Luận án tiến sĩ quản lý nhà nước đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán của các ngân hàng thương mại cổ phần việt nam

Luận án tiến sĩ kinh tế phân tích quản lý nhà nước đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán của các ngân hàng thương, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Hằng
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Phương Liên
• Trường học: Trường Đại Học Thương Mại
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Quản Lý Nhà Nước Đối Với Hoạt Động Huy Động Vốn Qua Phát Hành Chứng Khoán Của Các Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Những đóng góp mới của luận án
• Kết cấu luận án
• 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án
• 1.1.1. Các nghiên cứu về huy động vốn qua phát hành chứng khoán của doanh nghiệp và ngân hàng thương mại
• 1.1.2. Các nghiên cứu về quản lý nhà nước đối với thị trường chứng khoán và các chủ thể tham gia thị trường chứng khoán
• 1.1.3. Các nghiên cứu về quản lý nhà nước đối với ngân hàng thương mại
• 1.2. Khoảng trống nghiên cứu và giá trị khoa học, thực tiễn luận án được kế thừa
• 1.2.1. Những giới hạn và khoảng trống nghiên cứu
• 1.2.2. Những giá trị khoa học và thực tiễn luận án được kế thừa
• 1.3. Phương pháp nghiên cứu luận án
• 1.3.1. Phương pháp thu thập thông tin, dữ liệu
• 1.3.2. Phương pháp xử lý thông tin, dữ liệu
• 1.3.3. Tổng hợp các phương pháp và công cụ nghiên cứu
• 1.4. TÓM TẮT CHƯƠNG 1
• 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG HUY ĐỘNG VỐN QUA PHÁT HÀNH CHỨNG KHOÁN CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN
• 2.1. Lý luận chung huy động vốn qua phát hành chứng khoán của ngân hàng thương mại cổ phần
• 2.1.1. Ngân hàng thương mại và các hình thức huy động vốn của ngân hàng thương mại cổ phần
• 2.1.2. Các loại chứng khoán do ngân hàng thương mại cổ phần phát hành
• 2.1.3. Các phương thức phát hành chứng khoán của ngân hàng thương mại cổ phần
• 2.1.4. Ưu thế và bất lợi của việc huy động vốn qua phát hành chứng khoán
• 2.2. Quản lý nhà nước đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán của ngân hàng thương mại cổ phần
• 2.2.1. Khái niệm, mục tiêu, phương pháp và công cụ quản lý nhà nước đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán
• 2.2.2. Nội dung quản lý nhà nước đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán của các ngân hàng thương mại
• 2.3. Tiêu chí đánh giá quản lý nhà nước đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán của các ngân hàng thương mại cổ phần và các nhân tố ảnh hưởng
• 2.3.1. Tiêu chí đánh giá quản lý nhà nước đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán của các ngân hàng thương mại cổ phần
• 2.3.2. Các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý nhà nước đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán của các ngân hàng thương mại cổ phần
• 2.4. Kinh nghiệm quản lý nhà nước đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán của các ngân hàng thương mại cổ phần ở một số nước trên thế giới và bài học rút ra cho Việt Nam
• 2.4.1. Kinh nghiệm quản lý nhà nước đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán của các ngân hàng thương mại cổ phần ở một số nước trên thế giới
• 2.4.2. Bài học về quản lý nhà nước đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán của các ngân hàng thương mại cổ phần rút ra cho Việt Nam
• 2.5. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG HUY ĐỘNG VỐN QUA PHÁT HÀNH CHỨNG KHOÁN CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN VIỆT NAM
• 3.1. Vài nét khái quát về hệ thống ngân hàng thương mại và thực trạng huy động vốn qua phát hành chứng khoán của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 3.1.1. Khái quát về hệ thống các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 3.1.2. Thực trạng huy động vốn qua phát hành chứng khoán của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 3.2. Phân tích thực trạng quản lý nhà nước đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 3.2.1. Thực trạng xây dựng khung pháp lý về quản lý nhà nước đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 3.2.2. Thực trạng mô hình và tổ chức bộ máy quản lý nhà nước đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 3.2.3. Thực trạng triển khai các hoạt động quản lý nhà nước về phát hành chứng khoán của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 3.3. Đánh giá thực trạng quản lý nhà nước đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 3.3.1. Đánh giá thực trạng quản lý nhà nước đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam từ tổng hợp kết quả khảo sát
• 3.3.2. Đánh giá chung về thực trạng quản lý nhà nước đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán của ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 3.4. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4. ĐỊNH HƯỚNG, QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QLNN ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG HUY ĐỘNG VỐN QUA PHÁT HÀNH CHỨNG KHOÁN CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN VIỆT NAM
• 4.1. Định hướng phát triển và quan điểm hoàn thiện quản lý nhà nước đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán của ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 4.1.1. Dự báo bối cảnh kinh tế - xã hội Việt Nam và Thế giới
• 4.1.2. Định hướng phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam
• 4.1.3. Định hướng phát triển của ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 4.1.4. Dự báo nhu cầu huy động qua phát hành chứng khoán của ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 4.1.5. Quan điểm hoàn thiện quản lý nhà nước đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán của ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 4.2. Giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về huy động vốn qua phát hành chứng khoán của ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 4.2.1. Hoàn thiện khung pháp lý về quản lý nhà nước đối với huy động vốn qua phát hành chứng khoán của ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 4.2.2. Hoàn thiện mô hình, cơ cấu tổ chức quản lý nhà nước về huy động vốn qua phát hành chứng khoán của ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 4.2.3. Hoàn thiện các hoạt động quản lý nhà nước về huy động vốn qua phát hành chứng khoán của ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 4.2.4. Tăng cường sự phối kết hợp trong quản lý nhà nước về huy động vốn qua phát hành chứng khoán của ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 4.3. Một số khuyến nghị nhằm hoàn thiện quản lý nhà nước đối với huy động vốn qua phát hành chứng khoán của ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 4.3.1. Đối với Quốc hội, Chính phủ
• 4.3.2. Đối với Bộ Tài chính, Ủy ban chứng khoán nhà nước và các cơ quan ngang bộ
• 4.3.3. Đối với Ngân hàng nhà nước
• 4.3.4. Đối với ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 4.4. TÓM TẮT CHƯƠNG 4
• CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Những đóng góp mới của luận án

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về quản lý nhà nước đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán của các ngân hàng thương mại cổ phần

Hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán là một trong những phương thức quan trọng giúp các ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) tăng cường nguồn lực tài chính. Theo lý thuyết, quản lý nhà nước đối với hoạt động này không chỉ đảm bảo tính minh bạch mà còn tạo ra môi trường cạnh tranh công bằng. Các ngân hàng có thể phát hành nhiều loại chứng khoán, bao gồm cổ phiếu và trái phiếu, nhằm thu hút vốn từ các nhà đầu tư. Việc phát hành này cần tuân thủ các quy định của pháp luật, nhằm bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư và duy trì sự ổn định của thị trường tài chính. Đặc biệt, chiến lược huy động vốn qua phát hành chứng khoán cần được xây dựng dựa trên các tiêu chí đánh giá cụ thể, từ đó giúp các NHTMCP tối ưu hóa hoạt động huy động vốn và giảm thiểu rủi ro.

