Quản lý hoạt động tổ chuyên môn theo hướng phát triển năng lực dạy học cho giáo viên ở các trường trung học cơ sở thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định

Luận văn quản lý hoạt động tổ chuyên môn phát triển năng lực giáo viên THCS TP Nam Định 2024

• Tác giả: Nguyễn Thị Tường Vân
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Đình Chuẩn
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Quản lý hoạt động tổ chuyên môn theo hướng phát triển năng lực dạy học cho giáo viên ở các trường trung học cơ sở thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan quản lý tổ chuyên môn phát triển năng lực dạy học

Tổ chuyên môn giữ vai trò nòng cốt trong việc thực hiện nhiệm vụ giáo dục tại trường trung học cơ sở. Đây là nơi trực tiếp triển khai chương trình giáo dục phổ thông mới. Công tác quản lý hoạt động tổ chuyên môn định hướng toàn bộ hoạt động giảng dạy của giáo viên. Quản lý hiệu quả giúp giáo viên nâng cao trình độ chuyên môn và kỹ năng nghiệp vụ. Năng lực dạy học bao gồm khả năng thiết kế bài học, tổ chức hoạt động học tập và kiểm tra đánh giá học sinh. Cán bộ quản lý cần xây dựng kế hoạch bồi dưỡng cụ thể, thiết thực. Việc đổi mới sinh hoạt chuyên môn tạo động lực cho giáo viên tự học và sáng tạo. Môi trường làm việc cởi mở thúc đẩy sự hợp tác giữa các đồng nghiệp. Giáo viên cùng nhau tháo gỡ khó khăn trong quá trình giảng dạy hàng ngày. Điều này trực tiếp nâng cao chất lượng dạy học của từng nhà trường trên địa bàn thành phố Nam Định.

1.1. Khái niệm và vị trí của tổ chuyên môn trường THCS

Tổ chuyên môn là tổ chức cơ sở trực thuộc ban giám hiệu trường trung học cơ sở. Bộ phận này chịu trách nhiệm quản lý hoạt động giảng dạy và giáo dục học sinh theo từng khối hoặc liên môn. Tổ trưởng chuyên môn điều hành các buổi sinh hoạt định kỳ. Các thành viên trong tổ thực hiện kế hoạch dạy học theo chuẩn chương trình. Tổ chuyên môn đóng vai trò cầu nối giữa ban giám hiệu và giáo viên trực tiếp giảng dạy. Đây là môi trường rèn luyện nghiệp vụ tốt nhất cho giáo viên. Mọi định hướng cải tiến phương pháp đều xuất phát từ các buổi sinh hoạt tổ. Sự phối hợp chặt chẽ trong tổ chuyên môn tạo nên sức mạnh tập thể vững chắc.

1.2. Cấu trúc năng lực dạy học của giáo viên trung học cơ sở

Năng lực dạy học của giáo viên trung học cơ sở cấu thành từ nhiều thành tố quan trọng. Thứ nhất là năng lực hiểu học sinh và xây dựng môi trường học tập tích cực. Thứ hai là năng lực phát triển chương trình môn học và thiết kế kế hoạch dạy học. Thứ ba là năng lực vận dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại nhằm phát huy tính tự giác của học sinh. Thứ tư là năng lực ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong giáo dục. Cuối cùng là năng lực kiểm tra và đánh giá kết quả học tập theo hướng phát triển phẩm chất. Giáo viên cần liên tục tự bồi dưỡng để hoàn thiện các thành tố này.

II. Thực trạng quản lý tổ chuyên môn tại thành phố Nam Định

Khảo sát thực tế tại mười trường trung học cơ sở thành phố Nam Định cho thấy nhiều chuyển biến tích cực. Cán bộ quản lý đã chú trọng chỉ đạo đổi mới sinh hoạt tổ chuyên môn. Đội ngũ giáo viên tích cực tham gia các buổi tập huấn chuyên đề. Nhiều trường bước đầu triển khai sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học. Tuy nhiên, công tác quản lý vẫn còn bộc lộ một số hạn chế nhất định. Kế hoạch hoạt động của một số tổ chuyên môn còn mang tính hình thức. Việc chỉ đạo đổi mới phương pháp giảng dạy chưa thực sự đi vào chiều sâu. Một bộ phận giáo viên vẫn duy trì thói quen truyền thụ kiến thức một chiều. Hoạt động dự giờ, rút kinh nghiệm đôi khi còn nặng tính đánh giá, xếp loại. Việc ứng dụng công nghệ số trong sinh hoạt chuyên môn chưa đồng đều giữa các trường. Những tồn tại này đòi hỏi cán bộ quản lý phải thay đổi phương thức chỉ đạo.

