón, thuốc BVTV và an toàn vệ sinh thực phẩm.
  7. Chuẩn hóa và nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ QLNN nông nghiệp đáp ứng yêu cầu kinh tế tri thức và công nghệ 4.0.

Limitations và Future Research

Công trình nghiên cứu có một số giới hạn nhất định:

• Phạm vi không gian: Tập trung khảo sát đơn lẻ tại tỉnh Thanh Hóa, do đó khả năng suy rộng kết quả cho các vùng kinh tế có đặc thù sinh thái và thể chế khác biệt (như Tây Nguyên hay Đồng bằng sông Cửu Long) cần được xem xét cẩn trọng.
• Dữ liệu sơ cấp: Dữ liệu điều tra khảo sát chuyên sâu được thực hiện trong năm 2020 – thời điểm chịu tác động nhất định của đại dịch toàn cầu, có thể ảnh hưởng đến tâm lý và phản hồi ngắn hạn của một số chủ thể sản xuất kinh doanh.
• Kỹ thuật định lượng: Luận án chủ yếu sử dụng thống kê mô tả, so sánh và phân tích tổng hợp mà chưa ứng dụng các mô hình kinh tế lượng nâng cao như mô hình hồi quy không gian (Spatial Econometrics) hay mô hình cấu trúc tuyến tính (Structural Equation Modeling - SEM) để kiểm định định lượng mức độ tác động của từng công cụ thể chế đến năng suất nông nghiệp.

Định hướng nghiên cứu tiếp theo bao gồm: (1) Mở rộng phân tích so sánh liên tỉnh (cross-provincial comparative analysis) giữa các địa phương vùng Bắc Trung Bộ; (2) Ứng dụng mô hình SEM để đo lường các yếu tố cấu thành năng lực quản trị công ngành nông nghiệp; (3) Nghiên cứu sâu về thể chế QLNN đối với kinh tế nông nghiệp tuần hoàn và tín chỉ carbon trong nông nghiệp thích ứng với cam kết Net Zero.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Công trình là tài liệu tham khảo giá trị cho các nghiên cứu sinh, học viên cao học và các viện nghiên cứu chuyên ngành Quản lý kinh tế và Kinh tế nông nghiệp. Các phát hiện cung cấp luận cứ thực nghiệm để giảng dạy các học phần Quản lý kinh tế công và Chính sách nông nghiệp.
• Tác động ngành và doanh nghiệp: Định hướng cho các hiệp hội ngành hàng, hợp tác xã và doanh nghiệp đầu tư nông nghiệp (như VIFOSA, Sao Khuê) nhận diện xu hướng quy hoạch, cơ chế hỗ trợ của tỉnh để tối ưu hóa chiến lược kinh doanh chuỗi liên kết.
• Tác động chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học trực tiếp cho HĐND và UBND tỉnh Thanh Hóa, Sở Nông nghiệp & PTNT trong việc hoạch định kế hoạch phát triển nông nghiệp giai đoạn 2023–2030, ban hành các Nghị quyết chính sách đặc thù theo tinh thần Nghị quyết 58-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh & Giảng viên kinh tế: Tiếp cận khung phân tích chuẩn mực về QLNN cấp địa phương, phương pháp tiếp cận đa cấp và dữ liệu thực tế đáng tin cậy.
• Lãnh đạo & Cán bộ hoạch định chính sách cấp tỉnh/huyện: Nắm bắt toàn diện các bất cập, lỗ hổng thể chế trong công tác quy hoạch, điều phối chính sách và thanh tra nông nghiệp để điều chỉnh kịp thời.
• Doanh nghiệp & Hợp tác xã nông nghiệp: Hiểu rõ các quy định thể chế, quy chuẩn kỹ thuật và định hướng hỗ trợ công nhằm định vị sản phẩm xuất khẩu.
• Cộng đồng nông dân và nông thôn: Thụ hưởng môi trường sản xuất minh bạch hơn, giảm thiểu rủi ro vật tư giả, nâng cao giá trị thương phẩm và thu nhập bền vững.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Luận án đã mở rộng Lý thuyết Quản trị Chuỗi giá trị toàn cầu của Humphrey & Schmitz (2001) vào bối cảnh hành chính công cấp tỉnh tại Việt Nam. Công trình chứng minh rằng vai trò của Nhà nước ở cấp địa phương không chỉ là ban hành quy định mà là "chất xúc tác thể chế" (institutional catalyst), tạo ra hạ tầng kiểm định chất lượng, xây dựng thương hiệu nông sản và làm trung gian bảo đảm tính pháp lý cho các liên kết dọc giữa hộ nông dân và doanh nghiệp xuất khẩu.

