Chương 1: CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ MÔI TRƯỜNG 1. Khái quát chung về môi trường 1. Khái niệm môi trường Môi trường là một khái niệm rất rộng được định nghĩa theo nhiều cách khác nhau: - Môi trường là sự kết hợp của nhiều thành phần bao gồm những vật chất hữu cơ và những vật chất vô cơ được bao quanh con người, sinh vật tạo ra môi trường sinh sống, theo quan niệm nµy th× m«i trêng sẽ rộng và khó xác định được các yếu tố để nghiên cứu vì mỗi cá thể, mỗi quần thể đều có môi trường và một m«i trêng rộng hơn nữa là m«i trêng xã hội. - Pháp luật Việt Nam quy định: M«i trêng là hệ thống các yếu tố vật chất tự nhiên và nh©n t¹o cã t¸c ®éng ®èi víi sù tån t¹i vµ ph¸t triÓn của con người và sinh vật.
Môi trường bao gồm nhiều yếu tố tạo nên môi trường. Thành phần m«i trêng là yếu tố vật chất tao thành m«i trêng bao gồm: đất, nước, không khí, âm thanh, ánh sáng, sinh vËt vµ c¸c h×nh th¸i vËt chét kh¸c [27]. Môi trường bao gồm.tất cả các yếu tố tự nhiên. Có một nền tảng để đánh giá chất lượng môi trường.
Nó cũng có tên là đánh giá chất lượng môi trường. Chúng tôi có thể sử dụng hai tiêu chuẩn ở đây: "quy định về môi trường" và "tiêu chuẩn môi trường". Đạo luật bảo vệ môi trường (2020) quy định: - Các cơ quan, tổ chức nhà nước phải tuân thủ các quy định hiện hành về bảo vệ môi trường được công bố trong dạng văn bản ràng buộc. Là một phần của nghiên cứu về chủ đề này, hệ thống QCKTMT được chia thành hai nhóm.
9 - Các quy chuẩn kỹ thuật liên quan đến chất lượng môi trường xung quanh bao gồm: + Nhóm quản lý môi trường đất + Nhóm quản lý môi trường nước mặt và nước ngầm + Nhóm quản lý môi trường bang ven biển + Nhóm quản lý môi trường khí quyển - Quy chuẩn kỹ thuật về chất thải bao gồm: + Nhóm quản lý kỹ thuật chất thải nguy hại. - TCMT bao gồm các tiêu chuẩn môi trường, chất thải và chất lượng. Hiện tại, có hơn 200 TCMT ở nước ta có quy định về chất lượng môi trường. Ô nhiễm môi trường không khí: là sự có mặt một số chất lạ có hại hoặc một sự thay đổi các thành phần không khí, gây mùi khó chịu hoặc làm cho không khí không mất trong lành, hạn chế tầm nhìn, khó hô hấp.
Hiện nay, ô nhiễm khí quyển, lượng phát thải khí CO2 là vấn đề thời sự nóng bỏng của tất cả các nước trên thế giới, kể cả Việt Nam. Ô nhiễm không khí xuất phát từ con người lẫn trong tự nhiên. Hàng ngày, con người sàn xuất và sử dụng hàng tỷ tấn than đá, dầu mỏ, khí đốt và thải ra môi trường hàng tỷ m3 khí độc hại ra môi trường. Điều lo ngại nhất là trong sinh hoạt hàng ngày con người xả thải vào không khí các loại khí không có lợi cho môi trường như: CO2, CH4, N2O … gây ảnh hưởng nghiệm trong đến không khi, tạo ra hiệu ứng nhà kính.
