Chương 1 LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TẠM NHẬP - TÁI XUẤT TẠI CÁC CỤC HẢI QUAN 1. Lý luận về quản lý tạm nhập - tái xuất tại các Cục Hải quan 1. Khái niệm và vai trò của hoạt động tạm nhập - táixuất 1. Khái niệm hoạt động tạm nhập - tái xuất Tạm nhập- tái xuất là phương thức kinh doanh lâu đời, phổ biến trên thị trường quốc tế và đã được thực hiện nhiều năm ở nước ta.
Thuật ngữ “tạm quản” đã được định nghĩa trong Công ước quốc tế Istanbul (1990), như sau: “Tạm quản là chế độ hải quan mà theo đó một số hàng hoá (bao gồm cả các phương tiện vận tải) được nhập vào lãnh thổ hải quan mà không phải đóng thuế nhập khẩu và các loại thuế khác và không bị áp dụng các hạn chế hay cấm nhập khẩu đối với các loại hàng mang tính chất kinh tế kể cả các phương tiện vận tải được nhập với mục đích rõ ràng và sẽ tái xuất trong thời hạn xác định mà không bị làm thay đổi, cải biến trừ trường hợp giảm giá trị thông thường do quá trình sử dụng” [27] Công ước quốc tế về đơn giản hóa và hài hòa hóa thủ tục hải quan (Công ước Kyoto) sửa đổi “tạm quản” thành “tạm nhập”. Trong đó, giải thích “tạm nhập là thủ tục hải quan mà theo đó một số loại hàng hóa nhất định có thể đưa vào biên giới hải quan một cách có điều kiện và có thể được miễn toàn bộ thuế hoặc 1/ 7 thuế nhập khẩu và các loại thuế khác. Ví dụ, hàng hóa nhập khẩu phục vụ mục đích đặc biệt và phải được tái xuất trong một khoảng thời gian nhất định mà không được thay đổi hàng hóa trừ khi những khấu hao thông thường do nguyên liệu làm nên sản phẩm” [25]. Ở Việt Nam, năm 2005 khi Luật thương mại được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XI, kỳ họp thứ 7 thông qua ngày 14/6/2005 thay thế cho Luật Thương mại (1997) thì hoạt động này mới chính thức được coi là một hoạt động kinh tế trong tổng thể nền kinh tế quốc dân.
6 Tại Điều 29 Luật Thương mại quy định: “Tạm nhập tái xuất hàng hóa là việc hàng hoá được đưa từ nước ngoài hoặc từ các khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật vào Việt Nam, có làm thủ tục nhập khẩu vào Việt Nam và làm thủ tục xuất khẩu chính hàng hoá đó ra khỏi Việt Nam” [18] Từ đó, ta có thể hiểu tạm nhập tái xuất là hình thức doanh nghiệp nhập khẩu hàng hóa nhưng không phải để tiêu thụ tại thị trường trong nước mà là để xuất khẩu sang một nước khác nhằm thu lợi nhuận. Những mặt hàng này không được gia công hay chế biến tại nơi tái xuất. Hàng hóa vừa phải làm thủ tục nhập khẩu vừa phải làm thủ tục xuất khẩu sau đó theo quy đinh của pháp luật. Khác với các phương thức kinh doanh xuất nhập khẩu, phương thức kinh doanh tạm nhập, tái xuất được thực hiện trên cơ sở hai hợp đồng riêng biệt là hợp đồng nhập khẩu và hợp đồng xuất khẩu do thương nhân Việt Nam ký với thương nhân nước ngoài.
