Quản lý lao động dân tộc thiểu số tại huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên

Luận văn thạc sĩ: Quản lý lao động dân tộc thiểu số tại huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên - Trần Thị Tý

• Tác giả: Trần Thị Tý
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Lan Anh
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Quản lý lao động dân tộc thiểu số tại huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan quản lý lao động dân tộc thiểu số tại huyện Phú Lương

Huyện Phú Lương thuộc tỉnh Thái Nguyên sở hữu vị trí địa lý miền núi đặc thù. Địa bàn huyện có tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số chiếm tỷ trọng lớn trong dân số. Lực lượng lao động dân tộc thiểu số giữ vai trò nòng cốt trong sản xuất nông lâm nghiệp và tiểu thủ công nghiệp địa phương. Công tác quản lý nguồn nhân lực này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền. Mục tiêu quản lý nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng lao động bản địa. Đồng thời, chính quyền cần nâng cao năng suất và cải thiện đời sống nhân dân. Công tác quản lý bao gồm các khâu dự báo nhu cầu, tổ chức hướng nghiệp và phân bổ nguồn lực. Địa phương chú trọng áp dụng các chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước. Nguồn nhân lực tại chỗ góp phần thúc đẩy kinh tế chuyển dịch theo hướng hiện đại hóa. Quá trình này tạo tiền đề vững chắc cho việc giảm nghèo bền vững tại các xã vùng cao. Quản lý đồng bộ giúp Phú Lương phát huy bản sắc văn hóa gắn với tăng trưởng kinh tế.

1.1. Cơ sở lý luận về quản lý nguồn nhân lực dân tộc thiểu số

Quản lý lao động dân tộc thiểu số là quá trình hoạch định và tổ chức nhân lực. Bộ máy nhà nước thực hiện kiểm tra và giám sát các hoạt động việc làm. Quá trình này vận hành theo quy luật kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Lao động dân tộc thiểu số mang tính đặc thù cao về tập quán cư trú và văn hóa. Lực lượng này phân bố không đồng đều tại các vùng đồi núi hiểm trở. Quản lý hiệu quả phải tôn trọng phong tục truyền thống của từng dân tộc. Hoạt động quản lý tạo môi trường pháp lý thuận lợi cho người dân làm chủ kinh tế. Đây là nền tảng bảo đảm quyền bình đẳng lao động và nâng cao vị thế xã hội cho đồng bào vùng cao.

1.2. Đặc điểm tự nhiên và kinh tế xã hội huyện Phú Lương

Huyện Phú Lương có địa hình bán sơn địa với nhiều đồi bát úp. Đất đai nơi đây màu mỡ, rất phù hợp canh tác chè và trồng rừng gỗ lớn. Dân tộc thiểu số như Tày, Nùng, Sán Chay, Dao sinh sống lâu đời. Cơ cấu kinh tế huyện chuyển dịch tích cực nhưng tốc độ còn chậm. Thu nhập bình quân đầu người của huyện đã tăng từ 8,2 triệu đồng năm 2019 lên 12,3 triệu đồng năm 2020. Tỷ lệ hộ nghèo giảm đáng kể từ 23,55% xuống còn 14,31% trong giai đoạn này. Dù vậy, các xã vùng sâu như Yên Ninh, Hợp Thành và Yên Lạc vẫn đối mặt tỷ lệ nghèo cao. Đặc thù địa hình chia cắt gây khó khăn cho việc kết nối thị trường lao động trung tâm.

II. Thực trạng quản lý lao động dân tộc thiểu số tại huyện Phú Lương

Thực trạng quản lý lao động dân tộc thiểu số tại huyện Phú Lương giai đoạn vừa qua ghi nhận nhiều chuyển biến rõ rệt. Bộ máy hành chính cấp huyện và xã đã bước đầu hoàn thiện cơ sở dữ liệu nhân khẩu. Địa phương tiến hành rà soát biến động việc làm thường niên. Huyện tổ chức liên kết với các trường trung cấp nghề để mở lớp đào tạo lưu động. Hàng nghìn thanh niên dân tộc thiểu số được định hướng nghề nghiệp và vay vốn ưu đãi. Nhiều hộ gia đình đã chủ động mở rộng diện tích trồng cây chè đặc sản và chăn nuôi đại gia súc. Tuy nhiên, hiệu quả công tác quản lý nguồn lao động này vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng. Trình độ học vấn của người lao động vùng cao nhìn chung còn thấp. Tỷ lệ lao động chưa qua đào tạo chuyên môn kỹ thuật chiếm tỷ lệ áp đảo. Cơ cấu việc làm chuyển dịch chậm chạp, chủ yếu vẫn dựa vào nông nghiệp thuần túy. Khả năng liên kết chuỗi sản xuất hàng hóa còn hạn chế. Nguồn lực tài chính dành cho việc đào tạo nghề tại chỗ chưa tương xứng nhu cầu thực tế.