Theo nghiên cứu từ các tài liệu trong nước và quốc tế thì các chất khí gây hiệu ứng nhà kính chiếm tỷ lệ cao hiện nay như: CO2 (chiếm 50%), CH4 (13%), Nitơ (05%), hơi nước ở tầng bình lưu (03%). Ô nhiễm môi trường đất: là do hậu quả các hoạt động sản xuất, sinh hoạt hàng ngày của con người làm thay đổi các thành phần trong đất theo hướng có hại cho con người và các loại sinh vật. Môi trường đất là nơi trú ngụ 10 của các vi sinh vật, con người và các loại động vật , là nền móng cho các công trình xây dựng và là nơi sinh hoạt văn hóa của con người. Đất là một tài nguyên quý giá, là nơi sinh sống, làm việc, phát triển của con người và sinh vật.
Nhưng với nhịp độ gia tăng dân số, phát triển các ngành phi truyền thống và tốc độ công nông nghiệp, hoạt động đô thị hóa chưa đánh giá về phần tác động môi trường như hiện nay thì chất lượng đất ngày càng bị giảm, diễn tích đất canh tác ngày càng thu hẹp, diện tích đất bình quân đầu người suy giảm. Riêng đối với Việt Nam, nếu không có kế hoạch, quy hoạch cụ thể phù hợp thì vấn đề suy thoái tài nguyên đất rất đáng lo ngại và tình hình ô nhiễu đất sẽ diễn ra ngày càng nhanh và phức tạp. Ô nhiễm môi trường nước: Là sự thay đổi các thành phần, tính chất của nước theo hướng tiêu cực, không có lợi cho con người, sinh vật. Trong nguồn nước với sự xuất hiện các chất không có lợi, chất nguy hại ở thể rắn, lỏng làm cho nguồn nước trở nên không sạch, có hại với con người và sinh vật, làm giảm chất lượng sức khỏe của con người và sinh vật.
Ô nhiễm nước xuất phát từ nhiều nguyên nhân như: chất thải công nghiệp được thải trực tiếp ra hệ thống sông, suối; sử dụng quá mức các loại phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật ngấm vào nguồn nước ngầm; nước thải sinh hoạt hàng ngày chưa qua xử lý được thải ra từ các khu dân cư ven sông, các hộ dân gây ô nhiễm nghiêm trọng, ảnh hưởng đến đời sức khỏe của con người và sinh vật. Vai trò của môi trường Thứ nhất, môi trường là không gian sống của con người. Môi trường tự nhiên có vai trò đặc biệt quan trọng với sự phát triển của xã hội loài người với đời sống hàng ngày của con người. Trái đất, bộ phận môi trường to lớn, quan trọng và gần gũi nhất đối với đời sống loài người.
Với sự gia tăng dân số theo thời gian, dân số loài người trên trái đất càng ngày càng ngày càng tăng lên, có những giai đoạn dân số loại người tăng nhanh theo cấp số nhân dẫn tới 11 diện tích bình quân đầu người càng ngày càng giảm. Thứ hai, môi trường là nơi tồn tại và phát triển, nó chứa đựng và cung cấp nguồn tài nguyên cần thiết cho cuộc sống sinh hoạt và hoạt động sản xuất. Dưới tác động của các cuộc cách mạng khoa học và công nghệ, khái niệm tài nguyên không chỉ được hiểu theo nghĩa ban sơ của nó là phục vụ vào các hoạt động đơn giản hàng ngày mà nó được mở rộng ra trên nhiều lĩnh vực hoạt động của con người. Mọi của cải vật chất phục vụ cho hoạt động và phát triển cuộc sống của con người đều xuất phát từ môi trường tự nhiên, do môi trường tự nhiên mang đến; sự phát triển kinh tế - xã hội cần phải có những chính sách, kế hoạch, gắn liền với việc khai thác tiết kiệm, hợp lý, sử dụng và bảo vệ tài nguyên và môi trường cho thế hệ tương lai.