2. Đổi mới phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây thể hiện ở điểm nào? So với nghiên cứu của Hoàng Sỹ Kim (2006) chỉ tập trung vào quy hoạch hay Nguyễn Thị Phong Lan (2017) chuyên sâu về xuất khẩu nông sản, luận án này thiết kế phương pháp hỗn hợp đa tầng nấc (multi-level mixed methods). Phương pháp tiếp cận đồng thời ba nhóm chủ thể: cơ quan quản lý (tỉnh - huyện - xã), tác nhân kinh tế (doanh nghiệp - HTX - trang trại) và số liệu thống kê vĩ mô giai đoạn 2015–2021, đảm bảo tính khách quan và kiểm soát sai lệch thông tin qua cơ chế tam giác hóa.

3. Phát hiện thực nghiệm nào gây bất ngờ nhất trong nghiên cứu? Phát hiện về sự suy giảm hơn 50% số lượng doanh nghiệp nông nghiệp (từ 543 DN năm 2016 xuống 262 DN năm 2020) và tỷ trọng FDI trong nông nghiệp chỉ chiếm vỏn vẹn 0,8% tổng vốn FDI toàn tỉnh (112,11 triệu USD/7 dự án) dù Thanh Hóa có quỹ đất nông nghiệp chiếm tới 81,8% diện tích tự nhiên. Đây là bằng chứng phản ánh sự thất bại của các chính sách thu hút đầu tư nông nghiệp truyền thống, đòi hỏi phải tái cấu trúc toàn diện thể chế ưu đãi.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân rộng (Replication Protocol) cho các địa phương khác không? Có. Bộ tiêu chí đánh giá QLNN gồm 3 trục chức năng (Quy hoạch - Chính sách - Thanh tra giám sát) cùng bộ phiếu điều tra khảo sát thiết kế theo thang đo Likert hoàn toàn có thể chuẩn hóa để áp dụng cho các tỉnh có điều kiện kinh tế - xã hội tương đồng tại vùng Bắc Trung Bộ và Duyên hải Nam Trung Bộ.

5. Lộ trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo được định hình như thế nào? Chương trình nghiên cứu mở rộng giai đoạn 2023–2033 cần tập trung vào ba trụ cột: (i) Thể chế số hóa công tác quản trị nông nghiệp và cấp mã định danh vùng trồng tự động qua GIS; (ii) Đánh giá tác động của các tiêu chuẩn xanh trong EVFTA (như quy định chống phá rừng EUDR) đến chuỗi cung ứng nông sản địa phương; (iii) Mô hình hóa kinh tế lượng về hiệu quả của các công cụ chính sách "Hộp xanh" đối với chuyển đổi sinh thái nông nghiệp.

