Luận văn thạc sĩ hus quản lý môi trường trong các mô hình nông nghiệp hữu cơ tại hai xã vân nội và tiên dương huyện đông anh thành phố hà nội

Luận văn thạc sĩ môi trường phân tích hus quản lý môi trường trong các mô hình nông nghiệp hữu cơ tại hai xã vân nội và tiên dương huyện, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề

• Tác giả: Lê Thị Thuỳ Nguyên
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Đình Hoè
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Tự Nhiên
• Chuyên ngành: Khoa Học Môi Trường
• Đề tài: Quản Lý Môi Trường Trong Các Mô Hình Nông Nghiệp Hữu Cơ Tại Hai Xã Vân Nội Và Tiên Dương, Huyện Đông Anh, Thành Phố Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tổng quan về nông nghiệp hữu cơ
• 1.2. Định nghĩa, tiêu chí, phân loại và nguyên tắc của nông nghiệp hữu cơ
• 1.2.1. Định nghĩa quản lý môi trường
• 1.2.2. Định nghĩa mô hình
• 1.2.3. Định nghĩa nông nghiệp hữu cơ
• 1.2.4. Phân loại
• 1.2.5. Nguyên tắc chung của nông nghiệp hữu cơ
• 1.3. Lịch sử ra đời và phát triển nông nghiệp hữu cơ
• 1.4. Tình hình phát triển nông nghiệp hữu cơ
• 1.4.1. Nông nghiệp hữu cơ trên thế giới
• 1.4.2. Tình hình phát triển của một số khu vực sản xuất theo mô hình nông nghiệp hữu cơ tiêu biểu trên thế giới
• 1.4.3. Nông nghiệp hữu cơ ở Việt Nam
• 1.5. Quy trình sản xuất hữu cơ
• 1.6. Tiêu chuẩn về sản xuất hữu cơ
• 1.7. Giới thiệu về địa bàn nghiên cứu. Huyện Đông Anh
• 2. ĐỐI TƯỢNG, PHƯƠNG PHÁP VÀ NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp thu thập, phân tích và kế thừa tài liệu
• 2.2.2. Điều tra thực địa bằng phương pháp kiểm toán chất thải
• 2.2.3. Phương pháp phân tích vòng đời sản phẩm
• 2.2.4. Phương pháp đánh giá nhanh
• 2.2.5. Phương pháp logistic trong đánh giá hiện trạng QLMT trong các trang trại NNHC được nghiên cứu
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Các mô hình nông nghiệp hữu cơ tại 2 xã Vân Nội và xã Tiên Dương
• 3.1.1. Hiện trạng trồng rau hữu cơ và các vấn môi trường tại trang trại trồng rau hữu cơ Tân Minh xã Vân Nội
• 3.1.2. Hiện trạng chăn nuôi và các vấn đề môi trường tại trang nuôi lợn hữu cơ tại xã Tiên Dương
• 3.2. Hiện trạng, đánh giá quản lý môi trường tại các trang trại nông nghiệp hữu cơ và chăn nuôi hữu cơ
• 3.3. Đánh giá ích lợi về mặt môi trường của sản xuất nông nghiệp theo hướng hữu cơ
• 3.3.1. So sánh canh tác hữu cơ với canh tác thông thường
• 3.3.2. So sánh chăn nuôi trên đệm lót sinh học với chăn nuôi thông thường
• 3.4. Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý môi trường tại các trang trại nông nghiệp hữu cơ được nghiên cứu
• 3.4.1. Giải pháp ở trang trại trồng rau
• 3.4.2. Giải pháp ở trang trại nuôi lợn
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý môi trường trong nông nghiệp hữu cơ tại Đông Anh

Quản lý môi trường trong nông nghiệp hữu cơ là một yếu tố quan trọng nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững cho ngành nông nghiệp tại Đông Anh, Hà Nội. Nông nghiệp hữu cơ không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe con người mà còn bảo vệ môi trường sống. Việc áp dụng các phương pháp canh tác hữu cơ giúp giảm thiểu ô nhiễm và duy trì sự đa dạng sinh học. Đặc biệt, huyện Đông Anh với điều kiện tự nhiên thuận lợi đang dần chuyển mình sang mô hình nông nghiệp hữu cơ, góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm nông sản và bảo vệ môi trường.

1.1. Định nghĩa và nguyên tắc của nông nghiệp hữu cơ

Nông nghiệp hữu cơ là phương thức sản xuất nông nghiệp dựa trên các quy luật sinh học tự nhiên. Nguyên tắc cơ bản bao gồm việc duy trì độ phì nhiêu của đất, sử dụng các nguồn tài nguyên tái sinh và giảm thiểu ô nhiễm. Theo IFOAM, nông nghiệp hữu cơ không chỉ tập trung vào sản xuất thực phẩm mà còn chú trọng đến sự bền vững của hệ sinh thái.

