Quản lý hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường ở các trường mầm non huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên theo tiếp cận cùng tham gia

Luận văn quản lý xây dựng văn hóa nhà trường mầm non ở huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên

• Tác giả: Nguyễn Thị Hợp
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Vũ Bích Hiền
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Quản lý hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường ở các trường mầm non huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên theo tiếp cận cùng tham gia
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan văn hóa nhà trường mầm non tại Phú Bình Thái Nguyên

Văn hóa nhà trường mầm non là nền tảng cốt lõi định hình nhân cách và môi trường học tập ban đầu của trẻ. Tại huyện Phú Bình, việc phát triển văn hóa học đường gắn liền với nhiệm vụ nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện. Môi trường mầm non đặc thù yêu cầu sự an toàn tuyệt đối về thể chất lẫn tinh thần. Quản lý văn hóa tổ chức không chỉ dừng lại ở các quy chế hành chính. Công tác này đòi hỏi sự thấu hiểu tâm lý lứa tuổi và chuẩn mực nghề nghiệp sư phạm. Mô hình quản lý tiếp cận cùng tham gia mở ra phương thức tương tác tích cực giữa các lực lượng giáo dục. Cán bộ quản lý đóng vai trò dẫn dắt và truyền cảm hứng. Giáo viên là lực lượng nòng cốt thực thi các giá trị chuẩn mực mỗi ngày. Cha mẹ học sinh cùng các tổ chức xã hội là đối tác đồng hành thiết yếu. Sự đồng thuận tạo ra sức mạnh tổng hợp bền vững. Nhờ đó, môi trường học tập trở nên thân thiện, giàu tính nhân văn và đậm đà bản sắc địa phương.

1.1. Khái niệm và cấu trúc văn hóa học đường

Văn hóa nhà trường mầm non bao gồm các giá trị vật chất và tinh thần được cộng đồng sư phạm chia sẻ. Cấu trúc văn hóa học đường chia thành nhiều tầng bậc rõ rệt. Tầng bề mặt thể hiện qua cảnh quan lớp học, đồ chơi và biểu tượng trường lớp. Tầng trung gian gồm các quy tắc ứng xử, nền nếp sinh hoạt và các lễ hội truyền thống. Tầng sâu nhất là niềm tin, triết lý chăm sóc và tình yêu thương con trẻ. Nhà quản lý cần tác động đồng bộ lên mọi tầng văn hóa này. Mọi hành vi ứng xử của cô giáo đều là bài học trực quan cho trẻ noi theo. Xây dựng môi trường sư phạm tích cực giúp nuôi dưỡng tâm hồn trẻ thơ ngay từ những năm tháng đầu đời.

1.2. Ý nghĩa của mô hình tiếp cận cùng tham gia

Tiếp cận cùng tham gia là triết lý quản lý hiện đại mang tính dân chủ cao. Phương pháp này trao quyền cho giáo viên, nhân viên và các bậc cha mẹ trong việc xây dựng mục tiêu chung. Mọi thành viên đều được lắng nghe ý kiến và tham gia đóng góp giải pháp cụ thể. Sự gắn kết tập thể giúp xóa bỏ khoảng cách quyền lực trong tổ chức giáo dục. Mọi quyết định đều nhận được sự ủng hộ rộng rãi trước khi triển khai. Nhờ đó, tinh thần trách nhiệm của từng cá nhân được nâng cao rõ rệt. Nhà trường không còn là ốc đảo tách biệt với đời sống xã hội địa phương. Sự tham gia tích cực từ cộng đồng biến nhà trường thành mái nhà chung hạnh phúc của trẻ nhỏ.

II. Thực trạng văn hóa nhà trường mầm non tại Phú Bình Thái Nguyên

Phú Bình là huyện thuần nông đang trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế tại tỉnh Thái Nguyên. Hệ thống trường mầm non trên địa bàn huyện đã đạt nhiều bước tiến đáng ghi nhận về quy mô cơ sở vật chất. Đội ngũ giáo viên giàu nhiệt huyết, tận tụy chăm sóc trẻ và tuân thủ tốt kỷ cương nền nếp. Nhiều trường đã bước đầu hình thành môi trường học tập xanh, sạch và thân thiện. Ban giám hiệu chủ động triển khai các phong trào thi đua dạy tốt học tốt. Tuy nhiên, công tác quản lý xây dựng văn hóa tổ chức vẫn còn bộc lộ nhiều điểm hạn chế. Cơ chế phối hợp liên ngành giữa nhà trường, gia đình và chính quyền chưa thực sự đồng bộ. Một bộ phận phụ huynh làm việc tại các khu công nghiệp ít có thời gian quan tâm đến hoạt động của trường. Nguồn kinh phí đầu tư cho cơ sở vật chất văn hóa còn eo hẹp. Kỹ năng giao tiếp sư phạm của một số giáo viên trẻ chưa thực sự linh hoạt. Khảo sát thực tế chỉ ra nhu cầu cấp bách phải đổi mới phương thức quản lý theo hướng mở và hiện đại hơn.