1.1. Khái niệm và vai trò của huy động vốn qua phát hành chứng khoán

Huy động vốn qua phát hành chứng khoán là quá trình mà các NHTMCP phát hành cổ phiếu hoặc trái phiếu để thu hút vốn từ thị trường. Quá trình này không chỉ giúp ngân hàng tăng cường nguồn vốn mà còn tạo cơ hội cho các nhà đầu tư tham gia vào hoạt động kinh doanh của ngân hàng. Theo Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia, giá trị vốn hóa của thị trường cổ phiếu đã đạt khoảng 75% GDP vào cuối năm 2018, cho thấy tầm quan trọng của hoạt động này trong nền kinh tế. Việc huy động vốn qua phát hành chứng khoán còn giúp các ngân hàng cải thiện khả năng thanh khoản và đáp ứng các yêu cầu về tín dụng ngân hàng.

II. Thực trạng quản lý nhà nước đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam

Thực trạng quản lý nhà nước đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán của các NHTMCP tại Việt Nam hiện nay đang gặp nhiều thách thức. Mặc dù đã có nhiều văn bản pháp lý được ban hành, nhưng tính đồng bộ và hiệu quả của các quy định này vẫn còn hạn chế. Các NHTMCP thường gặp khó khăn trong việc thực hiện các quy định về công bố thông tin và quản lý rủi ro. Hệ thống pháp lý chưa hoàn thiện, dẫn đến việc các ngân hàng không thể tối ưu hóa hoạt động huy động vốn. Đặc biệt, sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý như Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước còn thiếu chặt chẽ, ảnh hưởng đến hiệu quả của hoạt động phát hành chứng khoán.

2.1. Đánh giá thực trạng huy động vốn qua phát hành chứng khoán

Thực trạng huy động vốn qua phát hành chứng khoán của các NHTMCP cho thấy sự gia tăng đáng kể trong giai đoạn 2012-2018. Tuy nhiên, nhiều ngân hàng vẫn chưa khai thác hết tiềm năng của thị trường. Việc phát hành cổ phiếu và trái phiếu chưa đạt được hiệu quả như mong đợi do thiếu sự chuẩn bị kỹ lưỡng và chiến lược rõ ràng. Các ngân hàng cần cải thiện quy trình phát hành và tăng cường quản lý rủi ro để thu hút nhiều nhà đầu tư hơn. Theo thống kê, tỷ lệ phát hành thành công của các NHTMCP vẫn còn thấp, cho thấy cần có những giải pháp mạnh mẽ hơn để cải thiện tình hình này.

III. Định hướng và giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán

Để hoàn thiện quản lý nhà nước đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán, cần có những định hướng rõ ràng và giải pháp cụ thể. Trước hết, cần xây dựng một khung pháp lý đồng bộ và phù hợp với thông lệ quốc tế. Các cơ quan quản lý cần tăng cường công tác thanh tra, giám sát để đảm bảo các NHTMCP thực hiện đúng quy định. Đồng thời, cần nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ quản lý, đảm bảo họ có đủ kiến thức và kỹ năng để thực hiện nhiệm vụ. Việc tăng cường công bố thông tin và minh bạch hóa hoạt động phát hành chứng khoán cũng là một yếu tố quan trọng giúp nâng cao tín dụng ngân hàng và thu hút nhà đầu tư.

3.1. Giải pháp hoàn thiện khung pháp lý

Giải pháp đầu tiên là hoàn thiện khung pháp lý cho hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán. Cần rà soát và sửa đổi các văn bản pháp luật hiện hành để đảm bảo tính đồng bộ và khả thi. Các quy định cần được cụ thể hóa để các NHTMCP có thể dễ dàng thực hiện. Bên cạnh đó, cần có các chính sách khuyến khích các ngân hàng tham gia vào thị trường chứng khoán, từ đó tạo ra một môi trường cạnh tranh lành mạnh. Việc này không chỉ giúp các ngân hàng huy động vốn hiệu quả mà còn góp phần phát triển thị trường tài chính Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế chuyên ngành Quản lý kinh tế (mã số 934.10) với đề tài "Quản lý nhà nước đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam" được nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Thu Hằng thực hiện tại Trường Đại học Thương mại, dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Nguyễn Thị Phương Liên và TS. Lê Hoàng Nga, bảo vệ năm 2020.

Vốn là điều kiện cốt lõi bảo đảm sự an toàn và phát triển của các ngân hàng thương mại (NHTM). Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, sự hình thành và mở rộng của thị trường chứng khoán (TTCK) tạo thêm kênh huy động vốn quan trọng cho các ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP). Thông qua phát hành cổ phiếu để tăng vốn chủ sở hữu và phát hành trái phiếu để huy động vốn nợ trung và dài hạn, các NHTMCP giải quyết áp lực tăng trưởng quy mô và đáp ứng chuẩn mực an toàn. Theo Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia, tính đến ngày 31/12/2018, giá trị vốn hóa riêng thị trường cổ phiếu đã đạt khoảng 75% GDP. Đặc biệt, khi Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) ban hành Thông tư số 41/2016/TT-NHNN quy định tỷ lệ an toàn vốn (CAR) tối thiểu 8% theo tiêu chuẩn Basel II, áp lực tăng vốn điều lệ và vốn tự có đối với các NHTMCP trở nên cấp bách.

Tuy nhiên, công tác quản lý nhà nước (QLNN) đối với hoạt động này bộc lộ nhiều điểm nghẽn: hệ thống văn bản quy phạm pháp luật chưa đồng bộ, còn độ trễ so với thực tế; mô hình tổ chức bộ máy làm giảm tính độc lập của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN); cơ chế quản lý chất lượng kết hợp công bố thông tin (CBTT) còn bất cập; hoạt động thanh tra, giám sát, xử lý vi phạm chưa kịp thời; năng lực chuyên môn và đạo đức công vụ của cán bộ quản lý còn hạn chế; sự phối hợp giữa NHNN và Bộ Tài chính/UBCKNN chưa đạt hiệu quả tối ưu.

Mục đích nghiên cứu của luận án là xác lập cơ sở lý luận, khảo sát, phân tích và đánh giá thực trạng QLNN đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán (PHCK) của các NHTMCP Việt Nam giai đoạn 2012–2018; trên cơ sở đó đề xuất hệ thống giải pháp và kiến nghị có căn cứ khoa học nhằm hoàn thiện công tác quản lý trong giai đoạn tiếp theo.

Nhiệm vụ nghiên cứu được xác định cụ thể gồm:

1. Làm rõ cơ sở lý luận về huy động vốn, đặc điểm của NHTM tác động đến quyết định PHCK và QLNN về PHCK của NHTMCP dưới góc độ chuyên ngành Quản lý kinh tế; tổng hợp kinh nghiệm quốc tế để rút ra bài học cho Việt Nam.
2. Phân tích thực trạng huy động vốn qua PHCK và thực trạng QLNN đối với hoạt động này tại các NHTMCP Việt Nam giai đoạn 2012–2018; đánh giá kết quả đạt được, hạn chế và chỉ rõ nguyên nhân.
3. Đề xuất quan điểm, định hướng và các giải pháp, kiến nghị hoàn thiện QLNN đối với hoạt động huy động vốn qua PHCK của các NHTMCP Việt Nam trong thời gian tới.