1.2. Tình hình phát triển nông nghiệp hữu cơ tại Đông Anh

Huyện Đông Anh đang nổi lên như một điểm sáng trong phát triển nông nghiệp hữu cơ. Các mô hình sản xuất nông nghiệp hữu cơ tại đây đã bắt đầu hình thành, với sự tham gia của nhiều hộ nông dân. Tuy nhiên, việc áp dụng mô hình này vẫn gặp nhiều thách thức, từ việc xây dựng thương hiệu sản phẩm đến quản lý chất lượng.

II. Vấn đề và thách thức trong quản lý môi trường nông nghiệp hữu cơ

Mặc dù nông nghiệp hữu cơ mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc quản lý môi trường trong lĩnh vực này cũng đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như ô nhiễm đất, nước và không khí vẫn tồn tại, ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm và sức khỏe cộng đồng. Đặc biệt, việc chuyển đổi từ nông nghiệp hóa học sang nông nghiệp hữu cơ đòi hỏi thời gian và nguồn lực đáng kể.

2.1. Các vấn đề ô nhiễm trong nông nghiệp hữu cơ

Ô nhiễm đất và nước là những vấn đề nghiêm trọng trong nông nghiệp hữu cơ. Việc sử dụng phân bón hữu cơ không đúng cách có thể dẫn đến ô nhiễm nguồn nước. Hơn nữa, việc quản lý chất thải từ chăn nuôi cũng cần được chú trọng để giảm thiểu tác động đến môi trường.

2.2. Thách thức trong việc chuyển đổi mô hình sản xuất

Chuyển đổi từ nông nghiệp hóa học sang nông nghiệp hữu cơ không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn là vấn đề tâm lý của người nông dân. Họ cần được đào tạo và hỗ trợ để hiểu rõ về lợi ích của nông nghiệp hữu cơ và cách thức áp dụng hiệu quả.

III. Phương pháp quản lý môi trường trong nông nghiệp hữu cơ

Để quản lý môi trường hiệu quả trong nông nghiệp hữu cơ, cần áp dụng các phương pháp khoa học và công nghệ hiện đại. Việc sử dụng các kỹ thuật canh tác bền vững, như luân canh, trồng cây che phủ và sử dụng vi sinh vật có lợi, sẽ giúp cải thiện chất lượng đất và giảm thiểu ô nhiễm.

3.1. Kỹ thuật canh tác bền vững

Các kỹ thuật canh tác bền vững như luân canh và trồng cây che phủ giúp cải thiện độ phì nhiêu của đất và giảm thiểu sự phát triển của sâu bệnh. Việc áp dụng các phương pháp này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn nâng cao năng suất cây trồng.

3.2. Sử dụng vi sinh vật có lợi trong sản xuất

Việc sử dụng vi sinh vật có lợi trong sản xuất nông nghiệp hữu cơ giúp cải thiện chất lượng đất và tăng cường sức đề kháng cho cây trồng. Các chế phẩm sinh học có thể được áp dụng để kiểm soát sâu bệnh mà không gây hại cho môi trường.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Đông Anh

Nghiên cứu về quản lý môi trường trong nông nghiệp hữu cơ tại Đông Anh đã chỉ ra rằng việc áp dụng các phương pháp canh tác hữu cơ không chỉ giúp cải thiện chất lượng sản phẩm mà còn bảo vệ môi trường. Các trang trại như Tân Minh và Bảo Châu đã đạt được những kết quả khả quan trong việc sản xuất nông sản sạch.

4.1. Kết quả từ trang trại Tân Minh

Trang trại Tân Minh đã áp dụng các phương pháp canh tác hữu cơ và đạt được năng suất cao hơn so với phương pháp truyền thống. Việc sử dụng phân hữu cơ và kỹ thuật tưới tiêu hợp lý đã giúp cải thiện chất lượng đất và sản phẩm.

4.2. Kinh nghiệm từ trang trại Bảo Châu

Trang trại Bảo Châu đã thành công trong việc quản lý chất thải và sử dụng đệm lót sinh học trong chăn nuôi. Kinh nghiệm này có thể được áp dụng rộng rãi để nâng cao hiệu quả quản lý môi trường trong nông nghiệp hữu cơ.

V. Kết luận và tương lai của quản lý môi trường trong nông nghiệp hữu cơ

Quản lý môi trường trong nông nghiệp hữu cơ tại Đông Anh đang trên đà phát triển. Tuy nhiên, để đạt được hiệu quả bền vững, cần có sự hỗ trợ từ chính quyền và các tổ chức liên quan. Tương lai của nông nghiệp hữu cơ tại Đông Anh phụ thuộc vào việc nâng cao nhận thức và kỹ năng của người nông dân.

5.1. Định hướng phát triển bền vững

Định hướng phát triển bền vững trong nông nghiệp hữu cơ cần được chú trọng. Cần có các chính sách hỗ trợ và khuyến khích người nông dân áp dụng các phương pháp canh tác hữu cơ để bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng sản phẩm.