2.1. Điểm mạnh trong quản lý văn hóa sư phạm

Các trường mầm non tại Phú Bình duy trì tinh thần đoàn kết nội bộ rất cao. Cán bộ quản lý bám sát thực tế, quan tâm sâu sát đến đời sống của giáo viên. Giáo viên yêu nghề, mến trẻ và có ý thức tự giác rèn luyện đạo đức nhà giáo. Không gian trường học được cải tạo khang trang với nhiều góc vui chơi sáng tạo. Mối quan hệ giữa đồng nghiệp ấm áp và tương trợ lẫn nhau trong công việc chuyên môn. Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện thường xuyên tổ chức các buổi tập huấn chuyên đề. Những kết quả này tạo tiền đề vững chắc để phát triển các giá trị văn hóa bền vững trong môi trường sư phạm.

2.2. Những tồn tại và rào cản từ địa phương

Dù đạt nhiều tiến bộ, công tác quản lý văn hóa tại huyện Phú Bình vẫn gặp khó khăn đặc thù. Đời sống kinh tế của một số xã miền núi, vùng sâu còn nhiều thiếu thốn. Nhận thức của một bộ phận người dân về tầm quan trọng của văn hóa nhà trường chưa đồng đều. Kênh liên lạc giữa gia đình và trường lớp đôi khi còn mang tính hình thức một chiều. Hoạt động phối hợp tổ chức lễ hội dân gian chưa khai thác hết vốn văn hóa truyền thống phong phú của địa phương. Bên cạnh đó, áp lực sĩ số lớp học cao ảnh hưởng đến chất lượng tương tác cá nhân giữa cô và trẻ. Đây là bài toán cần sớm tháo gỡ.

III. Giải pháp văn hóa nhà trường mầm non tại Phú Bình Thái Nguyên

Để nâng cao hiệu quả quản lý, các trường mầm non tại Phú Bình cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp khoa học. Trước hết, ban giám hiệu cần đổi mới tư duy lãnh đạo theo hướng dân chủ hóa. Việc lập kế hoạch phát triển văn hóa phải có sự tham gia của toàn thể cán bộ, giáo viên và đại diện phụ huynh. Các mục tiêu cần rõ ràng, khả thi và phù hợp với điều kiện thực tế của từng đơn vị trường học. Công tác tuyên truyền cần được đẩy mạnh nhằm nâng cao nhận thức chung. Bên cạnh đó, việc hoàn thiện hệ thống quy tắc ứng xử chuẩn mực đóng vai trò then chốt. Nhà trường cần xây dựng bộ quy tắc giao tiếp văn minh giữa đồng nghiệp, giữa cô với trẻ và với phụ huynh. Công tác bồi dưỡng kỹ năng mềm cho đội ngũ giáo viên phải diễn ra định kỳ qua các buổi sinh hoạt chuyên môn. Đồng thời, việc huy động các nguồn lực xã hội hóa sẽ giúp nâng cấp không gian sư phạm. Môi trường trường học an toàn, thân thiện là nền tảng để lan tỏa các giá trị nhân văn sâu sắc.

3.1. Đổi mới phương thức quản lý theo sự tham gia

Hiệu trưởng cần chuyển đổi phong cách điều hành từ chỉ đạo áp đặt sang hỗ trợ và đồng hành. Các cuộc họp chuyên môn nên tổ chức dưới dạng hội thảo mở để khuyến khích sáng kiến từ giáo viên. Nhà trường cần thành lập tổ tư vấn văn hóa học đường với đầy đủ các thành phần liên quan. Quy trình đánh giá thi đua cần minh bạch, công bằng và tôn trọng sự khác biệt của mỗi cá nhân. Cán bộ quản lý phải là tấm gương chuẩn mực trong lời nói và hành động hàng ngày. Khi được trao quyền tự chủ và tin tưởng, giáo viên sẽ cống hiến hết mình cho sự phát triển văn hóa chung của nhà trường.

3.2. Kết nối nhà trường với gia đình và xã hội

Mô hình phối hợp tam giác giáo dục giữa nhà trường, gia đình và xã hội cần được vận hành chặt chẽ. Các trường mầm non tại Phú Bình nên tận dụng mạng xã hội và sổ liên lạc điện tử để thông tin kịp thời tới phụ huynh. Ban đại diện cha mẹ học sinh cần được tham gia xây dựng kế hoạch trải nghiệm thực tế cho trẻ. Việc lồng ghép các di tích lịch sử và lễ hội địa phương như lễ hội Đình Cầu Muối vào bài giảng giúp trẻ thêm gắn bó với quê hương. Doanh nghiệp và đoàn thể địa phương cũng có thể đóng góp hỗ trợ vật chất để tôn tạo cảnh quan xanh cho trường lớp.

IV. Ứng dụng văn hóa nhà trường mầm non tại Phú Bình Thái Nguyên

Việc ứng dụng các biện pháp quản lý theo tiếp cận cùng tham gia mang lại chuyển biến tích cực tại các trường mầm non huyện Phú Bình. Không khí sư phạm trở nên cởi mở, thân thiện và giàu lòng vị tha. Trẻ mầm non đến trường với tâm trạng hào hứng, tự tin và được phát triển hài hòa về thể chất lẫn tâm hồn. Sự hài lòng và tin tưởng của các bậc phụ huynh tăng lên rõ rệt qua từng năm học. Mối liên kết giữa nhà trường và cộng đồng xã hội ngày càng bền chặt. Kết quả thực tiễn khẳng định đây là hướng đi đúng đắn cho sự nghiệp phát triển giáo dục huyện nhà. Mô hình quản lý này không chỉ tạo dựng thương hiệu uy tín cho từng trường mầm non mà còn góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống của vùng đất Thái Nguyên. Để duy trì thành công, các cấp quản lý cần thường xuyên tổng kết kinh nghiệm, nhân rộng các điển hình tiên tiến và không ngừng đổi mới phương pháp. Một nền tảng văn hóa vững chắc sẽ chắp cánh cho thế hệ măng non phát triển toàn diện.

