Quản Lý Không Gian, Kiến Trúc và Cảnh Quan Đô Thị tại Phường Yên Hòa, Quận Cầu Giấy

Công tác quản lý không gian, kiến trúc và cảnh quan đô thị tại Phường Yên Hòa, Quận Cầu Giấy đóng vai trò… 153 trang · Trường Đại Học Kiến Trúc Hà Nội · 2023.

• Trường học: Trường Đại Học Kiến Trúc Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản Lý Không Gian
• Đề tài: Quản Lý Không Gian, Kiến Trúc và Cảnh Quan Đô Thị tại Phường Yên Hòa, Quận Cầu Giấy
• Loại tài liệu: Đồ Án Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ KHÔNG GIAN, KIẾN TRÚC, CẢNH QUAN ĐÔ THỊ PHƯỜNG YÊN HÒA, QUẬN CẦU GIẤY, HN
• 1.1. Khái quát về quản lý không gian, kiến trúc, cảnh quan đô thị Hà Nội và quận Cầu Giấy
• 1.2. Quản lý KGKTCQĐT trong quy hoạch đô thị
• 1.2.1. Trước năm 2009 (trước khi ban hành luật Quy hoạch đô thị)
• 1.3. Thực trạng không gian, kiến trúc, cảnh quan đô thị phường Yên Hòa
• 1.3.1. Khái quát về phường Yên Hòa
• 1.3.2. Thực trạng không gian đô thị phường Yên Hòa
• 1.3.3. Thực trạng kiến trúc đô thị phường Yên Hòa
• 1.3.4. Thực trạng cảnh quan đô thị phường Yên Hòa
• 1.3.5. Thực trạng KTCQ của công trình HTKT và vệ sinh môi trường
• 1.3.6. Thực trạng công tác quản lý không gian, kiến trúc, cảnh quan đô thị phường Yên Hòa
• 1.3.7. Các căn cứ quản lý KGKTCQĐT phường Yên Hòa
• 1.3.8. Vấn đề quản lý thực hiện các đồ án QH trên địa bàn
• 1.3.9. Bộ máy quản lý KGKTCQ cấp phường
• 1.3.10. Thực trạng tổ chức sự tham gia của cộng đồng trong QL KGKTCQĐT
• 1.3.11. Các công trình nghiên cứu khoa học về quản lý không gian, kiến trúc, cảnh quan đô thị có liên quan trên địa bàn
• 1.3.12. Các vấn đề tồn tại cần được nghiên cứu trong công tác quản lý không gian, kiến trúc, cảnh quan đô thị phường Yên Hòa
• 1.3.12.1. Tồn tại trong các căn cứ quản lý
• 1.3.12.2. Các tồn tại về bộ máy quản lý
• 1.3.12.3. Tồn tại trong việc quản lý không gian đô thị
• 1.3.12.4. Tồn tại trong việc quản lý kiến trúc đô thị
• 1.3.12.5. Tồn tại trong quản lý cảnh quan đô thị
• 1.3.12.6. Tồn tại trong việc huy động và tổ chức sự tham gia của cộng đồng
• 2. CHƯƠNG II: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA CÔNG TÁC QUẢN LÝ KHÔNG GIAN, KIẾN TRÚC, CẢNH QUAN ĐÔ THỊ PHƯỜNG YÊN HÒA, QUẬN CẦU GIẤY, HN
• 2.1. Cơ sở pháp lý quản lý không gian, kiến trúc, cảnh quan đô thị
• 2.1.1. Quy định quản lý KGKTCQĐT trong Luật, nghị định, thông tư
• 2.1.2. Các quy chuẩn, tiêu chuẩn
• 2.1.3. Quy chế quản lý QHKTĐT chung thành phố Hà Nội. Quy định về bộ máy quản lý KGKTCQĐT
• 2.2. Cơ sở lý thuyết về sự tham gia của cộng đồng trong xây dựng phát triển đô thị
• 2.3. Cơ sở lý thuyết về tổ chức không gian, kiến trúc, cảnh quan đô thị trong quy hoạch đô thị
• 2.3.1. Lý thuyết về nhận dạng hình thái KGKTCQĐT
• 2.3.2. Lý thuyết về bố cục KGKTCQĐT
• 2.3.3. Cơ sở lý thuyết về quản lý không gian, kiến trúc, cảnh quan đô thị
• 2.4. Mục đích quản lý và phương pháp quản lý
• 2.4.1. Các tác nhân tham gia vào công tác quản lý KGKTCQĐT
• 2.5. Các yếu tố tác động công tác quản lý không gian, kiến trúc, cảnh quan đô thị phường Yên Hòa
• 2.5.1. Các yếu tố tự nhiên
• 2.5.2. Các yếu tố kinh tế - văn hóa - xã hội
• 2.5.3. Các yếu tố kỹ thuật, công nghệ
• 2.6. Cơ sở thực tiễn về công tác quản lý không gian, kiến trúc, cảnh quan đô thị. Kinh nghiệm nước ngoài
• 2.7. Kinh nghiệm trong nước
• 3. CHƯƠNG III: ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP QUẢN LÝ KHÔNG GIAN, KIẾN TRÚC, CẢNH QUAN ĐÔ THỊ PHƯỜNG YÊN HÒA, QUẬN CẦU GIẤY, HN
• 3.1. Quan điểm, mục tiêu và nguyên tắc quản lý không gian, kiến trúc, cảnh quan đô thị phường Yên Hòa
• 3.2. Giải pháp xây dựng quy định quản lý không gian, kiến trúc, cảnh quan đô thị phường Yên Hòa
• 3.3. Quản lý quy hoạch và không gian đô thị
• 3.3.1. Quản lý đối với các trục đường, tuyến phố chính, nút giao thông
• 3.3.2. Quản lý cảnh quan đô thị
• 3.3.3. Quản lý kiến trúc đô thị. Giải pháp tổ chức bộ máy quản lý và cơ chế hoạt động
• 3.3.3.1. Cơ cấu bộ máy và nhân sự quản lý
• 3.3.3.2. Giải pháp về cơ chế quản lý. Các phương pháp nâng cao năng lực quản lý
• 3.4. Giải pháp quản lý KGKTCQĐT với sự tham gia của cộng đồng
• 3.4.1. Các biện pháp tổ chức thực hiện sự tham gia của cộng đồng
• 3.4.2. Các nội dung tổ chức sự tham gia của cộng đồng
• PHẦN KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Toàn cảnh quản lý không gian kiến trúc tại Phường Yên Hòa

Công tác quản lý không gian, kiến trúc và cảnh quan đô thị tại Phường Yên Hòa, Quận Cầu Giấy đóng vai trò then chốt trong việc định hình bộ mặt đô thị hiện đại và đảm bảo phát triển bền vững. Nằm trong khu vực nội đô mở rộng, Yên Hòa là một địa bàn phức tạp với sự đan xen giữa các khu đô thị mới xây dựng theo quy hoạch và các khu dân cư, làng xóm cũ đang trong quá trình đô thị hóa mạnh mẽ. Theo luận văn thạc sĩ của Doãn Thị Linh Chi (2015), phường Yên Hòa có diện tích 2,07 km², là nơi tập trung nhiều dự án lớn như KĐT Yên Hòa, KĐT Trung Yên, và một phần KĐT Cầu Giấy, KĐT Tây Nam Hà Nội. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về một hệ thống quản lý đồng bộ, hiệu quả. Việc nghiên cứu hiện trạng, cơ sở khoa học và đề xuất giải pháp quản lý tại đây không chỉ giải quyết các vấn đề cục bộ mà còn là tài liệu tham khảo giá trị cho công tác quy hoạch đô thị Cầu Giấy nói chung. Các công cụ quản lý chính bao gồm hệ thống đồ án quy hoạch chi tiết, các văn bản pháp quy và đặc biệt là sự tham gia của cộng đồng trong việc giám sát thực thi. Một hệ thống quản lý hiệu quả sẽ giúp kiểm soát mật độ xây dựng cho phép, chiều cao công trình, đồng thời thúc đẩy việc cải tạo chỉnh trang đô thị một cách hài hòa, bảo tồn các giá trị sẵn có và kiến tạo không gian sống chất lượng cao cho người dân, hướng tới mục tiêu phát triển đô thị bền vững.