2.1. Hạn chế về chất lượng tay nghề và cơ cấu việc làm

Phần lớn lao động dân tộc thiểu số tại huyện Phú Lương làm công việc thời vụ. Tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề có chứng chỉ còn rất khiêm tốn. Người lao động thiếu hụt kiến thức khoa học kỹ thuật và tác phong công nghiệp. Đa số thanh niên chọn ở lại gia đình làm ruộng nương truyền thống hoặc làm thợ tự do. Năng suất lao động nông nghiệp còn thấp so với mặt bằng chung toàn tỉnh Thái Nguyên. Công tác chuyển đổi ngành nghề sang công nghiệp chế biến và dịch vụ diễn ra chậm chạp. Lao động bản địa khó tiếp cận việc làm thu nhập cao tại các khu công nghiệp tập trung. Tình trạng thiếu việc làm vào lúc nông nhàn diễn ra tương đối phổ biến ở các bản vùng xa.

2.2. Bất cập trong tổ chức và dự báo nguồn nhân lực

Hệ thống quản lý lao động ở cấp cơ sở chưa được hiện đại hóa đồng bộ. Cán bộ phụ trách công tác lao động tại các xã thường kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ. Công tác khảo sát và dự báo thị trường nhân lực còn mang tính hình thức. Dữ liệu quản lý biến động lao động dân tộc thiểu số cập nhật chậm trễ. Mối liên kết giữa chính quyền địa phương, trung tâm giới thiệu việc làm và doanh nghiệp còn lỏng lẻo. Các phiên giao dịch việc làm lưu động tổ chức chưa thường xuyên tại vùng sâu vùng xa. Người dân thiếu kênh thông tin tuyển dụng chính thống và đáng tin cậy. Chính sách hỗ trợ chuyển dịch việc làm chưa kích thích được động lực tự vươn lên của người lao động bản địa.

III. Giải pháp quản lý lao động dân tộc thiểu số tại huyện Phú Lương

Huyện Phú Lương cần triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp đột phá để nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn nhân lực. Chính quyền huyện tập trung đổi mới chương trình đào tạo nghề gắn với nhu cầu thực tế của thị trường. Nội dung giảng dạy cần ưu tiên các ngành nông nghiệp công nghệ cao, chế biến chè hữu cơ và lâm nghiệp bền vững. Huyện chủ động liên kết với các doanh nghiệp trong và ngoài tỉnh để bao tiêu sản phẩm và tuyển dụng lao động trực tiếp. Nguồn vốn vay từ Ngân hàng Chính sách xã hội cần được giải ngân kịp thời đến đúng đối tượng thanh niên lập nghiệp. Công tác cải cách hành chính trong quản lý lao động cần được tăng cường thông qua ứng dụng công nghệ thông tin. Cán bộ cơ sở phải theo dõi sát sao dữ liệu việc làm từng thôn xóm. Bên cạnh đó, việc xây dựng các tổ hợp tác sản xuất giúp gắn kết lao động dân tộc thiểu số với kinh tế hàng hóa tập trung. Quản lý minh bạch và đồng bộ sẽ tạo bước chuyển lớn cho thu nhập người dân.

3.1. Đổi mới đào tạo nghề theo chuỗi giá trị nông lâm nghiệp

Huyện Phú Lương cần gắn kết chương trình dạy nghề với thế mạnh nông nghiệp đặc thù của vùng. Địa phương tổ chức các khóa tập huấn kỹ thuật thâm canh chè VietGAP và chè hữu cơ cho lao động dân tộc thiểu số. Giảng viên hướng dẫn trực tiếp quy trình trồng, chăm sóc và chế biến chè an toàn sinh học. Bên cạnh đó, các lớp quản lý rừng kinh tế và khai thác gỗ hợp chuẩn quốc tế được mở rộng. Các khóa đào tạo ngắn hạn giúp người dân nắm vững kỹ thuật sản xuất hiện đại. Mô hình vừa học vừa làm giúp học viên tiếp thu kiến thức nhanh chóng. Sau khóa học, người lao động dễ dàng tự tạo việc làm hoặc tham gia các hợp tác xã chế biến tại địa phương.