Luận án tập trung giải quyết 4 câu hỏi nghiên cứu:

• (i) Các đặc điểm của NHTM có tác động như thế nào đến quyết định huy động vốn qua PHCK của NHTMCP và đến nội dung, chủ thể QLNN đối với hoạt động này?
• (ii) Nội dung, tiêu chí đánh giá và các nhân tố ảnh hưởng đến QLNN đối với hoạt động huy động vốn qua PHCK của NHTMCP dưới góc độ tiếp cận của chuyên ngành Quản lý kinh tế là gì?
• (iii) Thực trạng QLNN đối với hoạt động huy động vốn qua PHCK của NHTMCP ở Việt Nam giai đoạn 2012–2018 diễn ra như thế nào; đâu là những bất cập và nguyên nhân cốt lõi?
• (iv) Cần triển khai những giải pháp nào để hoàn thiện và nâng cao hiệu lực, hiệu quả QLNN đối với hoạt động huy động vốn qua PHCK của NHTMCP Việt Nam?

Đối tượng nghiên cứu là những vấn đề lý luận và thực tiễn về QLNN đối với hoạt động huy động vốn qua PHCK của các NHTMCP Việt Nam, tiếp cận theo chức năng quản lý (ban hành chính sách, tổ chức bộ máy, tổ chức triển khai hoạt động quản lý).

Phạm vi nghiên cứu được xác định cụ thể:

• Về không gian: Nghiên cứu hoạt động huy động vốn qua phát hành cổ phiếu và trái phiếu theo phương thức chào bán ra công chúng và chào bán riêng lẻ của các NHTMCP Việt Nam đang niêm yết và giao dịch trên Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (HOSE) và Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX).
• Về thời gian: Dữ liệu và thực tiễn được thu thập, đánh giá trong giai đoạn 2012–2018 (mốc mở đầu gắn với việc ban hành Nghị định số 58/2012/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Chứng khoán) và định hướng phát triển đến năm 2020 cùng các năm tiếp theo.
• Về chủ thể quản lý: Luận án giới hạn nghiên cứu hoạt động quản lý của NHNN và UBCKNN (trực thuộc Bộ Tài chính).

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tổng hợp và phân loại các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan thành ba hướng chính:

Hướng thứ nhất: Các nghiên cứu về huy động vốn qua phát hành chứng khoán của doanh nghiệp và ngân hàng thương mại. Ở trong nước, Nguyễn Hữu Tú (2014) nghiên cứu hoạt động huy động vốn của các doanh nghiệp niêm yết cổ phiếu và trái phiếu chuyển đổi trên TTCK Việt Nam giai đoạn 2000–2012, thống kê 8 ngân hàng thực hiện phát hành. Nguyễn Thị Anh Đào (2010) phân tích thực trạng tham gia của hệ thống NHTM vào TTCK Việt Nam trên các mảng kinh doanh, phát hành, niêm yết và đầu tư chứng khoán. Ở nước ngoài, Jo-Ann Suchard và Manohar Singh (2006) nghiên cứu các nhân tố quyết định việc phát hành chứng khoán lai tại thị trường Úc; Gishan Dissanaike, Jonathan Faasse và Ranadeva Jayasekera (2014) khảo sát 700 đợt phát hành cổ phiếu của 377 công ty niêm yết tại Sở Giao dịch Chứng khoán London giai đoạn 2003–2012 để phân tích các tín hiệu thị trường trước và trong khủng hoảng tài chính.

Hướng thứ hai: Các nghiên cứu về quản lý nhà nước đối với thị trường chứng khoán và các chủ thể tham gia. Nhiều công trình đã tiếp cận quản lý TTCK dưới nhiều khía cạnh: Lê Trung Thành (2010) về giám sát giao dịch chứng khoán giai đoạn 2000–2008; Bùi Văn Thạch (2010) về vai trò của nhà nước trong phát triển thị trường tài chính Việt Nam (2004–2009) cùng kinh nghiệm của Trung Quốc, Nhật Bản và Đông Nam Á; Vũ Thị Thúy Ngà (2011) về QLNN bằng pháp luật đối với công ty niêm yết; Tạp chí Khoa học Đại học Quốc gia Hà Nội - Chuyên san Luật học (2012) bàn về yêu cầu đồng bộ pháp luật chứng khoán với chuẩn mực quốc tế; Nguyễn Thị Thanh Hiếu (2012) về hoàn thiện QLNN đối với TTCK giai đoạn 2000–2010; Bùi Thị Thùy Nhi (2012) so sánh mô hình QLNN đối với TTCK tại Nhật Bản, Thái Lan, Trung Quốc; Bùi Kim Thanh (2015) về QLNN đối với TTCK trong bối cảnh hội nhập quốc tế; PGS.TS. Lê Thị Hòa (2011) về tăng cường giám sát tuân thủ của tổ chức phát hành tại UBCKNN; ThS. Lê Thị Thu Hằng (2015) nghiên cứu cơ chế quản lý chào bán chứng khoán dựa trên CBTT đầy đủ; ThS. Lê Công Điền (2017) về khung pháp lý và giám sát công ty đại chúng; Hoàng Đức Long (2011) và ThS. Nguyễn Thị Huệ (2013) nghiên cứu định hướng sửa đổi, xây dựng Luật Chứng khoán thay thế Luật Chứng khoán năm 2006; Bùi Thanh (2011) về hoàn thiện khung pháp lý và tổ chức điều hành TTCK. Ở bình diện quốc tế, Donghua Chen, Yuyan Guan, Gang Zhao và Feifei Wu (2011) phân tích chế tài xử phạt ngầm của Chính phủ Trung Quốc đối với tổ chức bảo lãnh phát hành IPO; James Jinho Chang và Hyun-Han Shin (2004) xem xét tác động từ quy trình rà soát báo cáo đăng ký của Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Hoa Kỳ (SEC) đến biến động giá cổ phiếu; Rafael La Porta, Florencio Lopez-de-Silanes và Andrei Shleifer (2006) nghiên cứu luật chứng khoán tại 49 quốc gia, chứng minh vai trò trọng yếu của quy định CBTT và trách nhiệm pháp lý dân sự; Báo cáo của Ủy ban Chứng khoán Malaysia (Securities Commission Malaysia, 2006) đúc kết lộ trình 3 giai đoạn chuyển đổi từ cơ chế thẩm định chất lượng (merit-based) sang cơ chế quản lý dựa trên công bố thông tin (disclosure-based).

Hướng thứ ba: Các nghiên cứu về quản lý nhà nước đối với ngân hàng thương mại. Nguyễn Thị Minh Huệ (2010) đánh giá thực trạng giám sát của NHNN đối với các NHTM theo các nguyên tắc Basel; Trịnh Thị Thủy (2015) nghiên cứu toàn diện QLNN đối với NHTM Việt Nam về thể chế, tổ chức hệ thống, nhân lực và thanh tra giám sát.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án nhận diện: Thứ nhất, các công trình về phát hành chứng khoán phần lớn tiếp cận dưới góc độ doanh nghiệp phi tài chính, chưa phân tích thấu đáo các yếu tố đặc thù của NHTM – định chế kinh doanh tiền tệ có độ nhạy cảm hệ thống cao và mạng lưới rộng khắp. Thứ hai, các nghiên cứu về QLNN đối với TTCK hoặc ngân hàng chủ yếu tiếp cận theo chuyên ngành Kinh tế chính trị, Luật kinh tế hoặc Tài chính – Ngân hàng với phạm vi bao quát chung, chưa có công trình nghiên cứu chuyên sâu về hoạt động huy động vốn qua PHCK của NHTMCP dưới góc độ chuyên ngành Quản lý kinh tế. Thứ ba, dữ liệu thực tiễn của phần lớn các công trình trước đây dừng lại trước năm 2012, không còn phản ánh đúng bối cảnh tái cơ cấu ngân hàng và lộ trình áp dụng Basel II tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án vận dụng lý thuyết quản trị ngân hàng thương mại (trích dẫn Peter S. Rose, 2001) và các quy định pháp lý (Luật Các tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12; Luật Chứng khoán số 70/2006/QH11 và Luật sửa đổi số 62/2010/QH12; Nghị định số 58/2012/NĐ-CP; Thông tư số 41/2016/TT-NHNN).