5.2. Tầm quan trọng của giáo dục và đào tạo

Giáo dục và đào tạo là yếu tố quan trọng trong việc nâng cao nhận thức của người nông dân về lợi ích của nông nghiệp hữu cơ. Các chương trình đào tạo cần được triển khai để giúp họ hiểu rõ hơn về các phương pháp canh tác bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sự chuyển dịch từ nền nông nghiệp thâm dụng hóa chất sang nông nghiệp hữu cơ đang trở thành xu thế tất yếu nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng và phục hồi hệ sinh thái. Tại Việt Nam, huyện Đông Anh thuộc thành phố Hà Nội sở hữu vị trí cửa ngõ chiến lược với quy mô dân số năm 2016 đạt 398,7 nghìn người và giá trị sản xuất nông nghiệp đạt 385,4 tỷ đồng, bình quân thu hoạch đạt 246 triệu đồng trên mỗi hecta đất canh tác. Tuy nhiên, quá trình đẩy mạnh sản xuất nông nghiệp hàng hóa tập trung cũng tạo ra áp lực đáng kể lên môi trường đất, nguồn nước và không khí nếu không có cơ chế quản lý thích hợp.

Đề tài tập trung nghiên cứu thực trạng quản lý môi trường tại hai mô hình sản xuất nông nghiệp hữu cơ đại diện tại huyện Đông Anh trong giai đoạn 2016 đến 2017: trang trại trồng rau hữu cơ Tân Minh tại xã Vân Nội với quy mô 2 hecta và trang trại chăn nuôi lợn hữu cơ Bảo Châu tại xã Tiên Dương có tổng diện tích mặt bằng 35.000 mét vuông. Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là đánh giá định lượng hiện trạng chất lượng môi trường nền, phân tích các dòng thải phát sinh trong chuỗi sản xuất, so sánh hiệu quả sinh thái giữa phương thức hữu cơ và tập quán truyền thống, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao năng lực quản lý môi trường cho các trang trại.

Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi cung cấp hệ thống dữ liệu kiểm toán chất thải chuẩn xác, chứng minh khả năng cắt giảm đến 80% lượng nước tiêu thụ và kiểm soát an toàn 306,7 tấn phân thải mỗi năm. Kết quả này đóng vai trò làm căn cứ khoa học giúp các nhà quản lý địa phương nhân rộng mô hình nông nghiệp sinh thái tuần hoàn, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững khu vực ngoại thành Hà Nội.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng của hai lý thuyết trung tâm: Lý thuyết Chu trình Sinh thái Khép kín trong nông trại do các nhà khoa học môi trường quốc tế đề xuất và Khung lý thuyết Quản lý Môi trường Tiếp cận theo Chuỗi Giá trị. Mô hình chu trình khép kín tập trung vào việc tận dụng triệt để các dòng vật chất nội bộ, biến phụ phẩm trồng trọt thành thức ăn chăn nuôi hoặc phân bón hữu cơ, từ đó cắt giảm tối đa chất thải xả ra môi trường xung quanh. Bên cạnh đó, nghiên cứu tích hợp các nguyên tắc cốt lõi của Liên đoàn Quốc tế các Phong trào Nông nghiệp Hữu cơ và hệ thống 22 nguyên tắc thuộc Tiêu chuẩn Đảm bảo Cùng tham gia trong sản xuất nông sản nội địa.

Các khái niệm chính được làm rõ trong đề tài bao gồm: Quản lý môi trường bền vững theo định lượng, Nông nghiệp hữu cơ theo tiêu chuẩn TCVN 11041:2017, Đệm lót sinh học chứa chế phẩm vi sinh vật hữu hiệu, và Kiểm toán chất thải nông nghiệp. Các khái niệm này tạo thành khung tham chiếu vững chắc nhằm lượng hóa mọi tương tác giữa hoạt động canh tác và chất lượng các thành phần môi trường.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập toàn diện từ việc kế thừa các báo cáo thống kê kinh tế xã hội huyện Đông Anh, số liệu phát triển nông nghiệp hữu cơ toàn cầu từ Tổ chức Nông Lương Liên Hợp Quốc, cùng các kết quả quan trắc thực địa. Cỡ mẫu nghiên cứu được xác định bao gồm 5 trang trại nông nghiệp trên địa bàn hai xã Vân Nội và Tiên Dương, kết hợp phỏng vấn sâu 2 chủ trang trại tiên phong, các cán bộ phụ trách nông nghiệp cấp huyện và 8 công nhân trực tiếp lao động tại cơ sở.

Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm lựa chọn những cơ sở đã có cam kết bảo vệ môi trường và vận hành theo hướng hữu cơ rõ nét để làm đối tượng đánh giá trọng tâm. Phương pháp phân tích vòng đời sản phẩm kết hợp kiểm toán chất thải được ưu tiên lựa chọn vì giúp theo dõi xuyên suốt dòng vật chất từ khâu giống, phân bón, thức ăn đầu vào cho đến khâu sơ chế, phân phối và xử lý dòng thải cuối đường ống. Toàn bộ các mẫu đất, mẫu nước tưới, nước sơ chế và nước ngầm đều được gửi phân tích độc lập tại phòng thí nghiệm chuyên ngành, đối chiếu trực tiếp với các Quy chuẩn Kỹ thuật Quốc gia hiện hành như QCVN 03-MT:2015/BTNMT về chất lượng đất và QCVN 09-MT:2015/BTNMT về nước ngầm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tại trang trại trồng rau hữu cơ Tân Minh xã Vân Nội, kết quả kiểm tra chất lượng môi trường đất cho thấy hàm lượng các kim loại nặng đều nằm sâu dưới ngưỡng quy chuẩn quốc gia. Cụ thể, hàm lượng Asen đạt 10,09 mg/kg (so với ngưỡng giới hạn 15 mg/kg theo QCVN 03-MT:2015/BTNMT), Cadimi đạt 0,48 mg/kg (giới hạn 1,5 mg/kg), Chì đạt 30,9 mg/kg (giới hạn 70 mg/kg) và Đồng đạt 16,5 mg/kg (giới hạn 100 mg/kg). Mẫu nước sơ chế sau thu hoạch có chỉ số Coliform tổng số chỉ ở mức 17 vi khuẩn/100ml, thấp hơn nhiều lần so với ngưỡng tối đa 150 vi khuẩn/100ml của QCVN 02:2009/BYT, và vi khuẩn E.coli hoàn toàn âm tính.

Thứ hai, tại trang trại chăn nuôi lợn Bảo Châu xã Tiên Dương với quy mô tổng đàn hơn 1.300 con (gồm 420 lợn nái và 427 lợn thịt tại thời điểm khảo sát), việc ứng dụng lớp đệm lót sinh học bằng mùn cưa dày 90 cm kết hợp men vi sinh hữu hiệu đã xử lý triệt để 306,7 tấn phân thải mỗi năm. Trong điều kiện nhiệt độ đệm lót duy trì ổn định từ 30 đến 35 độ C, các vi sinh vật có lợi phân giải hoàn toàn khối chất thải chỉ sau 3 ngày, chuyển hóa thành mùn tơi xốp không còn mùi hôi thối.

Thứ ba, mô hình đệm lót sinh học giúp trang trại Bảo Châu cắt giảm 80% lượng nước tiêu thụ so với chăn nuôi truyền thống do không phải thực hiện công đoạn tắm lợn và rửa chuồng hàng ngày. Hệ số tiêu tốn thức ăn giảm xuống mức 2,1 kg thức ăn trên 1 kg tăng trọng (so với mức 2,2 đến 2,4 kg ở phương pháp nuôi thông thường), giúp tiết kiệm 280 kg thức ăn trên mỗi 100 con lợn xuất chuồng. Đồng thời, nhu cầu nhân công lao động vệ sinh chuồng trại giảm tới 70%.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện thực nghiệm khẳng định canh tác hữu cơ tạo ra bước đột phá trong việc kiểm soát ô nhiễm nông nghiệp. Khi đối chiếu dữ liệu môi trường thông qua bảng cân bằng vật chất, phương thức trồng rau hữu cơ loại bỏ hoàn toàn 100% dư lượng hóa chất bảo vệ thực vật độc hại nhờ thay thế bằng dung dịch sinh học từ tỏi, ớt, gừng và phân chuồng ủ hoai mục (bình quân bón 1 tấn/sào cà chua và 7,8 tạ/sào cải bắp).

Tuy nhiên, nghiên cứu cũng chỉ ra một số hạn chế còn tồn tại trong quản lý vi khí hậu. Biểu đồ diễn biến nhiệt độ chuồng nuôi ghi nhận vào mùa hè, lớp đệm lót lên men tỏa nhiệt khiến nhiệt độ chuồng tăng cao, đòi hỏi trang trại phải vận hành quạt thông gió và hệ thống phun sương làm mát liên tục 3 lần mỗi ngày, làm triệt tiêu ưu thế tiết kiệm điện năng trong giai đoạn từ tháng 4 đến tháng 7. Bên cạnh đó, khu vực ủ phân hữu cơ tại trang trại rau Tân Minh chưa được che chắn kín, dẫn đến việc phát tán mùi cục bộ và tiềm ẩn nguy cơ rửa trôi dinh dưỡng khi xảy ra mưa lớn.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, tiến hành nâng cấp hạ tầng khu vực ủ phân vi sinh tại trang trại trồng rau Tân Minh bằng cách xây dựng nhà ủ có mái che kiên cố, nền bê tông chống thấm và phủ bạt sinh học kín khí. Giải pháp này do chủ trang trại trực tiếp triển khai trong vòng 6 tháng, nhằm mục tiêu giảm thiểu 95% lượng mùi hôi phát tán vào không khí và bảo toàn tối đa hàm lượng đạm trong phân ủ.

Thứ hai, tối ưu hóa hệ thống kiểm soát nhiệt độ tại trang trại chăn nuôi lợn Bảo Châu thông qua việc lắp đặt quạt hút thông gió đối lưu tự động và giàn phun sương làm mát mái chuồng cảm ứng nhiệt độ. Chủ cơ sở cần hoàn thiện hạng mục kỹ thuật này trước quý II năm 2018 nhằm kiểm soát nhiệt độ chuồng nuôi luôn dưới ngưỡng 28 độ C vào mùa hè, đảm bảo tốc độ tăng trọng ổn định cho đàn lợn thịt.