2.1. Kết quả đạt được trong quản lý tổ chuyên môn THCS

Các trường trung học cơ sở tại thành phố Nam Định đã duy trì nền nếp sinh hoạt tổ đều đặn. Ban giám hiệu các trường luôn quan tâm bồi dưỡng đội ngũ tổ trưởng chuyên môn. Giáo viên tham gia đầy đủ các đợt tập huấn chương trình giáo dục mới. Phong trào thi đua dạy tốt học tốt diễn ra sôi nổi tại nhiều đơn vị như THCS Trần Đăng Ninh, Hàn Thuyên hay Phùng Chí Kiên. Các tổ chuyên môn đã chủ động xây dựng phân phối chương trình phù hợp với học sinh. Tinh thần đoàn kết nội bộ và chia sẻ kinh nghiệm giảng dạy ngày càng nâng cao.

2.2. Khó khăn và rào cản trong phát triển năng lực dạy học

Quá trình phát triển năng lực dạy học vẫn gặp nhiều trở ngại thực tế. Thời gian dành cho sinh hoạt chuyên môn chuyên sâu còn hạn hẹp do áp lực hồ sơ sổ sách. Một số giáo viên lớn tuổi gặp khó khăn khi tiếp cận công nghệ thông tin. Hoạt động kiểm tra đánh giá theo định hướng năng lực học sinh chưa được thực hiện đồng bộ. Nguồn tài liệu tham khảo và cơ sở vật chất phục vụ thí nghiệm thực hành tại một số trường chưa đáp ứng đủ yêu cầu. Việc theo dõi tiến bộ của từng giáo viên chưa có hệ thống tiêu chí rõ ràng.

III. Giải pháp quản lý tổ chuyên môn nâng cao năng lực giáo viên

Nâng cao hiệu quả quản lý tổ chuyên môn đòi hỏi hệ thống giải pháp đồng bộ và khoa học. Hiệu trưởng cần nâng cao nhận thức của cán bộ và giáo viên về tầm quan trọng của phát triển năng lực nghề nghiệp. Kế hoạch hoạt động tổ chuyên môn phải bám sát nhu cầu thực tiễn của giáo viên. Nội dung sinh hoạt cần tập trung vào việc tháo gỡ khó khăn khi giảng dạy các bài học khó. Nhà trường cần đẩy mạnh mô hình sinh hoạt chuyên môn dựa trên nghiên cứu bài học. Phương pháp này giúp giáo viên cùng quan sát hoạt động học của học sinh để điều chỉnh cách dạy. Ngoài ra, việc đa dạng hóa các hình thức bồi dưỡng chuyên môn đóng vai trò quyết định. Các trường cần tạo điều kiện cho giáo viên tự học và nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng. Công tác kiểm tra đánh giá cần chuyển từ phê bình sang hỗ trợ, tư vấn chuyên môn.

3.1. Đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học

Sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học là giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao tay nghề giáo viên. Quy trình gồm bốn bước: chuẩn bị bài dạy, tiến hành dạy và dự giờ, thảo luận bài học, áp dụng vào thực tiễn. Khi dự giờ, giáo viên tập trung quan sát thái độ và hoạt động học tập của học sinh. Người dự giờ không đánh giá, xếp loại giáo viên đứng lớp. Toàn tổ cùng thảo luận để tìm ra nguyên nhân khiến học sinh gặp khó khăn trong tiếp thu bài. Cách làm này tạo không khí chia sẻ cởi mở và khuyến khích đổi mới sáng tạo.

3.2. Đổi mới kiểm tra đánh giá và ứng dụng công nghệ thông tin

Cán bộ quản lý cần chỉ đạo tổ chuyên môn đổi mới phương thức kiểm tra đánh giá học sinh. Đánh giá phải hướng tới sự tiến bộ của từng cá nhân thông qua nhận xét định tính và định lượng. Đồng thời, nhà trường cần thúc đẩy giáo viên ứng dụng công nghệ số vào giảng dạy. Giáo viên cần sử dụng thành thạo phần mềm soạn giáo án điện tử, xây dựng kho học liệu số và tổ chức lớp học tương tác. Ban giám hiệu cần xây dựng quy chế thi đua khen thưởng kịp thời để khuyến khích giáo viên sáng tạo.

IV. Kết luận và ứng dụng thực tiễn tại trường THCS Nam Định

Quản lý hoạt động tổ chuyên môn theo hướng phát triển năng lực dạy học là hướng đi đúng đắn và cấp thiết. Kết quả nghiên cứu tại các trường trung học cơ sở thành phố Nam Định khẳng định vai trò quyết định của công tác quản lý đối với chất lượng giáo dục. Khi tổ chuyên môn hoạt động hiệu quả, năng lực sư phạm của giáo viên được nâng lên rõ rệt. Học sinh trở thành trung tâm của quá trình dạy học, phát huy tối đa tính chủ động và sáng tạo. Các giải pháp đề xuất có tính khả thi cao và dễ dàng chuyển giao cho các cơ sở giáo dục khác. Ban giám hiệu các trường cần linh hoạt vận dụng các biện pháp quản lý phù hợp với đặc thù đơn vị mình. Phòng Giáo dục và Đào tạo cần tăng cường chỉ đạo điểm và nhân rộng các mô hình tổ chuyên môn tiêu biểu. Đầu tư vào chất lượng tổ chuyên môn chính là nền tảng vững chắc cho sự nghiệp đổi mới giáo dục.

