Luận án tiến sĩ quản lý nhà nước đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán của các ngân hàng thương mại cổ phần việt nam

Luận án tiến sĩ kinh tế phân tích quản lý nhà nước đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán của các ngân hàng thương, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Hằng
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Phương Liên
• Trường học: Trường Đại Học Thương Mại
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Quản Lý Nhà Nước Đối Với Hoạt Động Huy Động Vốn Qua Phát Hành Chứng Khoán Của Các Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Những đóng góp mới của luận án
• Kết cấu luận án
• 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án
• 1.1.1. Các nghiên cứu về huy động vốn qua phát hành chứng khoán của doanh nghiệp và ngân hàng thương mại
• 1.1.2. Các nghiên cứu về quản lý nhà nước đối với thị trường chứng khoán và các chủ thể tham gia thị trường chứng khoán
• 1.1.3. Các nghiên cứu về quản lý nhà nước đối với ngân hàng thương mại
• 1.2. Khoảng trống nghiên cứu và giá trị khoa học, thực tiễn luận án được kế thừa
• 1.2.1. Những giới hạn và khoảng trống nghiên cứu
• 1.2.2. Những giá trị khoa học và thực tiễn luận án được kế thừa
• 1.3. Phương pháp nghiên cứu luận án
• 1.3.1. Phương pháp thu thập thông tin, dữ liệu
• 1.3.2. Phương pháp xử lý thông tin, dữ liệu
• 1.3.3. Tổng hợp các phương pháp và công cụ nghiên cứu
• 1.4. TÓM TẮT CHƯƠNG 1
• 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG HUY ĐỘNG VỐN QUA PHÁT HÀNH CHỨNG KHOÁN CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN
• 2.1. Lý luận chung huy động vốn qua phát hành chứng khoán của ngân hàng thương mại cổ phần
• 2.1.1. Ngân hàng thương mại và các hình thức huy động vốn của ngân hàng thương mại cổ phần
• 2.1.2. Các loại chứng khoán do ngân hàng thương mại cổ phần phát hành
• 2.1.3. Các phương thức phát hành chứng khoán của ngân hàng thương mại cổ phần
• 2.1.4. Ưu thế và bất lợi của việc huy động vốn qua phát hành chứng khoán
• 2.2. Quản lý nhà nước đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán của ngân hàng thương mại cổ phần
• 2.2.1. Khái niệm, mục tiêu, phương pháp và công cụ quản lý nhà nước đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán
• 2.2.2. Nội dung quản lý nhà nước đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán của các ngân hàng thương mại
• 2.3. Tiêu chí đánh giá quản lý nhà nước đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán của các ngân hàng thương mại cổ phần và các nhân tố ảnh hưởng
• 2.3.1. Tiêu chí đánh giá quản lý nhà nước đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán của các ngân hàng thương mại cổ phần
• 2.3.2. Các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý nhà nước đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán của các ngân hàng thương mại cổ phần
• 2.4. Kinh nghiệm quản lý nhà nước đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán của các ngân hàng thương mại cổ phần ở một số nước trên thế giới và bài học rút ra cho Việt Nam
• 2.4.1. Kinh nghiệm quản lý nhà nước đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán của các ngân hàng thương mại cổ phần ở một số nước trên thế giới
• 2.4.2. Bài học về quản lý nhà nước đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán của các ngân hàng thương mại cổ phần rút ra cho Việt Nam
• 2.5. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG HUY ĐỘNG VỐN QUA PHÁT HÀNH CHỨNG KHOÁN CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN VIỆT NAM
• 3.1. Vài nét khái quát về hệ thống ngân hàng thương mại và thực trạng huy động vốn qua phát hành chứng khoán của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 3.1.1. Khái quát về hệ thống các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 3.1.2. Thực trạng huy động vốn qua phát hành chứng khoán của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 3.2. Phân tích thực trạng quản lý nhà nước đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 3.2.1. Thực trạng xây dựng khung pháp lý về quản lý nhà nước đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 3.2.2. Thực trạng mô hình và tổ chức bộ máy quản lý nhà nước đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 3.2.3. Thực trạng triển khai các hoạt động quản lý nhà nước về phát hành chứng khoán của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 3.3. Đánh giá thực trạng quản lý nhà nước đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 3.3.1. Đánh giá thực trạng quản lý nhà nước đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam từ tổng hợp kết quả khảo sát
• 3.3.2. Đánh giá chung về thực trạng quản lý nhà nước đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán của ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 3.4. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4. ĐỊNH HƯỚNG, QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QLNN ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG HUY ĐỘNG VỐN QUA PHÁT HÀNH CHỨNG KHOÁN CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN VIỆT NAM
• 4.1. Định hướng phát triển và quan điểm hoàn thiện quản lý nhà nước đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán của ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 4.1.1. Dự báo bối cảnh kinh tế - xã hội Việt Nam và Thế giới
• 4.1.2. Định hướng phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam
• 4.1.3. Định hướng phát triển của ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 4.1.4. Dự báo nhu cầu huy động qua phát hành chứng khoán của ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 4.1.5. Quan điểm hoàn thiện quản lý nhà nước đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán của ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 4.2. Giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về huy động vốn qua phát hành chứng khoán của ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 4.2.1. Hoàn thiện khung pháp lý về quản lý nhà nước đối với huy động vốn qua phát hành chứng khoán của ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 4.2.2. Hoàn thiện mô hình, cơ cấu tổ chức quản lý nhà nước về huy động vốn qua phát hành chứng khoán của ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 4.2.3. Hoàn thiện các hoạt động quản lý nhà nước về huy động vốn qua phát hành chứng khoán của ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 4.2.4. Tăng cường sự phối kết hợp trong quản lý nhà nước về huy động vốn qua phát hành chứng khoán của ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 4.3. Một số khuyến nghị nhằm hoàn thiện quản lý nhà nước đối với huy động vốn qua phát hành chứng khoán của ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 4.3.1. Đối với Quốc hội, Chính phủ
• 4.3.2. Đối với Bộ Tài chính, Ủy ban chứng khoán nhà nước và các cơ quan ngang bộ
• 4.3.3. Đối với Ngân hàng nhà nước
• 4.3.4. Đối với ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 4.4. TÓM TẮT CHƯƠNG 4
• CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Những đóng góp mới của luận án

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về quản lý nhà nước đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán của các ngân hàng thương mại cổ phần

Hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán là một trong những phương thức quan trọng giúp các ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) tăng cường nguồn lực tài chính. Theo lý thuyết, quản lý nhà nước đối với hoạt động này không chỉ đảm bảo tính minh bạch mà còn tạo ra môi trường cạnh tranh công bằng. Các ngân hàng có thể phát hành nhiều loại chứng khoán, bao gồm cổ phiếu và trái phiếu, nhằm thu hút vốn từ các nhà đầu tư. Việc phát hành này cần tuân thủ các quy định của pháp luật, nhằm bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư và duy trì sự ổn định của thị trường tài chính. Đặc biệt, chiến lược huy động vốn qua phát hành chứng khoán cần được xây dựng dựa trên các tiêu chí đánh giá cụ thể, từ đó giúp các NHTMCP tối ưu hóa hoạt động huy động vốn và giảm thiểu rủi ro.