4.1. Đánh giá tính khả thi trong thực tế huyện

Các giải pháp quản lý theo tiếp cận cùng tham gia được đánh giá cao về tính khả thi. Quy trình thực hiện không đòi hỏi nguồn kinh phí quá lớn mà tập trung khai thác nguồn lực con người sẵn có. Đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên tại Phú Bình đã sẵn sàng thay đổi nhận thức để thích ứng với yêu cầu đổi mới. Phụ huynh ngày càng tích cực tham gia các buổi tọa đàm và hoạt động trải nghiệm cùng con. Sự đồng hành của chính quyền địa phương tạo hành lang pháp lý an toàn và thuận lợi cho nhà trường. Nhờ sự phù hợp với điều kiện kinh tế xã hội địa phương, các biện pháp này dễ dàng triển khai đồng loạt.

4.2. Định hướng phát triển giáo dục mầm non bền vững

Chiến lược phát triển văn hóa nhà trường cần được gắn liền với mục tiêu dài hạn của ngành giáo dục Thái Nguyên. Các trường mầm non Phú Bình cần tiếp tục đẩy mạnh số hóa công tác quản trị và truyền thông học đường. Mỗi nhà trường cần định vị bản sắc văn hóa riêng biệt dựa trên thế mạnh đặc thù của từng cụm dân cư. Việc xây dựng môi trường hạnh phúc phải lấy sự an toàn và niềm vui của trẻ thơ làm trung tâm. Sự phối hợp đa chiều giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng cần được thể chế hóa thành quy chế cụ thể. Đó chính là chìa khóa then chốt mở ra tương lai giáo dục mầm non chất lượng cao.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên có diện tích tự nhiên 249,36 km² với 20 đơn vị hành chính và quy mô dân số đạt 144.908 người. Đến năm 2020, toàn bộ 100% số xã trên địa bàn huyện đã về đích nông thôn mới, tạo tiền đề vững chắc cho việc nâng cấp hệ thống hạ tầng và chuẩn hóa mạng lưới trường lớp. Tuy nhiên, công tác phát triển văn hóa học đường tại các cơ sở giáo dục mầm non địa phương còn bộc lộ nhiều điểm nghẽn, đặc biệt là nhận thức chưa đồng đều khi có tới khoảng 35% cán bộ, giáo viên chưa thực sự chủ động tham gia kiến tạo các chuẩn mực chung. Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục chuyên ngành Quản lý giáo dục của tác giả Nguyễn Thị Hợp tập trung giải quyết bài toán cốt lõi: Quản lý hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường tại các trường mầm non theo tiếp cận cùng tham gia nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản giáo dục theo tinh thần Nghị quyết số 29-NQ/TW.

Mục tiêu cụ thể của công trình là hệ thống hóa cơ sở lý luận, khảo sát đánh giá thực trạng quản lý tại các cơ sở mầm non trên địa bàn huyện Phú Bình, từ đó đề xuất 5 nhóm biện pháp quản lý mang tính đột phá và khả thi. Phạm vi nghiên cứu bao quát dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2018-2021 và dữ liệu khảo sát thực tiễn thu thập vào tháng 10 năm 2021 tại các trường mầm non trên toàn huyện. Ý nghĩa của đề tài được lượng hóa rõ rệt: nâng cao chỉ số gắn kết nội bộ giữa các lực lượng sư phạm lên thêm 15% đến 20%, tạo dựng môi trường học đường an toàn, nhân ái và thân thiện, giúp trẻ mầm non hình thành những nét tính cách đầu đời tích cực.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng hệ thống luận cứ vững chắc dựa trên hai trụ cột lý thuyết tiêu biểu: Mô hình tảng băng văn hóa tổ chức của Frank Gonzales và lý thuyết văn hóa tổ chức của Edgar Schein. Frank Gonzales mô tả văn hóa tổ chức tương tự một tảng băng gồm tầng nổi bề mặt dễ quan sát và tầng chìm sâu kín của niềm tin, giá trị khó suy chuyển. Edgar Schein khẳng định văn hóa được hình thành qua quá trình học hỏi, tích lũy kinh nghiệm chung và tương tác lâu dài giữa các thành viên. Đồng thời, nghiên cứu vận dụng khung 11 bước chuyển đổi văn hóa tổ chức của Julie Heifetz và Richard Hagberg để định hình tiến trình cùng tham gia trong trường mầm non. Khung nghiên cứu xác lập 4 khái niệm công cụ trung tâm:

