Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ THƯỜNG XUYÊN Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Ngoài nước Từ rất lâu, trên thế giới khoa học kiểm tra, đánh giá đã ra đời. Có thể kể đến như nhà giáo dục lỗi lạc J.Komensky (1592 - 1670), trong tác phẩm “Lý luận dạy học”, ông nêu rất rõ vai trò cũng như ý nghĩa của kiểm tra, đánh giá.
Ông cho rằng, đánh giá kết quả học tập của học sinh cần căn cứ vào sự tự đánh giá của bản thân mỗi học sinh. Từ giữa thập niên 80 của thế kỉ XX đã có một cuộc cách mạng về kiểm tra, đánh giá với những thay đổi căn bản về triết lí, quan điểm, phương pháp và các hoạt động cụ thể. Cũng ngay từ thế kỷ XIX, có rất nhiều nhà giáo dục đã đưa ra các hình thức kiểm tra đánh giá trong dạy học.Courtis đã đưa ra hình thức kiểm tra đảm bảo tính khách quan thông qua các bài trắc nghiệm (test) vẫn được áp dụng hiện nay. Nhà giáo dục E.
Beeby cũng cho rằng hoạt động kiểm tra, đánh giá trong giáo dục chính là một quá trình thu thập và lý giải có hệ thống các chứng cứ. Điều này cho thấy, để đánh giá khách quan trong giáo dục, thì chứng cứ trong đánh giá cần phải được thu thập một cách thường xuyên và có hệ thống. Có thể điểm một vài các công trình nghiên cứu trên thế giới, đó là Paul Black và Dyland William (1998), họ đã xuất bản một bản phân tích gộp của hơn 250 nghiên cứu về thực hiện đánh giá lớp học có tên là “Inside the Black Box”. Họ đã tìm ra bằng chứng vững chắc chứng minh rằng đánh giá quá trình là thành phần thiết yếu của lớp học và rằng sự phát triển của nó có thể tăng các tiêu chuẩn thành tích, tạo ảnh hưởng lớn.
Những kết quả nghiên cứu khác đã chỉ ra như, năm 2004, Ruiz - Primo và Furtak đã xác định hiệu quả của chiến lược đánh giá quá trình - gợi ý, nhận biết và sử dụng thông tin trong lớp khoa học và Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 6 http://www.vn download by : skknchat@gmail.com phát hiện ra rằng chất lượng thực hiện đánh giá quá trình của giáo viên có liên hệ tích cực với mức học tập của học sinh. Năm 2006 - Robert Marzano kết luận rằng đánh giá quá trình lớp học là một cách hiệu quả để lên kế hoạch và áp dụng can thiệp giảng dạy, nhằm lấp lỗ hổng trong kết quả học tập. Năm 2007, Wiliam Thompson phát hiện ra rằng đánh giá quá trình tạo nên những tiến bộ lớn hơn trong thành tích học tập của học sinh so với việc giảm sĩ số hay tăng kiến thức nội dung của giáo viên và chỉ với chi phí nhỏ [16, tr9].Cascallar (Đại học Leu ven - Bỉ) cũng đã từng nhận định về đánh giá: “Đánh giá để cải tiến việc học và đưa ra các quyết định giáo dục tốt hơn”. Trong lí luận giáo dục hiện đại, Bloom B.S đã phân chia các thang bậc trong giáo dục như: Biết, hiểu, áp dụng, phân tích, tổng hợp, đánh giá.
Trong đó, mức độ “đánh giá” được xem là mức độ cao nhất, thể hiện sự nhận thức của người học trong mục tiêu dạy học. Về kiểm tra, đánh giá, các nước trên thế giới không chỉ đạt được những thành tựu mới về lý luận mà đã thành công trong việc triển khai thực tiễn ở các trường học. Việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập hoàn toàn giao cho GV và HS chủ động, phương pháp đánh giá được sử dụng đa dạng, sáng tạo và linh hoạt. Xu hướng đánh giá mới của thế giới là đánh giá dựa theo năng lực (Competence base assessment), tức là “đánh giá khả năng tiềm ẩn của HS dựa trên kết quả đầu ra cuối một giai đoạn học tập, là quá trình tìm kiếm minh chứng về việc HS đã thực hiện thành công các sản phẩm đó” và đánh giá bằng nhận xét.