Tiếp cận dưới góc độ Quản lý kinh tế, QLNN đối với hoạt động huy động vốn qua PHCK của NHTMCP được định nghĩa là sự tác động có tổ chức, bằng quyền lực nhà nước của các cơ quan quản lý (chủ yếu là NHNN và Bộ Tài chính/UBCKNN) thông qua hệ thống cơ chế, chính sách, quy chuẩn và công cụ quản lý nhằm điều chỉnh các hành vi phát hành cổ phiếu và trái phiếu của NHTMCP, bảo đảm an toàn hệ thống tín dụng, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư và thúc đẩy thị trường vốn phát triển minh bạch. Luận án xác lập 2 nhóm tiêu chí đánh giá hoạt động QLNN (mức độ hoàn thiện của hệ thống chính sách; hiệu lực, hiệu quả của bộ máy tổ chức và hoạt động thực thi) cùng 3 nhóm nhân tố ảnh hưởng (nhân tố thuộc về chủ thể quản lý; nhân tố thuộc về chủ thể bị quản lý – NHTMCP; nhân tố thuộc về môi trường quản lý).

Về phương pháp nghiên cứu, luận án kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và nghiên cứu định lượng:

• Dữ liệu thứ cấp: Được thu thập từ báo cáo tài chính, báo cáo thường niên của các NHTMCP niêm yết; văn bản quy phạm pháp luật; số liệu công bố từ Tổng cục Thống kê, NHNN, UBCKNN, HOSE và HNX giai đoạn 2012–2018.
• Dữ liệu sơ cấp:
  • Phương pháp phỏng vấn chuyên sâu: Tác giả tiến hành phỏng vấn trực tiếp 5 cán bộ quản lý, bao gồm 1 cán bộ Vụ Chính sách tiền tệ (NHNN), 2 cán bộ Vụ Quản lý chào bán chứng khoán (UBCKNN), và 2 cán bộ phụ trách công tác phát hành chứng khoán tại 2 NHTMCP (NHTMCP Công thương Việt Nam - VietinBank và NHTMCP Sài Gòn Thương Tín - Sacombank).
  • Phương pháp điều tra xã hội học bằng bảng hỏi: Sử dụng phiếu khảo sát thiết kế theo thang đo Likert 5 mức độ (từ mức 1: hoàn thiện nhất/rất tốt/ảnh hưởng lớn nhất đến mức 5: ít hoàn thiện/không tốt/ít ảnh hưởng nhất tùy theo nhóm câu hỏi). Khảo sát được thực hiện qua hai kênh: phát phiếu giấy trực tiếp và khảo sát trực tuyến qua phần mềm. Tổng số phiếu phát ra là 194 phiếu, thu về 192 phiếu hợp lệ (tỷ lệ hợp lệ 100%, không có phiếu hỏng).

Nhóm đối tượng khảo sát	Số phiếu hợp lệ thu về	Tỷ lệ (%)
Bộ Tài chính	11	5,73%
Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (Vụ Quản lý chào bán CK: 21; Vụ Giám sát TTCK: 7; Vụ Pháp chế: 6)	34	17,71%
Ngân hàng Nhà nước Việt Nam	13	6,77%
Các ngân hàng thương mại cổ phần	64	33,33%
Các công ty chứng khoán	45	23,44%
Các nhà nghiên cứu khoa học	25	13,02%
Tổng cộng	192	100,00%

Dữ liệu khảo sát sơ cấp được nhập liệu và xử lý bằng phần mềm SPSS 20.0 để tính toán giá trị điểm trung bình (Mean), đánh giá mức độ hoàn thiện thể chế, chất lượng tổ chức bộ máy, thực trạng triển khai hoạt động quản lý, từ đó xếp hạng thứ tự các hạn chế và nguyên nhân cốt lõi.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu

Chương này trình bày hệ thống hóa các tài liệu khoa học trong và ngoài nước về huy động vốn qua PHCK của doanh nghiệp và NHTM, công tác QLNN đối với TTCK và đối với NHTM. Tác giả luận giải tường tận các khoảng trống tri thức mà các công trình trước chưa giải quyết: thiếu góc nhìn chuyên sâu từ chuyên ngành Quản lý kinh tế đối với loại hình NHTMCP, thiếu dữ liệu thực chứng phản ánh giai đoạn 2012–2018 khi Basel II bắt đầu triển khai tại Việt Nam. Chương 1 cũng trình bày toàn bộ quy trình nghiên cứu, nguồn dữ liệu sơ cấp và thứ cấp, phương pháp điều tra 192 đối tượng và công cụ phân tích thống kê mô tả SPSS 20.0, được tóm tắt tại Bảng 1.1 trong luận án.

Chương 2: Cơ sở lý luận về quản lý nhà nước đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán của các ngân hàng thương mại cổ phần

Chương 2 làm rõ bản chất kinh tế của NHTMCP và các kênh huy động vốn. Luận án phân tích chi tiết hai công cụ huy động vốn dài hạn chủ yếu:

• Cổ phiếu: Xác nhận quyền sở hữu đối với vốn điều lệ; gồm cổ phiếu phổ thông, cổ phiếu ưu đãi, cổ phiếu quỹ và cổ phiếu đang lưu hành. Phát hành cổ phiếu giúp ngân hàng bổ sung vốn tự có bậc 1, không chịu áp lực trả lãi cố định nhưng làm phân tán quyền kiểm soát và chịu chi phí phát hành, nghĩa vụ công bố thông tin khắt khe.
• Trái phiếu: Xác nhận nghĩa vụ nợ; mệnh giá quy chuẩn tại Việt Nam là 100.000 đồng hoặc bội số; bao gồm trái phiếu chuyển đổi, trái phiếu kèm chứng quyền, trái phiếu quốc tế. Phát hành trái phiếu giúp ngân hàng nhanh chóng huy động nguồn vốn nợ trung và dài hạn (bổ sung vốn tự có bậc 2) mà không chia sẻ quyền quản trị, tuy nhiên chịu rủi ro nghĩa vụ trả nợ gốc và lãi định kỳ.

Về phương thức phát hành, tác giả phân định rõ hai hình thức:

• Chào bán ra công chúng: Phát hành rộng rãi cho công chúng đầu tư; điều kiện theo Nghị định số 58/2012/NĐ-CP gồm vốn điều lệ thực góp từ 10 tỷ đồng trở lên, hoạt động kinh doanh năm liền trước có lãi và không có lỗ lũy kế, có phương án sử dụng vốn được Đại hội đồng cổ đông thông qua. Quy trình phát hành gồm 4 bước chuẩn hóa: (1) Chuẩn bị hồ sơ và định giá chứng khoán; (2) Nộp hồ sơ và giải trình với UBCKNN; (3) Thông báo phát hành ra công chúng; (4) Chào bán, phân phối và báo cáo kết quả.
• Chào bán riêng lẻ: Chào bán cho dưới 100 nhà đầu tư (không kể nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp) và không sử dụng phương tiện thông tin đại chúng hoặc internet. Phương thức này có thủ tục rút gọn hơn, chi phí thấp hơn nhưng quy mô vốn huy động bị giới hạn.