• Văn hóa nhà trường: Tổng hòa các giá trị vật chất và tinh thần do tập thể sư phạm cùng xây dựng, thừa nhận và chia sẻ nhằm định hình hành vi, tác phong của mọi thành viên.
• Văn hóa trường mầm non: Hệ thống giá trị mang tính đặc thù của bậc học mầm non, gắn liền với tình yêu thương, sự kiên nhẫn và môi trường chăm sóc an toàn cho trẻ từ 3 tháng đến 6 tuổi.
• Tiếp cận cùng tham gia: Phương thức quản lý hiện đại lôi cuốn đa chủ thể gồm cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên, phụ huynh và chính quyền địa phương cùng tham gia vào mọi khâu từ hoạch định đến thực thi.
• Quản lý văn hóa nhà trường: Quá trình tác động có định hướng, có kế hoạch của chủ thể quản trị nhằm kế thừa, tạo lập và phát triển các giá trị văn hóa tốt đẹp phục vụ mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài kết hợp chặt chẽ giữa nguồn dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2018-2021 từ các báo cáo chính thức của Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Phú Bình và dữ liệu sơ cấp điều tra trực tiếp vào tháng 10 năm 2021. Mẫu nghiên cứu khảo sát thực trạng bao gồm 220 người, trong đó có 32 cán bộ quản lý (Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng) và 188 giáo viên đang công tác tại các trường mầm non trên địa bàn huyện. Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên đại diện cho 3 tiểu vùng địa lý của huyện Phú Bình: vùng tả ngạn sông Máng, vùng nước máng sông Cầu và vùng nước máng núi Cốc. Phương pháp này đảm bảo tính đại diện cao, phản ánh đúng bức tranh đa dạng từ vùng thuận lợi đến các xã miền núi khó khăn.

Phương pháp phân tích số liệu sử dụng toán thống kê qua phần mềm xử lý số liệu để tính toán điểm trung bình, độ lệch chuẩn, tần số xuất hiện và kiểm định tương quan. Lý do lựa chọn phương pháp này xuất phát từ nhu cầu lượng hóa khách quan các mức độ nhận thức và hành vi trên thang đo Likert 5 mức độ, giúp chuyển hóa những yếu tố vô hình của văn hóa thành các chỉ số đối sánh rõ ràng, có độ tin cậy khoa học cao. Toàn bộ tiến trình nghiên cứu từ xây dựng đề cương, thu thập số liệu đến nghiệm thu luận văn được triển khai đồng bộ từ năm 2021 đến tháng 6 năm 2022.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu ghi nhận sự phân hóa rõ nét giữa văn hóa bề nổi và văn hóa tầng chìm: Điểm trung bình đánh giá thực trạng cảnh quan, khuôn viên môi trường đạt mức cao với 4,12/5,0 điểm (tương ứng hơn 82% phản hồi tích cực), trong khi việc nhận diện và cam kết thực hiện các giá trị cốt lõi tầng chìm chỉ đạt 3,45/5,0 điểm. Cảnh quan sư phạm khang trang nhưng hệ giá trị tinh thần chưa thấm sâu vào tiềm thức đội ngũ.

Thứ hai, mức độ tham gia của các lực lượng còn mất cân đối nghiêm trọng: Vai trò chủ động của Ban giám hiệu và giáo viên cốt cán đạt tỷ lệ trên 88%, trong khi sự phối hợp của chính quyền địa phương và phụ huynh học sinh vào việc hoạch định sứ mạng, tầm nhìn mới dừng ở mức khiêm tốn khoảng 42,5%. Sự tham gia của các lực lượng xã hội chủ yếu mang tính hỗ trợ vật chất, chưa bước vào khâu đồng thuận quản trị.

Thứ ba, cơ sở vật chất phục vụ hoạt động văn hóa học đường còn nhiều thiếu thốn: Mặc dù 100% trường mầm non đáp ứng đủ phòng học 2 buổi/ngày, vẫn có tới hơn 60% cơ sở chưa có đủ các phòng chức năng chuyên biệt như phòng giáo dục thể chất, nghệ thuật và âm nhạc, cản trở việc đa dạng hóa các hoạt động văn hóa trải nghiệm cho trẻ.

Thứ tư, nhận thức về vai trò của văn hóa nhà trường đạt mức đồng thuận cao ở 91,2% cán bộ quản lý, song chỉ có 53,8% giáo viên nắm vững các bước triển khai cụ thể hóa giá trị cốt lõi vào sinh hoạt chuyên môn hàng ngày. Khoảng cách 37,4% giữa nhận thức của lãnh đạo và kỹ năng hành động của giáo viên phản ánh sự thiếu hụt quy trình hướng dẫn cụ thể.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của thực trạng trên bắt nguồn từ thói quen quản lý hành chính mệnh lệnh một chiều kéo dài, khiến giáo viên và phụ huynh mang tâm lý phụ thuộc, thiếu động lực tham gia xây dựng chính sách trường học. Ngoài ra, áp lực chăm sóc trẻ hàng ngày chiếm phần lớn thời gian khiến giáo viên ít có điều kiện tham gia các diễn đàn kiến tạo văn hóa tổ chức. So sánh với các nghiên cứu của nhiều chuyên gia quản lý giáo dục trong nước tại các tỉnh miền Trung và đồng bằng Bắc Bộ, kết quả này khẳng định một quy luật chung: Văn hóa tầng nổi dễ dàng thay đổi nhờ kinh phí đầu tư cơ sở vật chất, nhưng tầng chìm đòi hỏi thời gian dài để thẩm thấu và chuyển hóa nhận thức.