Kết luận

1. Luận án đã hệ thống hóa và phát triển toàn diện lý luận về QLNN ngành nông nghiệp cấp tỉnh trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng.
2. Công trình xác lập khái niệm khoa học chuẩn xác và khung phân tích 3 trụ cột chức năng (quy hoạch, cơ chế chính sách, kiểm tra giám sát) có tính ứng dụng cao.
3. Nghiên cứu cung cấp bức tranh thực nghiệm sắc nét, chỉ rõ nghịch lý sụt giảm doanh nghiệp nông nghiệp và nút thắt vốn FDI tại tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2015–2021.
4. Đề xuất hệ thống 3 quan điểm nhất quán và 7 nhóm giải pháp đồng bộ, khả thi, phục vụ đắc lực cho mục tiêu phát triển Thanh Hóa thành tỉnh kiểu mẫu và cực tăng trưởng mới.
5. Mở ra các hướng nghiên cứu học thuật mới về quản trị nông nghiệp số, kinh tế tuần hoàn và chuỗi giá trị nông sản bền vững đáp ứng chuẩn mực toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến đề tài luận án 1. Các công trình nghiên cứu nước ngoài về quản lý nhà nước đối với phát triển nông nghiệp 1.1 Các công trình nghiên cứu về phát triển nông nghiệp và hội nhập kinh tế E. Peterson (1986) đã đánh giá những yếu tố góp phần làm thay đổi chuyển đổi kinh tế nông nghiệp tại Mỹ và mô tả kinh nghiệm của châu Âu trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, và cho rằng đây là những bài học quan trọng đối với Mỹ, nơi không có chính sách điều chỉnh cơ cấu một cách cụ thể.

Trong nghiên cứu này, tác giả cũng cho rằng nước Mỹ nên tập trung vào các phương pháp để giảm bớt chi phí điều chỉnh chứ không phải về những nỗ lực để ngăn chặn quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp. Richard (1997) đã phân tích những khó khăn, thách thức trong thời gian vận dụng chính sách tự do hóa thương mại đối với nông nghiệp như: Việc làm, cơ cấu lao động, năng suất lao động. là những vấn đề cản trở sự phát triển của nông nghiệp, theo đó, hạn chế việc thu hút đầu tư. Qua đó, tác giả cho rằng vai trò của Nhà nước rất quan trọng trong việc tái cơ cấu ngành nông nghiệp, vì vậy, nhà nước cần chủ động can thiệp để khắc phục những khó khăn, nhằm nâng cao năng suất lao động, thu hút các nguồn vốn đầu tư của các thành phần kinh tế trong xã hội để phát triển nông nghiệp [95].

Du Ying (2000) đề cập đến việc điều chỉnh cơ cấu nông nghiệp và cải cách kinh tế, đánh giá tác động của việc tái cấu trúc đối với nông nghiệp Trung Quốc khi gia nhập WTO. Theo tác giả việc nghiên cứu về tác động của việc gia nhập WTO của ngành nông nghiệp Trung Quốc là rất quan trọng, thấy được những thách thức và cơ hội đang tồn tại sau khi gia nhập WTO. Tác giả cũng lập luận rằng, những thách thức trong ngắn hạn đã được thấy rõ, cơ hội chỉ có được khi Chính phủ có những nỗ lực tích cực. Vì vậy, những thách thức mà Trung Quốc đang phải đối mặt sau khi gia nhập WTO sẽ được đánh giá một cách kỹ lưỡng để đưa ra chính sách cho phù hợp [86].

luan an ` 7 Barbara Chmielewskan (2009) đã cho rằng, các ngành nông nghiệp ít có cơ hội phát triển nếu không có sự hỗ trợ tài chính của chính phủ EU, đặc biệt là tại các nước kém phát triển. Do vậy, các giải pháp chính trị cho các vấn đề về phát triển nông nghiệp trong các chính sách của EU là rất quan trọng và đề nghị giải pháp có lợi cho tất cả các nước EU là sự phát triển đa ngành của nông nghiệp với sự đa chức năng của khu vực nông thôn. Chỉ có một sự phát triển đa ngành, đa chức năng mới có thể đảm bảo cho nông nghiệp phát triển bền vững.[84] Gertrud Bucherieder (2010), đã phân tích những thay đổi về chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp của các nước vừa gia nhập liên minh Châu Âu. Qua sự phân tích, tác giả đã đưa ra phương pháp điều tra xác định quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp trước đây và trong tương lai [88].