Thứ ba, thiết lập quy trình thu gom và phân loại rác thải vô cơ chuyên biệt tại cả hai trang trại. Ban quản lý cơ sở cần bố trí các thùng chứa riêng cho bao bì hạt giống, túi nilon đóng gói và vỏ lọ thuốc thú y, đảm bảo 100% lượng bao bì được thu gom và chuyển giao cho đơn vị có chức năng xử lý trong vòng 3 tháng kể từ khi áp dụng quy chế mới.

Thứ tư, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Đông Anh chủ trì phối hợp với Ủy ban nhân dân hai xã Vân Nội và Tiên Dương xây dựng chuỗi liên kết giá trị và mở rộng hệ thống giám sát chứng nhận theo tiêu chuẩn PGS. Mục tiêu đến năm 2020 nâng tỷ lệ diện tích sản xuất nông nghiệp được chứng nhận hữu cơ toàn huyện tăng từ 20% đến 30%, đồng thời tổ chức tập huấn kỹ thuật quản lý môi trường định kỳ cho 100% các chủ trang trại trên địa bàn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm cán bộ quản lý nhà nước về môi trường và nông nghiệp cấp quận, huyện: Tài liệu cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm và khung kiểm toán chất thải chuẩn xác để ứng dụng vào công tác thẩm định, thanh tra, kiểm tra và quy hoạch các vùng chuyên canh nông nghiệp an toàn tại địa phương.

Các chủ trang trại và hợp tác xã nông nghiệp: Luận văn là bản cẩm nang kỹ thuật chi tiết giúp các hộ sản xuất nắm vững quy trình làm đệm lót sinh học dày 90 cm, phương pháp ủ phân hữu cơ đúng kỹ thuật và các biện pháp tiết kiệm tới 80% lượng nước tiêu thụ trong chăn nuôi.

Các nhà khoa học, giảng viên và sinh viên ngành Khoa học Môi trường, Nông học: Công trình cung cấp tài liệu tham khảo học thuật chuyên sâu về phương pháp tiếp cận vòng đời sản phẩm, mô hình chuỗi cung ứng khép kín và các số liệu phân tích đất, nước theo tiêu chuẩn quốc gia.

Các doanh nghiệp phân phối nông sản sạch và tổ chức chứng nhận tiêu chuẩn: Tài liệu giúp các đơn vị thương mại thấu hiểu quy trình kiểm soát chất lượng từ gốc, minh bạch hóa nguồn gốc sản phẩm và nâng cao uy tín chuỗi cung ứng nông sản hữu cơ trên thị trường.

Câu hỏi thường gặp

Phương pháp chăn nuôi lợn trên đệm lót sinh học có xử lý dứt điểm mùi hôi chuồng trại không? Phương pháp này xử lý mùi hôi rất hiệu quả nhờ lớp mùn cưa dày 90 cm kết hợp men vi sinh hữu hiệu EM giúp phân giải hoàn toàn phân và nước tiểu sau 3 ngày. Kết quả phân tích cho thấy nồng độ Amoni trong nước ngầm khu vực trại chỉ ở mức 0,16 mg/l, đạt tiêu chuẩn QCVN 09-MT:2015/BTNMT.

Chất lượng đất và nước tại vùng trồng rau hữu cơ xã Vân Nội có đạt tiêu chuẩn an toàn không? Toàn bộ chỉ tiêu kim loại nặng trong đất đều đạt chuẩn an toàn theo QCVN 03-MT:2015/BTNMT với hàm lượng Chì 30,9 mg/kg và Asen 10,09 mg/kg. Nguồn nước tưới giếng khoan có hàm lượng Asen chỉ 0,011 mg/l, đảm bảo tuyệt đối theo quy chuẩn nước phục vụ tưới tiêu QCVN 08-MT:2015/BTNMT.

Lợi ích kinh tế nổi bật nhất của mô hình chăn nuôi lợn hữu cơ Bảo Châu là gì? Trang trại ghi nhận mức tiết kiệm đáng kể khi giảm 80% lượng nước sử dụng, giảm 70% công lao động vệ sinh chuồng và giảm tiêu tốn thức ăn còn 2,1 kg trên 1 kg tăng trọng. Mức tiêu hao này giúp tiết kiệm 280 kg thức ăn trên mỗi lứa 100 con lợn so với kỹ thuật truyền thống.

Canh tác rau hữu cơ theo tiêu chuẩn PGS xử lý các nguồn chất thải rắn phát sinh như thế nào? Toàn bộ phế phẩm thực vật như cuộng rau, cỏ dại và gốc rau sau thu hoạch đều được thu gom và đưa vào quy trình ủ yếm khí tạo phân bón hữu cơ sinh học. Lượng rác thải sinh hoạt phát sinh rất thấp, trung bình chỉ 0,65 kg trên mỗi người mỗi ngày và được quản lý thu gom đúng nơi quy định.