3.2. Hoàn thiện chính sách hỗ trợ và kết nối cung cầu việc làm

Chính quyền huyện cần thiết lập sàn giao dịch việc làm vệ tinh tại các cụm xã vùng sâu. Cơ quan chuyên trách phối hợp cùng doanh nghiệp trong các khu công nghiệp Thái Nguyên để thông báo nhu cầu tuyển dụng. Nhà nước mở rộng hạn mức tín dụng ưu đãi giải quyết việc làm cho hộ nghèo và cận nghèo dân tộc thiểu số. Cơ chế hỗ trợ chi phí đi lại, bảo hiểm và nhà ở ban đầu sẽ thu hút thanh niên đi làm xa. Đồng thời, địa phương cần nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ làm công tác lao động cấp cơ sở. Việc ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý giúp theo dõi sát biến động việc làm, từ đó đưa ra quyết sách hỗ trợ chuẩn xác.

IV. Định hướng quản lý lao động dân tộc thiểu số tại huyện Phú Lương

Quản lý lao động dân tộc thiểu số đóng vai trò chiến lược trong định hướng phát triển của huyện Phú Lương. Hoàn thiện công tác này giúp giải phóng sức sản xuất và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững. Địa phương hướng đến mục tiêu giảm tỷ lệ hộ nghèo xuống mức thấp nhất tại các xã vùng cao. Nâng cao tay nghề cho người lao động bản địa là giải pháp then chốt để thích ứng với nền kinh tế tri thức. Mô hình quản lý hiện đại kết hợp chính sách an sinh xã hội sẽ tạo lập sinh kế lâu dài cho đồng bào. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở thực tiễn giá trị cho việc hoạch định chính sách cấp huyện trong giai đoạn mới. Chính quyền địa phương cần tiếp tục lồng ghép hiệu quả các chương trình mục tiêu quốc gia vào công tác nhân lực. Sự phối hợp đồng bộ giữa nhà nước, doanh nghiệp và người lao động mở ra cơ hội bứt phá toàn diện. Phú Lương sẽ trở thành điểm sáng về phát triển nguồn nhân lực dân tộc thiểu số của tỉnh Thái Nguyên.

4.1. Khả năng ứng dụng thực tiễn trong công tác điều hành

Các giải pháp quản lý lao động có thể áp dụng trực tiếp vào kế hoạch phát triển kinh tế huyện Phú Lương. Ủy ban nhân dân huyện căn cứ vào dự báo nhân lực để phân bổ ngân sách đào tạo nghề hàng năm. Các phòng ban chuyên môn phối hợp đồng bộ để triển khai đề án giải quyết việc làm. Chính quyền cấp xã sử dụng phần mềm quản lý để theo dõi chặt chẽ biến động hộ nghèo. Việc liên kết đào tạo với doanh nghiệp tạo đầu ra ổn định cho thanh niên sau khi tốt nghiệp. Mô hình quản lý này cũng có thể nhân rộng tại các huyện miền núi lân cận thuộc tỉnh Thái Nguyên. Tính ứng dụng cao mang lại lợi ích thiết thực cho người dân bản địa.

4.2. Tầm nhìn phát triển nhân lực thiểu số bền vững

Mục tiêu dài hạn của huyện Phú Lương là xây dựng lực lượng lao động dân tộc thiểu số có tay nghề vững vàng. Người lao động vùng cao cần tự tin làm chủ quy trình công nghệ trong nông nghiệp chế biến. Tỷ lệ lao động phi nông nghiệp phấn đấu tăng trưởng ổn định qua từng năm. Môi trường khởi nghiệp tại nông thôn được khuyến khích thông qua các chính sách trợ giá và bảo hiểm nông sản. Các giá trị văn hóa bản địa được lồng ghép vào phát triển du lịch sinh thái cộng đồng. Nhờ đó, người dân duy trì được sinh kế ổn định ngay trên quê hương mà không phải ly hương. Phát triển nguồn nhân lực gắn liền với bảo tồn bản sắc và bảo đảm an ninh chính trị địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực miền núi Việt Nam chiếm hai phần ba diện tích cả nước với 53 dân tộc thiểu số gồm gần 13,4 triệu người, tương đương trên 14% dân số quốc gia. Báo cáo của Ủy ban Dân tộc ghi nhận tỷ lệ hộ nghèo tại vùng này chiếm 23,1% và cận nghèo chiếm 13,6%. Tọa lạc tại tỉnh Thái Nguyên với diện tích tự nhiên 36.934,23 ha trải rộng trên 15 xã, thị trấn, huyện Phú Lương có lực lượng lao động là người dân tộc thiểu số chiếm tỷ trọng áp đảo 70,13% dân số toàn huyện. Lực lượng này là nhân tố then chốt thúc đẩy kinh tế - xã hội địa phương nhưng đang chịu nhiều rào cản về việc làm và thu nhập. Toàn huyện có 4.006 hộ nghèo, chiếm 13,54% dân số, trong đó hộ nghèo dân tộc thiểu số lên tới 2.935 hộ, chiếm 73,26% tổng số hộ nghèo, cùng 3.009 hộ cận nghèo chiếm 10,17%.