1.1. Vai trò của quy hoạch trong quản lý kiến trúc đô thị

Quy hoạch đô thị là công cụ nền tảng, định hướng cho mọi hoạt động quản lý không gian, kiến trúc, cảnh quan. Trước khi Luật Quy hoạch đô thị 2009 ra đời, công tác quản lý chủ yếu dựa vào các đồ án quy hoạch. Sau năm 2009, Nghị định số 38/2010/NĐ-CP đã xác định 'Quy chế quản lý quy hoạch, kiến trúc đô thị' là công cụ pháp lý chính. Tại phường Yên Hòa, hệ thống đồ án quy hoạch đã phủ khá kín, bao gồm Quy hoạch phân khu H2-2, QHCT 1/2000 quận Cầu Giấy và nhiều đồ án QHCT 1/500 cho các khu đô thị mới. Các đồ án này là cơ sở pháp lý để Phòng Quản lý đô thị quận Cầu Giấy và UBND phường Yên Hòa thực hiện công tác cấp giấy phép xây dựng Cầu Giấy, giám sát và xử lý các vi phạm trật tự xây dựng.

1.2. Đặc điểm không gian đô thị đặc thù tại phường Yên Hòa

Không gian đô thị phường Yên Hòa mang tính chất chuyển tiếp rõ rệt, được phân thành ba khu vực chính. Khu vực mới phát triển (chiếm 77% diện tích) bao gồm các khu đô thị hiện đại, hạ tầng đồng bộ. Khu vực làng đô thị hóa (làng Cót, làng An Hòa) mang cấu trúc làng xã truyền thống với các ngõ nhỏ, mật độ xây dựng cao, thiếu không gian công cộng. Khu vực ở cũ là các khu tập thể và nhà chia lô tự phát. Sự khác biệt này tạo ra những thách thức lớn trong việc áp dụng một quy chế quản lý thống nhất, đòi hỏi phải có những quy định linh hoạt, phù hợp cho từng khu vực cụ thể để đảm bảo thiết kế đô thị phường Yên Hòa được hài hòa.

II. Vạch trần thách thức quản lý không gian đô thị Yên Hòa

Mặc dù có hệ thống quy hoạch tương đối đầy đủ, công tác quản lý không gian, kiến trúc và cảnh quan đô thị tại Phường Yên Hòa vẫn đối mặt với nhiều tồn tại và thách thức nghiêm trọng. Những vấn đề này không chỉ làm ảnh hưởng đến mỹ quan đô thị mà còn gây bức xúc trong cộng đồng dân cư. Một trong những thách thức lớn nhất là tình trạng thực thi quy hoạch thiếu nghiêm túc. Theo ghi nhận từ thực tiễn, nhiều lô đất đã bị sử dụng sai chức năng so với quy hoạch được duyệt. Tình trạng xây dựng vượt tầng, sai mật độ diễn ra tại một số khu đô thị mới mà chưa được xử lý triệt để. Công tác quản lý trật tự xây dựng Yên Hòa còn bộc lộ nhiều yếu kém, thể hiện qua việc các công trình vi phạm quy chuẩn xây dựng vẫn được triển khai. Về cảnh quan, các không gian công cộng Cầu Giấy như công viên, vườn hoa chưa được đầu tư đúng mức, thậm chí bị lấn chiếm. Luận văn của Doãn Thị Linh Chi (2015) chỉ rõ, khu đất quy hoạch công viên hồ điều hòa CV1 từng bị biến thành bãi phế thải xây dựng khổng lồ. Bên cạnh đó, bộ máy quản lý cấp phường còn mỏng, năng lực chuyên môn hạn chế, cùng với sự tham gia của cộng đồng chưa được phát huy hiệu quả, đã tạo ra những lỗ hổng trong công tác giám sát và quản lý tổng thể.

2.1. Tồn tại trong quản lý quy hoạch sử dụng đất QHSDĐ

Các sai phạm về quy hoạch sử dụng đất là vấn đề nhức nhối. Điển hình là việc chủ đầu tư Khu chung cư Yên Hòa (Constrexim Holdings) đã tự ý chiếm dụng 2.715m² đất cây xanh để xây dựng sân tennis và nhà hàng kinh doanh trái phép. Tương tự, khu đất quy hoạch cho các tổng công ty thuộc KĐT Cầu Giấy bị cho thuê làm gara, nhà hàng sai mục đích. Những vi phạm trật tự xây dựng này cho thấy sự buông lỏng quản lý và sự thiếu kiên quyết trong xử lý của các cơ quan chức năng, làm suy giảm lòng tin của người dân và phá vỡ bản đồ quy hoạch sử dụng đất phường Yên Hòa.

2.2. Bất cập trong quản lý kiến trúc và chiều cao công trình

Quản lý kiến trúc công trình cũng gặp nhiều bất cập. Tại KĐT Yên Hòa, nhiều lô nhà vườn được duyệt cao 3,5 tầng nhưng thực tế đã xây lên 4-5 tầng. Dự án chung cư cao tầng tại ngõ 259 phố Yên Hòa vi phạm nghiêm trọng về khoảng lùi công trình, không đảm bảo khoảng cách an toàn 25m theo quy chuẩn. Việc thiếu các quy định chi tiết và thiết kế đô thị cho các tuyến đường mới mở là nguyên nhân dẫn đến nguy cơ xuất hiện nhà siêu mỏng, siêu méo, làm xấu đi bộ mặt kiến trúc và cảnh quan đô thị.

2.3. Hạn chế trong quản lý cảnh quan và hệ thống cây xanh đô thị

Công tác quản lý cảnh quan đô thị còn nhiều hạn chế. Các không gian xanh như vườn hoa, công viên còn đơn điệu, thiếu trang thiết bị vui chơi, tiện ích. Hệ thống cây xanh đô thị chưa được quản lý chặt chẽ về chủng loại và chất lượng, một số cây sâu bệnh không được thay thế kịp thời. Đặc biệt, việc quản lý cảnh quan ven sông Tô Lịch chưa khai thác hết tiềm năng. Các điểm tập kết rác thải bố trí ngay trên các tuyến phố chính gây ô nhiễm và mất mỹ quan. Việc huy động cộng đồng tham gia bảo vệ, chăm sóc cảnh quan chưa được chú trọng, dẫn đến hiệu quả sử dụng không gian công cộng không cao.

III. Phương pháp xây dựng quy định quản lý đô thị tại Yên Hòa

Để giải quyết các tồn tại, việc xây dựng một bộ quy định quản lý chi tiết, khoa học là giải pháp nền tảng cho quản lý không gian, kiến trúc và cảnh quan đô thị tại Phường Yên Hòa. Giải pháp này phải dựa trên cơ sở phân tích đặc thù của từng khu vực, từ đó đưa ra các quy định cụ thể, dễ áp dụng và giám sát. Luận văn của Doãn Thị Linh Chi (2015) đề xuất phương pháp tiếp cận theo hướng phân vùng quản lý không gian. Theo đó, toàn bộ phường Yên Hòa được chia thành các khu vực quản lý dựa trên ranh giới các đồ án quy hoạch đã được phê duyệt (khu A1, A2, A3, A4, A5) và các khu vực chưa có quy hoạch chi tiết (khu B1, B2). Mỗi khu vực sẽ có những quy định riêng về chức năng sử dụng đất, mật độ xây dựng cho phép, chiều cao công trình, khoảng lùi và hình thức kiến trúc. Cách tiếp cận này giúp cụ thể hóa quy chế quản lý kiến trúc Hà Nội ở cấp cơ sở. Đối với các khu vực chưa có QHCT 1/500, cần ưu tiên lập quy hoạch hoặc ít nhất là thiết kế đô thị để làm căn cứ quản lý, đặc biệt là các trục đường mới mở, nhằm ngăn chặn tình trạng xây dựng tự phát, lộn xộn. Đây là bước đi quan trọng để hoàn thiện công cụ quản lý, tạo ra một hành lang pháp lý rõ ràng cho cả cơ quan quản lý và người dân.

3.1. Phân khu vực quản lý không gian theo các đồ án quy hoạch

Việc phân chia địa bàn phường thành 7 khu vực quản lý (A1 đến A5, B1, B2) là một giải pháp khoa học. Các khu A (A1-A5) là những khu vực đã có quy hoạch chi tiết 1/500, việc quản lý sẽ tuân thủ chặt chẽ theo đồ án đã duyệt. Các khu B (B1 - Làng An Hòa và B2 - khu hỗn hợp) chưa có QHCT, cần được ưu tiên lập quy hoạch. Trong thời gian chờ đợi, việc quản lý tạm thời dựa trên Quy hoạch phân khu H2-2 và các quy chuẩn xây dựng hiện hành, đồng thời khuyến khích loại hình kiến trúc nhà vườn, tăng diện tích cây xanh để bảo tồn đặc trưng khu vực.