4.1. Bài học kinh nghiệm cho cán bộ quản lý giáo dục

Cán bộ quản lý trường học cần xác định rõ vai trò người dẫn đường và đồng hành cùng giáo viên. Kế hoạch quản lý phải luôn linh hoạt và xuất phát từ nhu cầu thực tế của từng bộ môn. Hiệu trưởng cần trao quyền chủ động cho các tổ trưởng chuyên môn để phát huy năng lực lãnh đạo cơ sở. Việc tạo dựng môi trường sư phạm dân chủ, thân thiện và tôn trọng sự khác biệt là yếu tố then chốt. Đánh giá giáo viên phải dựa trên sự tiến bộ của học sinh và tinh thần hợp tác chuyên môn trong tập thể.

4.2. Khuyến nghị ứng dụng cho các trường trung học cơ sở

Các trường trung học cơ sở cần tiếp tục duy trì và nhân rộng mô hình sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học. Nhà trường cần tăng cường đầu tư trang thiết bị dạy học hiện đại và hệ thống mạng internet ổn định. Phòng Giáo dục và Đào tạo thành phố Nam Định nên tổ chức thêm các buổi hội thảo liên trường để giáo viên giao lưu học hỏi. Bên cạnh đó, chính quyền địa phương cần quan tâm hỗ trợ kinh phí bồi dưỡng thường xuyên cho đội ngũ giáo viên nhằm đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số giáo dục.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn ngành giáo dục triển khai Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, việc nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo trở thành nhiệm vụ mang tính sống còn. Tại thành phố Nam Định, mạng lưới giáo dục trung học cơ sở phát triển mạnh mẽ với quy mô 18 trường, 355 lớp học và 14.821 học sinh trong năm học 2022-2023. Để đáp ứng yêu cầu chuyển đổi căn bản từ nền giáo dục truyền thụ kiến thức sang phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực học sinh, tổ chuyên môn giữ vai trò là thiết chế học thuật hạt nhân trực tiếp bồi dưỡng năng lực sư phạm cho giáo viên.

Tuy nhiên, thực tiễn quản lý hoạt động tổ chuyên môn thời gian qua vẫn còn bộc lộ nhiều điểm nghẽn. Các buổi sinh hoạt chuyên môn thường bị hành chính hóa, nặng tính sự vụ và chưa thực sự tập trung giải quyết các thách thức dạy học phân hóa hay kiểm tra đánh giá theo năng lực. Xuất phát từ thực tiễn đó, luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý giáo dục với đề tài "Quản lý hoạt động tổ chuyên môn theo hướng phát triển năng lực dạy học cho giáo viên ở các trường trung học cơ sở thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định" được triển khai nhằm xác lập cơ sở khoa học và đề xuất hệ thống biện pháp quản lý tối ưu.

Nghiên cứu được giới hạn khảo sát thực trạng trong giai đoạn 2020-2023 tại 10 trường trung học cơ sở đại diện trên địa bàn thành phố và định hướng xây dựng giải pháp cho giai đoạn 2024-2030. Luận văn hướng đến việc chuẩn hóa năng lực thiết kế bài dạy, năng lực tổ chức hoạt động học và kỹ năng kiểm tra đánh giá của giáo viên theo Thông tư số 32/2020/TT-BGDĐT và chuẩn nghề nghiệp giáo viên cơ sở giáo dục phổ thông. Kết quả nghiên cứu là tài liệu tham khảo giá trị giúp các nhà quản lý giáo dục nâng tỷ lệ giáo viên xếp loại chuyên môn giỏi và khá lên trên 85%, góp phần giữ vững vị thế lá cờ đầu của ngành giáo dục tỉnh Nam Định.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết quản lý dựa vào nhà trường (School-Based Management) và hệ thống 4 chức năng quản lý cốt lõi gồm: Lập kế hoạch, Tổ chức thực hiện, Chỉ đạo triển khai và Kiểm tra - Đánh giá. Đồng thời, đề tài tích hợp mô hình sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học (Lesson Study) nhằm xây dựng tổ chuyên môn thành một cộng đồng học tập nghề nghiệp bền vững.