Khó khăn kỹ thuật lớn nhất khi vận hành đệm lót sinh học trong điều kiện miền Bắc là gì? Thách thức lớn nhất là hiện tượng tăng nhiệt độ chuồng nuôi lên mức 30 đến 35 độ C vào mùa hè do quá trình lên men vi sinh vật. Để khắc phục, trang trại bắt buộc phải lắp đặt bổ sung hệ thống quạt thông gió và phun sương làm mát, duy trì đảo đệm lót định kỳ 1 tháng một lần.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện hiện trạng quản lý môi trường tại 2 trang trại nông nghiệp hữu cơ tiêu biểu ở huyện Đông Anh, cung cấp bức tranh sinh thái rõ nét cho vùng ven đô Hà Nội.
• Mô hình trồng rau Tân Minh khẳng định tính an toàn vượt trội với các chỉ số kim loại nặng trong đất và vi sinh vật trong nước sơ chế đều đạt chuẩn QCVN 03-MT:2015/BTNMT và QCVN 02:2009/BYT.
• Mô hình nuôi lợn Bảo Châu chứng minh hiệu quả vượt bậc khi xử lý an toàn 306,7 tấn phân mỗi năm, đồng thời tiết kiệm 80% lượng nước và 70% chi phí nhân công dọn rửa chuồng.
• Hệ thống 4 nhóm giải pháp công nghệ và quản trị chuỗi giá trị đã xác định rõ lộ trình, chủ thể thực hiện cùng các chỉ số đo lường hiệu quả cụ thể từ năm 2018 đến năm 2020.
• Kết quả nghiên cứu đóng góp luận cứ khoa học quan trọng cho chiến lược chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp chất lượng cao, thúc đẩy giá trị thu hoạch toàn huyện vượt mức 246 triệu đồng trên mỗi hecta.

Để phát huy tối đa giá trị thực tiễn của công trình, các cơ quan quản lý nông nghiệp địa phương và các chủ trang trại cần khẩn trương phối hợp triển khai đồng bộ các giải pháp kỹ thuật, hoàn thiện hồ sơ chứng nhận tiêu chuẩn hữu cơ quốc gia nhằm xây dựng thương hiệu nông sản an toàn, bền vững cho Thủ đô.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Khi xã hội ngày càng phát triển, yêu cầu về chất lƣợng cuộc sống cả vật chất và tinh thần của con ngƣời theo đó cũng đƣợc nâng cao. Con ngƣời ngày càng quan tâm đến chất lƣợng môi trƣờng sống, lƣơng thực, thực phẩm sạch, sức khoẻ, giáo dục. Trong đó, lƣơng thực, thực phẩm là vấn đề quan tâm hàng đầu của con ngƣời. Từ những yếu tố trên, con ngƣời dần từ bỏ nền nông nghiệp hoá học bấy lâu naylà sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, phân bón hoá học trong sản xuất nông nghiệp và hoocmon tăng trƣởng trong chăn nuôi.

Con ngƣời sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, phân bón hoá học, hoocmon tăng trƣởng làm ảnh hƣởng đến sức khoẻ của con ngƣời cũng nhƣ đến môi trƣờng sống của con ngƣời và sinh vật. Từ những tất yếu trên, sản xuất nông nghiệp chuyển hƣớng sang nền nông nghiệp hữu cơ để đáp ứng nhu cầu về các sản phẩm nông sản sạch không gây ảnh hƣởng đến sức khoẻ, cũng nhƣ ảnh hƣởng đến môi trƣờng sống xung quanh của con ngƣời. Nông nghiệp hữu cơ thực chất là phƣơng thức sản xuất nông nghiệp dựa trên cơ sở sử dụng các chu trình sinh học có trong tự nhiên. Nói một cách khác, phƣơng thức sản xuất nông nghiệp hữu cơ là một phƣơng thức sản xuất mà trong đó các quá trình sản xuất theo quy luật sinh học tự nhiên vốn có.

Ở Việt Nam, khi sản xuất nông nghiệp theo cách truyền thống cũ không đáp ứng đƣợc nhu cầu về lƣơng thực, nên khi nông nghiệp hoá học đƣợc đƣa vào ứng dụng tại Việt Nam vào cuối thập niên 80 thế kỷ 20 đã phát triển một cách nhanh caochóng. Nhƣng ngày này, khi nền nông nghiệp đã có những bƣớc ngoặt chuyển biến mới, các nƣớc đang khuyến khích ngƣời dân áp dụng nông nghiệp, không sử dụng hóa chất, các nguồn hữu cơ đƣợc tái sử dụng một cách triệt để. Ở Việt Nam điều này cũng không là ngoại lệ cũng đang dần chuyển hƣớng sang sản xuất nông nghiệp hữu cơ. Ở Việt Nam, các mô hình nông nghiệp hữu cơ mới đƣợc xuất hiện gần đây với diện tích và sản phẩm thu đƣợc còn quá khiêm tốn.