Dữ liệu khảo sát của luận văn có thể được trình bày một cách trực quan thông qua bảng phân phối tần số kết hợp biểu đồ cột kép so sánh mức độ đánh giá giữa cán bộ quản lý và giáo viên trên 5 khía cạnh cốt lõi. Đồng thời, việc sử dụng biểu đồ mạng nhện (radar chart) minh họa sự chênh lệch về mức độ tham gia giữa các lực lượng bên trong và bên ngoài nhà trường sẽ giúp các nhà quản lý nhận diện nhanh chóng các điểm nghẽn, từ đó đề ra giải pháp can thiệp trúng đích.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, huy động đồng bộ sự tham gia của các lực lượng vào xây dựng tầng nổi và tầng chìm của văn hóa nhà trường. Ban giám hiệu giữ vai trò chủ trì, thiết lập các buổi thảo luận mở định kỳ nhằm đạt tỷ lệ trên 90% đội ngũ thấu hiểu sâu sắc sứ mạng và triết lý giáo dục của nhà trường trong giai đoạn 2022-2025.

Thứ hai, cụ thể hóa các giá trị cốt lõi vào hệ thống văn bản quản lý, quy chế dân chủ và bộ quy tắc ứng xử chuẩn mực. Chủ thể thực hiện gồm Công đoàn cơ sở và các tổ chuyên môn, đặt mục tiêu đạt 95% mức độ hài lòng của phụ huynh, đồng thời triệt tiêu 100% các hành vi giao tiếp thiếu chuẩn mực trong nhà trường trong từng học kỳ.

Thứ ba, tăng cường thực hiện xã hội hóa giáo dục nhằm huy động nguồn lực phát triển cảnh quan sư phạm an toàn, xanh, sạch, đẹp. Hiệu trưởng phối hợp chặt chẽ với Ủy ban nhân dân xã và Ban đại diện cha mẹ học sinh đặt mục tiêu gia tăng từ 20% đến 25% nguồn lực ngoài ngân sách nhà nước để bổ sung trang thiết bị đồ chơi và phòng chức năng cho trẻ trước năm 2024.

Thứ tư, đẩy mạnh truyền thông đa kênh và lan tỏa hình ảnh, thương hiệu nhà trường đến cộng đồng địa phương. Tổ truyền thông nhà trường vận hành hiệu quả các kênh bảng tin, trang thông tin điện tử và nhóm trao đổi, phấn đấu đạt 100% phụ huynh học sinh tiếp cận đầy đủ các thông điệp giáo dục và giá trị văn hóa cốt lõi xuyên suốt năm học.

Thứ năm, nâng cao năng lực quản trị văn hóa theo tiếp cận cùng tham gia cho đội ngũ quản lý trường mầm non. Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Phú Bình giữ vai trò nòng cốt tổ chức các lớp tập huấn bồi dưỡng chuyên đề, phấn đấu 100% cán bộ quản lý đạt chuẩn năng lực quản trị văn hóa học đường, hoàn thành đánh giá định kỳ vào tháng 5 hàng năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm cán bộ quản lý các trường mầm non: Hiệu trưởng và Phó Hiệu trưởng tìm thấy trong luận văn khung 11 bước chuyển đổi văn hóa tổ chức và 5 biện pháp quản lý mẫu mực, giúp lãnh đạo nâng cao tỷ lệ đồng thuận trong hội đồng sư phạm lên trên 85% và tối ưu hóa quy trình phối hợp công tác.

Nhóm chuyên viên quản lý giáo dục cấp Huyện và Tỉnh: Chuyên viên tại Phòng và Sở Giáo dục và Đào tạo sử dụng luận văn làm tài liệu căn cứ khoa học để xây dựng bộ tiêu chí đánh giá chuẩn văn hóa trường học cho 100% cơ sở mầm non tại các địa bàn nông thôn đang hiện đại hóa.

Nhóm giáo viên mầm non và nhân viên nuôi dưỡng: Đội ngũ trực tiếp chăm sóc trẻ nhận diện rõ vị thế chủ thể của bản thân, qua đó cải thiện khoảng 30% kỹ năng giao tiếp tương tác với đồng nghiệp và phụ huynh, cùng tạo dựng môi trường lớp học hạnh phúc, an toàn cho trẻ.

Nhóm học viên cao học, nghiên cứu sinh ngành Quản lý giáo dục: Các nhà nghiên cứu kế thừa khung lý thuyết tích hợp giữa mô hình tảng băng và tiếp cận cùng tham gia, cùng hệ thống dữ liệu khảo nghiệm thực tế trên 220 mẫu làm tài liệu đối sánh giá trị cho các công trình nghiên cứu mở rộng tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Tiếp cận cùng tham gia trong xây dựng văn hóa trường mầm non có điểm gì khác biệt so với phương thức quản lý truyền thống? Trả lời: Phương thức quản lý truyền thống mang tính chỉ đạo một chiều từ trên xuống khiến giáo viên thụ động thực thi. Tiếp cận cùng tham gia chuyển dịch sang mô hình cộng tác đa chiều, lôi cuốn 100% cán bộ, giáo viên và phụ huynh tham gia bàn thảo, giúp chỉ số đồng thuận đạt trên 85% và củng cố tinh thần trách nhiệm tập thể.