Khung lý thuyết của luận văn làm rõ 5 khái niệm nền tảng:

• Quản lý nhà trường: Sự tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể sư phạm nhằm vận dụng hiệu quả các nguồn lực và hoàn thành mục tiêu giáo dục.
• Tổ chuyên môn: Bộ phận cấu thành trong bộ máy tổ chức nhà trường theo Điều 14 Điều lệ trường trung học, chịu sự chỉ đạo trực tiếp của Hiệu trưởng.
• Năng lực dạy học của giáo viên: Khả năng vận dụng tổng hợp kiến thức chuyên môn, kỹ năng sư phạm để thiết kế, tổ chức bài dạy và đánh giá sự tiến bộ của học sinh.
• Phát triển năng lực dạy học: Quá trình bồi dưỡng, tự bồi dưỡng liên tục nhằm hoàn thiện các kỹ năng dạy học tích hợp, dạy học phân hóa và ứng dụng công nghệ thông tin.
• Quản lý hoạt động tổ chuyên môn theo hướng phát triển năng lực dạy học: Hệ thống các tác động quản lý của Hiệu trưởng thông qua Tổ trưởng chuyên môn để nâng cao chất lượng sinh hoạt học thuật và năng lực nghề nghiệp của giáo viên.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu tiến hành khảo sát thực trạng trên cỡ mẫu 132 khách thể, bao gồm 30 cán bộ quản lý (Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng, Tổ trưởng và Tổ phó chuyên môn) cùng 102 giáo viên trực tiếp giảng dạy.

Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên được áp dụng tại 10 trường trung học cơ sở đại diện cho các khu vực trung tâm và ven nội thành thành phố Nam Định, bao gồm: THCS Trần Đăng Ninh, THCS Phùng Chí Kiên, THCS Hoàng Văn Thụ, THCS Hàn Thuyên, THCS Quang Trung, THCS Trần Bích San, THCS Tống Văn Trân, THCS Tô Hiệu, THCS Lộc Hạ và THCS Lộc Vượng. Cỡ mẫu này đảm bảo tính đại diện cao về cơ cấu chuyên môn, thâm niên công tác và quy mô trường lớp.

Luận văn sử dụng phương pháp khảo sát bằng bảng hỏi chuẩn hóa theo thang đo Likert 5 mức độ, kết hợp phỏng vấn sâu chuyên gia và phân tích hồ sơ chuyên môn (kế hoạch bài dạy, biên bản sinh hoạt tổ, hồ sơ kiểm tra nội bộ). Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm đối chiếu khách quan giữa nhận thức định tính và kết quả định lượng. Toàn bộ số liệu được xử lý bằng phương pháp thống kê toán học (tính điểm trung bình, độ lệch chuẩn, kiểm định tương quan) trên các mốc dữ liệu từ năm học 2020-2021 đến 2022-2023, từ đó dự báo xu hướng quản lý đến năm 2030.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả điều tra thực trạng tại 10 trường trung học cơ sở trên địa bàn thành phố Nam Định phản ánh bức tranh đa chiều với 4 phát hiện trọng tâm:

Thứ nhất, 100% các trường đều xây dựng đầy đủ cơ cấu tổ chuyên môn theo quy định tại Thông tư 32/2020/TT-BGDĐT. Có 92,4% cán bộ quản lý và giáo viên đánh giá rất cao tầm quan trọng của tổ chuyên môn đối với sự phát triển chất lượng dạy học của nhà trường.

Thứ hai, nội dung sinh hoạt tổ chuyên môn chưa có sự bứt phá mạnh mẽ. Khoảng 64,5% thời lượng các buổi sinh hoạt vẫn tập trung vào việc phổ biến văn bản hành chính, kiểm điểm tiến độ và đánh giá thi đua cá nhân. Chỉ có 35,5% thời lượng thực sự dành cho các chuyên đề học thuật chuyên sâu và phân tích hoạt động học của học sinh.

Thứ ba, về năng lực đổi mới phương pháp và kiểm tra đánh giá, 78,2% giáo viên đã thành thạo kỹ thuật xây dựng ma trận đề kiểm tra theo Công văn 8773/BGDĐT-GDTrH và Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH. Tuy nhiên, năng lực thiết kế hoạt động dạy học phân hóa và đánh giá quá trình thông qua hồ sơ học tập, sản phẩm dự án chỉ đạt mức trung bình khá ở 56,8% giáo viên được khảo sát.

Thứ tư, kết quả khảo nghiệm tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp quản lý mới nhận được sự đồng thuận vượt trội, với điểm trung bình đánh giá mức độ cấp thiết đạt từ 4,25 đến 4,68 trên thang điểm 5 (tương đương trên 85% phản hồi ở mức Rất cấp thiết).

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế trên xuất phát từ việc công tác bồi dưỡng nghiệp vụ quản lý cho Tổ trưởng chuyên môn chưa được thực hiện định kỳ; cơ chế khuyến khích vật chất và tinh thần còn hạn chế; áp lực về thời gian giảng dạy khiến giáo viên chưa đầu tư đúng mức cho việc tự học và nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng.

Khi so sánh với các công trình nghiên cứu trước đây tại tỉnh Hưng Yên và Hải Phòng, có thể nhận thấy rào cản tâm lý ngại đổi mới và thói quen đánh giá giờ dạy theo lối "soi lỗi giáo viên" vẫn là trở ngại phổ biến. Phát hiện này hoàn toàn tương thích với các luận điểm của học giả quốc tế khi khẳng định rằng nếu không chuyển dịch sinh hoạt tổ chuyên môn sang mô hình nghiên cứu bài học vì cộng đồng học tập, năng lực dạy học của giáo viên sẽ khó có thể phát triển bền vững.