Nội dung QLNN được luận án cấu trúc theo chức năng quản lý: xây dựng khung khổ pháp luật; thiết lập mô hình và bộ máy quản lý; tổ chức thẩm định, cấp phép phát hành; thanh tra, kiểm tra, giám sát tuân thủ và xử lý vi phạm; quản lý hoạt động công bố thông tin. Luận án phân tích kinh nghiệm quản lý của Hoa Kỳ (vai trò của SEC trong rà soát bản cáo bạch), Trung Quốc (cơ chế kỷ luật thị trường và xử lý vi phạm bảo lãnh phát hành), Malaysia (lộ trình chuyển đổi từ cơ chế phê duyệt chất lượng sang cơ chế công bố thông tin đầy đủ) để rút ra các bài học về tính minh bạch, sự phối hợp liên ngành và năng lực cưỡng chế thực thi.

Chương 3: Thực trạng quản lý nhà nước đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam

Chương 3 tập trung phân tích bức tranh thực tiễn giai đoạn 2012–2018:

• Thực trạng huy động vốn: Hoạt động PHCK của các NHTMCP diễn ra sôi động nhằm đáp ứng yêu cầu an toàn vốn. Luận án thống kê sự tăng trưởng mạnh về số lượng cổ phiếu phát hành (Bảng 3.3), giá trị trái phiếu phát hành trong nước (Bảng 3.4), giá trị trái phiếu quốc tế (Bảng 3.5), và theo dõi tỷ lệ an toàn vốn của hệ thống NHTMCP (Bảng 3.8). Áp lực tuân thủ Thông tư số 41/2016/TT-NHNN khiến việc phát hành trái phiếu thứ cấp tăng vọt để bù đắp vốn tự có cấp 2.
• Thực trạng khung pháp lý và tổ chức bộ máy: Luận án phân tích hệ thống văn bản quy phạm pháp luật (Luật Chứng khoán, Luật Các tổ chức tín dụng, Nghị định số 58/2012/NĐ-CP, Nghị định số 60/2015/NĐ-CP, Thông tư số 204/2012/TT-BTC) và chỉ ra tình trạng thiếu đồng bộ, mâu thuẫn giữa luật chuyên ngành chứng khoán và ngân hàng. Về bộ máy, luận án làm rõ cấu trúc tổ chức qua Sơ đồ 3.1, Sơ đồ 3.2 (Vụ Quản lý chào bán chứng khoán thuộc UBCKNN) và Sơ đồ 3.3 (Cơ cấu giám sát của NHNN).
• Thực trạng triển khai: Số lượt cấp phép PHCK qua các năm (Bảng 3.6), tình hình xử lý vi phạm hành chính (Bảng 3.7), công tác thanh tra mục đích sử dụng vốn sau phát hành.
• Kết quả khảo sát thực nghiệm bằng SPSS (Bảng 3.9 đến Bảng 3.19): Khảo sát 192 chuyên gia và nhà quản lý cho thấy hệ thống chính sách vẫn còn bất cập về quy định mục đích sử dụng vốn và chế tài xử lý vi phạm; cơ chế phối hợp giữa NHNN và Bộ Tài chính/UBCKNN chưa thực sự nhịp nhàng; công tác kiểm soát CBTT còn mang tính hình thức.

Tổng hợp từ nghiên cứu định tính và định lượng, luận án chỉ ra 4 nhóm hạn chế lớn và 14 nguyên nhân tác động:

Thứ tự xếp hạng hạn chế	Nhóm hạn chế được xác định	Thứ tự mức độ tác động của nguyên nhân theo 3 nhóm
1	Khung pháp lý điều chỉnh hoạt động PHCK của NHTMCP	Nhóm chủ thể quản lý (6 nguyên nhân): 1. Thủ tục hành chính pháp lý 2. Đội ngũ cán bộ quản lý 3. Năng lực nhận thức và quản lý 4. Trách nhiệm thực thi công vụ 5. Quan điểm, đường lối phát triển ngân hàng - TTCK 6. Cơ sở hạ tầng kỹ thuật QLNN
2	Mô hình tổ chức và cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý	Nhóm chủ thể bị quản lý - NHTMCP (4 nguyên nhân): 1. Ý thức tuân thủ pháp luật 2. Sự hiểu biết pháp luật về PHCK 3. Hiệu quả quản trị ngân hàng 4. Mức độ phát triển quy mô ngân hàng
3	Tình hình triển khai các hoạt động QLNN thực tế	Nhóm môi trường quản lý (4 nguyên nhân): 1. Môi trường pháp luật chung 2. Tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế 3. Quy mô thị trường PHCK 4. Thể chế kinh tế
4	Sự phối kết hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước

Chương 4: Định hướng, quan điểm và giải pháp hoàn thiện QLNN đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam

Chương 4 dự báo bối cảnh kinh tế trong nước, quốc tế và nhu cầu tăng vốn rất lớn của các NHTMCP nhằm đáp ứng tiêu chuẩn Basel II (Bảng 3.20). Tác giả đề xuất 4 quan điểm chỉ đạo hoàn thiện QLNN và xây dựng hệ thống giải pháp toàn diện:

• Nhóm giải pháp 1: Hoàn thiện khung khổ pháp lý. Rà soát, sửa đổi Luật Chứng khoán và đồng bộ hóa với Luật Các tổ chức tín dụng; ban hành các hướng dẫn chi tiết về tiêu chuẩn, điều kiện phát hành trái phiếu chuyển đổi, phát hành chứng khoán ra công chúng và chào bán riêng lẻ của tổ chức tín dụng.
• Nhóm giải pháp 2: Hoàn thiện mô hình và cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý. Kiện toàn tổ chức của UBCKNN theo hướng tăng tính độc lập thẩm quyền; nâng cao vị thế và năng lực chuyên môn của Vụ Quản lý chào bán chứng khoán; chuẩn hóa quy trình thẩm định hồ sơ.
• Nhóm giải pháp 3: Hoàn thiện các hoạt động triển khai QLNN. Nâng cao chất lượng thẩm định hồ sơ xin phép phát hành; từng bước chuyển đổi cơ chế quản lý từ tiền kiểm (thẩm định theo chất lượng) sang hậu kiểm (quản lý dựa trên công bố thông tin đầy đủ); tăng cường giám sát việc sử dụng vốn thu được từ các đợt phát hành đúng phương án đã được phê duyệt; xử lý nghiêm minh các sai phạm về thông tin sai lệch.
• Nhóm giải pháp 4: Tăng cường sự phối kết hợp trong QLNN. Thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành chính thức, thường xuyên và ràng buộc trách nhiệm giữa Bộ Tài chính, UBCKNN và NHNN; xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu dùng chung để chia sẻ thông tin giám sát dòng tiền, tỷ lệ an toàn vốn và tình hình tài chính của NHTMCP.
• Nhóm giải pháp hỗ trợ và điều kiện thực thi: Đào tạo, nâng cao trình độ chuyên môn và đạo đức công vụ cho đội ngũ công chức thanh tra, giám sát; đầu tư hiện đại hóa hạ tầng công nghệ thông tin phục vụ giám sát giao dịch và CBTT điện tử.