1.1. Khái niệm và vai trò của huy động vốn qua phát hành chứng khoán

Huy động vốn qua phát hành chứng khoán là quá trình mà các NHTMCP phát hành cổ phiếu hoặc trái phiếu để thu hút vốn từ thị trường. Quá trình này không chỉ giúp ngân hàng tăng cường nguồn vốn mà còn tạo cơ hội cho các nhà đầu tư tham gia vào hoạt động kinh doanh của ngân hàng. Theo Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia, giá trị vốn hóa của thị trường cổ phiếu đã đạt khoảng 75% GDP vào cuối năm 2018, cho thấy tầm quan trọng của hoạt động này trong nền kinh tế. Việc huy động vốn qua phát hành chứng khoán còn giúp các ngân hàng cải thiện khả năng thanh khoản và đáp ứng các yêu cầu về tín dụng ngân hàng.

II. Thực trạng quản lý nhà nước đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam

Thực trạng quản lý nhà nước đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán của các NHTMCP tại Việt Nam hiện nay đang gặp nhiều thách thức. Mặc dù đã có nhiều văn bản pháp lý được ban hành, nhưng tính đồng bộ và hiệu quả của các quy định này vẫn còn hạn chế. Các NHTMCP thường gặp khó khăn trong việc thực hiện các quy định về công bố thông tin và quản lý rủi ro. Hệ thống pháp lý chưa hoàn thiện, dẫn đến việc các ngân hàng không thể tối ưu hóa hoạt động huy động vốn. Đặc biệt, sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý như Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước còn thiếu chặt chẽ, ảnh hưởng đến hiệu quả của hoạt động phát hành chứng khoán.

2.1. Đánh giá thực trạng huy động vốn qua phát hành chứng khoán

Thực trạng huy động vốn qua phát hành chứng khoán của các NHTMCP cho thấy sự gia tăng đáng kể trong giai đoạn 2012-2018. Tuy nhiên, nhiều ngân hàng vẫn chưa khai thác hết tiềm năng của thị trường. Việc phát hành cổ phiếu và trái phiếu chưa đạt được hiệu quả như mong đợi do thiếu sự chuẩn bị kỹ lưỡng và chiến lược rõ ràng. Các ngân hàng cần cải thiện quy trình phát hành và tăng cường quản lý rủi ro để thu hút nhiều nhà đầu tư hơn. Theo thống kê, tỷ lệ phát hành thành công của các NHTMCP vẫn còn thấp, cho thấy cần có những giải pháp mạnh mẽ hơn để cải thiện tình hình này.

III. Định hướng và giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán

Để hoàn thiện quản lý nhà nước đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán, cần có những định hướng rõ ràng và giải pháp cụ thể. Trước hết, cần xây dựng một khung pháp lý đồng bộ và phù hợp với thông lệ quốc tế. Các cơ quan quản lý cần tăng cường công tác thanh tra, giám sát để đảm bảo các NHTMCP thực hiện đúng quy định. Đồng thời, cần nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ quản lý, đảm bảo họ có đủ kiến thức và kỹ năng để thực hiện nhiệm vụ. Việc tăng cường công bố thông tin và minh bạch hóa hoạt động phát hành chứng khoán cũng là một yếu tố quan trọng giúp nâng cao tín dụng ngân hàng và thu hút nhà đầu tư.

3.1. Giải pháp hoàn thiện khung pháp lý

Giải pháp đầu tiên là hoàn thiện khung pháp lý cho hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán. Cần rà soát và sửa đổi các văn bản pháp luật hiện hành để đảm bảo tính đồng bộ và khả thi. Các quy định cần được cụ thể hóa để các NHTMCP có thể dễ dàng thực hiện. Bên cạnh đó, cần có các chính sách khuyến khích các ngân hàng tham gia vào thị trường chứng khoán, từ đó tạo ra một môi trường cạnh tranh lành mạnh. Việc này không chỉ giúp các ngân hàng huy động vốn hiệu quả mà còn góp phần phát triển thị trường tài chính Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu về quản lý nhà nước đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán của các ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) Việt Nam đặt trong bối cảnh tái cấu trúc hệ thống tài chính và nâng cao năng lực an toàn vốn theo chuẩn mực quốc tế Basel II. Ước tính đến ngày 31/12/2018, giá trị vốn hóa riêng thị trường cổ phiếu Việt Nam đã đạt khoảng 75% GDP, khẳng định vị thế của thị trường chứng khoán (TTCK) như một kênh dẫn vốn trung và dài hạn trụ cột của nền kinh tế. Đặc thù của các NHTMCP là định chế tài chính trung gian mang tính hệ thống cao, chịu sự điều chỉnh đồng thời bởi Luật Các tổ chức tín dụng và Luật Chứng khoán. Sự can thiệp, điều tiết của Nhà nước giữ vai trò quyết định trong việc vừa kích thích huy động nguồn lực xã hội, vừa kiểm soát rủi ro thanh khoản và rủi ro lan truyền.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) trọng tâm xuất phát từ việc phần lớn các công trình trước đây chỉ tiếp cận hoạt động phát hành chứng khoán (PHCK) ở các doanh nghiệp phi tài chính thông thường, hoặc nghiên cứu quản lý nhà nước (QLNN) dưới lăng kính luật học và tài chính - ngân hàng thuần túy (Nguyễn Hữu Tú, 2014; Bùi Văn Thạch, 2010; Trịnh Thị Thủy, 2015). Chưa có công trình nào giải quyết toàn diện vấn đề này dưới giác độ chuyên ngành Quản lý kinh tế – tức tiếp cận theo chu trình chức năng quản lý đa chiều gồm: hoạch định chính sách, tổ chức bộ máy, triển khai kiểm tra - giám sát và phối hợp liên ngành (giữa Ngân hàng Nhà nước - NHNN, Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước - UBCKNN).

Luận án xác lập 4 câu hỏi nghiên cứu và 4 giả thuyết nghiên cứu tương ứng:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Những đặc thù cốt lõi nào của NHTMCP chi phối hành vi huy động vốn qua PHCK và quy định cấu trúc quản lý nhà nước tương ứng?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Khung lý thuyết và hệ tiêu chí đánh giá hiệu lực, hiệu quả QLNN đối với hoạt động huy động vốn qua PHCK của NHTMCP được xác lập như thế nào từ giác độ Quản lý kinh tế?
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Thực trạng QLNN đối với hoạt động này tại Việt Nam giai đoạn 2012–2018 bộc lộ những hạn chế, điểm nghẽn và nguyên nhân gốc rễ nào?
• Câu hỏi nghiên cứu 4 (RQ4): Những định hướng, giải pháp và mô hình điều phối liên cơ quan nào cần được thiết lập để tối ưu hóa hiệu quả quản lý trong bối cảnh hội nhập?