Câu hỏi 2: Mô hình tảng băng của Frank Gonzales được vận dụng như thế nào trong bối cảnh trường mầm non? Trả lời: Mô hình phân lập văn hóa thành hai khối: Tầng nổi chiếm khoảng 30% biểu hiện bề ngoài như kiến trúc, khẩu hiệu, đồng phục; tầng chìm chiếm tới 70% bản chất, bao gồm niềm tin, tâm huyết yêu thương trẻ và các chuẩn mực đạo đức vô hình chi phối trực tiếp chất lượng chăm sóc, giáo dục của giáo viên.

Câu hỏi 3: Vì sao việc kiến tạo tầng chìm văn hóa nhà trường thường gặp nhiều khó khăn hơn tầng nổi? Trả lời: Tầng nổi có thể nhanh chóng cải tạo thông qua việc cấp kinh phí quét sơn, sửa chữa khuôn viên trong 1 đến 2 tháng. Ngược lại, tầng chìm gắn liền với nhận thức, thói quen và cảm xúc cá nhân, đòi hỏi quá trình kiên trì thuyết phục, nêu gương từ 2 đến 3 năm mới định hình được hệ giá trị bền vững.

Câu hỏi 4: Nguồn lực xã hội hóa đóng góp bao nhiêu phần trăm vào thành công của việc kiến tạo văn hóa học đường? Trả lời: Xã hội hóa giáo dục không chỉ mang lại giá trị tài chính mà còn là sự chung tay trách nhiệm. Tại huyện Phú Bình, việc huy động phụ huynh đóng góp trên 20% kinh phí và hàng trăm ngày công lao động đã hỗ trợ đắc lực cho các trường hoàn thiện góc vận động, vườn rau trải nghiệm an toàn cho trẻ.

Câu hỏi 5: Tính khả thi của các biện pháp quản lý trong luận văn được kiểm chứng qua cơ sở khoa học nào? Trả lời: Tính khả thi được kiểm chứng qua khảo nghiệm khoa học đối với 220 cán bộ và giáo viên mầm non với kết quả trên 87% đánh giá ở mức rất cần thiết và rất khả thi, minh chứng cho việc các giải pháp hoàn toàn phù hợp với thực tiễn các trường mầm non hiện nay.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa sâu sắc khung lý luận quản lý văn hóa trường mầm non theo tiếp cận cùng tham gia dựa trên mô hình tảng băng hai tầng bậc.
• Khảo sát thực tiễn 220 khách thể tại huyện Phú Bình, chỉ ra khoảng cách rõ rệt giữa văn hóa bề nổi đạt 4,12/5,0 điểm và văn hóa tầng chìm đạt 3,45/5,0 điểm.
• Đề xuất hệ thống 5 biện pháp quản lý đồng bộ từ nâng cao nhận thức, cụ thể hóa quy tắc ứng xử đến đẩy mạnh xã hội hóa giáo dục.
• Khảo nghiệm thực tế khẳng định mức độ cần thiết và tính khả thi vượt trội của các giải pháp với tỷ lệ đồng thuận cao trên 87%.
• Xác lập khung thời gian triển khai giai đoạn 2022-2025 với mục tiêu chuẩn hóa các giá trị văn hóa học đường theo từng năm học cụ thể.

Đóng góp then chốt của luận văn là chuyển hóa những khái niệm văn hóa trừu tượng thành quy trình quản lý thực chứng, tạo ra công cụ quản trị thực tế cho các nhà trường. Các trường mầm non trên địa bàn cần nhanh chóng đưa các biện pháp này vào kế hoạch năm học mới nhằm tạo bước đột phá vững chắc cho chất lượng giáo dục toàn diện.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu và Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo và Phụ lục, luận văn đƣợc bố cục gồm 03 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động xây dựng văn hóa nhà trƣờng ở trƣờng mầm non theo tiếp cận cùng tham gia Chƣơng 2: Thực trạng quản lý hoạt động xây dựng văn hóa nhà trƣờng theo tiếp cận cùng tham gia ở các trƣờng mầm non trên địa bàn huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên Chƣơng 3: Biện pháp quản lý hoạt động xây dựng văn hóa nhà trƣờng theo tiếp cận cùng tham gia ở các trƣờng mầm non huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên 4 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG XÂY DỰNG VĂN HÓA NHÀ TRƢỜNG Ở TRƢỜNG MẦM NON THEO TIẾP CẬN CÙNG THAM GIA 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Những công trình nghiên cứu về xây dựng văn hoá nhà trường Nhà nghiên cứu văn hóa Purkey xác định VHNT nhƣ một không gian các giá trị và chuẩn mực có vai trò tác động đến thành viên, thúc đẩy họ hành động theo một hệ quy chiếu các tiêu chí và định mức hành vi nhất định trong quá trình dạy học. Tác giả này nhấn mạnh đến yếu tố giá trị và chuẩn mực trong VHNT.

Theo tác giả, “Yếu tố v i tr định hướng điều chỉnh các hoạt động củ người dạy và người học, của các cán bộ nhân viên củ nhà trường. Nói cách khác các giá trị, chuẩn mực của nhà trường của xã hội định hướng và điều chỉnh hành vi của các thành viên trong tổ chức nhà trường” [dẫn theo 30]. Tuy nhiên, nghiên cứu chƣa chỉ ra đƣợc những thành tố cụ thể của VHNT và con đƣờng hình thành VHNT trong quá trình tƣơng tác với các chủ thể xã hội khác. Eller, John, and Sheila Eller (2009) trong công trình nghiên cứu “Creative strategies to transform school culture (Chiến lược sáng tạo để biến đổi văn h học đường)” [34], cho rằng VHNT là một yếu tố quan trọng, thúc đẩy các cá nhân hoàn thành sứ mệnh giáo dục của mình.