Luận án đưa ra các kiến nghị cụ thể phân tầng theo 4 cấp thẩm quyền:

1. Đối với Quốc hội và Chính phủ: Hoàn thiện thể chế thị trường tài chính, ban hành Luật Chứng khoán mới bảo đảm tính đồng bộ với Luật Doanh nghiệp và Luật Các tổ chức tín dụng.
2. Đối với Bộ Tài chính và UBCKNN: Rút ngắn thời gian thẩm định hồ sơ, nâng cao tính minh bạch trong quy trình cấp phép, hiện đại hóa cổng thông tin điện tử tiếp nhận báo cáo.
3. Đối với Ngân hàng Nhà nước: Hướng dẫn chi tiết việc tính toán tỷ lệ an toàn vốn theo Basel II, tăng cường thanh tra việc sử dụng vốn huy động từ trái phiếu của các NHTMCP.
4. Đối với các NHTMCP Việt Nam: Nâng cao năng lực quản trị rủi ro, tuân thủ nghiêm túc chế độ CBTT, lập phương án phát hành và sử dụng vốn khả thi, gắn liền với nâng cao năng lực tài chính dài hạn.

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án tự nêu những đóng góp mới trên ba phương diện học thuật, thực tiễn và chính sách:

Về học thuật và lý luận:

• Xác lập khung lý thuyết hoàn chỉnh về nội dung QLNN đối với hoạt động huy động vốn qua PHCK của NHTMCP dưới góc độ chuyên ngành Quản lý kinh tế.
• Phân tích và làm rõ những điểm khác biệt đặc thù về nội dung và chủ thể quản lý đối với NHTMCP so với doanh nghiệp phi tài chính thông thường, xuất phát từ yêu cầu bảo đảm an toàn hệ thống tiền tệ quốc gia.
• Cụ thể hóa hệ thống 2 nhóm tiêu chí đánh giá hoạt động QLNN và 3 nhóm nhân tố tác động đối với lĩnh vực chuyên ngành huy động vốn qua PHCK của NHTMCP.

Về kết luận đánh giá thực tiễn:

• Thông qua kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng (xử lý dữ liệu điều tra 192 phiếu bằng phần mềm SPSS 20.0), luận án đã lượng hóa và xếp hạng 4 hạn chế chính theo thứ tự mức độ nghiêm trọng: (1) Khung pháp lý; (2) Mô hình và cơ cấu tổ chức bộ máy; (3) Tình hình triển khai hoạt động quản lý; (4) Sự phối hợp giữa các cơ quan.
• Xác định và xếp hạng mức độ ảnh hưởng của 14 nguyên nhân thuộc 3 nhóm (6 nguyên nhân từ chủ thể quản lý, 4 nguyên nhân từ NHTMCP, 4 nguyên nhân từ môi trường quản lý), làm rõ các điểm nghẽn về thủ tục hành chính, năng lực cán bộ và sự phối hợp liên ngành.

Về đề xuất chính sách và giải pháp:

• Đề xuất 4 nhóm giải pháp cơ bản mang tính hệ thống, 1 nhóm giải pháp điều kiện hỗ trợ, có lộ trình chuyển đổi từ cơ chế quản lý dựa trên chất lượng sang cơ chế quản lý dựa trên công bố thông tin đầy đủ.
• Xây dựng hệ thống khuyến nghị đồng bộ, khả thi cho 4 chủ thể liên quan: Quốc hội/Chính phủ, Bộ Tài chính/UBCKNN, NHNN và các NHTMCP.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án (dựa trên phạm vi nghiên cứu):

• Luận án giới hạn phạm vi nghiên cứu thực tiễn tại các NHTMCP đang niêm yết và đăng ký giao dịch trên sàn HOSE và HNX, chưa mở rộng khảo sát đối với các NHTMCP chưa niêm yết hoặc các loại hình tổ chức tín dụng khác (như ngân hàng thương mại nhà nước, ngân hàng liên doanh, công ty tài chính).
• Dữ liệu thứ cấp và khảo sát thực nghiệm tập trung trong giai đoạn 2012–2018, chưa bao quát được các biến động pháp lý sau khi Luật Chứng khoán năm 2019 được ban hành và đi vào hiệu lực.
• Luận án mới chỉ tập trung vào hai công cụ truyền thống là cổ phiếu và trái phiếu, chưa đi sâu vào các công cụ vốn lai phức tạp hoặc các sản phẩm chứng khoán phái sinh liên kết nợ ngân hàng.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Mở rộng phạm vi nghiên cứu sang toàn bộ hệ thống các tổ chức tín dụng tại Việt Nam, bao gồm cả các định chế tài chính phi ngân hàng.
• Đánh giá tác động thực thi của Luật Chứng khoán năm 2019 và Thông tư số 41/2016/TT-NHNN trong giai đoạn các ngân hàng thương mại áp dụng toàn diện chuẩn mực Basel II và Basel III.
• Nghiên cứu cơ chế QLNN đối với các hình thức huy động vốn mới như phát hành trái phiếu xanh (green bonds) và chứng khoán hóa tài sản của hệ thống ngân hàng thương mại.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và thực tiễn đối với nhiều nhóm đối tượng:

• Đối với các cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Tài chính, UBCKNN, NHNN): Luận án cung cấp các cứ liệu thực chứng và kết quả phân tích định lượng về những bất cập trong thủ tục hành chính, sự chồng chéo chức năng và sự thiếu hụt cơ chế chia sẻ thông tin liên ngành, làm cơ sở thực tiễn cho việc sửa đổi các văn bản quy phạm pháp luật và hoàn thiện quy chế phối hợp giám sát thị trường tài chính.
• Đối với ban lãnh đạo và bộ phận quản trị tài chính tại các NHTMCP: Luận án cung cấp bức tranh toàn diện về quy chuẩn pháp lý, quy trình phát hành ra công chúng và phát hành riêng lẻ, giúp các ngân hàng chủ động xây dựng phương án tăng vốn tự có đáp ứng chuẩn Basel II, đồng thời nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật và chuẩn mực CBTT.
• Đối với giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Quản lý kinh tế, Tài chính – Ngân hàng: Luận án là tài liệu tham khảo tiêu biểu về phương pháp luận kết hợp định tính và định lượng (điều tra bằng bảng hỏi quy mô 192 mẫu, xử lý bằng SPSS 20.0, phỏng vấn sâu chuyên gia) để giải quyết một đề tài quản lý nhà nước chuyên ngành có tính liên ngành cao giữa kinh tế học và luật học.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao luận án lại lựa chọn mốc thời gian nghiên cứu thực trạng từ năm 2012 đến năm 2018? Năm 2012 là thời điểm Chính phủ ban hành Nghị định số 58/2012/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Chứng khoán. Đây là văn bản tạo cơ sở pháp lý căn bản cho hoạt động PHCK của doanh nghiệp và ngân hàng. Trước năm 2012, chỉ có một vài NHTMCP thực hiện phát hành (như Sacombank, Vietcombank, VietinBank, Eximbank). Giai đoạn 2012–2018 ghi nhận sự gia tăng đột biến về số lượng ngân hàng tham gia PHCK nhằm đáp ứng yêu cầu tăng vốn theo tiêu chuẩn Basel II (quy định tại Thông tư 41/2016/TT-NHNN).