Hệ thống giả thuyết nghiên cứu:

• Giả thuyết H1: Áp lực tuân thủ tỷ lệ an toàn vốn (CAR tối thiểu 8%) theo Thông tư 41/2016/TT-NHNN và Basel II thúc đẩy mạnh mẽ nhu cầu phát hành trái phiếu thứ cấp và cổ phiếu tăng vốn cấp 1, cấp 2 của NHTMCP.
• Giả thuyết H2: Sự phân mảnh, thiếu đồng bộ giữa khung pháp lý của Luật Chứng khoán và Luật Các tổ chức tín dụng làm suy giảm hiệu lực QLNN trong giám sát mục đích sử dụng vốn phát hành.
• Giả thuyết H3: Tính độc lập chưa triệt để của cơ quan quản lý chuyên trách (UBCKNN trực thuộc Bộ Tài chính) làm tăng chi phí tuân thủ và kéo dài độ trễ hành chính trong cấp phép phát hành.
• Giả thuyết H4: Cơ chế chia sẻ thông tin bất đối xứng giữa NHNN và UBCKNN là rào cản lớn nhất đối với việc kiểm soát rủi ro sở hữu chéo và thao túng vốn trong phát hành chứng khoán ngân hàng.

Khung lý thuyết của công trình tích hợp Lý thuyết Lợi ích công cộng (Public Interest Theory), Lý thuyết Bất cân xứng thông tin (Information Asymmetry Theory) và Chuẩn mực giám sát an toàn vi mô/vĩ mô Basel. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào toàn bộ các đợt phát hành cổ phiếu và trái phiếu (chào bán ra công chúng và chào bán riêng lẻ) của các NHTMCP Việt Nam niêm yết/đăng ký giao dịch trên HOSE và HNX trong giai đoạn 2012–2018 (mốc thời gian bắt đầu từ khi Nghị định 58/2012/NĐ-CP có hiệu lực thi hành). Ý nghĩa nghiên cứu mang tính tiên phong khi cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện Luật Chứng khoán sửa đổi và tái cấu trúc hệ thống giám sát tài chính quốc gia.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế và trong nước về quản lý phát hành chứng khoán phản ánh sự phát triển qua 3 dòng học thuật chính:

1. Dòng nghiên cứu về quyết định tài trợ và hành vi phát hành chứng khoán: Suchard & Singh (2006) khi nghiên cứu các công cụ tài chính lai (hybrid securities) tại thị trường Úc đã chỉ ra cấu trúc lựa chọn giữa nợ chuyển đổi và cổ phần chịu tác động sâu sắc bởi chi phí kiệt quệ tài chính và rào cản thuế. Dissanaike, Faasse & Jayasekera (2014) khảo sát 700 đợt phát hành của 377 doanh nghiệp niêm yết trên Sàn Giao dịch London (LSE) trong giai đoạn khủng hoảng tài chính (2003–2012), chứng minh rằng trong điều kiện thị trường thắt chặt, tín hiệu phát hành cổ phiếu phản ánh điều kiện kinh tế vĩ mô và năng lực hấp thụ rủi ro nhiều hơn là hiệu ứng bất cân xứng thông tin nội tại của doanh nghiệp.
2. Dòng nghiên cứu về mô hình quản lý và khung khổ pháp lý chứng khoán: Tranh luận học thuật lớn nhất xoay quanh hai trường phái: Cơ chế quản lý theo chất lượng (Merit-based Regulation) và Cơ chế quản lý dựa trên công bố thông tin (Disclosure-based Regulation). Báo cáo của Ngân hàng Thế giới (World Bank, 2006) về kinh nghiệm của Ủy ban Chứng khoán Malaysia (Securities Commission Malaysia) chỉ ra rằng cơ chế thẩm định chất lượng cứng nhắc của CIC (Capital Issues Committee) chỉ phù hợp trong giai đoạn đầu sơ khai khi nhà đầu tư thiếu chuyên nghiệp, và buộc phải chuyển đổi qua 3 giai đoạn (1996, 2000, 2003) sang chế độ dựa trên công bố thông tin hoàn toàn để thúc đẩy phân bổ vốn hiệu quả. Ngược lại, Rafael La Porta, Florencio Lopez-de-Silanes & Andrei Shleifer (2006) trong nghiên cứu kinh điển “What Works in Securities Laws?” tại 49 quốc gia đã chỉ ra: "thị trường tài chính không phát triển thịnh vượng khi để cho tự thị trường thực hiện hoạt động, pháp luật CK quan trọng bởi vì họ tạo điều kiện ký kết hợp đồng tư nhân hơn là cung cấp quy định". La Porta và cộng sự nhấn mạnh vai trò của luật pháp trong việc giải quyết "vấn đề của người ủng hộ" (promoter's problem - Mahoney, 1995), hạn chế rủi ro bán chứng khoán kém chất lượng ra công chúng thông qua quy định trách nhiệm pháp lý nghiêm ngặt và minh bạch thông tin bắt buộc.
3. Dòng nghiên cứu về sự can thiệp của chính phủ và kỷ luật thị trường: Donghua Chen, Yuyan Guan, Gang Zhao & Feifei Wu (2011) trên China Journal of Accounting Research phân tích các hình phạt ngầm (implicit penalties) tại Trung Quốc, chứng minh cơ quan quản lý nhà nước áp đặt tiêu chuẩn khắt khe và kéo dài thời gian thụ lý hồ sơ như một công cụ kỷ luật phi chính thức đối với các tổ chức phát hành và bảo lãnh vi phạm. Trong khi đó, Chang & Shin (2004) tại thị trường Mỹ chỉ ra quá trình rà soát báo cáo đăng ký của SEC tạo ra phản ứng tiêu cực về giá cổ phiếu nếu doanh nghiệp phải chỉnh sửa, bổ sung hồ sơ nhiều lần do che giấu thông tin.

Tại Việt Nam, các tác giả Lê Trung Thành (2010), Bùi Văn Thạch (2010), Vũ Thị Thúy Ngà (2011), Nguyễn Thị Thanh Hiếu (2012) và Bùi Kim Thanh (2015) đã phân tích QLNN đối với TTCK nói chung; Nguyễn Thị Minh Huệ (2010) và Trịnh Thị Thủy (2015) nghiên cứu giám sát hệ thống NHTM của NHNN. Tuy nhiên, các công trình này tồn tại đường biên giới hạn: chưa phân định mối quan hệ tương tác đặc thù khi chủ thể phát hành là NHTMCP – đối tượng chịu sự đan xen giữa mục tiêu tăng trưởng vốn của TTCK và mục tiêu kiểm soát an toàn hệ thống tiền tệ. Luận án định vị chính xác tại điểm giao thoa này, giải quyết xung đột mục tiêu giữa mở rộng cung vốn và siết chặt an toàn vĩ mô.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng và làm phong phú hệ thống lý thuyết quản lý kinh tế và tài chính công thông qua việc kiểm chứng trong bối cảnh nền kinh tế chuyển đổi:

• Phát triển Lý thuyết Lợi ích công cộng (Public Interest Theory - Pigou, 1932; Posner, 1974): Luận án luận giải sự cần thiết tất yếu của việc QLNN đối với việc PHCK của ngân hàng nhằm khắc phục các thất bại thị trường (market failures), ngoại ứng tiêu cực (negative externalities) từ rủi ro sụp đổ ngân hàng và bảo vệ quyền lợi phân tán của hàng triệu người gửi tiền cũng như nhà đầu tư nhỏ lẻ.
• Bổ sung Lý thuyết Bất cân xứng thông tin và Phát tín hiệu (Akerlof, 1970; Spence, 1973; Ross, 1977): Làm rõ cơ chế truyền dẫn thông tin trong phát hành cổ phiếu, trái phiếu ngân hàng. Khi ngân hàng phát hành cổ phiếu tăng vốn cấp 1, thị trường có thể đón nhận tín hiệu trái chiều về rủi ro pha loãng hoặc cam kết tăng trưởng dài hạn; trong khi phát hành trái phiếu thứ cấp (vốn cấp 2) là công cụ tái cấu trúc kỳ hạn nợ nhằm giảm rủi ro thanh khoản.
• Vận dụng Lý thuyết Vấn đề người ủng hộ (Mahoney, 1995): Chỉ ra nguy cơ các cổ đông lớn/người quản lý ngân hàng lợi dụng sự mập mờ trong phát hành riêng lẻ để tăng vốn ảo, sở hữu chéo hoặc chuyển dịch rủi ro sang nhà đầu tư cá nhân thiếu thông tin.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                        MÔ HÌNH KHUNG PHÂN TÍCH QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC                  |
|          ĐỐI VỚI HUY ĐỘNG VỐN QUA PHÁT HÀNH CHỨNG KHOÁN CỦA CÁC NHTMCP            |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
                                          |
                                          v
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                             CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ QUY ĐỊNH                              |
|   - Đặc điểm NHTM (Peter S. Rose, 2001; Luật TCTD 2010)                           |
|   - Chuẩn mực an toàn vốn Basel II (Thông tư 41/2016/TT-NHNN)                     |
|   - Lý thuyết thị trường & Công bố thông tin (La Porta et al., 2006; Mahoney 1995)|
+-----------------------------------------------------------------------------------+
                                          |
                                          v
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                            4 NỘI DUNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC                            |
|  [1] Xây dựng & hoàn thiện thể chế, khung khổ pháp lý                             |
|  [2] Kiện toàn mô hình tổ chức và cơ cấu bộ máy quản lý                           |
|  [3] Triển khai hoạt động: thẩm định, cấp phép, giám sát công bố thông tin, xử lý |
|  [4] Thiết lập cơ chế phối kết hợp liên cơ quan (NHNN - BTC - UBCKNN)             |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
                   |                                              |
                   v                                              v
+------------------------------------+          +-----------------------------------+
|      2 NHÓM TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ      |          |     3 NHÓM YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG       |
|  (1) Mức độ hoàn thiện chính sách  |          |  (1) Yếu tố từ chủ thể quản lý    |
|      (tính tương thích, bao phủ,   |          |      (thủ tục, năng lực cán bộ)   |
|       độ trễ, hiệu lực pháp lý)    |          |  (2) Yếu tố từ NHTMCP             |
|  (2) Hiệu quả vận hành thực tế     |          |      (quản trị, tuân thủ, quy mô) |
|      (chi phí, thời gian xử lý,    |          |  (3) Môi trường quản lý           |
|       mức độ an toàn hệ thống)     |          |      (thể chế, hội nhập, TTCK)    |
+------------------------------------+          +-----------------------------------+
                                          |
                                          v
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                      KẾT QUẢ ĐẦU RA & GIẢI PHÁP ĐỘT PHÁ                           |
|  - Chuyển dịch từ Merit-based sang Disclosure-based regulation                   |
|  - Tăng cường tính độc lập của UBCKNN & Hợp nhất đầu mối giám sát an toàn vi mô   |
|  - Đảm bảo tỷ lệ an toàn vốn thực chất CAR >= 8% gắn với kỷ luật thị trường       |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án được xây dựng dựa trên sự liên kết giữa 4 trụ cột chức năng quản lý, 2 nhóm tiêu chí đánh giá và 3 nhóm nhân tố tác động:

1. Trụ cột 1 - Hoàn thiện thể chế pháp lý: Đánh giá tính đồng bộ giữa Luật Chứng khoán, Luật Doanh nghiệp và Luật Các tổ chức tín dụng; quy định về điều kiện phát hành ra công chúng, chào bán riêng lẻ, phát hành trái phiếu quốc tế.
2. Trụ cột 2 - Cấu trúc bộ máy quản lý: Phân tích mô hình tổ chức của UBCKNN (Vụ Quản lý chào bán chứng khoán, Vụ Giám sát thị trường, Vụ Pháp chế) và các đơn vị trực thuộc NHNN (Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng, Vụ Chính sách tiền tệ).
3. Trụ cột 3 - Thực thi nghiệp vụ quản lý: Đánh giá quy trình thẩm định cấp phép, quản lý tài khoản phong tỏa tiền mua chứng khoán, giám sát sau phát hành và cưỡng chế thực thi.
4. Trụ cột 4 - Cơ chế phối hợp liên ngành: Đánh giá luồng trao đổi thông tin cảnh báo sớm giữa cơ quan quản lý tiền tệ (NHNN) và cơ quan quản lý thị trường vốn (Bộ Tài chính/UBCKNN).

Điều kiện biên (boundary conditions) của khung phân tích áp dụng cho các định chế NHTMCP hoạt động tại Việt Nam, nơi hệ thống tài chính dựa chủ yếu vào ngân hàng (bank-based financial system) và đang trong lộ trình áp dụng chuẩn mực kế toán quốc tế IFRS cũng như Hiệp ước Basel II/III.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án áp dụng thế giới quan thực chứng kết hợp chủ nghĩa hiện thực phê phán (Critical Realism) và phương pháp tiếp cận hỗn hợp (Mixed Methods Research Design) nhằm đảm bảo tính chuẩn xác, khách quan và đa chiều. Việc kết hợp nghiên cứu định tính và định lượng cho phép kiểm chứng chéo các phát hiện thực nghiệm với cơ sở lý thuyết quản lý kinh tế.

Quy mô và thiết kế mẫu khảo sát:

• Đối tượng khảo sát: Gồm 6 nhóm chủ thể có liên quan trực tiếp đến chu trình quản lý và thực thi phát hành chứng khoán: Bộ Tài chính, UBCKNN, NHNN, các NHTMCP, các công ty chứng khoán (CTCK đóng vai trò tư vấn/bảo lãnh phát hành) và các chuyên gia/nhà nghiên cứu kinh tế.
• Quy mô mẫu thực tế: Tổng số phiếu phát ra là 194 phiếu, thu về 192 phiếu hợp lệ (tỷ lệ phản hồi đạt 98,97%, 0 phiếu không hợp lệ).
• Cấu trúc phân bổ mẫu điều tra ($N=192$):
  • Đại diện Bộ Tài chính: 11 phiếu (5,73%)
  • Đại diện UBCKNN: 34 phiếu (17,71%) – gồm Vụ Quản lý chào bán chứng khoán (21 phiếu), Vụ Giám sát TTCK (7 phiếu), Vụ Pháp chế (6 phiếu)
  • Đại diện Ngân hàng Nhà nước: 13 phiếu (6,77%)
  • Đại diện các NHTMCP: 64 phiếu (33,33%)
  • Đại diện các Công ty chứng khoán: 45 phiếu (23,44%)
  • Các nhà khoa học, chuyên gia tài chính: 25 phiếu (13,02%)

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập dữ liệu sơ cấp và thứ cấp được thiết kế chặt chẽ qua 4 bước:

1. Phỏng vấn sâu chuyên gia ($N=5$): Tiến hành phỏng vấn bán cấu trúc 5 cán bộ quản lý cấp cao am hiểu chuyên sâu: 2 cán bộ phụ trách nguồn vốn/phát hành tại NHTMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank) và NHTMCP Sài Gòn Thương Tín (Sacombank); 2 cán bộ quản lý tại Vụ Quản lý chào bán chứng khoán – UBCKNN; 1 cán bộ quản lý tại Vụ Chính sách tiền tệ – NHNN.
2. Thiết kế và thử nghiệm bảng hỏi: Thang đo Likert 5 mức độ (từ 1: Hoàn toàn không đồng ý / Kém nhất đến 5: Hoàn toàn đồng ý / Tốt nhất) được xây dựng, gửi xin ý kiến thẩm định chuyên môn tại Vụ Quản lý chào bán chứng khoán nhằm tinh chỉnh độ rõ ràng của các biến quan sát trước khi phát hành diện rộng.
3. Thu thập dữ liệu đa kênh: Kết hợp phát phiếu giấy trực tiếp (45 phiếu) và khảo sát trực tuyến qua phần mềm chuyên dụng (147 phiếu) có kiểm soát tự động tính hợp lệ của trường dữ liệu.
4. Tam giác đạc dữ liệu (Data Triangulation): Đối chiếu dữ liệu sơ cấp khảo sát từ 192 đối tượng với cơ sở dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2012–2018 trích xuất từ UBCKNN, NHNN, Báo cáo tài chính kiểm toán của các NHTMCP niêm yết trên HOSE và HNX, Niên giám Thống kê và Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia.

Data và phân tích

Dữ liệu sơ cấp được mã hóa và xử lý bằng phần mềm SPSS 20.0. Các chỉ số thống kê mô tả (Descriptive Statistics), giá trị trung bình (Mean), độ lệch chuẩn (Standard Deviation) và xếp hạng thứ bậc (Ranking) được tính toán để lượng hóa thực trạng và các nhóm nguyên nhân ảnh hưởng:

• Kiểm định độ tin cậy thang đo: Các nhóm biến quan sát về mức độ hoàn thiện chính sách, bộ máy tổ chức, năng lực thực thi và phối hợp liên ngành đều đạt độ tin cậy cao (hệ số Cronbach's Alpha $\ge 0,82$).
• Phân tích so sánh chéo: So sánh nhận định giữa nhóm chủ thể quản lý (Bộ Tài chính, UBCKNN, NHNN) và nhóm chủ thể bị quản lý (NHTMCP, CTCK) để phát hiện các khoảng vênh (perceptual gaps) trong đánh giá thủ tục hành chính và tính nghiêm minh của pháp luật.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Kết quả nghiên cứu thực nghiệm và dữ liệu thống kê từ luận án làm sáng tỏ 4 phát hiện bước ngoặt:

1. Xác định và xếp hạng 4 điểm nghẽn lớn nhất trong QLNN về PHCK của NHTMCP:

   • Hạn chế 1 (Xếp hạng 1): Khung khổ pháp lý chưa đồng bộ và có độ trễ lớn. Tồn tại sự chồng chéo giữa Luật Chứng khoán 2006 (sửa đổi 2010), Luật Các tổ chức tín dụng 2010 và Nghị định 58/2012/NĐ-CP. Quy định điều kiện chào bán riêng lẻ và tiêu chuẩn nhà đầu tư chuyên nghiệp chưa đủ chặt chẽ, tạo kẽ hở cho các đợt phát hành trái phiếu riêng lẻ quy mô lớn nhưng thiếu xếp hạng tín nhiệm.
   • Hạn chế 2 (Xếp hạng 2): Mô hình tổ chức và cơ cấu bộ máy quản lý chưa đảm bảo tính độc lập. UBCKNN trực thuộc Bộ Tài chính khiến quy trình phê duyệt hồ sơ chào bán phải qua nhiều tầng nấc trung gian, làm kéo dài thời gian xử lý thủ tục hành chính.
   • Hạn chế 3 (Xếp hạng 3): Hoạt động thanh tra, giám sát và hậu kiểm còn mang tính hình thức. Cơ chế giám sát mục đích sử dụng vốn sau phát hành của các NHTMCP chưa hiệu quả; tình trạng chậm công bố thông tin hoặc công bố thông tin không đầy đủ về phương án giải ngân chưa được xử lý nghiêm khắc.
   • Hạn chế 4 (Xếp hạng 4): Sự phối hợp giữa NHNN và UBCKNN còn rời rạc. Thiếu cơ sở dữ liệu dùng chung theo thời gian thực về sở hữu cổ phần, tỷ lệ an toàn vốn và các khoản đầu tư trái phiếu chéo giữa các tổ chức tín dụng.

2. Lượng hóa và phân loại 14 nguyên nhân gốc rễ thuộc 3 nhóm nhân tố tác động:

   • Nhóm nguyên nhân từ chủ thể quản lý (Mức độ tác động cao nhất): Thủ tục hành chính rườm rà; năng lực và tính chuyên nghiệp của đội ngũ cán bộ thẩm định còn hạn chế; đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm giải trình chưa cao; cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin phục vụ giám sát điện tử chưa đáp ứng yêu cầu.
   • Nhóm nguyên nhân từ chủ thể bị quản lý (NHTMCP): Ý thức tuân thủ pháp luật chưa cao; năng trị quản trị rủi ro và tính minh bạch thông tin tài chính còn yếu; áp lực chạy đua tăng vốn điều lệ để đạt chuẩn Basel II dẫn đến hành vi "lách luật" qua phát hành trái phiếu nội bộ.
   • Nhóm nguyên nhân từ môi trường quản lý: Thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN đang trong quá trình hoàn thiện; thị trường chứng khoán sơ cấp thiếu vắng các tổ chức định mức tín nhiệm độc lập; áp lực hội nhập quốc tế đòi hỏi đáp ứng chuẩn mực cao trong khi năng lực nội tại của hệ thống ngân hàng còn phân hóa sâu sắc.

3. Thực trạng bất đối xứng trong cơ cấu chứng khoán phát hành (Giai đoạn 2012–2018): Dữ liệu thống kê giai đoạn 2012–2018 chỉ ra xu hướng lệch pha rõ nét: trong khi phát hành cổ phiếu tăng vốn chủ sở hữu gặp nhiều rào cản do điều kiện thị trường và trần sở hữu khối ngoại (room 30%), các NHTMCP ồ ạt chuyển hướng sang phát hành trái phiếu doanh nghiệp (chủ yếu là kỳ hạn 2–5 năm) để tăng vốn cấp 2. Tuy nhiên, phần lớn lượng trái phiếu này được mua chéo bởi các tổ chức tín dụng và công ty chứng khoán khác, không làm gia tăng nguồn vốn thực chất cho toàn hệ thống mà làm tăng rủi ro liên thông tài chính.

4. Nghịch lý tính toán tỷ lệ an toàn vốn (CAR): Mặc dù các NHTMCP đều báo cáo tỷ lệ an toàn vốn trên 8% theo quy định cũ, nhưng khi áp dụng phương pháp đo lường rủi ro nghiêm ngặt theo chuẩn Basel II (Thông tư 41/2016/TT-NHNN), hệ số CAR thực tế của nhiều ngân hàng sụt giảm mạnh, tạo áp lực sống còn lên công tác quản lý phát hành tăng vốn.

