Nâng Cao Hiệu Quả Kiểm Tra Trị Giá Hải Quan Tại Cục Hải Quan TP Hải Phòng

Tài liệu nghiên cứu cải thiện kết quả kiểm tra trị giá hải quan trong hoạt động kiểm tra sau thông quan tại cục hải, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu

• Tác giả: Lê Ngọc Linh
• Người hướng dẫn: PGS. Phan Thế Công
• Trường học: Trường Đại Học Dân Lập Hải Phòng
• Chuyên ngành: Quản Trị Kinh Doanh
• Đề tài: Nâng Cao Hiệu Quả Kiểm Tra Trị Giá Hải Quan Tại Cục Hải Quan TP Hải Phòng
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hải Phòng

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Kiểm Tra Trị Giá Hải Quan Khái Niệm và Vai Trò

Kiểm tra trị giá hải quan là hoạt động then chốt, đảm bảo nguồn thu ngân sách và tạo môi trường kinh doanh công bằng. Theo Luật Hải quan 54/2014/QH13, kiểm tra sau thông quan (KTSTQ) là hoạt động kiểm tra hồ sơ, sổ sách kế toán và các chứng từ liên quan đến hàng hóa sau khi hàng hóa đã thông quan. Mục đích của KTSTQ là đánh giá tính chính xác, trung thực của các chứng từ, hồ sơ khai báo, đồng thời đánh giá việc tuân thủ pháp luật hải quan. Trị giá hải quan hàng hóa nhập khẩu được xác định bằng cách áp dụng tuần tự sáu phương pháp xác định trị giá theo Thông tư 39/2015/TT-BTC. Việc kiểm tra trị giá có vai trò quan trọng trong việc phát hiện và ngăn chặn các hành vi gian lận thương mại, trốn thuế, góp phần bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng và doanh nghiệp làm ăn chân chính.

1.1. Khái niệm Kiểm Tra Sau Thông Quan KTSTQ và Trị Giá Hải Quan

Theo quy định tại Luật Hải quan số 54/2014/QH13 thì: Kiểm tra sau thông quan là hoạt động kiểm tra của cơ quan hải quan đối với hồ sơ hải quan, sổ kế toán, chứng từ kế toán và các chứng từ khác, tài liệu, dữ liệu có liên quan đến hàng hóa; kiểm tra thực tế hàng hóa trong trường hợp cần thiết và còn điều kiện sau khi hàng hóa đã được thông quan. Trị giá hải quan hàng hóa nhập khẩu là giá thực tế phải trả tính đến cửa khẩu nhập đầu tiên được xác định bằng cách áp dụng tuần tự sáu phương pháp xác định trị giá hải quan.

1.2. Vai trò của Kiểm Tra Trị Giá Hải Quan Trong Thương Mại

Việc kiểm tra sau thông quan nhằm đánh giá tính chính xác, trung thực nội dung các chứng từ, hồ sơ mà người khai hải quan đã khai, nộp, xuất trình với cơ quan hải quan; đánh giá việc tuân thủ pháp luật hải quan và các quy định khác của pháp luật liên quan đến quản lý xuất khẩu, nhập khẩu của người khai hải quan.Việc kiểm tra trị giá hải quan giúp đảm bảo nguồn thu cho ngân sách nhà nước và tạo ra một sân chơi bình đẳng cho các doanh nghiệp.

II. Vì Sao Cần Nâng Cao Hiệu Quả Kiểm Tra Trị Giá Hải Quan

Toàn cầu hóa kinh tế thúc đẩy tăng trưởng kim ngạch xuất nhập khẩu, đặt ra thách thức lớn cho ngành Hải quan. Việc kiểm tra, kiểm soát hiệu quả lượng hàng hóa lưu chuyển qua cửa khẩu trở nên phức tạp. Thương mại quốc tế phát triển tạo ra các tổ chức thương mại song phương và đa phương, như Hiệp định thương mại Việt Mỹ, Hiệp định trị giá GATT/WTO, và Hiệp định CEPT/AFTA, vừa tạo điều kiện thuận lợi, vừa đòi hỏi khắt khe hơn. Gian lận thương mại, đặc biệt là gian lận về trị giá khai báo, diễn biến ngày càng tinh vi, gây thất thu lớn cho ngân sách nhà nước và ảnh hưởng đến môi trường kinh doanh.