3.2. Quy định quản lý chi tiết cho các trục đường và nút giao thông

Các trục đường chính như Trần Thái Tông, Trung Kính, Dương Đình Nghệ là bộ mặt của khu vực, cần có quy định quản lý riêng. Các quy định này bao gồm kiểm soát về hình thức kiến trúc, màu sắc, vật liệu, độ vươn của ban công, và quy cách biển hiệu, quảng cáo. Đặc biệt tại các nút giao thông quan trọng, cần xác định các công trình điểm nhấn, khuyến khích kiến trúc cao tầng, hiện đại. Cần sớm lập thiết kế đô thị cho các tuyến đường dự kiến mở mới để quản lý đồng bộ ngay từ đầu, đảm bảo tính thẩm mỹ và hài hòa cho toàn tuyến phố.

IV. Bí quyết nâng cao bộ máy và sự tham gia của cộng đồng

Bên cạnh các quy định pháp lý, hiệu quả của quản lý không gian, kiến trúc và cảnh quan đô thị tại Phường Yên Hòa phụ thuộc rất lớn vào năng lực của bộ máy quản lý và vai trò của cộng đồng. Một bộ máy tinh gọn, chuyên nghiệp cùng với một cộng đồng chủ động, có ý thức là hai trụ cột không thể thiếu. Hiện tại, lực lượng cán bộ đô thị cấp phường còn mỏng (chỉ 01 người), chưa được đào tạo đúng chuyên ngành quản lý đô thị. Do đó, giải pháp cấp bách là tăng cường nhân sự, tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn về quy hoạch, kiến trúc, kỹ năng quản lý và ứng dụng công nghệ thông tin. Song song đó, cần xây dựng một cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các cấp (Thành phố - Quận - Phường) và giữa chính quyền với các doanh nghiệp dịch vụ công ích. Quan trọng hơn cả là việc phát huy vai trò giám sát của cộng đồng. Cần công khai, minh bạch mọi thông tin quy hoạch, tạo điều kiện để người dân tham gia góp ý, giám sát quá trình thực hiện các dự án. Việc thành lập các tổ tự quản, các ban giám sát cộng đồng sẽ giúp phát hiện và ngăn chặn kịp thời các vi phạm trật tự xây dựng, góp phần xây dựng một đô thị văn minh, đáng sống.

4.1. Tái cơ cấu và nâng cao năng lực bộ máy quản lý cấp phường

Đề xuất tăng số lượng cán bộ đô thị tại UBND phường Yên Hòa lên 2-3 người, được phân công phụ trách theo từng khu vực cụ thể. Các cán bộ này phải có chuyên ngành đào tạo về quản lý đô thị hoặc quy hoạch xây dựng. Cần xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu GIS để quản lý các đồ án quy hoạch, giúp việc tra cứu thông tin và giám sát trở nên hiệu quả. Việc ứng dụng công nghệ thông tin không chỉ giúp cán bộ quản lý tốt hơn mà còn là công cụ để công khai hóa thông tin cho người dân và doanh nghiệp.

4.2. Xây dựng cơ chế khuyến khích sự tham gia của cộng đồng

Cần chuyển từ hình thức tham vấn mang tính hình thức sang huy động sự tham gia thực chất. Điều này có thể thực hiện thông qua việc thành lập các tổ tự quản về trật tự xây dựng và cảnh quan tại các tổ dân phố. Trao quyền cho cộng đồng trong việc quản lý, chăm sóc các không gian công cộng nhỏ như vườn hoa, sân chơi. Chính quyền cần tổ chức các buổi đối thoại định kỳ, thiết lập các kênh tiếp nhận phản hồi (đường dây nóng, website) để lắng nghe và giải quyết các kiến nghị của người dân một cách kịp thời, hiệu quả.

V. Hướng dẫn giải pháp quản lý cảnh quan đô thị tại Yên Hòa

Để cải thiện chất lượng sống và tạo dựng bản sắc riêng, các giải pháp cụ thể cho quản lý cảnh quan đô thị tại Phường Yên Hòa cần được triển khai một cách đồng bộ. Các giải pháp này tập trung vào việc phát triển hạ tầng kỹ thuật, cải tạo không gian xanh, mặt nước và chuẩn hóa các tiện ích đô thị. Đối với hệ thống công viên, vườn hoa, cần khẩn trương triển khai xây dựng các khu cây xanh đã có trong quy hoạch như công viên CV1. Với các vườn hoa hiện hữu, cần nâng cấp bằng cách bổ sung trang thiết bị vui chơi, ghế nghỉ, hệ thống chiếu sáng công cộng và đa dạng hóa chủng loại cây trồng. Đặc biệt, cảnh quan sông Tô Lịch cần được chú trọng cải tạo. Đề xuất trồng thêm các loại cây xanh ven bờ, cải tạo lan can, bố trí các không gian mở tiếp cận mặt nước. Các tiện ích đô thị như đèn đường, thùng rác, nhà vệ sinh công cộng phải được thiết kế đồng bộ, thẩm mỹ và bố trí hợp lý. Quản lý các công trình hạ tầng kỹ thuật cũng là một phần quan trọng của cảnh quan, cần từng bước ngầm hóa hệ thống dây điện, cáp viễn thông và cải tạo các trạm biến thế để đảm bảo an toàn và mỹ quan.

5.1. Cải tạo và phát triển hệ thống không gian xanh mặt nước

Cần có kế hoạch cụ thể để di dời các nghĩa trang trong khu dân cư, chuyển đổi thành các khu cây xanh đô thị theo đúng quy hoạch. Đối với sông Tô Lịch, ngoài việc xử lý ô nhiễm, cần có giải pháp kiến trúc cảnh quan như tạo các bậc thang tiếp cận, các sàn vọng cảnh và trồng cây thủy sinh. Các không gian mở, sân chơi trong khu dân cư cần được thiết kế lại theo hướng tăng diện tích phủ xanh, sử dụng các vật liệu thân thiện với môi trường.

5.2. Chuẩn hóa các trang thiết bị và công trình hạ tầng kỹ thuật

Toàn bộ các tiện ích đô thị như ghế đá, thùng rác, cột đèn cần được quản lý theo một bộ tiêu chuẩn thiết kế chung cho toàn quận. Các điểm tập kết rác cần được bố trí lại vào các vị trí khuất, có giải pháp che chắn bằng cây xanh. Đối với hệ thống chiếu sáng công cộng, cần ưu tiên sử dụng đèn LED tiết kiệm năng lượng và có thiết kế hiện đại. Việc ngầm hóa lưới điện và cáp viễn thông cần được lồng ghép vào các dự án cải tạo, nâng cấp vỉa hè, đường phố để tối ưu hóa chi phí và giảm thiểu ảnh hưởng đến giao thông.

VI. Định hướng phát triển đô thị bền vững cho Phường Yên Hòa

Hướng tới tương lai, mục tiêu cuối cùng của quản lý không gian, kiến trúc và cảnh quan đô thị tại Phường Yên Hòa là phát triển đô thị bền vững. Điều này đòi hỏi một tầm nhìn dài hạn, kết hợp hài hòa giữa phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và đảm bảo công bằng xã hội. Định hướng chính là xây dựng Yên Hòa trở thành một phường có bản sắc kiến trúc rõ nét, không gian công cộng chất lượng cao và cộng đồng dân cư gắn kết. Để làm được điều đó, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp lý, đặc biệt là sớm ban hành và thực thi Quy chế quản lý QHKTĐT quận Cầu Giấy. Công tác quản lý phải chuyển từ bị động, xử lý sự vụ sang chủ động, phòng ngừa dựa trên cơ sở dữ liệu và công nghệ hiện đại. Cần đẩy mạnh xã hội hóa trong việc đầu tư, quản lý các công trình công cộng, không gian xanh, tạo ra cơ chế để doanh nghiệp và người dân cùng tham gia. Việc thường xuyên rà soát, điều chỉnh quy hoạch chi tiết 1/500 cho phù hợp với thực tiễn phát triển cũng là một nhiệm vụ quan trọng. Tương lai của Yên Hòa phụ thuộc vào sự phối hợp đồng bộ của chính quyền, chuyên gia, doanh nghiệp và đặc biệt là sự chung tay, góp sức của mỗi người dân trong việc xây dựng và gìn giữ không gian sống chung.

6.1. Hoàn thiện công cụ quản lý và ứng dụng công nghệ số

Trong tương lai, việc số hóa toàn bộ dữ liệu quy hoạch, hạ tầng kỹ thuật và cấp phép xây dựng là yêu cầu bắt buộc. Xây dựng một cổng thông tin điện tử về quy hoạch của phường, nơi người dân có thể dễ dàng tra cứu thông tin và gửi phản ánh trực tuyến. Ứng dụng công nghệ GIS và các mô hình 3D sẽ giúp công tác quản lý trực quan và chính xác hơn, hỗ trợ việc ra quyết định và mô phỏng các tác động của dự án mới đến không gian đô thị.