Implications đa chiều

• Hàm ý lý thuyết: Khẳng định sự cần thiết phải chuyển dịch mô hình quản lý từ Thẩm định chất lượng (Merit-based) sang Quản lý dựa trên công bố thông tin đầy đủ (Disclosure-based) theo thông lệ quốc tế (tương đồng với bài học chuyển đổi của Malaysia và khuyến nghị từ nghiên cứu của La Porta et al., 2006).
• Hàm ý chính sách và thực thi:
  • Hoàn thiện khung pháp lý: Đề xuất sửa đổi Luật Chứng khoán và Luật Các tổ chức tín dụng theo hướng quy định rõ ràng tiêu chí phát hành riêng lẻ, bắt buộc xếp hạng tín nhiệm đối với trái phiếu ngân hàng phát hành ra công chúng, và siết chặt chế tài xử phạt vi phạm công bố thông tin.
  • Cải tổ bộ máy: Nâng cao vị thế và thẩm quyền độc lập của UBCKNN; kiện toàn Vụ Quản lý chào bán chứng khoán theo hướng chuyên môn hóa theo ngành định chế tài chính.
  • Tăng cường cơ chế điều phối: Thiết lập Hội đồng Giám sát An toàn Tài chính Quốc gia liên ngành giữa NHNN, Bộ Tài chính và Bộ Kế hoạch & Đầu tư, vận hành hệ thống giám sát dữ liệu lớn (Big Data) để phát hiện sớm các giao dịch vốn chéo bất thường.

Limitations và Future Research

Mặc dù đạt được nhiều đóng góp khoa học đột phá, luận án thẳng thắn thừa nhận các giới hạn nghiên cứu:

1. Giới hạn về không gian mẫu: Phạm vi khảo sát tập trung chủ yếu vào các NHTMCP niêm yết/đăng ký giao dịch trên HOSE và HNX; chưa mở rộng khảo sát sâu đối với các ngân hàng thương mại quy mô nhỏ chưa niêm yết hoặc ngân hàng 100% vốn nước ngoài tại Việt Nam.
2. Giới hạn về khung thời gian dữ liệu: Chuỗi số liệu phân tích dừng ở giai đoạn 2012–2018, chưa phản ánh đầy đủ các tác động biến động vĩ mô phức tạp giai đoạn đại dịch COVID-19 và chu kỳ biến động lãi suất toàn cầu sau năm 2020.
3. Giới hạn về kỹ thuật định lượng: Luận án sử dụng chủ yếu phương pháp thống kê mô tả, phân tích tần số và so sánh giá trị trung bình trên SPSS 20.0; chưa áp dụng các mô hình cấu trúc tuyến tính nâng cao như SEM-PLS hoặc mô hình kinh tế lượng chuỗi thời gian để đo lường định lượng mức độ tác động biên của từng chính sách quản lý đến chi phí vốn của ngân hàng.

Định hướng nghiên cứu tiếp nối:

• Nghiên cứu mô hình giám sát tích hợp quản lý an toàn vi mô (Microprudential) và an toàn vĩ mô (Macroprudential) đối với các công cụ vốn cấp 1 và cấp 2 theo chuẩn Basel III tại thị trường mới nổi.
• Ứng dụng công nghệ RegTech (Regulatory Technology) và SupTech (Supervisory Technology) trong tự động hóa giám sát công bố thông tin phát hành chứng khoán ngân hàng.
• Đánh giá tác động của xếp hạng tín nhiệm bắt buộc đối với thanh khoản và định giá trái phiếu NHTMCP trên thị trường thứ cấp.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Luận án là tài liệu tham khảo nền tảng trong chuyên ngành Quản lý kinh tế và Tài chính - Ngân hàng tại Việt Nam; cung cấp hệ thống thang đo chuẩn hóa về hiệu lực quản lý nhà nước đối với các định chế tài chính đặc thù, ước tính có tiềm năng trích dẫn cao trong các nghiên cứu chính sách tài chính công.
• Tác động tới ngành ngân hàng và thị trường vốn: Định hướng cho các NHTMCP xây dựng lộ trình tăng vốn minh bạch, chuyên nghiệp hóa hoạt động quan hệ nhà đầu tư (IR), đáp ứng tiêu chuẩn quản trị công ty theo thông lệ OECD.
• Tác động chính sách: Cung cấp cơ sở thực tiễn trực tiếp phục vụ quá trình soạn thảo, ban hành Luật Chứng khoán năm 2019, Nghị định 153/2020/NĐ-CP, Nghị định 155/2020/NĐ-CP và Đề án cơ cấu lại thị trường chứng khoán và thị trường bảo hiểm đến năm 2020, định hướng đến năm 2025 của Thủ tướng Chính phủ.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và học giả: Khai thác khung lý thuyết tiếp cận theo chức năng quản lý kinh tế, bộ bảng hỏi khảo sát chuẩn hóa ($N=192$) và hệ thống y văn chuyên sâu về quản lý tài chính.
• Cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Tài chính, UBCKNN, NHNN): Tiếp nhận hệ thống giải pháp 4 nhóm đồng bộ để tái cấu trúc quy trình cấp phép, nâng cao năng lực giám sát và xây dựng quy chế phối hợp liên ngành hiệu quả.
• Hội đồng quản trị và Ban điều hành các NHTMCP: Nắm vững các tiêu chí đánh giá của cơ quan quản lý, từ đó tối ưu hóa cấu trúc vốn (vốn tự có, nợ thứ cấp), giảm thiểu rủi ro pháp lý và chi phí phát hành.
• Nhà đầu tư cá nhân và tổ chức: Hưởng lợi từ một môi trường thông tin minh bạch, công bằng, giảm thiểu rủi ro bất cân xứng thông tin và bảo vệ quyền lợi hợp pháp khi tham gia đầu tư chứng khoán ngành ngân hàng.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Luận án đã mở rộng thành công Lý thuyết Quản lý kinh tế vào một lĩnh vực chuyên ngành hẹp: quản lý nhà nước đối với định chế ngân hàng phát hành chứng khoán. Luận án đã giải quyết thấu đáo xung đột mục tiêu giữa chính sách tiền tệ (kiểm soát an toàn vĩ mô của NHNN) và chính sách phát triển thị trường vốn (thúc đẩy huy động vốn của Bộ Tài chính/UBCKNN).

2. Đổi mới phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây thể hiện ở điểm nào? So với các nghiên cứu đơn lẻ của Nguyễn Hữu Tú (2014) hay Trịnh Thị Thủy (2015), luận án thiết kế quy trình tam giác đạc dữ liệu chặt chẽ: kết hợp khảo sát định lượng diện rộng 192 chuyên gia/cán bộ quản lý đại diện cho 6 nhóm chủ thể liên quan với phỏng vấn sâu 5 cán bộ chủ chốt tại NHNN, UBCKNN và NHTMCP lớn, xử lý đồng bộ trên SPSS 20.0.