Xuất phát từ thực tế đó, luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý kinh tế của tác giả Trần Thị Tý tại Trường Đại học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh - Đại học Thái Nguyên, dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Nguyễn Thị Lan Anh, đã thực hiện đề tài Quản lý lao động dân tộc thiểu số tại huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên. Đề tài đánh giá toàn diện công tác quản lý lao động giai đoạn 2018 - 2020 trên địa bàn huyện, làm rõ nguyên nhân của các tồn tại trong khâu tuyển dụng, đào tạo và sử dụng lao động. Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý, góp phần duy trì tốc độ giảm nghèo bình quân 3,08% mỗi năm và nâng mức thu nhập bình quân đầu người từ 8,2 triệu đồng năm 2019 lên các mức cao hơn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng Lý thuyết vốn nhân lực và Lý thuyết quản trị nguồn nhân lực khu vực công nhằm tiếp cận toàn diện công tác quản trị lao động đặc thù. Đề tài kế thừa mô hình quy trình tuyển dụng và bố trí nhân sự của Richard Jones và các cộng sự công bố năm 2009, bao gồm chuỗi mắt xích từ xác định nhu cầu, thu hút, tuyển chọn đến kiểm tra, đánh giá. Mô hình này được gắn kết với 4 chức năng quản trị lao động then chốt: lập kế hoạch nguồn nhân lực, tuyển dụng, tổ chức sử dụng - đào tạo phát triển, và chính sách đãi ngộ vật chất lẫn tinh thần.

Hệ thống khái niệm được chuẩn hóa theo cơ sở pháp lý và học thuật chặt chẽ. Khái niệm dân tộc thiểu số được xác định căn cứ Khoản 2 Điều 4 Nghị định số 05/2011/NĐ-CP của Chính phủ, chỉ các dân tộc có số dân ít hơn dân tộc đa số, trong đó dân tộc Kinh chiếm 85,7% dân số cả nước. Khái niệm quản lý lao động của nhà nước được tiếp cận theo Công ước số 150 của Tổ chức Lao động Quốc tế về chính sách lao động quốc gia. Đồng thời, nguồn lao động dân tộc thiểu số được nhận diện qua ba đặc tính căn bản: chịu tác động lớn của tự nhiên với tính thời vụ cao, độ tuổi lao động kéo dài nhưng chủ yếu là lao động giản đơn, và thiếu định hướng nghề nghiệp dài hạn.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ các văn kiện pháp lý, Báo cáo chính trị Đại hội đại biểu Đảng bộ huyện Phú Lương lần thứ XXIV nhiệm kỳ 2020 - 2025, cùng các báo cáo kinh tế - xã hội định kỳ giai đoạn 2018 - 2020.

Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua hai bộ phiếu khảo sát thực tế. Đối với người lao động dân tộc thiểu số, bảng hỏi gồm 7 nội dung lớn phân tách thành 26 biến chỉ tiêu chi tiết. Căn cứ nguyên tắc xác định cỡ mẫu định lượng tối thiểu bằng 10 lần số biến quan sát, quy mô mẫu bắt buộc phải đạt từ 260 đối tượng trở lên. Tác giả đã phát 350 phiếu và thu về 300 mẫu hợp lệ, đạt tỷ lệ phản hồi 85,7%. Phương pháp chọn mẫu thuận tiện được triển khai tại 3 xã khu vực III có điều kiện đặc biệt khó khăn là Yên Trạch, Phú Đô và Yên Lạc. Đối với nhóm cán bộ quản lý, tác giả điều tra toàn bộ mục tiêu với cỡ mẫu 50 người, gồm lãnh đạo Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội, Ủy ban Dân tộc huyện cùng cán bộ chuyên trách tại 15 xã, thị trấn. Dữ liệu được đo lường qua thang đo Likert 5 mức độ từ 1,0 đến 5,0 điểm và xử lý trên phần mềm Microsoft Excel 2016. Phương pháp thống kê mô tả, phân tổ kết cấu và so sánh tỷ lệ cơ cấu được lựa chọn vì mang lại độ tin cậy cao, phản ánh trực quan xu hướng biến động nguồn nhân lực địa phương.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, lao động dân tộc thiểu số chiếm 70,13% lực lượng lao động toàn huyện Phú Lương nhưng tỷ lệ đói nghèo lại tập trung chủ yếu vào nhóm đối tượng này. Trong tổng số 4.006 hộ nghèo toàn huyện chiếm 13,54% dân số, có tới 2.935 hộ nghèo là người dân tộc thiểu số, chiếm tỷ trọng 73,26%. Tỷ lệ hộ nghèo tại các xã vùng III rất cao, điển hình như xã Hợp Thành chiếm 59,4%, xã Yên Lạc chiếm 58,33%, xã Yên Ninh chiếm 52,39% và xã Yên Trạch chiếm 50,06%.

Thứ hai, các chỉ tiêu kinh tế có bước tiến triển nhưng thu nhập chưa thật sự bền vững. GDP bình quân đầu người toàn huyện tăng từ 8,2 triệu đồng năm 2019 lên 12,3 triệu đồng năm 2020, tương đương mức tăng thêm 4,1 triệu đồng mỗi người. Tỷ lệ hộ nghèo chung giảm từ 23,55% năm 2019 xuống 14,31% năm 2020, đạt tốc độ giảm bình quân 3,08% mỗi năm. Dù vậy, thu nhập của đa số lao động dân tộc thiểu số vẫn ở mức thấp, nhiều hộ nằm sát chuẩn nghèo 400.000 đồng một người một tháng.

Thứ ba, cơ cấu việc làm phân bổ lệch về nông - lâm nghiệp tự cấp tự túc. Huyện có 13.100 ha đất nông nghiệp và hơn 17.500 ha đất lâm nghiệp trên tổng diện tích 36.934,23 ha, thu hút trên 70% lao động dân tộc thiểu số làm việc thủ công, trong khi tỷ lệ tham gia vào công nghiệp chế biến và dịch vụ rất khiêm tốn.

Thứ tư, công tác đào tạo nghề chưa đáp ứng được đòi hỏi thực tiễn. Khảo sát 300 lao động cho thấy tỷ lệ người có chứng chỉ nghề còn dưới 15%, các lớp học ngắn ngày chưa gắn liền với nhu cầu tuyển dụng thực tế của doanh nghiệp.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của thực trạng trên là địa hình chia cắt phức tạp với đồi núi chiếm 75% diện tích tự nhiên, hệ thống đường liên thôn 448 km còn nhiều đoạn đường đất gây khó khăn cho việc đi lại vào mùa mưa lũ từ tháng 4 đến tháng 10. Trình độ dân trí hạn chế cùng tập quán canh tác nông nghiệp nương rẫy khiến người dân e ngại tiếp cận khoa học kỹ thuật. Bên cạnh đó, bộ máy quản lý tại các xã còn thiếu cơ sở dữ liệu số hóa và thiếu kinh phí đãi ngộ thỏa đáng cho cán bộ chuyên trách.

Khi đối chiếu với các địa phương miền núi khác, Phú Lương có thể tiếp thu nhiều bài học giá trị. Điển hình như huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai giai đoạn 2018 - 2020 đã đào tạo nghề cho gần 7.200 lao động dân tộc thiểu số chiếm 69,9% tổng số lao động đào tạo, đồng thời đưa 55 lao động xuất khẩu làm việc tại Nhật Bản, Hàn Quốc đạt thu nhập từ 10 đến 30 triệu đồng một tháng và đưa 320 lao động làm việc qua biên giới thu nhập 7 đến 10,5 triệu đồng một tháng. Tương tự, huyện Na Hang, tỉnh Tuyên Quang đã mở 40 lớp dạy nghề cầm tay chỉ việc cho 1.130 lao động dân tộc thiểu số với kinh phí 2.234 triệu đồng, đưa tỷ lệ lao động tốt nghiệp trung học cơ sở lên 30,45%.