6.2. Thúc đẩy các mô hình hợp tác công tư PPP trong quản lý

Ngân sách nhà nước là có hạn, do đó cần có cơ chế linh hoạt để thu hút nguồn lực tư nhân tham gia vào việc cải tạo chỉnh trang đô thị. Các dự án như xây dựng bãi đỗ xe ngầm, cải tạo công viên, nâng cấp hệ thống chiếu sáng có thể được thực hiện hiệu quả theo mô hình PPP. Chính quyền đóng vai trò kiến tạo, xây dựng khung pháp lý minh bạch và giám sát, trong khi doanh nghiệp và cộng đồng là những người trực tiếp đầu tư và vận hành, đảm bảo tính bền vững và hiệu quả lâu dài cho các công trình.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh chóng tại thành phố Hà Nội trong giai đoạn từ cuối thập niên 1990 đến năm 2015 đã kéo theo sự thay đổi sâu sắc về cấu trúc và hình thái không gian đô thị. Bên cạnh việc mở rộng hạ tầng và gia tăng các dự án bất động sản, công tác quản lý đô thị nói chung cũng như quản lý không gian, kiến trúc, cảnh quan đô thị (KGKTCQĐT) nói riêng bộc lộ nhiều điểm bất cập. Phường Yên Hòa thuộc quận Cầu Giấy là đơn vị hành chính nằm trong khu vực nội đô mở rộng của thủ đô, giữ vai trò một trung tâm mới nhằm giảm tải áp lực hạ tầng và dân số cho khu vực nội đô lịch sử. Địa bàn phường có tính chất chuyển tiếp phức tạp khi tồn tại đan xen giữa các khu đô thị mới được quy hoạch hiện đại, các khu dân cư hiện hữu lâu năm, các điểm dân cư đô thị hóa (làng Cót - Hạ Yên Quyết, làng Giấy - Thượng Yên Quyết/An Hòa) và hệ thống di tích lịch sử cần bảo tồn. Sự đan xen này dẫn tới nhiều xung đột về sử dụng đất, trật tự xây dựng và cảnh quan môi trường. Nhằm giải quyết các bất cập thực tiễn trên, đề tài luận văn thạc sĩ kỹ thuật chuyên ngành Quản lý đô thị và công trình (mã số 60.06) của tác giả Doãn Thị Linh Chi, thực hiện năm 2015 tại Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Nguyễn Quốc Thông, tập trung nghiên cứu công tác quản lý KGKTCQĐT trên địa bàn phường Yên Hòa.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là nghiên cứu, đề xuất đồng bộ các giải pháp quản lý KGKTCQĐT trên địa bàn phường Yên Hòa nhằm tạo lập diện mạo không gian cảnh quan đô thị hoàn chỉnh, đáp ứng nhu cầu đầu tư xây dựng, sinh hoạt, làm việc của cư dân và bảo đảm phát triển đúng định hướng quy hoạch chung đô thị Hà Nội.

Nhiệm vụ nghiên cứu được văn bản xác định cụ thể qua 3 nội dung:

1. Điều tra, khảo sát, đánh giá tổng hợp thực trạng công tác quản lý KGKTCQĐT tại phường Yên Hòa, quận Cầu Giấy, làm rõ những kết quả đạt được, các tồn tại, sai phạm và nguyên nhân của những yếu kém đó.
2. Xây dựng các cơ sở khoa học (cơ sở pháp lý, cơ sở lý thuyết, các yếu tố tác động và kinh nghiệm thực tiễn) về quản lý KGKTCQĐT đối với một đơn vị cấp phường/khu dân cư đô thị.
3. Đề xuất hệ thống giải pháp quản lý KGKTCQĐT đồng bộ cho phường Yên Hòa, bao gồm: quy định quản lý quy hoạch - kiến trúc, giải pháp tổ chức bộ máy và cơ chế phối hợp quản lý, cùng các giải pháp huy động sự tham gia của cộng đồng dân cư.

Đối tượng nghiên cứu của đề tài bao gồm ba nhóm thành tố:

• Thực thể không gian, kiến trúc, cảnh quan đô thị trên địa bàn phường Yên Hòa: không gian vật thể đô thị (mật độ xây dựng, hệ số sử dụng đất, tầng cao, khoảng lùi); kiến trúc các công trình dân dụng, công cộng, trụ sở, di tích; cảnh quan cây xanh, mặt nước và hạ tầng kỹ thuật.
• Hệ thống công cụ quản lý: đồ án quy hoạch các cấp, văn bản quy phạm pháp luật và các quy chế, quy định quản lý hiện hành.
• Sự tham gia của các chủ thể quản lý và đối tượng bị quản lý (chính quyền các cấp, chủ đầu tư, tổ chức tư vấn và cộng đồng dân cư).

Phạm vi nghiên cứu:

• Phạm vi không gian: Toàn bộ ranh giới hành chính phường Yên Hòa, quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội với tổng diện tích tự nhiên là 2,07 km². Phía Bắc giáp phường Dịch Vọng và Dịch Vọng Hậu; phía Đông giáp sông Tô Lịch; phía Nam giáp phường Trung Hòa; phía Tây giáp quận Nam Từ Liêm (trước đây là huyện Từ Liêm) và phường Dịch Vọng Hậu.
• Phạm vi thời gian: Nghiên cứu các quy định, đồ án quy hoạch và văn bản pháp lý đang có hiệu lực thi hành trên địa bàn tính đến giai đoạn năm 2014 - 2015.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Luận văn vận dụng hệ thống khái niệm, cơ sở pháp lý và các mô hình lý thuyết thiết kế đô thị hiện đại để làm nền tảng phân tích:

• Cơ sở pháp lý: Hệ thống luật và văn bản dưới luật của Việt Nam về quản lý phát triển đô thị, trọng tâm là Luật Quy hoạch đô thị số 30/2009/QH12 (đặc biệt là Điều 3 về các định nghĩa đô thị, không gian đô thị, kiến trúc đô thị, cảnh quan đô thị và Chương V về tổ chức thực hiện, quản lý phát triển đô thị theo quy hoạch); Nghị định số 38/2010/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý KGKTCQĐT; Nghị định số 37/2010/NĐ-CP về lập, thẩm định, phê duyệt và quản lý quy hoạch đô thị; Thông tư số 19/2010/TT-BXD của Bộ Xây dựng hướng dẫn lập Quy chế quản lý quy hoạch, kiến trúc đô thị; Quyết định số 1259/QĐ-TTg ngày 26/7/2011 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Quy hoạch chung xây dựng Thủ đô Hà Nội đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050; Quyết định số 70/2014/QĐ-UBND ngày 12/9/2014 của UBND thành phố Hà Nội ban hành Quy chế quản lý quy hoạch, kiến trúc đô thị chung thành phố Hà Nội.
• Khung lý thuyết nhận dạng và tổ chức không gian:
  • Lý thuyết nhận dạng hình ảnh đô thị của Kevin Lynch dựa trên 5 yếu tố cấu thành: tuyến đường (paths), mép biên (edges), khu vực (districts), nút giao (nodes) và điểm nhấn (landmarks).
  • Ba lý thuyết nền tảng về thiết kế đô thị hiện đại của Roger Trancik: Lý thuyết mối quan hệ hình - nền (Figure-Ground Theory) phân tích tỷ lệ giữa khối xây dựng đặc và khoảng trống không gian; Lý thuyết liên hệ (Linkage Theory) tổ chức các tuyến kết nối hạ tầng và thị giác; Lý thuyết nơi chốn/vị trí (Place Theory) bảo tồn các giá trị lịch sử, văn hóa và nhu cầu tâm lý - xã hội của cư dân.
  • Các nguyên tắc bố cục không gian, quy luật thẩm mỹ kiến trúc cảnh quan và lý thuyết về xã hội học đô thị liên quan đến dân chủ cơ sở và sự tham gia của cộng đồng.

Phương pháp nghiên cứu thực tế được triển khai gồm:

• Phương pháp điều tra, khảo sát thực địa: Thu thập tài liệu thứ cấp từ các đồ án quy hoạch, báo cáo kinh tế - xã hội của UBND phường Yên Hòa; khảo sát thực tế hiện trạng xây dựng, kiến trúc, cây xanh, mặt nước, các điểm vi phạm chỉ giới và trật tự xây dựng trên địa bàn.
• Phương pháp phân tích, thống kê và xử lý số liệu: Phân loại quỹ đất, chỉ tiêu quy hoạch (mật độ xây dựng, tầng cao, hệ số sử dụng đất), phân loại hiện trạng công trình công cộng, giao thông, hạ tầng kỹ thuật.
• Phương pháp tổng hợp, quy nạp và so sánh: Đánh giá mối quan hệ giữa thực trạng và các quy chuẩn xây dựng, đối chiếu với kinh nghiệm quản lý trong nước và quốc tế để xây dựng hệ thống giải pháp khả thi.

