phần Mở đầu, Kết luận và Kiến nghị, phần nội dung gồm 3 chƣơng: 6 Chƣơng 1: Cơ sở lí luận của quản lí hoạt động trải nghiệm cho học sinh trƣờng tiểu học Chƣơng 2: Thực trạng quản lí hoạt động trải nghiệm cho học sinh trƣờng tiểu học trên địa bàn thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dƣơng Chƣơng 3: Các biện pháp quản lí hoạt động trải nghiệm cho học sinh trƣờng tiểu học trên địa bàn thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dƣơng. 7 Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM CHO HỌC SINH Ở TRƢỜNG TIỂU HỌC 1.Tổng quan lịch sử nghiên cứu vấn đề 1.Các nghiên cứu nước ngoài HĐTN là hoạt động giáo dục đƣợc rất nhiều các quốc gia trên thế giới quan tâm. Nó có thể là những hoạt động chính khóa nằm trong Chƣơng trình giáo dục phổ thông, hoặc là những chƣơng trình có tính chất ngoại khóa, bổ trợ… Những HĐTN này có thể đƣợc tồn tại dƣới các “tên gọi” khác nhau nhƣ: hoạt động giáo dục tổng hợp, hoạt động giáo dục ngoài trời, hoạt động trải nghiệm sáng tạo, hoạt động giáo dục đặc biệt… nhƣng tựu trung lại, đây là hoạt động giáo dục nhằm nâng cao kinh nghiệm sống cho HS, giúp các em có cơ hội vận dụng tối đa những kiến thức đã học để giải quyết những vấn đề trong thực tiễn cuộc sống. Trong đề tài này, tác giải muốn đề cập đến HĐTN trong chƣơng trình giáo dục của một số quốc gia trên thế giới: 1.
Nhật Bản Ở Nhật Bản, nguyên lí “học thông qua làm” (learning by doing) của John Dewey đã có ảnh hƣởng rất lớn sau 1945 khi ngƣời Nhật thực hiện cải cách giáo dục thời hậu chiến. Chƣơng trình và nội dung giáo dục sau năm 1945 của Nhật Bản đã đƣợc thiết kế dựa trên nguyên lí nền tảng này và có chú ý đặc biệt tới việc coi trọng các trải nghiệm (kinh nghiệm) trong đời sống của HS, lấy chúng làm nguyên liệu, đầu mối, xuất phát điểm để xây dựng nội dung giáo dục. Trong chƣơng trình giáo dục, học tập trải nghiệm với các hoạt động cụ thể đƣợc triển khai ở tất cả các môn học, đặc biệt là các môn nhƣ: Xã hội, Khoa học, Đời sống… Ngoài ra, dựa trên cơ sở lí luận ấy, hệ thống các câu lạc bộ ở tất cả các trƣờng học đã đƣợc xây dựng và hoạt động sôi nổi. Các trƣờng học ở Nhật, trong 70 năm qua đã xây dựng đƣợc rất nhiều thực tiễn giáo dục với các HĐTN phong phú dựa trên nền tảng lí luận giáo dục học tập từ Mĩ và các nƣớc Tây Âu.
Chỉ tính riêng trong môn Xã hội và các hoạt động có liên quan, cho đến hiện tại nƣớc Nhật đã có đến hàng vạn các “thực tiễn giáo dục” nổi tiếng và có ảnh hƣởng lớn nhƣ: “Đời sống ở làng quê” (Omura Sakae, 8 1948), “Bố, mẹ” (Ishihashi Katsuji, 1948), “Cuộc đời của một ngƣời” (Yanagita, 1996), “Ga Fukuoka” (Tanigawa Mizuko, 1960), “Con chó ở ụ vỏ s Kasori” (Kato Kimiaki, 1991)… (Nguyễn Quốc Vƣơng, Lê Xuân Quang, 2017) 1. Hàn Quốc Chƣơng trình hoạt động giáo dục đƣợc đề cập trong chƣơng trình quốc gia của Hàn Quốc với tên gọi Hoạt động trải nghiệm sáng tạo (TNST). Nội dung chƣơng trình đề cập đến tính chất, mục tiêu, nội dung và phƣơng pháp giáo dục. Hoạt động TNST là một thành tố cấu thành nên chƣơng trình cơ bản chung quốc gia (cùng với hệ thống các môn học bắt buộc, các hoạt động tự chọn) và đƣợc thực hiện xuyên suốt từ lớp 1 đến lớp 12.