Dữ liệu nghiên cứu của luận văn có thể được trực quan hóa sinh động qua biểu đồ tròn phản ánh cơ cấu lao động dân tộc thiểu số theo trình độ chuyên môn, song song với bảng thống kê đối chiếu tỷ lệ hộ nghèo và trình độ học vấn giữa 15 xã, thị trấn. Biểu đồ cột so sánh tương quan thu nhập và việc làm sẽ hỗ trợ các cấp quản lý nhận diện nhanh chóng các điểm nghẽn để can thiệp kịp thời.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, số hóa và hiện đại hóa công tác lập kế hoạch nhân lực. Ủy ban nhân dân huyện Phú Lương chỉ đạo Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với 15 xã, thị trấn xây dựng phần mềm quản lý việc làm đồng bộ trong giai đoạn 2021 - 2023, phấn đấu kiểm soát tỷ lệ thất nghiệp dưới 2,2% và giữ vững mức giảm nghèo từ 3,0% đến 3,5% mỗi năm.

Thứ hai, đổi mới nội dung đào tạo nghề theo phương châm cầm tay chỉ việc gắn với cây trồng chủ lực. Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên huyện liên kết với các hợp tác xã chế biến chè tại các xã Tức Tranh, Vô Tranh, Phú Đô mở từ 25 đến 30 lớp thực hành mỗi năm cho khoảng 1.200 đến 1.500 lao động. Mục tiêu đến năm 2025 nâng tỷ lệ lao động dân tộc thiểu số qua đào tạo có văn bằng, chứng chỉ lên trên 55%.

Thứ ba, mở rộng mạng lưới giới thiệu việc làm và xúc tiến xuất khẩu lao động. Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện phối hợp cùng Trung tâm Dịch vụ việc làm tỉnh Thái Nguyên tổ chức 4 ngày hội việc làm lưu động mỗi năm tại các xã Yên Lạc, Yên Ninh, Yên Trạch. Đặt mục tiêu giai đoạn 2021 - 2025 đưa 80 đến 100 lao động dân tộc thiểu số mỗi năm đi làm việc ở nước ngoài tại Nhật Bản, Đài Loan, hướng tới mức thu nhập từ 15 đến 25 triệu đồng một người một tháng.

Thứ tư, gia tăng quy mô tín dụng chính sách và chế độ đãi ngộ cán bộ. Ngân hàng Chính sách xã hội huyện Phú Lương tập trung nguồn vốn Quỹ quốc gia về việc làm với quy mô trên 25 tỷ đồng mỗi năm, hỗ trợ hơn 600 lượt hộ dân tộc thiểu số vay vốn lập nghiệp. Đồng thời, Ủy ban nhân dân tỉnh Thái Nguyên cần xem xét hỗ trợ phụ cấp trách nhiệm từ 0,2 đến 0,3 lần mức lương cơ sở cho cán bộ làm công tác lao động - dân tộc tại các xã khu vực III.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền địa phương. Lãnh đạo Ủy ban nhân dân huyện Phú Lương, Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội cùng Ban Dân tộc tỉnh Thái Nguyên có thể khai thác bộ dữ liệu khảo sát từ 300 lao động và 50 cán bộ quản lý để xây dựng Đề án phát triển nguồn nhân lực dân tộc thiểu số giai đoạn 2021 - 2030, phục vụ việc phân bổ ngân sách tại 15 xã, thị trấn.

Thứ hai, giảng viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu chuyên ngành Quản lý kinh tế. Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp khảo sát định lượng tại vùng đồng bào miền núi, kết hợp xử lý 26 biến chỉ tiêu trên phần mềm Excel 2016, hỗ trợ xây dựng khung lý thuyết và thang đo khảo sát cho các công trình nghiên cứu tương tự.

Thứ ba, các doanh nghiệp, hợp tác xã và đơn vị tuyển dụng trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên. Dữ liệu luận văn giúp giới chủ hiểu rõ đặc điểm tâm lý và năng lực của lực lượng lao động chiếm 70,13% dân số huyện Phú Lương, từ đó xây dựng chính sách tiền lương, thưởng và định mức công việc thích hợp nhằm giảm thiểu biến động nhân sự.