3. Phát hiện thực nghiệm gây bất ngờ nhất được hỗ trợ bởi dữ liệu là gì? Phát hiện về nguyên nhân hạn chế lớn nhất trong QLNN không nằm ở nhận thức của đối tượng bị quản lý (NHTMCP) mà xuất phát chính từ thủ tục hành chính và sự thiếu hụt quy chế phối hợp chia sẻ dữ liệu liên ngành giữa NHNN và UBCKNN, dẫn đến tình trạng các ngân hàng phát hành trái phiếu chéo lẫn nhau để "làm đẹp" hệ số an toàn vốn danh nghĩa mà cơ quan quản lý không kịp thời phát hiện.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lập nghiên cứu (Replication Protocol) không? Có. Toàn bộ mẫu phiếu điều tra xã hội học (Phụ lục 1), danh mục câu hỏi phỏng vấn sâu chuyên gia (Phụ lục 10), quy trình làm sạch dữ liệu và phương pháp xử lý thống kê trên SPSS 20.0 đều được trình bày minh bạch, cho phép các nhà nghiên cứu độc lập tái lập và kiểm chứng tại các giai đoạn thị trường khác.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo như thế nào? Trọng tâm nghiên cứu tương lai hướng tới: (1) Mô hình hóa tác động của chuẩn mực Basel III và IFRS 9 đến chiến lược phát hành công cụ nợ lai của hệ thống NHTM; (2) Thiết lập khung pháp lý thử nghiệm (Sandbox) cho phát hành chứng khoán số hóa (Tokenized Securities) trong lĩnh vực ngân hàng; (3) Nghiên cứu cơ chế điều hành an toàn vĩ mô thích ứng với rủi ro biến đổi khí hậu (ESG Bonds).

Kết luận

1. Xác lập thành công hệ thống cơ sở lý luận toàn diện về quản lý nhà nước đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành chứng khoán của NHTMCP dưới lăng kính chuyên ngành Quản lý kinh tế.
2. Cụ thể hóa bộ tiêu chí đánh giá hiệu lực QLNN gồm 2 nhóm tiêu chí chất lượng chính sách và hiệu quả thực thi, gắn liền với 3 nhóm nhân tố ảnh hưởng trực tiếp từ chủ thể quản lý, chủ thể bị quản lý và môi trường thể chế.
3. Đánh giá khách quan, toàn diện thực trạng huy động vốn qua cổ phiếu và trái phiếu của hệ thống NHTMCP Việt Nam giai đoạn 2012–2018; chỉ rõ 4 hạn chế cốt tử và 14 nguyên nhân gốc rễ bằng bằng chứng định lượng ($N=192$).
4. Khẳng định tính tất yếu của việc chuyển đổi mô hình quản lý từ cơ chế xét duyệt theo chất lượng (Merit-based) sang cơ chế quản lý dựa trên công bố thông tin minh bạch toàn diện (Disclosure-based) phù hợp thông lệ quốc tế.
5. Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đột phá: hoàn thiện thể chế pháp luật đồng bộ, tái cơ cấu bộ máy quản lý đảm bảo tính độc lập của UBCKNN, đổi mới phương thức thanh tra giám sát sau phát hành, và thiết lập cơ chế điều phối liên ngành NHNN - Bộ Tài chính.
6. Mở ra 3 hướng nghiên cứu học thuật mới về quản trị rủi ro hệ thống, chuẩn mực an toàn vốn Basel III và chuyển đổi số trong giám sát tài chính ngân hàng tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án Trong những năm qua, hoạt động HĐV của NHTM, hoạt động của TTCK, các chủ thể tham gia trên TTCK và QLNN về các hoạt động này được nhiều nhà nghiên cứu ở VN quan tâm. Đã có một số công trình nghiên cứu dưới dạng luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ, các đề tài nghiên cứu khoa học cấp bộ (ngành), các sách chuyên khảo, tạp chí trong và ngoài nước đề cập đến dưới những góc độ và phạm vi khác nhau về các nội dung liên quan đến hoạt động HĐV, hoạt động của TTCK và QLNN về các chủ thể tham trên TTCK trên. Các công trình gần nhất liên quan đến đề tài “QLNN đối với hoạt động HĐV qua PHCK của các NHTMCP VN, được trình bày sau đây.

Các nghiên cứu về huy động vốn qua phát hành chứng khoán của doanh nghiệp và ngân hàng thương mại - Luận án tiến sĩ với đề tài “HĐV của các doanh nghiệp trên TTCK ở VN” (2014) của tác giả Nguyễn Hữu Tú. Luận án đã hệ thống hóa những vấn đề cơ bản về HĐV, phương thức HĐV của các doanh nghiệp và làm rõ vai trò của các chủ thể trong quá trình HĐV trên TTCK. Luận án phân tích thực trạng HĐV của các doanh nghiệp qua TTCK. Qua việc phân tích một số kết quả HĐV, một số doanh nghiệp tiêu biểu HĐV trên TTCK từ năm 2000 đến năm 2012.

Luận án đã chỉ ra nguyên nhân của những khó khăn cản trở sự phát triển của hoạt động này, từ đó đưa ra những giải pháp tháo gỡ những khó khăn của các doanh nghiệp trong quá trình HĐV trên TTCK. Luận án tập trung nghiên cứu hoạt động HĐV của các doanh nghiệp niêm yết cổ phiếu và trái phiếu chuyển đổi từ năm 2000 đến năm 2012 và đã thống kê được các ngành kinh tế có doanh nghiệp niêm yết tại các sàn giao dịch CK trong đó có 8 ngân hàng HĐV qua phát hành cổ phiếu và trái phiếu. - Đề tài nghiên cứu khoa học “Tham gia của hệ thống NHTM vào TTCK VN” (2010), ThS. Nguyễn Thị Anh Đào Trường Đại học Kinh tế - Đại học quốc gia Hà Nội.

Đề tài nghiên cứu cơ sở lý luận và thực trạng tham gia của các NHTM vào TTCK luan an 8 VN như tham gia vào hoạt động kinh doanh CK, phát hành và niêm yết CK, đầu tư trên TTCK và tham gia vào các hoạt động khác trên TTCK. Đề tài đã phân tích những ưu thế và bất cập của hệ thống NHTM trên TTCK VN nhằm đề xuất một số giải pháp thúc đẩy sự tham gia của các NHTM vào TTCK VN như: Tiếp tục cải cách kinh tế, tạo điều kiện phát triển và tham gia của NHTM vào TTCK trên mọi lĩnh vực; Hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho sự tham gia của NHTM vào TTCK, đặc biệt là cho hoạt động đầu tư, tham gia góp vốn vào các công ty CK, tham gia phát hành, niêm yết CK, thanh toán giao dịch CK, cho vay đầu tư CK; Tăng cường giám sát và thực thi pháp luật trong quản lý, điều hành TTCK; Tăng quy mô vốn cho các ngân hàng, hoàn thiện và nâng cấp cơ sở hạ tầng công nghệ - kỹ thuật và đội ngũ nhân lực ngân hàng, tạo điều kiện cho các NHTMCP phát hành cổ phiếu, trái phiếu và niêm yết trên TTCK. - Jo-Ann Suchard, Manohar Singh (2006) “The determinants of the hybrid security issuance decision for Australian firms”- (Yếu tố quyết định PHCK đối với các công ty Úc), Pacific-Basin Finance Journal 14. Các tác giả đã chỉ ra rằng thị trường vốn của Úc có những đặc điểm đặc biệt khác với các thị trường khác như thị trường Hoa Kỳ và Châu Âu.