2. Mẫu khảo sát sơ cấp của luận án được phân bổ như thế nào? Tổng số phiếu phát ra là 194 phiếu, thu về 192 phiếu hợp lệ (45 phiếu giấy và 147 phiếu qua phần mềm trực tuyến). Mẫu gồm 6 nhóm: Bộ Tài chính (11 phiếu); UBCKNN (34 phiếu, gồm Vụ Quản lý chào bán CK 21, Vụ Giám sát TTCK 7, Vụ Pháp chế 6); NHNN (13 phiếu); các NHTMCP (64 phiếu); các công ty chứng khoán (45 phiếu); các nhà nghiên cứu khoa học (25 phiếu).

3. Bốn hạn chế lớn nhất trong QLNN được chỉ ra qua phân tích định lượng là gì? Qua xử lý số liệu điều tra bằng phần mềm SPSS 20.0, luận án xếp hạng 4 hạn chế theo thứ tự từ mức độ nghiêm trọng nhất đến thấp hơn: (1) Khung pháp lý điều chỉnh hoạt động PHCK của NHTMCP; (2) Mô hình tổ chức và cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý; (3) Tình hình triển khai các hoạt động QLNN thực tế; (4) Sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý (NHNN và Bộ Tài chính/UBCKNN).

4. Luận án đề xuất giải pháp cốt lõi nào nhằm hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa các cơ quan quản lý? Luận án đề xuất thiết lập quy chế phối kết hợp chính thức, ràng buộc trách nhiệm cụ thể giữa Bộ Tài chính, UBCKNN và NHNN trong việc thẩm định phương án phát hành, cấp phép chào bán chứng khoán, thanh tra việc sử dụng vốn sau phát hành; đồng thời xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu dùng chung để chia sẻ thông tin giám sát an toàn vốn và các chỉ tiêu an toàn tài chính của NHTMCP.

5. Điều kiện chào bán cổ phiếu ra công chúng của tổ chức phát hành theo Nghị định 58/2012/NĐ-CP được nêu trong luận án gồm những gì? Điều kiện gồm: Vốn điều lệ đã góp tại thời điểm đăng ký chào bán từ 10 tỷ đồng Việt Nam trở lên tính theo giá trị ghi trên sổ kế toán; hoạt động kinh doanh của năm liền trước năm đăng ký chào bán phải có lãi, đồng thời không có lỗ lũy kế tính đến năm đăng ký chào bán; có phương án phát hành và phương án sử dụng vốn thu được từ đợt chào bán được Đại hội đồng cổ đông thông qua.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Thu Hằng là công trình nghiên cứu hệ thống, chuyên sâu về quản lý nhà nước đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán của các NHTMCP Việt Nam dưới góc độ chuyên ngành Quản lý kinh tế. Bằng việc kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng với bộ dữ liệu khảo sát 192 mẫu được xử lý qua phần mềm SPSS 20.0, luận án đã làm rõ cơ sở lý thuyết, phân tích thực trạng giai đoạn 2012–2018, đồng thời định vị chính xác 4 hạn chế và 14 nguyên nhân chi phối công tác quản lý. Hệ thống giải pháp đồng bộ và các kiến nghị phân tầng cho 4 cấp thẩm quyền có giá trị thực tiễn cao, đóng góp thiết thực vào việc hoàn thiện thể chế quản lý thị trường tài chính và nâng cao năng lực an toàn vốn của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án Trong những năm qua, hoạt động HĐV của NHTM, hoạt động của TTCK, các chủ thể tham gia trên TTCK và QLNN về các hoạt động này được nhiều nhà nghiên cứu ở VN quan tâm. Đã có một số công trình nghiên cứu dưới dạng luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ, các đề tài nghiên cứu khoa học cấp bộ (ngành), các sách chuyên khảo, tạp chí trong và ngoài nước đề cập đến dưới những góc độ và phạm vi khác nhau về các nội dung liên quan đến hoạt động HĐV, hoạt động của TTCK và QLNN về các chủ thể tham trên TTCK trên. Các công trình gần nhất liên quan đến đề tài “QLNN đối với hoạt động HĐV qua PHCK của các NHTMCP VN, được trình bày sau đây.

Các nghiên cứu về huy động vốn qua phát hành chứng khoán của doanh nghiệp và ngân hàng thương mại - Luận án tiến sĩ với đề tài “HĐV của các doanh nghiệp trên TTCK ở VN” (2014) của tác giả Nguyễn Hữu Tú. Luận án đã hệ thống hóa những vấn đề cơ bản về HĐV, phương thức HĐV của các doanh nghiệp và làm rõ vai trò của các chủ thể trong quá trình HĐV trên TTCK. Luận án phân tích thực trạng HĐV của các doanh nghiệp qua TTCK. Qua việc phân tích một số kết quả HĐV, một số doanh nghiệp tiêu biểu HĐV trên TTCK từ năm 2000 đến năm 2012.

Luận án đã chỉ ra nguyên nhân của những khó khăn cản trở sự phát triển của hoạt động này, từ đó đưa ra những giải pháp tháo gỡ những khó khăn của các doanh nghiệp trong quá trình HĐV trên TTCK. Luận án tập trung nghiên cứu hoạt động HĐV của các doanh nghiệp niêm yết cổ phiếu và trái phiếu chuyển đổi từ năm 2000 đến năm 2012 và đã thống kê được các ngành kinh tế có doanh nghiệp niêm yết tại các sàn giao dịch CK trong đó có 8 ngân hàng HĐV qua phát hành cổ phiếu và trái phiếu. - Đề tài nghiên cứu khoa học “Tham gia của hệ thống NHTM vào TTCK VN” (2010), ThS. Nguyễn Thị Anh Đào Trường Đại học Kinh tế - Đại học quốc gia Hà Nội.

Đề tài nghiên cứu cơ sở lý luận và thực trạng tham gia của các NHTM vào TTCK luan an 8 VN như tham gia vào hoạt động kinh doanh CK, phát hành và niêm yết CK, đầu tư trên TTCK và tham gia vào các hoạt động khác trên TTCK. Đề tài đã phân tích những ưu thế và bất cập của hệ thống NHTM trên TTCK VN nhằm đề xuất một số giải pháp thúc đẩy sự tham gia của các NHTM vào TTCK VN như: Tiếp tục cải cách kinh tế, tạo điều kiện phát triển và tham gia của NHTM vào TTCK trên mọi lĩnh vực; Hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho sự tham gia của NHTM vào TTCK, đặc biệt là cho hoạt động đầu tư, tham gia góp vốn vào các công ty CK, tham gia phát hành, niêm yết CK, thanh toán giao dịch CK, cho vay đầu tư CK; Tăng cường giám sát và thực thi pháp luật trong quản lý, điều hành TTCK; Tăng quy mô vốn cho các ngân hàng, hoàn thiện và nâng cấp cơ sở hạ tầng công nghệ - kỹ thuật và đội ngũ nhân lực ngân hàng, tạo điều kiện cho các NHTMCP phát hành cổ phiếu, trái phiếu và niêm yết trên TTCK. - Jo-Ann Suchard, Manohar Singh (2006) “The determinants of the hybrid security issuance decision for Australian firms”- (Yếu tố quyết định PHCK đối với các công ty Úc), Pacific-Basin Finance Journal 14. Các tác giả đã chỉ ra rằng thị trường vốn của Úc có những đặc điểm đặc biệt khác với các thị trường khác như thị trường Hoa Kỳ và Châu Âu.