ĐG năng lực nhằm giúp GV có thông tin kết quả học tập của HS để điều chỉnh hoạt động giảng dạy; giúp HS điều chỉnh hoạt động học tập từ đó GV và nhà trường xác nhận, xếp hạng kết quả học tập [10]. Sự phối hợp giữa nhà trường và phụ huynh trong việc ĐG HS bằng nhận xét cũng được các nhà trường trên thế giới quan tâm. Chẳng hạn, ở một số trường tiểu học ở Hoa Kỳ, việc họp phụ huynh là công việc đầu năm thực sự có ý nghĩa. Trong cuộc họp GV chủ nhiệm giới thiệu rất kỹ chương trình học tập trong năm, mục tiêu cuối năm, cách trao đổi giữa bố mẹ và GV, cách chấm Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 7 http://www.vn download by : skknchat@gmail.com điểm bẳng nhận xét.
Ngoài đánh giá thường xuyên trên lớp, hầu hết các quốc gia đều đánh giá HS thông qua các kỳ thi như: tuyển sinh đầu cấp học, thi tốt nghiệp các cấp và tuyển sinh đại học. Thuật ngữ kiểm tra, đánh giá ngày càng được các nhà khoa học trên thế giới nghiên cứu, bổ sung và hoàn thiện dần làm phong phú và sâu sắc hơn bản chất cũng như tiếp cận chúng ở nhiều khía cạnh khác nhau. Các nhà khoa học cũng xem đó là một chuyên ngành cần tiếp tục được nghiên cứu sáng tỏ cả về mặt lý luận cũng như thực tiễn. Quản lí trong hoạt động kiểm tra, đánh giá là quá trình lập kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo và kiểm tra công việc của các thành viên trong tổ chức, sử dụng các nguồn lực sẵn có để đạt được các mục tiêu đặt ra.
Quản lý sẽ điều khiển công việc và hướng quá trình kiển tra, đánh giá đi đúng hướng với kế hoạch đề ra. Đồng thời, quản lý kiểm soát được quá trình kiểm tra, đánh giá. Trong kiểm tra, đánh giá quản lí đóng vai trò quan trọng, góp phần chủ yếu quyết định hiệu quả của quá trình này. Một vấn đề cũng hết sức quan trọng thuộc về trách nhiệm của Đảng và Nhà nước cấp trên về quản lí, đó là cần có chính sách, chế độ tốt hơn, hợp lý hơn trong công tác kiểm tra, đánh giá.
Thực tế cho thấy nếu quá trình kiểm tra, đánh giá công bằng, hợp lý sẽ khuyến khích được tinh thần học tập của học sinh, tạo lòng tin vào học tập cho học sinh. Tóm lại, trong hơn 3 thập kỷ qua, kiểm tra, đánh giá đối với giáo dục phổ thông quốc tế đã có những bước tiến rất lớn cả về lý luận và thực tiễn. Xu hướng kiểm tra, đánh giá mới nhất của thế giới hiện nay là đánh giá học sinh qua lời nhận xét (đánh giá thường xuyên) và đánh giá dựa theo năng lực học sinh. Những xu hướng mới trong kiểm tra, đánh giá sẽ mang lại những thay đổi không nhỏ trong nền giáo dục phổ thông thế giới.