2.1. Thách thức từ Toàn Cầu Hóa và Tự Do Hóa Thương Mại

Quá trình toàn cầu hóa kinh tế đang đặt ra nhiều thách thức đối với nhiều quốc gia trên thế giới. Phát triển kinh tế thuận lợi hay khó khăn là do lợi ích mà quá trình toàn cầu hóa kinh tế mang lại thông qua hoạt động thương mại để tận dụng lợi thế so sánh, của quá trình giao thương kinh tế của mỗi quốc gia.

2.2. Gian Lận Trị Giá Khai Báo Thực Trạng và Hậu Quả

Bên cạnh đó, thương mại quốc tế phát triển đã hình thành tổ chức thương mại song phương và đa phương như: Hiệp định thương mại Việt Mỹ, Hiệp định trị giá GATT/WTO, Hiệp định CEPT/AFTA… Các hiệp định này một mặt tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại quốc tế phát triển, nhưng cũng đặt ra nhiều yêu cầu khắt khe cho các quốc gia. Việc các doanh nghiệp khai báo gian lận trị giá, trốn thuế diễn ra ngày càng phổ biến.

2.3. Ảnh Hưởng đến Nguồn Thu Ngân Sách và Môi Trường Kinh Doanh

Việc gian lận về trị giá khai báo gây thất thu lớn cho ngân sách nhà nước và ảnh hưởng đến môi trường kinh doanh. Việc nâng cao hiệu quả kiểm tra trị giá là cần thiết để bảo vệ nguồn thu nhà nước và tạo sân chơi công bằng.

III. Phương Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Kiểm Tra Trị Giá Hải Quan Gợi Ý

Nâng cao hiệu quả KTSTQ về trị giá đòi hỏi áp dụng đồng bộ nhiều giải pháp. Cần hoàn thiện cơ sở pháp lý, quy trình nghiệp vụ, nâng cao năng lực cán bộ, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị liên quan. Ngoài ra, việc tăng cường kiểm tra sau thông quan, đặc biệt là kiểm tra tại trụ sở doanh nghiệp, cũng đóng vai trò quan trọng. Quan trọng nhất là phải xây dựng hệ thống quản lý rủi ro hiệu quả, tập trung vào các mặt hàng, doanh nghiệp có nguy cơ gian lận cao.

3.1. Hoàn thiện Cơ Sở Pháp Lý và Quy Trình Nghiệp Vụ

Cần có một hành lang pháp lý rõ ràng, minh bạch, quy định cụ thể về quyền và nghĩa vụ của các bên liên quan trong quá trình kiểm tra trị giá hải quan. Quy trình nghiệp vụ cần được chuẩn hóa, đảm bảo tính khoa học, hiệu quả và khả thi.

3.2. Nâng Cao Năng Lực Cán Bộ và Ứng Dụng Công Nghệ Thông Tin

Đội ngũ cán bộ hải quan cần được đào tạo bài bản về nghiệp vụ kiểm tra trị giá, có phẩm chất đạo đức tốt, tinh thần trách nhiệm cao. Ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng cơ sở dữ liệu giá cả, kết nối thông tin giữa các đơn vị là yếu tố then chốt.

3.3. Xây Dựng Hệ Thống Quản Lý Rủi Ro Hiệu Quả

Việc xây dựng hệ thống quản lý rủi ro là cần thiết để kịp thời phát hiện và xử lý các trường hợp gian lận thương mại. Cần xác định các tiêu chí rủi ro, xây dựng hồ sơ rủi ro và áp dụng các biện pháp kiểm soát phù hợp.