Huyện Đông Anh- Hà Nội cửa ngõ của thủ đô, có điều kiện thuận lợi và tiềm năng to lớn về tự nhiên, kinh tế, xã hội và thị trƣờng để phát triển nông nghiệp. Thực hiện phát triển kinh tế trang trại theo tinh thần Nghị quyết 03 của Chính phủ. Nghị quyết Hội nghị BCH Trung ƣơng khóa X về nông nghiệp, nông dân, nông 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thôn và Quyết định số 05/2008 ngày 18/1/2008 của UBND TP Hà Nội về một số chính sách khuyến khích, phát triển kinh tế trang trại trên địa bàn Thủ đô, huyện Đông Anh đã kịp thời ban hành cơ chế, chính sách, xây dựng nhằm đẩy mạnh phát triển sản xuất nông nghiệp theo hƣớng chuyên canh, hình thành các vùng sản xuất nông nghiệp hàng hóa tập trung, quy định về quản lý trang trại, chuyển đổi cơ cấu cây trồng cho từng xã, phát triển nông nghiệp chất lƣợng cao. Trong đó tiêu biểu phải kể đến hai xã Vân Nội và Tiên Dƣơng đi đầu trong phòng trào sản xuất nông nghiệp.

Nhƣng việc, việc ứng dụng mô hình sản xuất nông nghiệp hữu cơ còn gặp nhiều khó khăn, nhƣ xây dựng thƣơng hiệu sản phẩm, thời gian trồng và nâng suất. Cùng với đó là các vấn đề về môi trƣờng nóng tại đây khi ứng dụng mô hình sản xuất nông nghiệp tại huyện Đông Anh. Vì vậy đề tài “Quản lý môi trường trong các mô hình sản xuất nông nghiệp hữu cơ tại hai xã Vân Nội và Tiên Dương, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội.” đƣợc lựa chọn cho luận văn. 1) Mục đích nghiên cứu - Đánh giá công tác quản lý môi trƣờng và đề xuất giải pháp định hƣớng tăng cƣờng năng lực quản lý tại hai trang trại trồng rau hữu cơ Tân Minh và trang trại nuôi lợn Bảo Châu xã Vân Nội và Tiên Dƣơng, huyện Đông Anh, TP.

2) Nội dung nghiên cứu - Hiện trạng quản lý môi trƣờng tại các mô hình nông nghiệp hữu cơ tại hai xã Vân Nội và Tiên Dƣơng, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội - So sánh các mô hình nông nghiệp hữu cơ giữa hai xã Vân Nội và Tiên Dƣơng đúc rút ra các bài học thực tiễn. - Đề xuất giải pháp quản lý môi trƣờng trong các mô hình nông nghiệp hữu cơ tại xã Vân Nội và Tiên Dƣơng, huyện Đông Anh, thành phố Hà nội 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 TỔNG QUANTÀI LIỆU 1. Tổng quan về nông nghiệp hữu cơ 1. Định nghĩa, tiêu chí, phân loại và nguyên tắc của nông nghiệp hữu cơ a) Định nghĩa quản lý môi trƣờng Theo định nghĩa về quản lý môi trƣờng đƣợc đƣa ra trong sách quản lý môi trƣờng cho sự phát triển bền vững của Lƣu Đức Hải có đƣa ra: “Quản lý môi trường là một hoạt động trong lĩnh vực quản lý xã hội, có tác đông điều chỉnh các hoạt động của con người dựa trên sự tiếp cận có hệ thống và các kỹ năng điều phối thông tin, đối với các vấn đề môi trường có liên quan đến con người, xuất phát từ quan điểm định lượng, hướng tới phát triển bền vững và sử dụng hợp lý tài nguyên”[6] b) Định nghĩa mô hình Theo định nghĩa về mô hình của Ngô Thế Bính thì: “Mô hình là công cụ giúp ta thể hiện một sự vật, hiện tượng, quá trình.

nào đó, phục vụ cho hoạt động học tập, nghiên cứu, sản xuất và các sinh hoạt tinh thần của con người”[15] c) Định nghĩa nông nghiệp hữu cơ Có không ít khái niệm về nông nghiệp hữu cơ, theo Wikipedia thì: “ Nông nghiệp hữu cơ là một hệ thống kỹ thuật nuôi trồng kết hợp hướng đến sự bền vững, tăng cường độ phì của đất và sự đa dạng sinh học. Nông nghiệp hữu cơ cấm sử dụng thuốc trừ sâu bệnh tổng hợp, thuốc kháng sinh, phân bón tổng hợp, sinh vật biến đổi gen, hoóc-môn tăng trưởng, mà phấn đấu cho sự bền vững, tăng cường độ phì của đất và sự đa dạng sinh học trong khi với những ngoại lệ hiếm hoi, cấm thuốc trừ sâu tổng hợp, thuốc kháng sinh, phân bón tổng hợp, sinh vật biến đổi gen và hoóc-môn tăng trưởng”[4] d) Phân loại Bảng 1.: Phân loại tiêu chuẩn sản xuất nông nghiệp hữu cơ TT Thành phần Giải thích 1 100% hữu cơ Tất cả các thành phần phải đƣợc chứng nhận hữu cơ; tất cả các 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] phƣơng pháp sản xuất và chế biến phải là hữu cơ; nhãn sản phẩm phải ghi rõ tên cơ quan chứng nhận trên phần thông tin sản phẩm. Thành phần hữu cơ đƣợc chứng nhận; các thành phần phi hữu cơ 2 >95% hữu cơ chiếm 5% phải nằm trong danh mục cho phép; nhãn sản phẩm phải ghi rõ tên cơ quan chứng nhận trên phần thông tin sản phẩm. Các sản phẩm có thành phần hữu cơ đƣợc chứng nhận; các thành phần phi hữu cơ chiếm 25% phải nằm trong danh mục cho phép, 3 >75% hữu cơ nhãn sản phẩm phải ghi rõ tên cơ quan chứng nhận trên phần thông tin sản phẩm.