Hợp đồng xuất khẩu có thể ký trước hoặc ký sau hợp đồng nhập khẩu tùy theo chủng loại hàng hóa được quy định trong luật Hải quan và theo pháp luật về thuế xuất nhập khẩu. Khái niệm quản lý hàng hóa kinh doanh tạm nhập, tái xuất: Theo Phan Huy Đường (2012), "Quản lý là sự tác động có tổ chức, có mục đích của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý và khách thể quản lý nhằm sử dụng có hiệu quả các nguồn nhân lực để đạt được các mục tiêu đặt ra trong sự vận động của sự vật. Quản lý là sự tác động có ý thức để chỉ huy, điều khiển, hướng dẫn các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người để đạt tới mục đích đúng ý chí của người quản lý và phù hợp với quy luật khách quan” [15] Từ khái niệm về quản lý và khái niệm tạm nhập, tái xuất ta có thể hiểu quản lý hàng hóa kinh doanh tạm nhập tái xuất là sự tác động có tổ chức của cơ quan hải quan để chỉ huy, điều khiển, hướng dẫn, kiểm soát quá trình hoạt động kinh doanh tạm nhập, tái xuất hàng hóa của doanh nghiệp trong một thời gian nhất định. 7 Theo Thông tư số 11/2017/TT-BTC của Bộ Tài chính, quy định về hoạt động tạm nhập, tái xuất, tạm xuất, tái nhập và chuyển khẩu hàng hóa thì hoạt động kinh doanh tạm nhập, tái xuất hàng hóa thuộc diện cấm xuất khẩu, tạm ngừng xuất khẩu, cấm nhập khẩu, tạm ngừng nhập khẩu; hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu theo giấy phép, doanh nghiệp phải có Giấy phép tạm nhập, tái xuất của Bộ Công Thương.
Hàng hóa kinh doanh tạm nhập, tái xuấtđược tạm nhập, tái xuất qua các cửa khẩu quốc tế, cửa khẩu chính. Vai trò hoạt động tạm nhập - tái xuất Phương thức kinh doanh tạm nhập, tái xuất hàng hóa tại Việt Nam đang trên đà tăng trưởng mạnh trong những năm gần đây, giá trị kim ngạch hàng năm đạt hàng chục tỷ USD. Mặt hàng tạm nhập, tái xuất rất phong phú như xăng, dầu, các loại nguyên vật liệu, khoáng sản, phân bón, thực phẩm, nông sản, rượu bia, thuốc lá, các sản phẩm đông lạnh, đường trắng. Tỷ trọng các mặt hàng thay đổi từng năm theo tín hiệu thị trường đã đem lại lợi ích nhiều mặt về kinh tế, xã hội.
Trong điều kiện kinh tế nước ta hiện nay, vai trò của của hoạt động kinh doanh tạm nhập tái, xuất hàng hóa được thể hiện rõ nét. Theo Phạm Văn Linh (2001), vai trò của hoạt động tạm nhập tái xuất được thể hiện ở các khía cạnh sau đây [16]: - Khai thác được lợi thế về vị trí địa lý của quốc gia nói chung và của địa phương nói riêng: Nước ta có vị trí địa lý hết sức thuận lợi cho giao thương hàng hóa quốc tế do nằm ở rìa phía Đông của bán đảo Đông Dương, gần trung tâm khu vực Đông Nam Á; Việt Nam vừa gắn với lục địa Á-Âu vừa tiếp giáp với biển Đông thông ra Thái Bình Dương, có đường biên giới đất liền tiếp giáp với Trung Quốc, Lào, Campuchia, có đường biển tiếp giáp với Trung Quốc, Philippin, Brunây, Malaixia, Xingapo, Inđônêxia, Campuchia, Thái Lan. 8 - Phát huy năng lực nghiệp vụ chuyên môn, quan hệ bạn hàng ngoài nước, nhanh nhạy về thông tin kinh tế, thị trường, giá cả.: Các thương nhân tạm nhập khẩu từ thị trường ngoài nước này những mặt hàng trong nước không có hoặc chưa cần để tái xuất khẩu sang thị trường ngoài nước khác có nhu cầu, hưởng lợi nhuận từ chênh lệch giá, sau khi tính đủ chi phí. - Thúc đẩy phát triển đa dạng các loại hình dịch vụ giao nhận, vận tải, bốc xếp hàng hóa và các dịch vụ phục vụ nhu cầu sinh hoạt như quán ăn, nhà hàng, nhà trọ, khách sạn… Ngoài hiệu quả kinh tế doanh nghiệp thu được, hoạt động tạm nhập, tái xuất hàng hóa còn góp phần thúc đẩy phát triển nhiều dịch vụ trong nước liên quan như hậu cần, kho bãi, cảng, vận tải đường bộ, đường thủy, hàng không, bốc xếp, bảo hiểm.