IV. Kiểm Tra Sau Thông Quan Tại Cục Hải Quan TP Hải Phòng

Cục Hải quan TP Hải Phòng là một trong những đơn vị hải quan lớn nhất cả nước, quản lý lượng hàng hóa xuất nhập khẩu rất lớn. Công tác KTSTQ tại đây đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo nguồn thu ngân sách và tạo môi trường kinh doanh lành mạnh. Tuy nhiên, do nhiều yếu tố khách quan và chủ quan, hiệu quả KTSTQ về trị giá tại Cục Hải quan TP Hải Phòng vẫn còn hạn chế, cần được cải thiện.

4.1. Thực Trạng Công Tác Kiểm Tra Sau Thông Quan tại Hải Phòng

Đánh giá về công tác KTSTQ tại Chi cục Kiểm tra sau thông quan, cần phân tích những thành công, hạn chế và nguyên nhân dẫn đến những hạn chế đó.

4.2. Những Thành Công và Hạn Chế trong KTSTQ về Trị Giá

Phân tích chi tiết những thành công đạt được, những hạn chế còn tồn tại và những nguyên nhân khách quan và chủ quan gây ra những hạn chế đó.

V. Giải Pháp Tăng Cường Kiểm Soát Trị Giá Hàng Nhập Khẩu Tại Hải Phòng

Để nâng cao hiệu quả KTSTQ về trị giá tại Cục Hải quan TP Hải Phòng, cần áp dụng đồng bộ các giải pháp đã nêu ở trên, đồng thời có những giải pháp cụ thể phù hợp với đặc điểm của địa phương. Cần tăng cường phối hợp giữa các đơn vị trong ngành và với các cơ quan chức năng khác, nâng cao trình độ cán bộ, đầu tư trang thiết bị hiện đại và xây dựng cơ sở dữ liệu giá cả đầy đủ, chính xác.

5.1. Biện Pháp Chung và Biện Pháp Cụ Thể để Nâng Cao Hiệu Quả

Phân loại các biện pháp thành biện pháp chung và biện pháp cụ thể. Biện pháp chung bao gồm hoàn thiện cơ sở pháp lý, quy trình nghiệp vụ, nâng cao năng lực cán bộ, ứng dụng công nghệ thông tin. Biện pháp cụ thể tập trung vào kiểm soát các mặt hàng, doanh nghiệp có nguy cơ gian lận cao.

5.2. Kiến Nghị Sửa Đổi Hệ Thống Pháp Luật và Văn Bản Hướng Dẫn

Kiến nghị cụ thể về việc sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật liên quan đến KTSTQ và trị giá hải quan, đảm bảo tính đồng bộ, thống nhất và phù hợp với thực tiễn.

VI. Tương Lai Kiểm Tra Trị Giá Hải Quan Xu Hướng và Đề Xuất

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, KTSTQ về trị giá sẽ đóng vai trò ngày càng quan trọng. Cần chủ động nắm bắt xu hướng, áp dụng các phương pháp quản lý hiện đại, tăng cường hợp tác quốc tế và xây dựng đội ngũ cán bộ hải quan chuyên nghiệp, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công tác quản lý nhà nước về hải quan.

6.1. Dự Báo Triển Vọng và Quan Điểm Về KTSTQ trong Tương Lai

Dự báo về triển vọng của hoạt động KTSTQ trong lĩnh vực trị giá hàng nhập khẩu và đưa ra quan điểm của Cục Hải quan TP Hải Phòng về vấn đề này.

6.2. Hợp Tác Quốc Tế và Đào Tạo Cán Bộ Chuyên Nghiệp

Tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực kiểm tra trị giá hải quan, trao đổi kinh nghiệm, học hỏi các phương pháp quản lý hiện đại. Đầu tư vào đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ hải quan chuyên nghiệp, có trình độ chuyên môn cao và phẩm chất đạo đức tốt.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG KIỂM TRA SAU THÔNG QUAN TRONG LĨNH VỰC HẢI QUAN 1. TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG KIỂM TRA SAU THÔNG QUAN 1. Cơ sở hình thành, cơ sở pháp lý Kiểm tra sau thông quan 1. Một số khái niệm cơ bản Theo quy định tại Luật Hải quan số 54/2014/QH13 thì: Kiểm tra sau thông quan là hoạt động kiểm tra của cơ quan hải quan đối với hồ sơ hải quan, sổ kế toán, chứng từ kế toán và các chứng từ khác, tài liệu, dữ liệu có liên quan đến hàng hóa; kiểm tra thực tế hàng hóa trong trường hợp cần thiết và còn điều kiện sau khi hàng hóa đã được thông quan.