Theo đó, các tác giả đề xuất giải pháp nhằm cải thiện VHNT, bao gồm: “Nuôi dưỡng mối quan hệ giao tiếp và cộng tác cá nhân giữa các thành viên; phát triển các mối quan hệ cộng tác trong công việc; cải thiện các cuộc họp nhân viên; giải quyết các vấn đề liên qu n đến hoạt động nhà trường; xử lý xung đột một cách thích hợp”. Mặc dù vậy, nghiên cứu chƣa đề cập đến vai trò và hoạt động của các chủ thể tham gia vào việc xây dựng VHNT, nhất là lực lƣợng sƣ phạm trong mỗi cơ sở. Phạm Quang Huân trong cuốn sách “Văn hóa tổ chức - Hình thái cốt lõi của VHNT” [13] cho rằng VHNT là văn hóa của một tổ chức. Tác giả trình bày 7 biểu hiện của VHNT, vị trí và ý nghĩa của VHNT đối với giáo dục.

Tác giả cho rằng “văn hóa là tài sản lớn của bất kì một tổ chức nào, VHNT tạo động lực làm việc, VHNT hỗ 5 trợ điều phối và kiểm soát, VHNT hạn chế tiêu cự và xung đột, văn h nâng o chất lượng các hoạt động trong nhà trường”. Bên cạnh đó, tác giả nhấn mạnh “VHNT góp phần tạo nên uy tín, “thương hiệu” ủ nhà trường”. Tuy nhiên, tác giả chƣa làm rõ biện pháp và lực lƣợng thực hiện việc xây dựng VHNT, chƣa nêu lên đƣợc những nội dung của VHNT cần tập trung xây dựng để hình thành “thƣơng hiệu”. Tác giả Phạm Minh Hạc đã có nhiều công trình nghiên cứu có giá trị cao trong lĩnh vực giáo dục, là một trong những nhà nghiên cứu giáo dục đặt nền móng cho việc nghiên cứu văn hóa nhà trƣờng.

Trong “Giáo dục giá trị xây dựng văn hóa học đƣờng” [9], tác giả đã khái quát văn hóa học đƣờng có 3 nội dung cơ bản: “phải bảo đảm về cơ sở vật chất, trƣờng ra trƣờng, lớp ra lớp, trƣờng học phải đủ trang thiết bị dạy và học, học sinh đủ sách, vở, đồ dùng học tập, đội ngũ cán bộ, giáo viên chuẩn về trình độ và đạo đức, tác phong. Trƣờng học phải an toàn, thân thiện, hiệu quả, phù hợp với điều kiện của địa phƣơng và đáp ứng nhu cầu xã hội. Trƣờng học là nơi giáo dục văn hóa ứng xử, văn hóa giao tiếp, dạy làm ngƣời cùng với dạy chữ, dạy nghề, giúp mọi ngƣời sống có trách nhiệm với bản thân, gia đình và cộng đồng” [9, tr.22] Phạm Hồng Quang trong cuốn sách “Môi trƣờng giáo dục” [22], trong công trình này tác giả đã đánh giá những tác động của môi trƣờng văn hóa giáo dục, đến quá trình đào tạo đồng thời tác giả đã làm sáng tỏ các quy luật tác động của môi trƣờng văn hóa giáo dục đến quá trình hình thành và phát triển nhân cách. Các công trình nghiên cứu của ông chính là những vấn đề quan trọng có giá trị trong các công trình nghiên cứu tiếp theo về văn hóa sau này.

Những công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động xây dựng văn hoá trường mầm non Các nhà nghiên cứu Kytle và Bogotch cho rằng “Muốn nhà trƣờng phát triển bền vững phải xây dựng VHNT”. Trong đó, hiệu trƣởng có vai trò quan trọng. Hiệu trƣởng có vai trò quan trọng nhất, quản lý, dẫn dắt các lực lƣợng sƣ phạm trong vấn đề kiến tạo các giá trị mới. Ngoài ra, VHNT còn hình thành thông qua hoạt động của các tổ chức, lực lƣợng khác theo một cơ chế, cách thức phối hợi nào đó, tuân thủ theo quy trình hình thành văn hóa thông qua lao động sƣ phạm trong nhà trƣờng.

Theo các tác giả: “Xây dựng VHNT là xây dựng giá trị, chuẩn mực và nguyên tắc hoạt động 6 củ nhà trường, là xây dựng phong cách ứng xử văn minh giữa các bộ phận và á nhân trong nhà trường” [dẫn theo 31]. Tuy vậy, nghiên cứu chƣa đề cập đến quy trình xây dựng và quản lý VHNT trong điều kiện có sự tham gia của nhiều chủ thể. Trần Kiểm trong công trình nghiên cứu “Những vấn đề cơ bản của Khoa học quản lý giáo dục” [15], tác giả xem x t văn hóa nhà trƣờng và xây dựng văn hóa nhà trƣờng là một vấn đề trong quản lý nhà trƣờng với tính cách là một tổ chức. Văn hóa nhà trƣờng tác động đến tình cảm, suy nghĩa, hành động của các cá nhân.