Có một thị trường nợ được nêu ra ở bài viết này, đó là thị trường mà hầu hết các công ty sử dụng nợ ngân hàng, nợ chuyển đổi vì các công ty không thể tự mình HĐV. Các tác giả đã trình bày việc xem xét các yếu tố quyết định sự lựa chọn an toàn cho tổ chức phát hành tại thị trường Úc. Các kết quả hỗ trợ mô hình, đồng thời chịu ảnh hưởng của chi phí khủng hoảng tài chính và thuế. Ngoài ra, kết quả cung cấp hỗ trợ cho các mô hình tài chính tuần tự mà công ty có lợi nhuận cao sử dụng để chuyển đổi nợ và các doanh nghiệp có lợi nhuận thấp sử dụng để bảo đảm và giải quyết vấn đề tài chính tiếp theo.

- Gishan Dissanaike, Jonathan Faasse, Ranadeva Jayasekera (2014), “What do equity issuances signal? A study of equity issuances in the UK before and during the financial crisis” - (Tín hiệu phát hành cổ phiếu là gì? Một nghiên cứu về việc phát hành cổ phiếu ở Anh trước và trong cuộc khủng hoảng tài chính), Journal of International Money and Finance. Các tác giả đã chỉ ra sự gia tăng về vốn theo các phương thức phát hành sẽ ảnh hưởng đến chất lượng của các công ty phát hành và các luan an 9 phương thức phát hành khác nhau có thể gây ra các phản ứng của thị trường khác nhau. Các tác giả đã sử dụng 700 mẫu phiếu điều tra của 377 công ty, tiến hành trên TTCK London để nghiên cứu về tăng vốn thông qua việc phát hành cổ phiếu trong một khoảng thời gian 10 năm (từ năm 2003 đến năm 2012) bao gồm các giai đoạn trước và trong cuộc khủng hoảng tài chính. Qua việc phát phiếu tìm hiểu hoạt động phát hành cổ phiếu của các công ty cho thấy: các hiệu ứng thông tin bất cân xứng của công ty không phải là yếu tố quyết định lợi nhuận công bố trong giai đoạn khủng hoảng, lợi nhuận công bố trong cuộc khủng hoảng đã bị chi phối bởi các điều kiện kinh tế vĩ mô.

Nếu công ty có khả năng di chuyển nhanh hơn để tăng lượng vốn (trong một thị trường bị hạn chế) có thể tạo ra môi trường HĐV khó khăn hơn đối với các công ty khác như là phải chịu các chi phí tăng thêm sau này bởi việc chiết khấu cao hơn. Các nghiên cứu về quản lý nhà nước đối với thị trường chứng khoán và các chủ thể tham gia thị trường chứng khoán - Trong luận án tiến sĩ với đề tài “Giám sát giao dịch CK trên TTCK VN” (2010), tác giả Lê Trung Thành. Luận án đã hệ thống hóa những lý luận về giao dịch CK trên TTCK dựa trên cơ sở nghiên cứu kinh nghiệm của các nước trên Thế giới. Luận án sử dụng phương pháp thống kê và mô hình toán học để phân tích thực trạng, làm rõ bối cảnh giám sát giao dịch CK, kiểm định tính hiệu quả của TTCK VN nhằm đánh giá kết quả đạt được, tìm ra những hạn chế.

Đề xuất các giải pháp tăng cường giám sát giao dịch CK trên TTCK VN. Luận án phân tích thực trạng trong khoảng thời gian TTCK mới hình thành và phát triển, cụ thể là từ năm 2000 đến năm 2008. Đồng thời, luận án mới chỉ đề cập đến việc giám sát các vi phạm tuân thủ quy định của pháp luật về quy trình giao dịch, CBTT, chưa trình bày được quá trình giám sát khi PHCK của các công ty niêm yết trên TTCK VN. - Trong luận án tiến sĩ với đề tài “Vai trò của nhà nước trong phát triển thị trường tài chính ở VN” (2010) của tác giả Bùi Văn Thạch.

Tác giả đã tập trung nghiên cứu kinh nghiệm của các nước Trung Quốc, Nhật Bản và các nước Đông Nam Á trong quản lý, phát triển và hoàn thiện thị trường tài chính qua đó rút ra được 6 bài học kinh nghiệm thành công và 4 bài học kinh nghiệm chưa thành công để VN có thể vận dụng luan an 10 trong chỉ đạo, vận hành thị trường tài chính VN trong thời gian tới. Luận án đánh giá toàn diện trên cả phương diện luật pháp và phương diện QLNN, từ đó rút ra được những thành tựu đạt được và những mặt yếu kém trên thị trường tài chính ở VN từ năm 2004 đến năm 2009. Luận án trên đã tập trung phân tích ưu và khuyết điểm của mô hình tổ chức QLNN, chỉ rõ hệ thống pháp luật có liên quan điều chỉnh pháp luật về CK và TTCK đến năm 2009, tập trung phân tích hoạt động QLNN đối với hoạt động của TTCK, tập trung thông qua các nghiệp vụ QLNN của UBCKNN, trong đó có đề cập đến hoạt động PHCK của các doanh nghiệp. Trên cơ sở quan điểm, phương hướng trong phát triển đồng bộ vững chắc của thị trường tài chính ở VN đến năm 2020, luận án đã đề xuất 3 nhóm giải pháp cơ bản trong việc thiết lập và hoàn thiện môi trường thể chế đảm bảo sự vận hành của thị trường tiền tệ và TTCK trên cơ sở các quan hệ thị trường, đồng thời tăng cường công tác giám sát của nhà nước đối với thị trường tiền tệ và TTCK ở VN.

Luận án đã tập trung nghiên cứu về vai trò của nhà nước trong phát triển TTCK VN, trong đó có đề cập nội dung QLNN đối với CK và PHCK của các công ty mà chưa trình bày cụ thể nội dung này đối với các NHTMCP. Đồng thời, luận án chưa trình bày rõ nội dung QLNN đối với hoạt động HĐV của các các NHTMCP trong thời gian nghiên cứu của luận án. - Trong luận án tiến sĩ với đề tài “QLNN về pháp luật đối với công ty niêm yết trên TTCK VN” (2011) của tác giả Vũ Thị Thúy Ngà. Luận án đã trình bày, nghiên cứu kinh nghiệm QLNN đối với công ty niêm yết trên TTCK ở một số nước trên Thế giới.

Tác giả sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp số liệu trên cơ sở hoạt động thực tiễn của thị trường và kết quả điều tra khảo sát các doanh nghiệp đang niêm yết trên TTCK tại thời điểm tháng 12/2009 đến tháng 01/2010. Thông qua việc đánh giá việc thực hiện các quy định về phát hành, niêm yết, CBTT và quản trị công ty trên TTCK VN trong thời gian qua, luận án đã đề ra các giải pháp và mô hình triển khai hoạt động này nhằm nâng cao hiệu quả và khả năng QLNN về pháp luật đối với các công ty niêm yết trên TTCK giai đoạn năm 2010 đến năm 2020. Luận án chỉ đề cập một cách tổng quát khía cạnh QLNN đối với hoạt động luan an 11 PHCK của các công ty niêm yết trên TTCK nhưng chưa đề cập đến quá trình QLNN đối với hoạt động HĐV của các NHTM. - Bài viết “Một số đề xuất hoàn thiện pháp luật nhằm phát triển bền vững TTCK ở VN” (2012), Tạp chí Khoa học Đại học quốc gia Hà Nội, Luật học số 28.