Việc kiểm tra sau thông quan nhằm đánh giá tính chính xác, trung thực nội dung các chứng từ, hồ sơ mà người khai hải quan đã khai, nộp, xuất trình với cơ quan hải quan; đánh giá việc tuân thủ pháp luật hải quan và các quy định khác của pháp luật liên quan đến quản lý xuất khẩu, nhập khẩu của người khai hải quan. Trị giá hải quan hàng hóa nhập khẩu là giá thực tế phải trả tính đến cửa khẩu nhập đầu tiên được xác định bằng cách áp dụng tuần tự sáu phương pháp xác định trị giá hải quan quy định tại Điều 6, Điều 8, Điều 9, Điều 10, Điều 11, Điều 12 Thông tư 39/2015/TT-BTC ngày 25/03/2015 và dừng ngay ở phương pháp xác định được trị giá hải quan. Cơ sở hình thành hoạt động Kiểm tra sau thông quan Quá trình toàn cầu hóa kinh tế đang đặt ra nhiều thách thức đối với nhiều quốc gia trên thế giới. Phát triển kinh tế thuận lợi hay khó khăn là do lợi ích mà quá trình toàn cầu hóa kinh tế mang lại thông qua hoạt động thương mại để tận dụng lợi thế so sánh, của quá trình giao thương kinh tế của mỗi quốc gia.

Phát triển kinh tế đồng nghĩa với việc tăng trưởng kim ngạch xuất nhập khẩu, lượng hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua các cửa khẩu biên giới, cửa khẩu cảng biển tăng lên nhanh chóng. Ngành Hải quan đã tăng cường nhiều nguồn lực về con người và trang thiết bị kỹ thuật hiện đại, tuy nhiên việc kiểm tra, kiểm soát hiệu quả đối với lượng hàng hóa lưu chuyển qua các cửa khẩu là vấn đề hết sức phức tạp và khó khăn. 15 Bên cạnh đó, thương mại quốc tế phát triển đã hình thành tổ chức thương mại song phương và đa phương như: Hiệp định thương mại Việt Mỹ, Hiệp định trị giá GATT/WTO, Hiệp định CEPT/AFTA… Các hiệp định này một mặt tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại quốc tế phát triển, nhưng cũng đặt ra nhiều yêu cầu khắt khe cho các quốc gia thành viên tham gia hiệp định. Thực tế đó đã tạo ra sức ép lớn đối với nền kinh tế nói chung và ngành Hải quan nói riêng.

Mục tiêu thông quan được khối lượng hàng hóa phải kiểm tra, kiểm soát lớn; thời gian lưu trữ hàng hóa để kiểm tra tại cửa khẩu ngắn; Bên cạnh đó phải đảm bảo chống gian lận thương mại; đảm bảo phải thu đúng, thu đủ tiền thuế cho ngân sách nhà nước (NSNN). Trong khi đó để đảm bảo thực hiện tốt nhiệm vụ thì cơ quan hải quan lại đối mặt với thực tế khó khăn là thiếu thông tin về hàng hóa, trị giá hàng hóa khai báo hải quan, bên cạnh đó trình độ nghiệp vụ của một số cán bộ công chức (CBCC) tại một số đơn vị vẫn còn hạn chế. Thời gian có hạn, CBCC không thể thực hiện kiểm tra toàn bộ hàng hóa mà chỉ có thể “kiểm tra đại diện” xác xuất thường không quá 10% lô hàng và các chứng từ do chủ hàng xuất trình, vì thế chỉ kiểm tra được một phần, phần chìm lại nằm ở các chứng từ, sổ sách kế toán, chứng từ ngân hàng,. do người nhập khẩu nắm giữ.