Nhóm tác giả Ian Coxhead, Kim N.B Ninh, Vu Thi Thao, Nguyen Thi Phuong Hoa (2010) có các công trình nghiên cứu thuộc chương trình “Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam 2011-2020” đã trình bày tổng quan về phát triển nông nghiệp và nông thôn ở Việt Nam: Nông nghiệp với tăng trưởng kinh tế; gia tăng thu nhập cho khu vực nông thôn. Đồng thời, cũng đề cập đến sự phát triển nông nghiệp ở một số quốc gia châu Á: Hàn Quốc, Thái Lan, Trung Quốc, Ấn Độ, Indonesia, Phillippines… để so sánh với nông nghiệp Việt Nam trên các phương diện: đóng góp của nông nghiệp vào GDP, năng suất lao động nông nghiệp, bình quân đất nông nghiệp/ người… từ đó, các tác giả phân tích đưa ra lựa chọn chính sách phát triển nông nghiệp trong giai đoạn 2011-2020 gợi mở cho Chính phủ Việt Nam.2 Các công trình nghiên cứu về quản lý nhà nước trong nông nghiệp Hầu hết các các học giả nước ngoài khi nghiên cứu vấn đề phát triển nông nghiệp đều xem xét QLNN về nông nghiệp như một thành tố quan trọng thúc đẩy sự phát triển ngành nông nghiệp của các quốc gia trên thế giới. Với tư cách QLNN, chính phủ các quốc gia đã tạo môi trường thể chế và hành lang pháp lý thuận lợi giúp kinh tế nông nghiệp phát triển; đồng thời cũng điều tiết và khắc phục những thất bại của thị trường trong quá trình phát triển. Một số tác phẩm tiêu biểu như: Uaiene, R.

(2017) trong tác phẩm “Các nhân tố quyết định việc áp dụng công nghệ nông nghiệp ở Mozambique” cho rằng yếu tố quan trọng nhất tác động đến phát triển nông nghiệp là thể chế và con người. Khi tiếp cận yếu tố thể chế, các tác giả quan tâm đến vấn đề xây dựng hệ thống chính sách và ra các quyết định cho các lĩnh vực trong sản xuất nông nghiệp; cơ chế liên kết giữa luan an ` 8 các tác nhân tham gia sản xuất; cơ chế cung cấp và chia sẻ thông tin về công nghệ mới, về thị trường các yếu tố đầu vào – đầu ra và xuất khẩu; cơ chế tiếp cận các dịch vụ khuyến nông, cơ chế tiếp cận tín dụng để đầu tư cho nghiên cứu và phát triển.Như vậy, các học giả đã tập trung nghiên cứu vấn đề quan trọng nhất trong QLNN đối với nông nghiệp đó là tạo cơ chế để thực hiện các chính sách cho phát triển nông nghiệp., Norton (2004) trong khi nghiên cứu chính sách phát triển nông nghiê ̣p đã cho thấy kinh nghiê ̣m quan tro ̣ng là Nhà nước phải có chính sách đảm bảo nông nghiê ̣p phát triển trong bố i cảnh toàn cầu hóa và biế n đổi khí hâ ̣u. Ông chỉ ra rằng, viê ̣c phát triển nông nghiê ̣p phải dựa trên cơ sở hiê ̣n đại hóa và phát triển nông sản theo chuỗi giá trị có tính tới ứng phó với biế n đổi khí hâ ̣u ngà y càng gay gắt. [93] Lars Andersson và cộng sự (2017) trong tác phẩm “Nông nghiệp trong tương lai đến năm 2030”, đã đưa ra quan điểm, định hướng phát triển nông nghiệp của Thụy Điển đến năm 2030 trong các kịch bản khác nhau trong tương lai như: một thế giới mà tài nguyên đất bị khai thác quá mức, một thế giới cân bằng khi tài nguyên đất được khai thác và bảo tồn hiệu quả….Để đưa ra các giải pháp cho phát triển nông nghiệp của đất nước này, tác giả cũng nhấn mạnh vai trò của QLNN trong việc xây dựng định hướng và chính sách để thực hiện 7 phương án đó là: (1) Tìm kiếm và ứng dụng công nghệ mới cho một tương lai bền vững, là động lực cho sự phát triển nông nghiệp; (2) Xuất khẩu các giá trị gia tăng sang châu Á; (3) Hình thành và phát triển các công ty, các tập đoàn lớn trong lĩnh vực nông nghiệp; (4) Sự thay đổi cơ cấu dân số, hội nhập nông thôn mới và sự di chuyển của các loại hình lao động; (5) Sinh thái thông minh, sản xuất lương thực và vai trò của hệ sinh thái xanh, sạch phù hợp với các qui luật tự nhiên; (6) Phát triển nền nông nghiệp 4.0 có truy xuất nguồn gốc rõ ràng; (7) Định hình các mô hình phát triển nông nghiệp tương lai của thế giới.