Để hình dung rõ nét sự phân hóa giữa nhận thức và mức độ thực thi, các dữ liệu này có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ cột kép so sánh chỉ số cấp thiết và tính khả thi của từng biện pháp, kết hợp bảng ma trận thống kê tương quan giữa thâm niên giảng dạy và mức độ thích ứng với Chương trình Giáo dục phổ thông 2018.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên cơ sở lý luận và thực trạng khảo sát, luận văn đề xuất 5 biện pháp quản lý đồng bộ nhằm tối ưu hóa hoạt động của tổ chuyên môn:

• Biện pháp 1: Nâng cao nhận thức và năng lực điều hành cho đội ngũ cán bộ quản lý, Tổ trưởng chuyên môn về vai trò của tổ chuyên môn trong bối cảnh mới. Mục tiêu đạt 100% cán bộ quản lý và Tổ trưởng chuyên môn tham gia tối thiểu 2 khóa bồi dưỡng năng lực quản trị học thuật mỗi năm học. Chủ thể thực hiện: Hiệu trưởng phối hợp với Phòng Giáo dục và Đào tạo.
• Biện pháp 2: Chuẩn hóa quy trình 5 bước xây dựng kế hoạch hoạt động của tổ chuyên môn theo hướng dẫn của Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH, đảm bảo 100% kế hoạch dạy học môn học được thẩm định chặt chẽ, gắn liền với phân phối chương trình linh hoạt và kế hoạch giáo dục nhà trường. Chủ thể thực hiện: Tổ trưởng chuyên môn và Hiệu trưởng.
• Biện pháp 3: Chỉ đạo đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo mô hình nghiên cứu bài học, chuyển trọng tâm từ đánh giá xếp loại tiết dạy sang quan sát và tháo gỡ khó khăn trong hoạt động học của học sinh. Mục tiêu nâng tỷ lệ các buổi sinh hoạt học thuật chuyên sâu lên tối thiểu 70% tổng số buổi sinh hoạt định kỳ (2 tuần một lần). Chủ thể thực hiện: Tổ trưởng chuyên môn và giáo viên cốt cán.
• Biện pháp 4: Đẩy mạnh công tác bồi dưỡng tại chỗ, hướng dẫn giáo viên tự học và thực hiện nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng. Phấn đấu 100% giáo viên có kế hoạch tự bồi dưỡng hằng năm và mỗi tổ chuyên môn có ít nhất 1 đến 2 sáng kiến kinh nghiệm được áp dụng hiệu quả vào thực tế giảng dạy. Chủ thể thực hiện: Ban Giám hiệu và toàn thể giáo viên.
• Biện pháp 5: Tăng cường kiểm tra, đánh giá giáo viên theo chuẩn nghề nghiệp giáo viên cơ sở giáo dục phổ thông kết hợp ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong quản lý hồ sơ chuyên môn. Lộ trình thực hiện chia làm 2 giai đoạn: Giai đoạn 2024-2026 hoàn thiện thể chế nội bộ và thí điểm mô hình; Giai đoạn 2026-2030 nhân rộng đại trà tại 100% trường trung học cơ sở trên địa bàn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm trong hệ thống giáo dục:

• Cán bộ quản lý trường trung học cơ sở (Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng): Sử dụng luận văn như một cẩm nang quản trị thực hành để thiết lập quy chế chuyên môn, phân công lao động khoa học, chỉ đạo kiểm định chất lượng giáo dục đạt mức độ 4 và nâng cao năng lực cạnh tranh học thuật của nhà trường.
• Tổ trưởng, Tổ phó chuyên môn: Khai thác quy trình 5 bước lập kế hoạch năm học, các biểu mẫu điều hành sinh hoạt nghiên cứu bài học và phương pháp tư vấn, hỗ trợ đồng nghiệp vượt qua những khó khăn khi triển khai sách giáo khoa mới.
• Giáo viên trung học cơ sở: Nắm bắt các tiêu chí cốt lõi của năng lực dạy học hiện đại, từ đó chủ động xây dựng kế hoạch tự học, tự bồi dưỡng, nâng cao kỹ năng thiết kế bài giảng phân hóa và kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển năng lực học sinh.
• Học viên cao học và nhà nghiên cứu Quản lý giáo dục: Nguồn tài liệu học thuật giá trị với hệ thống cơ sở lý luận vững chắc, bộ công cụ khảo sát thực chứng trên 132 khách thể tại 10 trường học và phương pháp tiếp cận phức hợp chuẩn mực.

Câu hỏi thường gặp

Mô hình sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học khác gì so với sinh hoạt truyền thống?
Sinh hoạt truyền thống thường tập trung đánh giá, xếp loại tác phong và phương pháp của người dạy, dễ tạo tâm lý căng thẳng. Ngược lại, mô hình nghiên cứu bài học tập trung quan sát phản ứng, thái độ và mức độ tiếp thu của học sinh trong từng hoạt động học, từ đó giúp các đồng nghiệp cùng rút kinh nghiệm và điều chỉnh kế hoạch bài dạy.