Chính bởi những thay đổi của xu hướng kiểm tra, đánh giá thì lẽ đương nhiên hoạt động quản lí kiểm tra, đánh giá sẽ phải có những thay đổi cho phù hợp với xu hướng của thời đại. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 8 http://www.vn download by : skknchat@gmail. Trong nước Thời phong kiến, lịch sử hình thành của kiểm tra, đánh giá được hình thành khá sớm thông qua hình thức khoa cử. Từ thế kỷ 11 đến thế kỷ 13, dưới thời nhà Lý, thường có ba kỳ thi để tuyển chọn người tài: Hương, Hội, Đình (thi Hương để chọn tú tài, thi Hội để chọn Thái học sinh và thi Đình để chọn Trạng nguyên).
Đất nước ta chuyển mình trong công cuô ̣c đổ i mới sâu sắc và toàn diên: ̣ từ một nền kinh tế tập trung quan liêu bao cấ p sang nền kinh tế nhiề u thành phần vận hành theo cơ chế thi ̣ trường có sự quản lý của nhà nước. Từ sau Đa ̣i hội Đảng toàn quốc lầ n thứ VI (1986), Đa ̣i hội đã đưa đấ t nước ta tiế n hành công cuô ̣c đổ i mới toàn diê ̣n nhằm mu ̣c tiêu dân giàu, nước ma ̣nh, xã hô ̣i công bằng, dân chủ, văn minh đất nước ta đã không ngừng đổ i mới và phát triể n. Ta ̣i Đại hội Đại biểu toàn quố c lầ n thứ VIII của Đảng Cô ̣ng Sản Việt Nam quyế t đinh ̣ đẩ y ma ̣nh CNH-HĐH. Nghi ̣ quyết TW 2 Khóa VIII xác định: “Muố n tiế n hành CNH-HĐH thắ ng lơ ̣i phải phát triể n ma ̣nh giáo dục - đào ta ̣o, phát huy nguồn lực con người, yếu tố cơ bản của sự phát triể n nhanh và bề n vững”.
Bởi vâ ̣y, “Giáo du ̣c và đào ta ̣o là quố c sách hàng đầ u. Nhà nước và xã hô ̣i phát triể n giáo dục nhằ m nâng cao dân trí, đào ta ̣o nhân lực, bồ i dưỡng nhân tài” (Điề u 35 Hiế n pháp nước CHXHCN Viê ̣t Nam). “Mục tiêu giáo du ̣c là đào ta ̣o con người Viê ̣t Nam phát triể n toàn diêṇ có đa ̣o đức tri thức, sức khỏe thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng đô ̣c lập dân tô ̣c và chủ nghĩa xã hô ̣i; hiǹ h thành và bồi dưỡng nhân cách phẩ m chấ t và năng lực công dân, đáp ứng yêu cầ u xây dựng và bảo vê ̣ Tổ quố c” (Điề u 2 Luâ ̣t Giáo du ̣c của nước CHXHCN Viê ̣t Nam 2005). Hiện nay, trong đường lối, quan điểm của Đảng và Nhà nước về GD&ĐT nhấn mạnh việc xây dựng tốt các nhiệm vụ xây dựng chiến lược, quy hoạch và kế hoạch phát triển giáo dục.
Trong đó, công tác quản lý, kiểm tra, đánh giá học sinh được xem là vấn đề rất quan trọng. Tại mục 4, số 38/2005 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 9 http://www.vn download by : skknchat@gmail.com QH, điều 99, khoản 4 qui định nội dung quản lý nhà nước về giáo dục gồm có: tổ chức, quản lý, việc đảm bảo chất lượng giáo dục và kiểm định chất lượng giáo dục. Nghị quyết hội nghị Trung ương khóa XI cũng xác định đổi mới thi, kiểm tra, đánh giá chất lượng giáo dục là 1 trong 9 nhiệm vụ giải pháp đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo. Để đáp ứng nhiệm vụ đó, chúng ta cần đánh giá và phân loại đánh giá kết quả học tập của học sinh trên cơ sở đánh giá thường xuyên dựa trên nhiều hình thức đánh giá khác nhau.
Thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW của BCH TW Đảng ngày 4/11/2013 về “Đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT.” trong đó có nhiệm vụ thứ ba là: “Đổi mới căn bản hình thức và phương pháp thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục”.