Có một thị trường nợ được nêu ra ở bài viết này, đó là thị trường mà hầu hết các công ty sử dụng nợ ngân hàng, nợ chuyển đổi vì các công ty không thể tự mình HĐV. Các tác giả đã trình bày việc xem xét các yếu tố quyết định sự lựa chọn an toàn cho tổ chức phát hành tại thị trường Úc. Các kết quả hỗ trợ mô hình, đồng thời chịu ảnh hưởng của chi phí khủng hoảng tài chính và thuế. Ngoài ra, kết quả cung cấp hỗ trợ cho các mô hình tài chính tuần tự mà công ty có lợi nhuận cao sử dụng để chuyển đổi nợ và các doanh nghiệp có lợi nhuận thấp sử dụng để bảo đảm và giải quyết vấn đề tài chính tiếp theo.

- Gishan Dissanaike, Jonathan Faasse, Ranadeva Jayasekera (2014), “What do equity issuances signal? A study of equity issuances in the UK before and during the financial crisis” - (Tín hiệu phát hành cổ phiếu là gì? Một nghiên cứu về việc phát hành cổ phiếu ở Anh trước và trong cuộc khủng hoảng tài chính), Journal of International Money and Finance. Các tác giả đã chỉ ra sự gia tăng về vốn theo các phương thức phát hành sẽ ảnh hưởng đến chất lượng của các công ty phát hành và các luan an 9 phương thức phát hành khác nhau có thể gây ra các phản ứng của thị trường khác nhau. Các tác giả đã sử dụng 700 mẫu phiếu điều tra của 377 công ty, tiến hành trên TTCK London để nghiên cứu về tăng vốn thông qua việc phát hành cổ phiếu trong một khoảng thời gian 10 năm (từ năm 2003 đến năm 2012) bao gồm các giai đoạn trước và trong cuộc khủng hoảng tài chính. Qua việc phát phiếu tìm hiểu hoạt động phát hành cổ phiếu của các công ty cho thấy: các hiệu ứng thông tin bất cân xứng của công ty không phải là yếu tố quyết định lợi nhuận công bố trong giai đoạn khủng hoảng, lợi nhuận công bố trong cuộc khủng hoảng đã bị chi phối bởi các điều kiện kinh tế vĩ mô.

Nếu công ty có khả năng di chuyển nhanh hơn để tăng lượng vốn (trong một thị trường bị hạn chế) có thể tạo ra môi trường HĐV khó khăn hơn đối với các công ty khác như là phải chịu các chi phí tăng thêm sau này bởi việc chiết khấu cao hơn. Các nghiên cứu về quản lý nhà nước đối với thị trường chứng khoán và các chủ thể tham gia thị trường chứng khoán - Trong luận án tiến sĩ với đề tài “Giám sát giao dịch CK trên TTCK VN” (2010), tác giả Lê Trung Thành. Luận án đã hệ thống hóa những lý luận về giao dịch CK trên TTCK dựa trên cơ sở nghiên cứu kinh nghiệm của các nước trên Thế giới. Luận án sử dụng phương pháp thống kê và mô hình toán học để phân tích thực trạng, làm rõ bối cảnh giám sát giao dịch CK, kiểm định tính hiệu quả của TTCK VN nhằm đánh giá kết quả đạt được, tìm ra những hạn chế.

Đề xuất các giải pháp tăng cường giám sát giao dịch CK trên TTCK VN. Luận án phân tích thực trạng trong khoảng thời gian TTCK mới hình thành và phát triển, cụ thể là từ năm 2000 đến năm 2008. Đồng thời, luận án mới chỉ đề cập đến việc giám sát các vi phạm tuân thủ quy định của pháp luật về quy trình giao dịch, CBTT, chưa trình bày được quá trình giám sát khi PHCK của các công ty niêm yết trên TTCK VN. - Trong luận án tiến sĩ với đề tài “Vai trò của nhà nước trong phát triển thị trường tài chính ở VN” (2010) của tác giả Bùi Văn Thạch.

Tác giả đã tập trung nghiên cứu kinh nghiệm của các nước Trung Quốc, Nhật Bản và các nước Đông Nam Á trong quản lý, phát triển và hoàn thiện thị trường tài chính qua đó rút ra được 6 bài học kinh nghiệm thành công và 4 bài học kinh nghiệm chưa thành công để VN có thể vận dụng luan an 10 trong chỉ đạo, vận hành thị trường tài chính VN trong thời gian tới. Luận án đánh giá toàn diện trên cả phương diện luật pháp và phương diện QLNN, từ đó rút ra được những thành tựu đạt được và những mặt yếu kém trên thị trường tài chính ở VN từ năm 2004 đến năm 2009. Luận án trên đã tập trung phân tích ưu và khuyết điểm của mô hình tổ chức QLNN, chỉ rõ hệ thống pháp luật có liên quan điều chỉnh pháp luật về CK và TTCK đến năm 2009, tập trung phân tích hoạt động QLNN đối với hoạt động của TTCK, tập trung thông qua các nghiệp vụ QLNN của UBCKNN, trong đó có đề cập đến hoạt động PHCK của các doanh nghiệp. Trên cơ sở quan điểm, phương hướng trong phát triển đồng bộ vững chắc của thị trường tài chính ở VN đến năm 2020, luận án đã đề xuất 3 nhóm giải pháp cơ bản trong việc thiết lập và hoàn thiện môi trường thể chế đảm bảo sự vận hành của thị trường tiền tệ và TTCK trên cơ sở các quan hệ thị trường, đồng thời tăng cường công tác giám sát của nhà nước đối với thị trường tiền tệ và TTCK ở VN.

Luận án đã tập trung nghiên cứu về vai trò của nhà nước trong phát triển TTCK VN, trong đó có đề cập nội dung QLNN đối với CK và PHCK của các công ty mà chưa trình bày cụ thể nội dung này đối với các NHTMCP. Đồng thời, luận án chưa trình bày rõ nội dung QLNN đối với hoạt động HĐV của các các NHTMCP trong thời gian nghiên cứu của luận án. - Trong luận án tiến sĩ với đề tài “QLNN về pháp luật đối với công ty niêm yết trên TTCK VN” (2011) của tác giả Vũ Thị Thúy Ngà. Luận án đã trình bày, nghiên cứu kinh nghiệm QLNN đối với công ty niêm yết trên TTCK ở một số nước trên Thế giới.

Tác giả sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp số liệu trên cơ sở hoạt động thực tiễn của thị trường và kết quả điều tra khảo sát các doanh nghiệp đang niêm yết trên TTCK tại thời điểm tháng 12/2009 đến tháng 01/2010. Thông qua việc đánh giá việc thực hiện các quy định về phát hành, niêm yết, CBTT và quản trị công ty trên TTCK VN trong thời gian qua, luận án đã đề ra các giải pháp và mô hình triển khai hoạt động này nhằm nâng cao hiệu quả và khả năng QLNN về pháp luật đối với các công ty niêm yết trên TTCK giai đoạn năm 2010 đến năm 2020. Luận án chỉ đề cập một cách tổng quát khía cạnh QLNN đối với hoạt động luan an 11 PHCK của các công ty niêm yết trên TTCK nhưng chưa đề cập đến quá trình QLNN đối với hoạt động HĐV của các NHTM. - Bài viết “Một số đề xuất hoàn thiện pháp luật nhằm phát triển bền vững TTCK ở VN” (2012), Tạp chí Khoa học Đại học quốc gia Hà Nội, Luật học số 28.