Năng lực dạy học của giáo viên trung học cơ sở gồm những nhóm năng lực cốt lõi nào?
Năng lực dạy học gồm 4 nhóm năng lực chính: Năng lực thiết kế kế hoạch dạy học và bài dạy; Năng lực tổ chức hoạt động dạy học tích cực và phân hóa; Năng lực kiểm tra, đánh giá sự tiến bộ của học sinh; Năng lực quản lý lớp học và xây dựng môi trường giáo dục tích cực.

Làm thế nào để tổ chuyên môn khắc phục tình trạng thiếu thời gian sinh hoạt học thuật?
Nhà trường cần thực hiện chuyển đổi số trong quản lý, đưa các nội dung thông báo hành chính lên hệ thống văn bản điện tử hoặc cổng thông tin nội bộ. Nhờ đó, 100% thời lượng của buổi sinh hoạt định kỳ 2 tuần một lần sẽ được dành trọn vẹn cho việc thảo luận chuyên đề và phân tích bài học.

Các biện pháp quản lý trong luận văn có thể áp dụng cho các địa phương khác ngoài thành phố Nam Định không?
Hệ thống giải pháp được xây dựng dựa trên khung pháp lý quốc gia và các nguyên tắc quản lý giáo dục phổ quát. Do đó, các trường trung học cơ sở tại những địa phương có điều kiện kinh tế - xã hội tương đồng hoàn toàn có thể kế thừa và điều chỉnh linh hoạt theo bối cảnh thực tế.

Hiệu trưởng cần làm gì để thúc đẩy giáo viên tích cực nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng?
Hiệu trưởng cần xây dựng quy chế thi đua khen thưởng rõ ràng, dành nguồn kinh phí hỗ trợ việc thử nghiệm sáng kiến, đồng thời chỉ đạo tổ chuyên môn định hướng các đề tài gắn liền với việc tháo gỡ khó khăn trực tiếp trong từng tiết dạy cụ thể.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quản lý hoạt động tổ chuyên môn theo hướng phát triển năng lực dạy học cho giáo viên trung học cơ sở.
• Đánh giá chân thực thực trạng quản lý tại 10 trường trung học cơ sở thành phố Nam Định với quy mô khảo sát 132 cán bộ quản lý và giáo viên.
• Nhận diện chính xác điểm nghẽn trong công tác sinh hoạt chuyên môn và khẳng định sự cần thiết phải chuyển dịch sang mô hình nghiên cứu bài học.
• Đề xuất 5 nhóm biện pháp quản lý đồng bộ, khả thi với điểm đánh giá cấp thiết đạt từ 4,25 đến 4,68 trên thang điểm 5.
• Xác lập lộ trình thực thi rõ ràng cho 2 giai đoạn 2024-2026 và 2026-2030 gắn với định hướng chuyển đổi số toàn diện.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là cung cấp giải pháp quản trị chuyên môn thực chứng, giúp các trường trung học cơ sở phát huy tối đa tiềm năng đội ngũ nhà giáo. Quý thầy cô và các nhà quản lý giáo dục hãy áp dụng ngay các biện pháp quản lý tiên tiến này để nâng cao chất lượng dạy học và kiến tạo môi trường sư phạm hạnh phúc, hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC DẠY HỌC CHO GIÁO VIÊN Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Tổng quan nghiên cứu về quản lý hoạt động tổ chuyên môn theo hướng phát triển năng lực dạy học cho giáo viên các trường trung học cơ sở 1. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài Vấn đề quản lý nhà trường trong đó có quản lý hoạt động TCM trong trường phổ thông có nhiều nghiên cứu trên thế giới quan tâm, tập trung nghiên cứu các vấn đề thực tiễn trong HĐGD và quản lý HĐGD của nhà trường để tìm ra biện pháp quản lý hiệu quả nhà trường, trong đó có hoạt động TCM.Xukhômlinxki và đồng sự đã nghiên cứu và đề xuất một số biện pháp quản lý của trường phổ thông như: Phân công công việc hợp lí của hiệu trưởng cho các thành viên chủ chốt trong nhà trường như phó hiệu trưởng, tổ trưởng chuyên môn, tổ phó chuyên môn; Phối hợp chặt chẽ, thống nhất quản lý giữa hiệu trưởng, phó hiệu trưởng và tổ trưởng chuyên môn để đạt mục tiêu đề ra. Trong những nghiên cứu của mình, V.PXtrezicodin, Gigoo scaia, Zakhonôp.