thu được phí và tạo thêm việc làm cho người lao động. - Góp phần giữ vững trật tự, an ninh, quốc phòng vùng biên giới. Khi đời sống được cải thiện cư dân vùng biên giới sẽ yên tâm làm ăn sinh sống, bám trụ tại biên giới, góp phần bảo vệ đường biên mốc gới, giữ gìn an ninh chính trị, quốc phòng và chủ quyền lãnh thổ. Điều kiện hàng hóa tạm nhập - tái xuất Theo Thông tư số 94/2014/TT-BTC quy định về thủ tục hải quan, kiểm tra, giám sát hải quan đối với một số loại hàng hóa kinh doanh tạm nhập tái xuất, chuyển khẩu và gửi kho ngoại quan; xử lý đối với trường hợp từ chối nhận hàng[0]vàThông tư số 11/2017/TT-BTC quy định về hoạt động tạm nhập, tái xuất, tạm xuất, tái nhập và chuyển khẩu hàng hóa thì điều kiện hàng hóa tạm nhập tái xuất [7] như sau: * Đối với các thương nhân: - Là người Việt Nam không có vốn đầu tư nước ngoài thực hiện hoạt động tạm nhập, tái xuất; tạm xuất, tái nhập và chuyển khẩu hàng hóa; các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.
- Thương nhân có vốn đầu tư nước ngoài thực hiện theo cam kết của Việt Nam trong các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. 9 - Thương nhân không được phép uỷ thác hoặc nhận uỷ thác tạm nhập, tái xuất. - Hoạt động kinh doanh tạm nhập, tái xuất hàng hóa thuộc diện cấm xuất khẩu, tạm ngừng xuất khẩu, cấm nhập khẩu, tạm ngừng nhập khẩu; hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu theo giấy phép, doanh nghiệp phải có Giấy phép tạm nhập, tái xuất của Bộ Công Thương. Hồ sơ, thủ tục cấp Giấy phép tạm nhập, tái xuất quy định.
* Cửa khẩu tạm nhập, tái xuất hàng hóa: - Hàng hóa kinh doanh tạm nhập, tái xuất được tạm nhập, tái xuất qua các cửa khẩu quốc tế, cửa khẩu chính. - Việc tái xuất hàng hóa qua các cửa khẩu phụ, lối mở biên giới chỉ được thực hiện tại các cửa khẩu phụ, lối mở biên giới trong khu kinh tế cửa khẩu và cửa khẩu phụ ngoài khu kinh tế cửa khẩu đã có đầy đủ cơ quan kiểm soát chuyên ngành theo quy định và cơ sở kỹ thuật bảo đảm quản lý nhà nước. - Cửa khẩu phụ, lối mở biên giới quy định do Ủy ban nhân dân tỉnh biên giới công bố sau khi đã trao đổi, thống nhất với các Bộ: Quốc phòng, Tài chính, Công Thương, Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. - Ủy ban nhân dân tỉnh biên giới trao đổi với Bộ Công Thương về nguyên tắc lựa chọn doanh nghiệp được phép tái xuất hàng hóa qua các cửa khẩu phụ, lối mở biên giới và công bố danh sách doanh nghiệp được lựa chọn.
- Trường hợp hàng hóa nước ngoài gửi vào kho ngoại quan để xuất khẩu, tái xuất qua các tỉnh biên giới thì cửa khẩu tạm nhập để gửi kho ngoại quan và cửa khẩu xuất khẩu, tái xuất hàng hóa qua các tỉnh biên giới thực hiện theo quy định tại Điều này. - Hàng hóa kinh doanh tạm nhập, tái xuất có điều kiện thì phải đảm bảo cấp Giấy chứng nhận mã số kinh doanh tạm nhập, tái xuất theo quy định của Pháp luật.