Hoạt động ngoại khóa tuy không phải là một môn học đơn thuần nhƣng vẫn nằm trong khuôn khổ của chƣơng trình giáo dục chung quốc gia và có vai tr quan trọng trong việc thực hiện mục tiêu giáo dục. Ở Hàn Quốc, chƣơng trình Giáo dục trải nghiệm là một hoạt động tiến hành đồng thời với hoạt động dạy học các môn học. Hoạt động này đƣợc tiến hành xuyên suốt từ Tiểu học đến Trung học phổ thông theo tỉ lệ từng cấp Tiểu học, THCS, THPT là 13,4%, 9,1%, 11,8% so với thời lƣợng các môn học. Tuy nhiên điểm quan trọng nhất trong nhà trƣờng Hàn Quốc, hoạt động TNST là hoạt động ngoại khóa sau các giờ học trên lớp, có mối quan hệ bổ sung, hỗ trợ cho hoạt động giảng dạy, đƣợc thực hiện nhằm mục tiêu đào tạo ra các thế hệ nhân tài có định hƣớng tƣơng lai với đầy đủ nhân cách và sức sáng tạo, biết vận dụng một cách tích cực những kiến thức đã học vào thực tế, đồng thời biết chia sẻ và quan tâm tới mọi ngƣời xung quanh.
Hoạt động TNST về cơ bản mang tính chất là các hoạt động tập thể trên tinh thần tự chủ cá nhân, với sự nỗ lực giáo dục nhằm phát triển khả năng sáng tạo và cá tính riêng của mỗi cá nhân trong tập thể. Đặc biệt, ở Hàn Quốc, chú ý tổ chức HĐTN dựa theo đặc điểm hoạt động chủ đạo của từng lứa tuổi Tiểu học, THCS, THPT. Cấp Tiểu học và cấp THCS nhấn mạnh cảm xúc và ý tƣởng sáng tạo, cấp THPT phát triển công dân toàn cầu có suy nghĩ sáng tạo. Mục tiêu HĐTN hƣớng đến con ngƣời đƣợc giáo dục, có sức khỏe, độc lập và sáng tạo.
Nội dung khái quát các HĐTN bao gồm: Hoạt động tự chủ; Hoạt động 9 câu lạc bộ; Hoạt động tình nguyện; Hoạt động định hƣớng và mỗi nhóm hoạt động này đều đƣợc cụ thể hóa: Mục tiêu, nội dung, phƣơng pháp, kiểm tra-đánh giá. HĐTN của Hàn Quốc gồm có 4 nhóm hoạt động chính là: Hoạt động tự chủ (thích ứng, tự chủ, tổ chức sự kiện, sáng tạo độc lập,…); Hoạt động câu lạc bộ (Hội thanh niên, văn hóa nghệ thuật, thể thao, thực tập siêng năng,…); Hoạt động tình nguyện (chia sẻ, quan tâm đến hàng xóm láng giềng và những ngƣời xung quanh, bảo vệ môi trƣờng) và Hoạt động định hƣớng (tìm hiểu thông tin về hƣớng phát triển tƣơng lai, tìm hiểu bản thân,…). Về hoạt động cụ thể trong từng nhóm, nhà trƣờng có thể lựa chọn và tổ chức thực hiện một cách linh động sao cho phù hợp với đặc điểm của học sinh, cấp học, khối lớp, nhà trƣờng và điều kiện xã hội của địa phƣơng. Các nhóm hoạt động và nội dung đƣợc nói tới ở đây chỉ mang tính chất tham khảo, các trƣờng có thể lựa chọn và tập trung thực hiện các chƣơng trình khác nếu thấy chƣơng trình đó giàu tính sáng tạo hơn chƣơng trình này.