đều rất quan tâm tới việc quản lý TCM theo hướng tập trung vào bồi dưỡng tổ trưởng chuyên môn và đội ngũ GV, nâng cao năng lực chuyên môn và NVSP của đội ngũ này trong lao động sư phạm, lòng yêu nghề, kỹ năng giao tiếp sư phạm với HS; nắm vững và vận dụng linh hoạt các khoa học tâm lý, khoa học giáo dục, phương pháp giáo dục và các khoa học khác liên quan đến các môn học/HĐGD trong nhà trường. Ở các nước phát triển người ta đặt trọng tâm vào quản lý nhà trường theo quan điểm “quản lý dựa vào nhà trường” (School Based Management - SBM); ở đó nhà trường được phân cấp và có tính tự chủ cao trong hoạt động trên cơ sở tuân thủ pháp luật. Hầu hết nghiên cứu ở Anh, Mỹ đều quan tâm tới việc phân cấp quản lý cho nhà trường, quan tâm việc xây dựng TCM và phát triển NLDH cho đội ngũ GV [17]. Những vận dụng ban đầu của việc quản lý dựa trên trường học đã diễn ra ở Canada, Úc, Anh và New Zealand.

Nhiều chính phủ và những cơ quan liên quan đến 6 những quốc gia đang phát triển cũng đang ngày càng trở nên quan tâm đến phương pháp tiếp cận quản lý này. Bởi vì họ tìm cách khám phá ra những giải pháp thay thế để đặt vị trí những nguồn lực giáo dục gần hơn với sự trách nhiệm và việc đưa ra quyết định liên quan đến giáo dục - ở khoảng cách xa tầm kiểm soát của chính quyền tập trung [17]. Các trường học ở Nhật Bản với quan điểm xây dựng cộng đồng học tập đã triển khai mô hình “Nghiên cứu bài học xây dựng cộng đồng học tập”. Eisuke Saito - Masatsugu Murase - Atsushi Tsukui - John Yeo đã trình bày khá tỉ mỉ việc đổi mới nhà trường bền vững trong cuốn Nghiên cứu bài học vì cộng đồng học tập (Lesson Study For Learning Community); trong đó mô hình sinh hoạt TCM theo NCBH (Lesson Study) rất được quan tâm và được coi như một biện pháp nâng cao năng lực TCM, NLDH của GV.

Mô hình này hiện nay được áp dụng rộng rãi ở nhiều nước trên thế giới trong đó có Việt Nam [9]. Có thể nhận thấy rằng, nhiều nghiên cứu của nhiều nước trên thế giới đã quan tâm đến những nội dung cơ bản quản lý HĐGD, quản lý nhà trường trong đó có quản lý hoạt động TCM. Các nghiên cứu này có những quan điểm, nội dung, phương pháp tiếp cận có thể kế thừa có chọn lọc và áp dụng vào công tác quản lý nhà trường phổ thông, trong đó có hoạt động quản lý hoạt động TCM tại Việt Nam. Tuy nhiên, về quản lý hoạt động TCM theo hướng phát triển NLDH cho GV cấp THCS ở một địa phương cụ thể trong bối cảnh đổi mới giáo dục thì chưa có nhiều nghiên cứu.

Những nghiên cứu ở trong nước Quản lý hoạt động TCM ở trường phổ thông đã được nhiều công trình khoa học của các nhà giáo dục trong nước quan tâm, khẳng định hoạt động của TCM là hạt nhân quan trọng góp phần thực hiện có chất lượng HĐGD ở trường phổ thông. Một số công trình nghiên cứu về HĐGD của trường phổ thông trong đó có hoạt động của TCM và quản lý hoạt động của TCM trong nhà trường có thể kể đến như nghiên cứu của Nguyễn Ngọc Quang [40], Đặng Quốc Bảo [6], Nguyễn Quốc Chí, Nguyễn Thị Mỹ Lộc [18],. Các công trình này đề cập đến các vấn đề lý luận về quản lý giáo dục, quản lý nhà trường nói chung, quản lý hoạt động của TCM trong trường phổ thông nói riêng. 7 Nghiên cứu của Nguyễn Thị Lan Anh với đề tài “Tìm hiểu vai trò của tổ trưởng chuyên môn ở trường THCS” [1].