[83] Các tác giả Humphrey, J, and Schmitz, H. ( 2001) trong cuốn Vai trò của Nhà nước trong chuỗi giá trị toàn cầu đã phân tích vai trò của Nhà nước trong việc tạo cơ chế vận hành cho chuỗi giá trị nông sản. Các tác giả này đã tập trung xem xét vấn đề hoàn thiện cơ chế phối hợp ngang và dọc giữa các cơ quan QLNN về thực hiện chuỗi giá trị nông sản. Theo họ, các tổ chức liên quan của Nhà nước phải được coi là một trong những tác nhân trên kênh marketing (không chỉ là người can thiệp) ngay cả ở trong nền kinh tế thị trường.

Điều này không có nghĩa là các cơ quan nhà luan an ` 9 nước tham gia trực tiếp vào các hoạt động thương mại như các công ty quốc doanh mà chính họ cung cấp sản phẩm và dịch vụ “công cộng” trên kênh marketing cho các tác nhân khác để cho họ có một “sân chơi” công bằng hơn. Hoạt động chính của các cơ quan nhà nước bao gồm xác định các ưu tiên phát triển, xây dựng chính sách có liên quan, đầu tư vào hệ thống cơ sở hạ tầng, cung cấp thông tin và tổ chức thị trường.Đồng thời nhóm tác giả cũng đưa ra một số giải pháp nhằm hoàn thiện tổ chức QLNN trong quản lý chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp. [89] Nghiên cứu của các tác giả Kaaya (1999); Phougat (2006); Samah và cộng sự (2009) đã chỉ ra để phát triển nông nghiệp nói chung, đặc biệt là nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao thì chính phủ, chính quyền các nước cần quan tâm đến vai trò của ứng dụng công nghệ thông tin trong các lĩnh vực sản xuất nông nghiệp, nhất là trong truy xuất nguồn gốc của các sản phẩm nông nghiệp [90] [92] Báo cáo Phát triển thế giới của Ngân hàng thế giới năm 2008 đã hướng dẫn cho các chính phủ và cộng đồng quốc tế khi thiết kế và thực thi các chương trình nông nghiệp cho phát triển. Báo cáo gồm 3 vấn đề chính: (i) Nông nghiệp có thể làm gì để góp phần vào phát triển khi nông nghiệp được coi là nền tảng của phát triển và giảm nghèo tại nhiều quốc gia; (ii) Công cụ hữu hiệu để sử dụng nông nghiệp vì sự phát triển là gì? (iii) Và làm thế nào để thực hiện tốt nhất các chương trình nghị sự nông nghiệp vì sự phát triển? Giải quyết các vấn đề trên bằng cách thiết kế các chính sách và quá trình ra quyết định phù hợp nhất với điều kiện kinh tế-xã hội của mỗi quốc gia và huy động sự hậu thuẫn chính trị và cải thiện công tác quản trị nông nghiệp.

Đáng lưu ý trong báo cáo ở chương 11 với tiêu đề: “Tăng cường quản trị từ địa phương đến toàn cầu” đã nêu rõ vai trò mới của Nhà nước trong phát triển nông nghiệp đó là: điều phối, tạo điều kiện thuận lợi và điều hành.