Thứ tư, các ban quản lý dự án giảm nghèo và tổ chức phi chính phủ. Báo cáo phân tích tỷ trọng 73,26% hộ nghèo là người dân tộc thiểu số cung cấp luận cứ thực tiễn để định hướng các chương trình trao quyền sinh kế, tài trợ tín dụng vi mô tại các xã đặc biệt khó khăn như Yên Trạch, Phú Đô và Yên Lạc.

Câu hỏi thường gặp

Thực trạng hộ nghèo là người dân tộc thiểu số tại huyện Phú Lương giai đoạn nghiên cứu ra sao? Mặc dù tỷ lệ hộ nghèo toàn huyện giảm từ 23,55% năm 2019 xuống 14,31% năm 2020, hộ nghèo dân tộc thiểu số vẫn chiếm tới 73,26% tổng số 4.006 hộ nghèo của huyện. Tỷ lệ nghèo cục bộ tại các xã vùng sâu còn ở mức báo động như Hợp Thành chiếm 59,4% và Yên Lạc chiếm 58,33%.

Cỡ mẫu khảo sát sơ cấp của đề tài được xác lập dựa trên tiêu chí nào? Quy mô mẫu được tính toán dựa trên quy tắc cỡ mẫu định lượng tối thiểu bằng 10 lần số biến quan sát. Với 26 biến câu hỏi chi tiết, cỡ mẫu yêu cầu tối thiểu là 260. Tác giả đã phát 350 phiếu điều tra tại 3 xã khu vực III gồm Yên Trạch, Phú Đô, Yên Lạc và thu về 300 mẫu hợp lệ, đồng thời khảo sát thêm 50 cán bộ quản lý.

Thu nhập bình quân của người dân Phú Lương có chuyển biến như thế nào qua các năm? Theo số liệu giai đoạn 2018 - 2020, GDP bình quân đầu người theo giá hiện hành tại huyện Phú Lương đã tăng từ 8,2 triệu đồng năm 2019 lên 12,3 triệu đồng năm 2020, tương ứng mức tăng thêm 4,1 triệu đồng mỗi người một năm, phản ánh nỗ lực phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hóa của địa phương.

Huyện Phú Lương có thể học hỏi mô hình giải quyết việc làm nào từ các địa phương lân cận? Phú Lương có thể tiếp thu mô hình xuất khẩu lao động của huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai với 55 lao động dân tộc thiểu số đi làm việc ở nước ngoài đạt thu nhập 10 đến 30 triệu đồng một tháng, hoặc kinh nghiệm của huyện Na Hang, tỉnh Tuyên Quang mở 40 lớp dạy nghề cầm tay chỉ việc cho 1.130 lao động.

Yếu tố tự nhiên nào gây trở ngại lớn nhất cho công tác quản lý lao động tại huyện? Địa hình đồi núi chiếm tới 75% diện tích tự nhiên, độ dốc lớn cùng 448 km đường liên thôn thường xuyên sạt lở vào mùa mưa lũ từ tháng 4 đến tháng 10. Địa hình cách trở làm tăng chi phí đi lại, gây khó khăn cho việc chiêu sinh đào tạo nghề và hạn chế khả năng tiếp cận thị trường việc làm ngoài huyện.

Kết luận

Luận văn thạc sĩ của tác giả Trần Thị Tý đã hoàn thành toàn diện các mục tiêu nghiên cứu với những đóng góp học thuật và thực tiễn nổi bật:

• Khẳng định vị trí nòng cốt: Lao động dân tộc thiểu số chiếm 70,13% lực lượng lao động huyện Phú Lương, đóng vai trò nền tảng cho phát triển kinh tế và trật tự an ninh cơ sở.
• Nhận diện chính xác điểm nghẽn nghèo đa chiều: Hộ nghèo dân tộc thiểu số chiếm 73,26% tổng số hộ nghèo, tỷ lệ nghèo cục bộ tại nhiều xã vùng sâu vẫn vượt ngưỡng 50%.
• Cung cấp luận cứ thực nghiệm chuẩn xác: Điều tra thành công 300 lao động và 50 cán bộ quản lý tại các xã khu vực III, làm sáng tỏ thực trạng đào tạo và bố trí việc làm.
• Hoạch định 4 nhóm giải pháp khả thi: Đổi mới đào tạo cầm tay chỉ việc, đẩy mạnh xuất khẩu lao động và giải ngân trên 25 tỷ đồng vốn vay tín dụng chính sách hàng năm.
• Xác lập lộ trình giai đoạn 2021 - 2025: Duy trì mức giảm nghèo trên 3,08% mỗi năm, nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề lên trên 55% và nâng thu nhập vượt mốc 12,3 triệu đồng.