đã đề cập đến thực trạng về nhận thức, năng lực quản lý, điều kiện cơ sở vật chất và năng lực tham gia các HĐGD của CBQL, tổ trưởng chuyên môn, GV; đồng thời đã đề xuất một số biện pháp quản lý nâng cao chất lượng hoạt động của TCM. Nghiên cứu về hoạt động TCM và quản lý hoạt động TCM trước yêu cầu đổi mới giáo dục của Hoàng Xuân Hiến (2016) với đề tài: “Quản lý hoạt động TCM ở các trường THCS huyện Phù Cừ, tỉnh Hưng Yên theo định hướng đổi mới giáo dục” [31]; nghiên cứu của Hoàng Mạnh Hùng (2013) với đề tài “Quản lý hoạt động TCM ở trường THCS Đồng Bành, tỉnh Lạng Sơn” [32]; nghiên cứu của Lê Thị Thùy (2020) với đề tài “Quản lý hoạt động TCM theo định hướng phát triển năng lực HS tại Trường phổ thông liên cấp EDISON, huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên” [42]; nghiên cứu của Nghiêm Thanh Nhị “Quản lý hoạt động TCM theo hướng phát triển năng lực dạy học cho GV ở các trường THCS huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng” [38]; nghiên cứu của Nguyễn Thị Thu Anh “Quản lý hoạt động của TCM trường THCS quận Hải An, thành phố Hải Phòng đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục” [2];. Các nghiên cứu đã tập trung vào các vấn đề như: đổi mới SHCM theo hướng NCBH; quản lý hoạt động TCM nhằm đổi mới phương pháp dạy học, KTĐG theo định hướng phát triển năng lực HS; áp dụng các thành tố của mô hình trường học mới HĐGD ở trường phổ thông. Về hoạt động của TCM trong Tài liệu tập huấn tổ trưởng chuyên môn trong trường trung học, nhóm tác giả Trần Thị Minh Hằng và Nguyễn Thị Tuyết Hạnh đã đề cập về những vấn đề chung về quản lý TCM trong trường trung học; nhóm tác giả Phạm Quang Huân và Trần Thị Hải Yến đã đề cập đến hoạt động xây dựng KHGD của TCM [7].

Về vai trò của tổ trưởng chuyên môn, cũng trong Tài liệu tập huấn bồi dưỡng tổ trưởng chuyên môn trong trường trung học, nhóm tác giả Trần Thị Minh Hằng và Nguyễn Thị Tuyết Hạnh đã phân tích vai trò của tổ trưởng chuyên môn với nhiệm vụ quản lý phát triển đội ngũ GV trong trường trung học; nhóm tác giả Nguyễn Minh Phương và Vũ Ngọc Anh đã phân tích vai trò của tổ trưởng chuyên môn với việc quản lý HDDH ở trường trung học [7]. 8 Trong cuốn sách Công tác quản lý của tổ trưởng chuyên môn trường tiểu học, các tác giả Bùi Việt Phú - Trần Xuân Bách - Lê Quang Sơn cũng đã trình bày về công tác quản lý của tổ trưởng chuyên môn và phát triển năng lực quản lý của tổ trưởng chuyên môn ở trường tiểu học [39]. Nhận xét chung và những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu trong luận văn Có thể nhận thấy, đã các công trình nghiên cứu đã đề cập đến một số vấn đề cơ bản trong quản lý nhà trường và quản lý hoạt động TCM ở trường phổ thông. Tuy nhiên, quản lý hoạt động của TCM theo hướng nâng cao NLDH của GV ở các trường THCS trên địa bàn thành phố trực thuộc tỉnh chưa có đề tài nào nghiên cứu.

Trong phạm vi luận văn này, tác giả tập trung vào nghiên cứu cơ sở lý luận về hoạt động TCM và quản lý hoạt động TCM theo định hướng phát triển NLDH của GV tại các trường THCS; Khảo sát và phân tích thực trạng hoạt động TCM và việc quản lý hoạt động TCM theo định hướng phát triển NLDH cho GV ở các trường THCS; Đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động TCM theo định hướng phát triển NLDH của GV ở các trường THCS trên địa bàn nghiên cứu. Một số khái niệm cơ bản của đề tài 1. Quản lý và quản lý nhà trường 12. Khái niệm quản lý Nghiên cứu về quản lý, các tác giả Hà Thế Ngữ và Đặng Vũ Hoạt cho rằng“quản lý là một hệ thống những tác động có mục đích của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu quản lý nhất định” [Dẫn theo 2].

Harold Koontz cho rằng “quản lý là một hoạt động rất thiết yếu của người đứng đầu một tổ chức tác động lên các đối tượng quản lý để đảm bảo sự phối hợp và nỗ lực của các cá nhân nhằm đạt được mục tiêu quản lý của tổ chức đặt ra” [Dẫn theo 2]. Trong cuốn Những vấn đề cơ bản của khoa học quản lýgiáo dục, tác giả Trần Kiểm thì cho rằng “quản lý là sự phối hợp của nhiều người trong một tổ chức, sao cho mục tiêu của từng cá nhân biến thành mục tiêu của tổ chức” [36]. Các tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc quan niệm “quản lý một tổ chức là sự tác động có chủ đích của chủ thế quản lý đến đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu đã đặt ra” [18]. 9 Như vậy ta thấy có nhiều các quan điểm khác nhau về quản lý nhưng đều có điểm chung: quản lý là quá trình tác động của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu và hiệu quả của quản lý; quản lý phụ thuộc vào các yếu tố tham gia: mục tiêu, chủ thể quản lý, đối tượng quản lý, công cụ, phương pháp và điều kiện quản lý.

Từ nghiên cứu khái niệm quản lý của các nhà khoa học, trong luận văn này tác giả quan niệm: quản lý là quá trình tác động của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu quản lý với chất lượng và hiệu quả tối ưu trong môi trường và điều kiện quản lý luôn luôn thay đổi.