Các sản phẩm đa thành phần có thành phần hữu cơ đƣợc chứng 4 <75% hữu cơ nhận dƣới 75% (Nguồn: tiêu chuẩn USDA, 2016[13]) e) Nguyên tắc chung của nông nghiệp hữu cơ: Nguyên tắc cơ bản của canh táchữu cơ đƣợc liệt kê dƣới đây ( đây là những nguyên tắc mà IFOAM đƣa ra năm 1992)[4]: - Sản xuất thực phẩm có chất lƣợng dinh dƣỡng cao, đủ số lƣợng. - Phối hợp tất cả các chu kỳ và hệ thống tự nhiên. theo hƣớng củng cố cuộc sống Khuyến khích và thúc đẩy chu trình sinh học trong hệ thống canh tác, bao gồm vi sinh vật, quần thể động thực vật trong đất, cây trồng và vật nuôi. - Duy trì và tăng độ phì nhiêu của đất trồng về mặt dài hạn.

- Sử dụng càng nhiều càng tốt các nguồn tái sinh trong hệ thống nông nghiệp có tổ chức ở địa phƣơng. - Làm việc càng nhiều càng tốt trong một hệ thống khép kín đối với các yếu tố dinh dƣỡng và chất hữu cơ. - Làm việc càng nhiều càng tốt với các nguyên vật liệu, các chất có thể tái sử dụng hoặc tái sinh, hoặc ở trong trang trại hoặc là ở nơi khác. - Cung cấp cho tất cả các con vật nuôi trong trang trại những điều kiện cho phép chúng thực hiện những bản năng bẩm sinh của chúng.

- Giảm đến mức tối thiểu các loại ô nhiễm do kết quả của sản xuất nông nghiệp gây ra. - Duy trì sự đa dạng hóa gen trong hệ thống nông nghiệp hữu cơ và khu vực xung quanh nó, bao gồm cả việc bảo vệ thực vật và nơi cƣ ngụ của thiên nhiên hoang dã. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Cho phép ngƣời sản xuất nông nghiệp có một cuộc sống theo Công ƣớc Nhân quyền của Liên hiệp quốc, trang trải đƣợc những nhu cầu cơ bản của họ, có đƣợc một khoản thu nhập thích đáng và sự hài lòng từ công việc của họ, bao gồm cả môi trƣờng làm việc an toàn. - Quan tâm đến tác động sinh thái và xã hội rộng hơn của hệ thống canh tác hữu cơ.

Để minh hoạ thêm cho nguyên tắc trên, Neueuerburg W và S.Padel (1992) đã đƣa ra chu trình khép kín trong sản xuất nông nghiệp hữu cơ [4] Nguồn thức ăn Phòng ngừa sâu chăn nuôi từ Hợp phần bệnh nông hộ CN phù hợp diện tích canh tác Luân Nông hộ canh đa dạng Từ hợp phần Nuôi dƣỡng Phân hữu cơ từ CN và cây độ phì của thức ăn gia chăn nuôi của đất súc nông hộ Hình 1. Chu trình khép kín của nông hộ sản xuất nông nghiệp hữu cơ Nhật xét: Nông nghiệp hữu cơ giúp giải quyết các vấn đề môi trƣờng do sản xuất nông nghiệp, làm giảm ô nhiễm đất, nƣớc, không khí, cân bằng hệ sinh thái. Nông nghiệp hữu cơ đảm bảo, duy trì và gia tăng độ màu mỡ lâu dài cho đất, củng cố các chu kỳ sinh học trong trang trại, đặc biệt là các chu trình dinh dƣỡng, bảo vệ cây trồng dựa trên việc phòng ngừa thay cứu chữa, đa dạng các vụ mùa và các loài vật nuôi phù hợp với điều kiện địa phƣơng. Nông nghiệp hữu cơ giải quyết đƣợc nhu cầu của con ngƣời là: nhu cầu ăn sạch, ở sạch, môi trƣờng sạch và đẹp.

Lƣơng thực thực phẩm sạch là những sản 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] phẩm đó chứa các chất dinh dƣỡng với hàm lƣợng nhƣ trong tự nhiên vốn có của nó.