Các yếu tố nhận thức - hành vi - thái độ là bộ ba cấu thành nên văn hóa tổ chức và đƣợc xem xét trong mối quan hệ với các yếu tổ bên trong và với môi trƣờng bên ngoài của tổ chức. Mặc dù thế, nghiên cứu của tác giả chƣa đề cập đến vấn đề xem xét mối quan hệ giữa xây dựng VHNT và quản lý giáo dục, vai trò của VHNT trong việc nâng cao hiệu quả quản lý giáo dục hiện nay. Trong cuốn sách “Quản lý văn hóa nhà trƣờng” của Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Nguyễn Vũ Bích Hiền [20], trình bày hệ thống những vấn đề lý thuyết chung về văn hóa nhà trƣờng, những đặc điểm về văn hóa nhà trƣờng ở Việt Nam, văn hóa trƣờng đại học, đặc biệt đề cập đến xây dựng văn hóa nhà trƣờng hiện nay, xu hƣớng phát triển nhà trƣờng và văn hóa nhà trƣờng hiện nay. Cuốn sách cung cấp những nền tảng cơ bản về văn hóa nói chung và văn hóa các nhà trƣờng ở Việt Nam nói riêng.

Đó là những lý luận cơ bản mà luận văn kế thừa trong xây dựng khung lý luận của đề tài. Tuy nhiên, nghiên cứu của các tác giả cũng chƣa luận giải rõ con đƣờng, biện pháp để xây dựng VHNT, đặc biệt trong bối cảnh có nhiều lực lƣợng cùng tham gia. Đặng Văn Kiên, trong bài viết “Quản lý hoạt động xây dựng văn hóa trƣờng mầm non trong bối cảnh hội nhập quốc tế” [16], đã phân tích những hệ giá trị về văn hóa trƣờng mầm non và con đƣờng xây dựng văn hóa trƣờng mầm non hiện nay, đặc biệt nhấn mạnh đến sự hình thành các giá trị nhân văn hiện đại bên cạnh các giá trị truyền thống trong bối cảnh giáo dục đào tạo đang đẩy mạnh hội nhập quốc tế. Bên cạnh đó, tác giả cũng đề xuất những giải pháp về thể chế, tổ chức và xã hội hóa trong các hoạt động xây dựng văn hóa nhà trƣờng ở các trƣờng mầm non hiện nay.

Nguyễn Thị Nhung, trong luận văn “Quản lý hoạt động xây dựng văn hóa trƣờng mầm non ở huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An hiện nay” [21]. Tác giả đã phân 7 tích những yếu tố cấu thành văn hóa trƣờng mầm non, bao gồm các giá trị tầng nổi và các giá trị văn hóa tầng chìm. Khi bàn về vai trò của văn hóa trƣờng mầm non, tác giả cho rằng, cần phải đặt nó trong hệ quy chiếu các mối quan hệ tất yếu trong nhà trƣờng mầm non với sự tham gia của nhiều chủ thể. Bên cạnh đó, tác giả đã đề xuất một số biện pháp nhƣ đẩy mạnh xã hội hóa, nâng cao trách nhiệm của hiệu trƣởng, phát huy vai trò tích cực của địa phƣơng trong xây dựng văn hóa trƣờng mầm non.

Tuy nhiên, nghiên cứu này cũng chƣa đề cập đến vai trò và hoạt động của các lực lƣợng bên ngoài nhà trƣờng trong tham gia quản lý hoạt động xây dựng VHNT ở các trƣờng mầm non. Trần Quang Huy, trong luận văn “Phát triển văn hóa nhà trƣờng trong các trƣờng mầm non huyện Quảng Xƣơng, tỉnh Thanh Hóa hiện nay” [14], tác giả đã trình bày quan niệm về phát triển văn hóa nói chung và văn hóa trƣờng mầm non nói riêng. Trên cơ sở những vấn đề lý thuyết về văn hóa và phát triển văn hóa, tác giả đã khảo sát thực trạng xây dựng văn hóa trƣờng mầm non trên một địa bàn cụ thể. Bên cạnh đó, tác giả đã đề xuất những biện pháp để phát triển văn hóa trƣờng mầm non, bao gồm nâng cao nhận thức cho các lực lƣợng có liên quan, tăng cƣờng đầu tƣ cơ sở vật chất và phát huy vai trò của giáo viên trong phát triển văn hóa nhà trƣờng.

Các công trình nghiên cứu trên đã luận giải ở nhiều góc độ tiếp cận khác nhau về VHNT, xây dựng VHNT và quản lý hoạt động xây dựng VHNT. Ở mức độ nhất định, các kết quả nghiên cứu này đã luận giải về cơ sở lý luận và thực tiễn của việc quản lý xây dựng VHNT ở các TMN. Một số công trình nghiên cứu đã bƣớc đầu đề cập đến vai trò và giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động xây dựng VHNT. Tuy nhiên, chƣa có công trình nghiên cứu nào đề cập đến vấn đề quản lý hoạt động xây dựng VHNT ở các TMN theo tiếp cận cùng tham gia.

Các công trình nghiên cứu trên đƣợc tác giả kế thừa hợp lý làm cơ sở để triển khai đề tài luận văn.