Trung Quốc Sự nghiệp công nghiệp hóa và hiện đại hóa Trung Quốc đang đ i hỏi giáo dục phải đào tạo, bồi dƣỡng một lớp ngƣời “có tình yêu Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, có năng lực thích ứng với đời sống xã hội, tham gia lao động xã hội và không ngừng hấp thu tri thức mới; có chí tiến thủ, tinh thần sáng tạo cái mới, dũng cảm phấn đấu gian khổ; có tinh thần trách nhiệm đối với xã hội và phẩm chất tâm lí cá nhân tốt đẹp; có năng lực phân biệt phải trái, xấu đẹp, thiện ác, chống lại tƣ tƣởng sai lầm và phƣơng thức sinh hoạt không tốt,…” Để thực hiện đƣợc mục tiêu đó thì phải bắt đầu từ việc tạo ra sự chuyển biến và đổi mới tƣ tƣởng, quan niệm giáo dục, khắc phục mô thức giáo dục “ứng thí” đơn thuần chạy theo việc lên lớp đang tồn tại trên thực tế, thực hiện giáo dục tố chất. Tức là, phải kiên trì hƣớng tới toàn thể học sinh, làm cho mỗi học sinh đều đƣợc phát triển; kiên trì phát triển toàn diện tố chất của học sinh, làm cho học sinh phát triển về các mặt: đức, trí, thể, mĩ, lao động; kiên trì giáo dục kết hợp chặt chẽ với thực tế phát triển kinh tế và xã hội, làm cho học sinh phát triển 10 theo hƣớng thích ứng với công cuộc xây dựng văn minh vật chất và văn minh tinh thần; kiên trì dạy học theo năng lực, làm cho cá tính và sở trƣờng của học sinh phát triển lành mạnh; coi trọng địa vị chủ thể của học sinh trong quá trình học tập, làm cho học sinh phát triển chủ động, linh hoạt và sinh động. Mục tiêu và yêu cầu nhƣ vậy không chấp nhận cách dạy học phiến diện, chỉ thiên về truyền thụ tri thức văn hóa, khoa học, kĩ thuật, trái lại, đ i hỏi cách dạy học mới trên cơ sở xây dựng đƣợc một chƣơng trình giáo dục quán triệt toàn diện phƣơng châm giáo dục học đi đôi với hành, nâng cao toàn diện chất lƣợng giáo dục, đi sâu cải cách lĩnh vực giáo dục và dạy học. Vì vậy, bên cạnh việc không ngừng hoàn thiện chƣơng trình môn học theo hƣớng thúc đẩy sự phát triển hài h a của học sinh về các mặt: đức, trí, thể, mĩ, Trung Quốc cũng đã thực sự bắt tay vào việc xây dựng chƣơng trình hoạt động, coi hoạt động ngoài giờ lên lớp là bộ phận hữu cơ của chƣơng trình, chứ không chỉ đơn thuần là hoạt động có tính chất phụ trợ, tự nguyện của HS.
Chƣơng trình hoạt động đƣợc thiết kế dựa vào “Kế hoạch chƣơng trình” do Bộ Giáo dục xây dựng và quán triệt yêu cầu của mục tiêu đào tạo, thể hiện hàm nghĩa bản chất và đặc điểm của chƣơng trình hoạt động và phù hợp với tình hình thực tế của từng trƣờng, của từng địa phƣơng. Chƣơng trình hoạt động chủ yếu có 2 loại chính, đó là chƣơng trình hoạt động chung và chƣơng trình hoạt động theo hứng thú. Chƣơng trình hoạt động chung thể hiện yêu cầu chung của Nhà nƣớc và xã hội đối với sự phát triển thể chất và tâm hồn của HS và bao gồm các hình thức nhƣ sinh hoạt lớp, sinh hoạt trƣờng, thực tiễn xã hội và rèn luyện thể dục thƣờng xuyên. Chƣơng trình hoạt động theo hứng thú đƣợc thiết kế nhằm thỏa mãn nhu cầu khác nhau của cá thể học sinh, bồi dƣỡng sở thích và tài năng đặc biệt của HS, bao gồm các hoạt động: Khoa học kĩ thuật, Văn học, Âm nhạc, Mĩ thuật, Thể thao,… HS có thể chọn một trong những hoạt động đó.
Singapore Hoạt động ngoại khóa và chƣơng trình học tập năng động đƣợc kh ng định là một “thành phần cốt lõi của toàn bộ trải nghiệm ở nhà trƣờng”, cung cấp một nền tảng xác thực cho việc học tập sẽ diễn ra. Chƣơng trình hiện nay của Singapore đƣợc xây dựng theo định hƣớng phát triển các năng lực thế kỉ XXI cho HS. Theo đó, mục tiêu của hoạt động ngoại khóa và chƣơng trình học tập năng động nhằm phát triển các năng lực của HS, kết hợp cùng với việc giảng dạy các môn học khác trong chƣơng trình quốc gia để HS đạt đƣợc những năng lực cốt lõi của thế kỉ XXI.