Nguồn dữ liệu của đề tài: Hồ sơ đồ án quy hoạch phân khu H2-2; Đồ án quy hoạch chi tiết quận Cầu Giấy tỷ lệ 1/2000 (QĐ 43/1999/QĐ-UB); các đồ án quy hoạch chi tiết 1/500 trên địa bàn (Khu đô thị Yên Hòa theo QĐ 02/2000/QĐ-UB, Khu tái định cư Nam Trung Yên theo QĐ 4695/QĐ-UBND, điểm dân cư đô thị hóa làng Cót, công viên hồ điều hòa CV1 và ô đất D24 theo QĐ 2364/QĐ-UB); các báo cáo kinh tế - xã hội của UBND phường Yên Hòa; các văn bản kết luận thanh tra của Bộ Xây dựng và UBND quận Cầu Giấy.

Nội dung chính theo từng chương

Chương I: Thực trạng quản lý không gian, kiến trúc, cảnh quan đô thị phường Yên Hòa, quận Cầu Giấy, HN

Chương I phân tích chi tiết điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và đánh giá toàn diện hiện trạng vật thể cũng như bộ máy quản lý trên địa bàn 2,07 km² của phường Yên Hòa. Năm 2014, dân số phường đạt 24.000 người với 7.700 hộ dân, tỷ lệ tăng dân số 3,9%, cơ cấu lao động phi nông nghiệp chiếm 100%. Không gian phường được phân bổ thành 3 khu vực hình thái chính:

1. Khu vực mới phát triển (xây dựng theo dự án): Chiếm khoảng 77% diện tích toàn phường, gồm 4 dự án lớn:

   • Khu đô thị mới Cầu Giấy: Phần thuộc phường Yên Hòa rộng 63,33 ha (trên tổng số 287,79 ha toàn khu đô thị), tập trung nhiều cơ quan, viện nghiên cứu, công trình công cộng dọc trục đường Trần Thái Tông và Dương Đình Nghệ (tầng cao trên 7 đến 17 tầng), điểm nhấn lân cận là tòa nhà Keangnam 72 tầng.
   • Khu tái định cư Nam Trung Yên (khu xây dựng đợt đầu thuộc Khu đô thị Tây Nam Hà Nội): Phần thuộc phường rộng 14,96 ha (tổng diện tích khu 56,4 ha), diện tích đất ở là 1,77 ha (chiếm 32%), các ô đất quy hoạch theo dạng ô bàn cờ hướng Tây Bắc - Đông Nam.
   • Khu đô thị mới Yên Hòa: Quy mô 39,9024 ha, mật độ xây dựng đất ở trung bình 44,51%, hệ số sử dụng đất ở 1,66, tầng cao trung bình 3,74 tầng, bắt đầu đưa vào sử dụng từ năm 2003 - 2004.
   • Khu đô thị mới Trung Yên: Phần thuộc phường Yên Hòa rộng 13,98 ha (trên tổng quy mô 37 ha của toàn khu), cơ cấu chủ yếu là nhà ở liên kế, biệt thự và đất ở cũ.

2. Khu vực làng đô thị hóa (làng Cót và làng An Hòa): Cấu trúc ngõ xóm quanh co, đường bê tông hóa nhỏ hẹp (bề rộng 2 - 5 m), mật độ xây dựng cao, mật độ cây xanh mặt nước chỉ chiếm khoảng 3% (đạt 1,41 m²/người), thiếu hụt trầm trọng hạ tầng phòng cháy chữa cháy. Đồ án quy hoạch chi tiết 1/500 làng Cót triển khai rất chậm, đoạn mở đường ra ngõ 251 Nguyễn Khang chưa giải phóng được mặt bằng.

3. Khu vực ở cũ: Bao gồm nhà riêng chia lô tự phát (mật độ xây dựng 70 - 100%, tầng cao 2 - 5 tầng) và các khu tập thể cũ cao từ 3 đến 7 tầng (tập thể Bộ Công an cao 5 tầng, tập thể Sở Địa chính Nhà đất cao 7 tầng, tập thể Học viện Hành chính, khu nhà ở Thương binh - Xã hội, tập thể K12).

Hiện trạng công trình công cộng trên địa bàn được văn bản thống kê cụ thể tại Bảng 1-1:

TT	Tên công trình	Diện tích (m²)	Tầng cao	Đặc điểm kiến trúc
1	UBND phường Yên Hòa	719	3	Kiến trúc cũ, kiên cố, gồm 3 khối ghép chữ U
2	Công an phường Yên Hòa	469	3	Kiến trúc cũ, kiên cố
3	Nhà văn hóa phường Yên Hòa	541	2	Kiến trúc xấu, đang xuống cấp
4	Trạm y tế phường Yên Hòa	455	2	Dạng nhà lô phố, kiên cố
5	Trung tâm giáo dục cộng đồng	320	3	Xây dựng lâu năm, xuống cấp
6	Trường PTTH Yên Hòa	14.654	3	Kiến trúc cũ, kiên cố
7	Trường THPT Dân lập Nguyễn Siêu	-	-	Mới xây dựng, kiến trúc đẹp, kiên cố
8	Trường THCS Yên Hòa	6.048	3	Kiến trúc cũ, kiên cố
9	Trường Tiểu học Yên Hòa	10.924	5	Xây mới khang trang, hiện đại
10	Trường Tiểu học Nam Trung Yên	-	-	Mới, kiên cố
11	Trường Mầm non Yên Hòa	3.860	3	Kiến trúc cũ, kiên cố
12	Trường Quốc tế Global	-	5	Mới xây, kiến trúc hiện đại
13	Trường Đại học Phương Đông	2.566	7	Xây mới, hiện đại, kiên cố
14	Trường Cao đẳng Cộng đồng Hà Nội	6.348	4	Tổ hợp 3 khối nhà hình chữ U, cũ, kiên cố
15	Trường THCS nội trú Nguyễn Viết Xuân	-	5	Kiến trúc cũ, kiên cố
16	Viện Huyết học và Truyền máu TW	26.000	3 - 12	Tổ hợp 3 tòa nhà hiện đại

Về cảnh quan di tích và tự nhiên: Địa bàn còn lưu giữ Đình làng Cót (dựng năm Minh Mạng thứ 13 - 1831); Chùa Cót (Ngọc Quán tự, dựng năm Dương Hòa 8 - 1642); Cụm di tích Đình và Chùa An Hòa (Báo Ân tự, dựng lại năm Quang Thuận thứ 10 - 1469, xếp hạng di tích quốc gia); Miếu Chợ (trên 600 năm tuổi, thờ tướng Cao Sơn); Miếu Cả; Miếu Chùa; Đài liệt sĩ phường (241 m²). Tuy nhiên, cảnh quan sông Tô Lịch ở phía Đông bị ô nhiễm nặng do nước thải sinh hoạt xả trực tiếp; dự án công viên hồ điều hòa CV1 quy hoạch 42,9 ha (5,86 ha thuộc phường) bị biến thành bãi đổ trộm phế thải xây dựng cao 5 - 6 tầng suốt hơn 3 năm; 03 khu nghĩa trang xen cài trong khu dân cư làng Cót và An Hòa thiếu dải cây xanh cách ly.

Chương này chỉ rõ các sai phạm trật tự xây dựng nghiêm trọng:

• Tại các lô đất E3, E4, E5 (Khu đô thị mới Cầu Giấy), chủ đầu tư cho thuê làm bãi đỗ xe, showroom ô tô, nhà hàng sai mục đích quy hoạch, gây ra vụ cháy lớn ngày 18/10/2014.
• Tại Khu đô thị Yên Hòa, chủ đầu tư Constrexim Holdings chiếm dụng 2.715 m² đất cây xanh thể thao tại 2 ô đất CX để làm sân tennis, xây nhà cấp 4 rộng 99,6 m² kinh doanh giải khát và lấn chiếm 144 m² đất nhà vườn làm quán cà phê; các dãy nhà vườn được phê duyệt tầng cao 3,5 tầng bị buông lỏng quản lý cho xây vượt lên 4 - 5 tầng (vi phạm Kết luận thanh tra số 202/KL-TTr của Thanh tra Bộ Xây dựng và Văn bản 692/UBND-QLĐT của UBND quận Cầu Giấy năm 2013).
• Dự án chung cư cao tầng tại tổ 24, ngõ 259 phố Yên Hòa do Công ty CP Thanh Bình Hà Nội làm chủ đầu tư (quy mô 6.227 m², cao 19 tầng nổi, 1 tầng hầm, chiều cao 70,8 m) đã lấn chiếm 2 m đất vỉa hè nằm trên đường ống dẫn nước Phần Lan của thành phố; vi phạm Quy chuẩn xây dựng Việt Nam năm 2008 khi khoảng cách tới nhà dân chỉ đạt 10,5 m (quy chuẩn yêu cầu 25 m đối với công trình cao 70,8 m) và chiều rộng khối nhà chỉ có 14 m.