Các cơ quan quản lý và doanh nghiệp cần bắt tay triển khai đồng bộ lộ trình giải pháp giai đoạn 2021 - 2025 nhằm giải phóng tiềm năng nhân lực và xây dựng nông thôn mới Phú Lương giàu đẹp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, phần kết luận, mục lục và tài liệu tham khảo, luận văn gồm bốn chƣơng với nội dung chính sau: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý lao động dân tộc thiểu số tại huyện Phú Lƣơng tỉnh Thái Nguyên. Chƣơng 2: Phƣơng pháp Nghiên cứu. Chƣơng 3: Thực trạng quản lý lao động dân tộc thiểu số tại huyện Phú Lƣơng, tỉnh Thái Nguyên, giai đoạn 2018-2020. Chƣơng 4: Một số giải pháp hoàn thiện công tác quản lý lao động dân tộc thiểu số tại huyện Phú Lƣơng, tỉnh Thái Nguyên.

4 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN TRONG QUẢN LÝ LAO ĐỘNG DÂN TỘC THIỂU SỐ TẠI HUYỆN PHÚ LƢƠNG, TỈNH THÁI NGUYÊN 1. Cơ sở lý luận về quản lý lao động dân tộc thiểu số tại huyện Phú Lƣơng, tỉnh Thái Nguyên 1. Một số khái niệm cơ bản * Khái niệm về dân tộc thiểu số Theo định nghĩa tại Khoản 2 Điều 4 Nghị định 05/2011/NĐ-CP về công tác dân tộc thì “Dân tộc thiểu số” là những dân tộc có số dân ít hơn so với dân tộc đa số trên phạm vi lãnh thổ nƣớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Vậy, thế nào là dân tộc thiểu số và dân tộc đa số, nhƣ chúng ta đã biết “Dân tộc đa số” là dân tộc có số dân chiếm trên 50% tổng dân số của cả nƣớc, theo điều tra dân số quốc gia, đó là dân tộc Kinh với 85,7% dân số cả nƣớc.

Các dân tộc khác đều là dân tộc thiểu số. Trong quản lý nhà nƣớc về công tác dân tộc, cụm từ “Dân tộc thiểu số” đƣợc thống nhất sử dụng trong hệ thống các văn bản pháp qui, các văn bản hành chính và không sử dụng khái niệm dân tộc bản địa. Tuy nhiên tại một số diễn đàn, hội thảo quốc tế, các báo cáo của các tổ chức phi chính phủ… còn có sự nhầm lẫn khái niệm "ngƣời bản địa” và "ngƣời dân tộc thiểu số”. Trong bối cảnh các thế lực thù địch luôn tìm cách lợi dụng các kẽ hở của pháp luật, của văn bản hành chính để lợi dụng tuyên truyền, kích động một số dân tộc thiểu số với lập luận về các điều khoản đƣợc ghi trong tuyên ngôn của Liên hợp quốc về quyền của các dân tộc bản địa (nhƣ quyền sở hữu về đất đai, tài nguyên, quyền tự trị, tự quyết về chính trị, văn hóa…) để phá hoại chính sách đại đoàn kết, gây bất ổn về chính trị và an ninh quốc phòng.

Thực hiện đúng công tác dân tộc theo các Nghị quyết của Đảng, các văn bản pháp qui của Nhà nƣớc, các cơ quan chính quyền các cấp không đƣợc 5 sử dụng cụm từ "dân tộc bản địa” để chỉ các dân tộc trên toàn lãnh thổ Việt Nam. Các hành vi cố tình vi phạm sẽ bị xử lý trƣớc pháp luật. * Khái niệm về lao động: Sức lao động là năng lực lao động của con ngƣời, là toàn bộ thể lực và trí lực của con ngƣời. Sức lao động là yếu tố cực nhất hoạt động nhất trong quá trình lao động.

Lao động là hoạt động có ý thức của con ngƣời, đó là quá trình con ngƣời sử dụng các công cụ lao động tác động lên đối tƣợng lao động cải biến nó tạo thành sản phẩm, của cải vật chất để thỏa mãn nhu cầu của mình và xã hội. Lao động người dân tộc thiếu số: Lao động dân tộc thiểu số là toàn bộ các hoạt động tạo ra sản phẩm, của cải vật chất của ngƣời dân tộc thiểu số.