Về nguồn tài nguyên, có nguồn tài nguyên có thể tái tạo được và nguồn tài nguyên không thể tái tạo được. Nếu ta khai thác tài nguyên vượt quá mức độ tái tạo thì trong thời gian tới đây nguồn tài nguyên sẽ ngày cạn kiệt, gây hậu quả nặng nề, tác động trực tiếp đến đời sống chúng ta. Do đó, vấn đề xây dựng chủ trương, kế hoạch thực hiện khai thác và sử dụng tài nguyên trong thời gian qua rất được quan tâm triển khai thực hiện một cách đồng bộ, đưa vào chiến lược phát triển bền vững của các quốc gia. Tuy nhiên, qua quá trình tổ chức thực hiện, công tác xây dựng chương trình, kế hoạch và tổ chức thực hiện chưa thật sự được quan tâm, ở một số nơi còn mang nặng tính hình thức, đây là hạn chế lớn cần khắc phục trong thời gian tới để việc bảo vệ môi trường được tốt hơn.
Việc khai thác tài nguyên trái phép, khai thác lậu, khai thác tận thu vẫn diễn ra ở một số địa phương. Kết quả dẫn đến nhiều hệ lụy xấu cho môi trường và cho cuộc sống con người, diện tích đất hoang hóa tăng, diện tích cây xanh bảo vệ khí quyển giảm sút nghiêm trọng, một số tài nguyên cạn kiện đến khan hiếm, biến đổi khi hậu, thiên tai, lũ lụt thường xuyên xảy ra.Vì vậy, công tác quản lý nhà nước về môi trường cần được xác định làm nhiệm vụ chính trị quan trọng, 12 lồng ghép vào các chương trình phát triển kinh tế địa phương, cần nâng cao ý thức, trách nhiệm của người dân, tổ chức, doanh nghiệp trong khai thác, bảo vệ tài nguyên, môi trường, sử dụng tài nguyên hợp lý, hiệu quả. Thứ ba, môi trường cũng là nơi con người xả thải và phân hủy các chất thải do con người tạo ra trong quá trình sinh hoạt và quá trình sản xuất của mình. Trong quá trình tồn tại và phát triển xã hội, con người sử dụng nguyên liệu và năng lượng để phục vụ cho các hoạt động nhầm tồn tại và phát triển; Mặt khác, con người lại xả, thải vào tự nhiên các chất phế thải với nhiều nguồn khác nhau (chất thải rắn, nước thải, khí thải).
Môi trường chính là nơi chứa đựng và phân hủy các chất thải đó. Hiện nay, với tốc độ phát triển nhanh của xã hội, sử dụng rất nhiều các loại vật liệu không thân thiện môi trường, lượng chất thải ngày càng lớn nhất là các khu công nghiệp, mặc khác hệ thống xử lý chất thải chưa đáp ứng với nhu cầu gây ra sự quá tải cho phân hủy tự nhiên làm cho môi trường ngày càng suy thoái, ô nhiễm. Tóm lại: Chính bản thân từng người và toàn xã hội phải nhận thức được vai trò của môi trường đối với sự tồn tại và phát triển của xã hội là cực kỳ quan trọng. Bởi vì, có môi trường mới có con người và xã hội, nó chứa đựng tất cả những điều kiện cần thiết cho tồn tại và phát triển của xã hội loài người, môi trường ô nhiễm, không trong sạch thì con người sẽ không thể phát triển, bệnh tật sẽ phát triển, văn minh xã hội đi xuống.
Ngoài ra, môi trường còn là nơi để con người xả thải, phân hủy chất thải do con người tạo ra, nếu lượng chất thải thải ra nằm trong giới hạn tự phân hủy của môi trường thì môi trường sẽ trong sạch còn ngược lại môi trường sẽ trở nên ô nhiễm, vì vậy mức độ ô nhiễm môi trường có thể nói chính là do ý thức xả thải của con người. Phân loại môi trường Phân loại theo nguồn hình thành: 13 Môi trường tự nhiên: là môi trường xum quanh ta, tồn tại ngoài ý muốn của chúng ta, bao gồm các yếu tố vật lý, hoá học và sinh học … tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến đời sống của chúng ta.