Về bộ máy quản lý: Cấp phường chỉ có duy nhất 01 cán bộ phụ trách mảng đô thị nằm trong bộ phận Địa chính - Xây dựng - Đô thị - Môi trường; cấp quận chỉ có 9 cán bộ Phòng Quản lý đô thị; Đội thanh tra xây dựng có 5 người. Bộ phận đô thị phường hoàn toàn không lưu giữ hồ sơ bản vẽ quy hoạch gốc, thiếu trang thiết bị kỹ thuật chuyên dụng. Cơ chế phối hợp với 45 tổ dân phố mang tính thụ động một chiều, chưa tổ chức được sự tham gia giám sát của cộng đồng.

Chương II: Cơ sở khoa học của công tác quản lý không gian, kiến trúc, cảnh quan đô thị phường Yên Hòa, quận Cầu Giấy, HN

Chương II hệ thống hóa toàn bộ khung lý luận và căn cứ thực tiễn làm cơ sở đề xuất giải pháp:

• Phân tích hệ thống công cụ pháp lý quản lý phát triển đô thị từ thời kỳ Nghị định 91/CP (năm 1994), Nghị định 08/2005/NĐ-CP, Nghị định 29/2007/NĐ-CP cho đến khung pháp lý theo Luật Quy hoạch đô thị 2009 và Nghị định 38/2010/NĐ-CP. Xác định Quy chế quản lý quy hoạch, kiến trúc đô thị là công cụ điều hành cốt lõi ở cấp cơ sở.
• Làm rõ cấu trúc phân cấp bộ máy quản lý nhà nước về đô thị và cơ sở pháp lý thực hiện dân chủ cơ sở trong hoạt động xây dựng phát triển đô thị.
• Ứng dụng lý thuyết hình thái học đô thị: Mô hình 5 yếu tố của Kevin Lynch định hướng việc nhận diện và bảo tồn ranh giới các làng cổ, xác lập trục không gian chính (Dương Đình Nghệ, Trần Thái Tông, Vũ Phạm Hàm, Trung Kính), điểm nhìn cảnh quan và các nút giao thông quan trọng. Ba lý thuyết của Roger Trancik định hướng việc xử lý các khoảng trống đô thị (lõi cây xanh, sân chơi), liên kết mạng lưới giao thông đường bộ với hành lang mặt nước sông Tô Lịch và duy trì bản sắc văn hóa nơi chốn tại các không gian đình, chùa làng Cót, làng An Hòa.
• Đánh giá các nhóm yếu tố tự nhiên (địa hình, thủy văn sông Tô Lịch), kinh tế - xã hội (áp lực dân số, chuyển dịch sinh kế phi nông nghiệp) và khoa học công nghệ ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả quản lý địa bàn.
• Tổng hợp bài học kinh nghiệm từ các mô hình quản lý đô thị trong nước (Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh, Thái Nguyên) và quốc tế về kiểm soát chỉ giới xây dựng, bảo tồn cấu trúc làng xóm ven đô và huy động nguồn lực xã hội hóa.

Chương III: Đề xuất giải pháp quản lý không gian, kiến trúc, cảnh quan đô thị phường Yên Hòa, quận Cầu Giấy, HN

Chương III đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện bao gồm:

1. Phân vùng quản lý quy hoạch và không gian đô thị: Chia địa bàn phường thành 5 phân khu chức năng (từ A1 đến A5) để kiểm soát các chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật:

   • Phân khu A1 (Khu vực thuộc Khu đô thị mới Cầu Giấy, tương ứng ô K6-2 và K6-3 trong QHPK H2-2, diện tích 44,63 ha): Đất dân dụng 19,82 ha, đất hỗn hợp 15,7 ha (mật độ xây dựng 25 - 50%, tầng cao tối đa 72 tầng), đất cơ quan 6,85 ha (tầng cao tối đa 28 tầng).
   • Phân khu A2 (Khu tái định cư Nam Trung Yên, tương ứng K7-1 và K7-2 trong QHPK H2-2): Đất ở 6,43 ha (mật độ xây dựng 26 - 48%, tầng cao tối đa 29 tầng), đất hỗn hợp 1,26 ha (tầng cao tối đa 72 tầng).
   • Phân khu A3 (Điểm dân cư đô thị hóa làng Cót, tương ứng ô K7-4 trong QHPK H2-2): Đất khu ở 31,94 ha (mật độ xây dựng 20 - 32%, tầng cao tối đa 8 tầng), đất nhóm ở 19,49 ha (mật độ xây dựng 30 - 48%, tầng cao 8 tầng), đất hỗn hợp 0,31 ha (tầng cao 15 tầng).
   • Phân khu A4 (Khu đô thị mới Yên Hòa, tương ứng ô K7-5 trong QHPK H2-2): Đất dân dụng mật độ 16 - 26%, tầng cao tối đa 16 tầng; đất nhóm ở 16,06 ha (mật độ 28 - 44%); đất cơ quan 3,68 ha (tầng cao tối đa 10 tầng).
   • Phân khu A5 (Khu đô thị mới Trung Yên, tương ứng ô K7-6 trong QHPK H2-2): Đất dân dụng 11,07 ha; đất nhóm ở 9,20 ha (mật độ 28 - 44%, tầng cao tối đa 18 tầng).

2. Quản lý mạng lưới đường trục chính và nút giao thông: Quy định lộ giới và yêu cầu kiến trúc cho các tuyến đường theo Bảng 1-2 (đường Dương Đình Nghệ 50 m; Trần Thái Tông 40 m; Vũ Phạm Hàm/SP1 40 m; Nguyễn Chánh 30 m; Đỗ Đức Dục 30 m; đường Sp2 30 m; Trung Kính 26,05 m; Trần Kim Xuyến 22 m; Trung Hòa 20 m; Nguyễn Khang 15,5 - 17,5 m; An Hòa 13,5 m; Hoa Bằng 5 m).

3. Quản lý cảnh quan đô thị: Xử lý dứt điểm bãi phế thải tại khu công viên hồ điều hòa CV1; cải tạo dải cây xanh mặt nước kênh đào 10 m trên đường Sp2; bảo vệ hành lang sinh thái sông Tô Lịch; cải tạo chỉnh trang hệ thống vườn hoa khu đô thị (VH15, 16, 17 KĐT Yên Hòa; VH8, 9, 14 KĐT Nam Trung Yên); lập kế hoạch di dời, chuyển đổi mục đích sử dụng 03 khu nghĩa trang xen kẹt trong khu dân cư sang đất cây xanh.

4. Cơ chế đặc thù đối với nhà "siêu mỏng, siêu méo": Đối với các thửa đất sau mở đường có diện tích dưới 30 m², kích thước hình học không đủ chuẩn cấp phép, chính quyền tổ chức cơ chế tư vấn miễn phí để các hộ lân cận tự thỏa thuận hợp khối công trình. Trường hợp không hợp khối được, tiến hành chuyển đổi công năng sang tiện ích công cộng (trụ ATM, bảng tin, quảng cáo đô thị) hoặc chính quyền thu hồi, bồi thường phục vụ mục đích công cộng.

5. Đổi mới tổ chức bộ máy và nhân sự quản lý (Bảng 3-6): Tăng số lượng cán bộ đô thị chuyên trách tại UBND phường Yên Hòa từ 01 người lên 2 - 3 người:

Đơn vị quản lý	Nhân sự hiện tại	Nhân sự đề xuất	Chức năng, nhiệm vụ	Năng lực, yêu cầu
Phường Yên Hòa	01 cán bộ Đô thị	2 - 3 cán bộ Đô thị	- 1 đến 2 cán bộ phụ trách các khu vực đã có quy hoạch chi tiết. - 1 cán bộ phụ trách các khu vực chưa có quy hoạch chi tiết.	Chuyên ngành đào tạo là Quản lý đô thị hoặc Quy hoạch xây dựng (hoặc kỹ sư hạ tầng được đào tạo bồi dưỡng thêm).

6. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và sự tham gia của cộng đồng: Xây dựng cơ sở dữ liệu GIS số hóa hồ sơ quy hoạch chi tiết đến từng lô đất; lập cổng thông tin điện tử tiếp nhận phản ánh vi phạm trật tự xây dựng; thành lập các tổ/đội tự quản dân cư giám sát thi công; xã hội hóa quản lý các vườn hoa, sân chơi nội bộ; áp dụng nguyên tắc lấy ý kiến đồng thuận trên 80% cư dân đối với các phương án cải tạo không gian công cộng tại cơ sở.

Kết quả và đóng góp

Luận văn đã đạt được các kết quả cụ thể gắn liền với hệ thống số liệu khảo sát thực chứng:

• Tổng hợp, số hóa toàn diện bức tranh hiện trạng không gian trên 2,07 km² của phường Yên Hòa với 4 dự án khu đô thị mới chiếm 77% diện tích, chi tiết hóa chỉ tiêu sử dụng đất của 16 công trình công cộng lớn, hệ thống 12 tuyến đường giao thông chính và các di tích lịch sử cấp quốc gia.
• Vạch trần hàng loạt sai phạm quy hoạch và trật tự xây dựng cụ thể trên địa bàn: diện tích 2.715 m² đất cây xanh bị biến tướng thành sân tennis và 99,6 m² nhà cấp 4 kinh doanh trái phép của Constrexim Holdings; việc xây dựng vượt 1 - 1,5 tầng tại các dãy nhà vườn Khu đô thị Yên Hòa; vi phạm lấn chiếm 2 m đất vỉa hè đường ống nước Phần Lan và vi phạm chỉ giới khoảng lùi (chỉ đạt 10,5 m so với yêu cầu 25 m) tại dự án ngõ 259 Yên Hòa của Công ty CP Thanh Bình; hiện trạng bãi đổ phế thải cao 5 - 6 tầng tại khu quy hoạch hồ điều hòa CV1 rộng 42,9 ha; vụ cháy ngày 18/10/2014 tại lô đất E3, E4, E5 Khu đô thị Cầu Giấy do sử dụng đất sai quy hoạch.
• Xây dựng bảng phân vùng kiểm soát 5 phân khu (A1 đến A5) tương thích với Quy hoạch phân khu H2-2, đưa ra bảng thông số khống chế tầng cao, mật độ xây dựng cụ thể cho từng thể loại đất (đất ở, đất công cộng, đất hỗn hợp, đất cơ quan).
• Đề xuất mô hình kiện toàn nhân sự khả thi cho cấp cơ sở: nâng biên chế từ 1 lên 2 - 3 cán bộ chuyên ngành Quản lý đô thị/Quy hoạch xây dựng, kèm giải pháp hợp đồng công việc nếu vướng rào cản biên chế nhà nước.

Đóng góp mới của tác giả so với các nghiên cứu trước:

• Là công trình nghiên cứu chuyên sâu đầu tiên giải quyết bài toán quản lý KGKTCQĐT ở cấp vi mô (cấp phường) tại khu vực nội đô mở rộng Hà Nội - nơi có sự giao thoa phức tạp giữa làng xóm truyền thống ven đô và các khu đô thị mới hiện đại.
• Chuyển hóa các quy định chung của Quy chế quản lý QHKT chung thành phố Hà Nội thành hệ thống quy định quản lý phân khu chi tiết, có tính ứng dụng trực tiếp cho chính quyền cơ sở thay vì dừng lại ở các định hướng quy hoạch vĩ mô.
• Đưa ra cơ chế phối hợp ba bên (chính quyền, tư vấn thiết kế, cộng đồng dân cư) và quy trình xử lý đất xen kẹt, nhà "siêu mỏng, siêu méo" bằng giải pháp thỏa thuận hợp khối kiến trúc thay cho mệnh lệnh hành chính đơn thuần.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu:

• Đồ án quy hoạch phân khu H2-2 tỷ lệ 1/2000 tại thời điểm thực hiện luận văn vẫn đang trong giai đoạn trình thẩm định, chưa được phê duyệt chính thức; Quy chế quản lý quy hoạch, kiến trúc quận Cầu Giấy chưa được ban hành, dẫn tới việc một số căn cứ pháp lý và chỉ tiêu quy hoạch phân khu mang tính dự báo, phải phụ thuộc vào các số liệu thẩm tra kỹ thuật tạm thời.
• Phạm vi nghiên cứu bị giới hạn trong địa giới hành chính phường Yên Hòa (2,07 km²), do đó các giải pháp xử lý dòng chảy ô nhiễm sông Tô Lịch và trạm xử lý nước thải Phú Đô chưa thể giải quyết triệt để vì phụ thuộc vào hạ tầng liên phường và liên quận.
• Văn bản chưa đi sâu lượng hóa chi phí tài chính và lộ trình bồi thường giải phóng mặt bằng đối với việc di dời 03 khu nghĩa trang và các đoạn đường nút thắt giao thông chưa thông tuyến (như đoạn thông từ Đình Hạ Yên Quyết ra ngõ 251 Nguyễn Khang).

Hướng mở nghiên cứu tiếp:

• Cập nhật, chuẩn hóa hệ thống quy định quản lý phân khu khi Đồ án quy hoạch phân khu H2-2 và Quy chế quản lý quy hoạch, kiến trúc quận Cầu Giấy được phê duyệt chính thức.
• Nghiên cứu mở rộng thiết kế đô thị chi tiết cho tuyến cảnh quan ven sông Tô Lịch trên toàn tuyến qua địa bàn quận Cầu Giấy và lập quy hoạch chi tiết cải tạo chỉnh trang điểm dân cư đô thị hóa làng An Hòa.
• Xây dựng mô hình thử nghiệm phần mềm WebGIS tích hợp cơ sở dữ liệu quản lý trật tự xây dựng phục vụ trực tiếp công tác điều hành tại UBND phường Yên Hòa.

Giá trị tham khảo

Luận văn là tài liệu tham khảo có giá trị chuyên môn cao cho các nhóm đối tượng:

• Cán bộ quản lý đô thị, địa chính - xây dựng tại UBND cấp phường, cán bộ Phòng Quản lý đô thị cấp quận, thanh tra xây dựng: Tham khảo trực tiếp phương pháp điều tra hiện trạng, cấu trúc phân vùng quản lý (phân khu A1 đến A5), mẫu kế hoạch hành động và phương án phân công nhân sự tại Bảng 3-6.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên các chuyên ngành Quản lý đô thị và công trình, Quy hoạch đô thị, Quản lý tài nguyên đất đai, Kiến trúc công trình: Sử dụng làm tài liệu nghiên cứu tình huống (case-study) điển hình về quản lý đô thị hóa vùng ven đô chuyển tiếp, phương pháp nhận diện hình thái đô thị kết hợp giữa lý thuyết Roger Trancik và Kevin Lynch.
• Các đơn vị tư vấn lập đồ án quy hoạch và quy chế quản lý: Tham khảo hệ thống bảng biểu chỉ tiêu sử dụng đất chi tiết tại các phụ lục (từ Phụ lục 1 đến Phụ lục 8) và phương thức tổ chức sự tham gia của cộng đồng dân cư trong quy trình thiết kế và thực thi quy hoạch.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận nhận diện phường Yên Hòa gồm những khu vực hình thái không gian đặc thù nào?
Văn bản phân chia địa bàn phường Yên Hòa thành 3 khu vực hình thái chính: (1) Khu vực mới phát triển xây dựng theo dự án (chiếm 77% diện tích phường, gồm KĐT Yên Hòa, KĐT Cầu Giấy, KĐT Nam Trung Yên, KĐT Trung Yên); (2) Khu vực làng đô thị hóa (làng Cót - Hạ Yên Quyết và làng An Hòa - Thượng Yên Quyết với cấu trúc ngõ hẹp 2 - 5 m, mật độ xây dựng cao, cây xanh chỉ đạt 1,41 m²/người); (3) Khu vực ở cũ (nhà riêng chia lô tự phát và các khu nhà tập thể cũ cao từ 3 đến 7 tầng như tập thể Bộ Công an, Sở Địa chính Nhà đất, Học viện Hành chính).

2. Những sai phạm trật tự xây dựng và sử dụng đất nghiêm trọng nào được chỉ ra trên địa bàn?
Luận văn trích xuất các sai phạm nổi bật gồm: (1) Chủ đầu tư Constrexim Holdings tại KĐT Yên Hòa chiếm dụng 2.715 m² đất cây xanh làm 2 sân tennis, xây nhà cấp 4 rộng 99,6 m² kinh doanh giải khát và lấn chiếm 144 m² đất nhà vườn làm quán cà phê; để nhà vườn xây vượt từ 3,5 tầng lên 4 - 5 tầng; (2) Các lô đất E3, E4, E5 KĐT Cầu Giấy cho thuê làm gara, showroom ô tô sai mục đích dẫn tới hỏa hoạn ngày 18/10/2014; (3) Dự án chung cư ngõ 259 Yên Hòa của Công ty CP Thanh Bình (cao 19 tầng, 70,8 m) lấn 2 m vỉa hè đường ống nước Phần Lan, vi phạm khoảng lùi khi khoảng cách tới nhà dân chỉ đạt 10,5 m (quy chuẩn yêu cầu 25 m); (4) Khu quy hoạch công viên hồ điều hòa CV1 rộng 42,9 ha (5,86 ha thuộc phường) bị đổ trộm phế thải xây dựng thành bãi rác cao 5 - 6 tầng tồn tại hơn 3 năm.

3. Tác giả đề xuất giải pháp gì đối với tổ chức bộ máy quản lý đô thị cấp phường?
Tác giả đề xuất nâng số lượng cán bộ đô thị chuyên trách tại UBND phường Yên Hòa từ 01 người lên 2 - 3 người (trong đó 1 - 2 cán bộ phụ trách các khu vực đã có quy hoạch chi tiết 1/500, 1 cán bộ phụ trách các khu vực chưa có quy hoạch chi tiết). Cán bộ phải tốt nghiệp đúng chuyên ngành Quản lý đô thị hoặc Quy hoạch xây dựng; trường hợp không tăng được biên chế thì áp dụng hình thức hợp đồng công việc. Đồng thời, đề xuất đẩy mạnh phân cấp quản lý từ quận xuống phường và trang bị cơ sở dữ liệu quy hoạch đầy đủ cho cấp cơ sở.

4. Cơ chế đặc thù được luận văn đề xuất để xử lý nhà "siêu mỏng, siêu méo" sau khi mở đường là gì?
Đối với các thửa đất sau mở đường có diện tích dưới 30 m² và kích thước quá nhỏ không đủ điều kiện cấp phép xây dựng, tác giả đề xuất cơ quan quản lý chủ trì, phối hợp đơn vị tư vấn thiết kế hỗ trợ miễn phí cho các chủ nhà thương lượng hợp khối công trình với các lô liền kề. Nếu không thể hợp khối, chuyển đổi diện tích này sang công trình tiện ích đô thị (cột ATM, điểm thông tin, bảng quảng cáo, nghệ thuật đường phố) rồi tổ chức đấu giá hoặc chính quyền mua lại để phục vụ mục đích công cộng.

Kết luận

Luận văn thạc sĩ của tác giả Doãn Thị Linh Chi là công trình nghiên cứu quản lý đô thị có hệ thống số liệu khảo sát thực chứng dày dặn, phản ánh chân thực những mâu thuẫn không gian và lỗ hổng giám sát trật tự xây dựng tại phường Yên Hòa trong thời kỳ đô thị hóa mạnh mẽ. Bằng việc kết hợp chặt chẽ giữa khung pháp lý hiện hành và các lý thuyết thiết kế đô thị kinh điển của Kevin Lynch và Roger Trancik, tác giả đã đề xuất thành công mô hình phân vùng 5 khu vực kiểm soát cùng các giải pháp mang tính khả thi cao về bộ máy nhân sự, ứng dụng GIS và cơ chế hợp khối kiến trúc. Kết quả nghiên cứu không chỉ trực tiếp tháo gỡ bất cập quản lý cho địa bàn phường Yên Hòa mà còn cung cấp một khung phương pháp luận giá trị cho công tác quản lý quy hoạch - kiến trúc tại các phường nội đô mở rộng trên toàn địa bàn Thủ đô Hà Nội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Phần mở đầu Phần nội dung Chương l: Thực trạng quản lý không gian, kiến trúc, cảnh quan đô thị phường Yén Hoa, quan Cầu Giấy, Hà Nội. Chương 2: Cơ sở khoa học của công tác quản lý không gian, kiến trúc, cảnh quan đô thị phường Yên Hòa, quận Cầu Giấy, Hà Nội. Chương 3: Đề xuất giải pháp quản lý không gian, kiến trúc, cảnh quan đô thị phường Yên Hòa, quận Cầu Giấy, Hà Nội. Phần Kết luận — Kiến nghị Danh mục tài liệu tham khảo.

Phụ lục PHAN NOIDUNG CHUONG I: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ KHÔNG GIAN, KIÊN TRÚC, CANH QUAN ĐÔ THỊ PHUONG YEN HOA, QUAN CAU GIAY, HN 1.Khái quát về quản lý không gian, kiến trúc, cảnh quan đô thị Hà Nội và quận Cầu Giấy 1. Quản lý KGKTCQĐTtrong quy hoạch đô thị 4) Trước năm 2009 (trước khi ban hành luật Quy hoạch đô thị) Thời kỳ trước năm 1994 công tác quản lý KGKTCQĐTvẫn chỉ sử dụng đồ án quy hoạch để quản lý. Nam 1994, Chính phủ ban hành nghị định 91/1993/NĐ-CP ngày 17 tháng 8 năm 1994 về Điều lệ quản lý QHĐT. Cuối những năm 90 và đầu những năm 2000, tốc độ đô thị hóa Việt Nam phát triển mạnh với nhu cầu đầu tư xây dựng tăng nhanh ảnh hưởng nghiêm trọng đến bộ mặt kiến trúc đô thị.

Quy định pháp luật về nội dung đồ án quy hoạch và quản lý quy hoạch thể hiện một số điểm bất ập với thực tiễn. Thời gian này Việt Nam đã tiếp thu phương pháp quản lý của các nước phát triển như nội dung Thiết ế đô thị và việc biên soạn, ban hành Quy chế quản lý Nam 2005, Chính phủ ban hành nghị định 08/2005/NĐ-CP đã đưa thiết kế đô thị vào nội dung đồ án quy hoạch (QHC, QHCT 1/2000 và 1/500). Tuy nhiên nội dung TKĐT nằm trong đồ án QH nên hạn chế tác dụng trong công tác quản lý. Năm 2007, Chính phủ ban hành Nghị định 29/2007/NĐ-CP ngày 27 tháng 02 năm 2007 chuyên về Quản lý kiến trúc đô thị và quy định công cụ chính đề quản lý kiến trúc đô thị là Quy chế quản lý kiến trúc đô thị (Bộ Xây dựng đã ban hành Thông tư 08 /2007/TT-BXD ngày 10 tháng 9 năm 2007 Hướng dẫn lập, thâm định, phê duyệt Quy chế quản lý kiến trúc đô thị) b)_ Sau khi ban hành Luật quy hoạch đô thị 2009 Cuối những năm 2000, Đô thị hóa ở Việt Nam phát triển mạnh, đặc biệt ở các đô thị lớn nhà Hà Nội, TP HCM, Đà Nẵng.

công tác quản lý QH thể hiện sự bất cập khi đối tượng QHĐT và QLĐTngày càng đa dạng về thể loại, quy mô và tính chất chủ thể sở hữu, chủ thể quản lý. Vì vậy, năm 2009, Quốc hội đã ban hành Luật quy hoạch đô thị „ trong đó có mục quản lý KGKTCQĐTtại chương III Chính phủ ban hành Nghị định số 38/2010/NĐ- CPtập trung riêng về quản lý KGKTCQĐTvà quy định công cụ chính để quản lý KGKTCQĐT là quy chế quản lý QH, KT đô thi. Bộ Xây dựng ban hành thông tư 19/2010/TT-BXD hướng dẫn lập, thẩm định, phê duyệt Quy chế quản lý QH, KT đô thị. VỀ cơ bản, quản lý KGKTCQĐTcó 3 nội dung chính: - Quản lý không gian đô thị: bao gồm quản lý các ô, lô đất quy hoạch và công trình xây dựng trên đó: vị trí, mặt bằng, diện tích, tính chất, chức năng công trình; mậ độ XD; tầng cao công trình; các quy định về chỉ giới, khoảng lùi, ~ Quản lý cảnh quan đô thị: hệ thống cây xanh, mặt nước và cảnh quan nhân tạo, tự nhiên khác như núi đồi, rừng, - Quản lý kiến trúc đô thị: hình thức, vật liệu, màu sắc của các công trình xây.

dựng dân dụng, công nghiệp, hạ tằng kỹ thuật và môi trường 1.