Kinh nghiệm tổ chức hải quan hiện đại trên thế giới cho thấy nếu chỉ dừng lại ở việc kiểm tra, kiểm soát của hải quan tại cửa khẩu thì không những không thể phát hiện và ngăn chặn được các trường hợp cố ý gian lận mà còn gây chậm trễ, ách tắc cho hoạt động nhập khẩu hàng hóa. Theo quan điểm của Tổ chức hải quan thế giới (WCO): Trong điều kiện hiện nay, việc duy trì và phát triển hệ thống KTSTQ của ngành Hải quan là tuyệt đối cần thiết vì một hệ thống KTSTQ đủ mạnh có thể ngăn chặn và phát hiện mọi hình thức gian lận thương mại, đặc biệt là gian lận về trị giá hải quan, cho dù hệ thống trị giá hải quan đó được xác định theo bất cứ phương pháp nào. Thực chất KTSTQ là việc kiểm tra tính xác thực của các thông tin do Doanh nghiệp hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu đã khai báo với cơ quan hải quan, việc kiểm tra đó được thực hiện thông qua việc kiểm tra các chứng từ thương mại, hồ sơ chứng từ ngân hàng, sổ sách kế toán lưu giữ tại doanh nghiệp… và các chứng từ khác có liên quan đến hàng hóa xuất nhập khẩu. Xuất phát từ yêu cầu 16 nghiệp vụ này mà Tổ chức hải quan thế giới và Hải quan các nước gọi nghiệp vụ này là "Kiểm toán sau thông quan" (Post Clearance Audit - PCA) hoặc "Kiểm toán hải quan", tại Việt Nam ta gọi là "Kiểm tra sau thông quan".

Cơ sở pháp lý của Kiểm tra sau thông quan Đứng trước yêu cầu thực hiện lộ trình hội nhập kinh tế quốc tế mà Việt Nam đã và đang tham gia, năm 2001 Luật Hải quan được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua, đã đặt nền móng cơ sở pháp lý cho hoạt động kiểm tra sau thông quan; Tại Điều 32 Luật Hải quan quy định: "Trong trường hợp phát hiện có dấu hiệu vi phạm pháp luật hải quan đối với hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu đã được thông quan, cơ quan hải quan được áp dụng biện pháp kiểm tra sau thông quan". Luật cũng quy định: "Trong quá trình kiểm tra, theo yêu cầu của cơ quan hải quan, các cơ quan, tổ chức và cá nhân có liên quan tạo điều kiện, cung cấp chứng từ kế toán, các thông tin, tài liệu cần thiết phục vụ cho việc kiểm tra của cơ quan hải quan". Năm 2014, Luật Hải quan được Quốc hội thông qua ngày 23/6/2014, đã được cụ thể hóa trong Mục 9 với 5 Điều từ Điều 77 đến Điều 82 quy định về Kiểm tra sau thông quan. Theo đó: "Kiểm tra sau thông quan là hoạt động kiểm tra của cơ quan hải quan đối với hồ sơ hải quan, sổ kế toán, chứng từ kế toán và các chứng từ khác, tài liệu, dữ liệu có liên quan đến hàng hóa; kiểm tra thực tế hàng hóa trong trường hợp cần thiết và còn điều kiện sau khi hàng hóa đã được thông quan.

Việc kiểm tra sau thông quan nhằm đánh giá tính chính xác, trung thực nội dung các chứng từ, hồ sơ mà người khai hải quan đã khai, nộp, xuất trình với cơ quan hải quan; đánh giá việc tuân thủ pháp luật hải quan và các quy định khác của pháp luật liên quan đến quản lý xuất khẩu, nhập khẩu của người khai hải quan. Kiểm tra sau thông quan được thực hiện tại trụ sở cơ quan hải quan, trụ sở người khai hải quan. Trụ sở người khai hải quan bao gồm trụ sở chính, chi nhánh, cửa hàng, nơi sản xuất, nơi lưu giữ hàng hóa. Thời hạn kiểm tra sau thông quan là 05 năm kể từ ngày đăng ký tờ khai hải quan".

Luật Hải quan đã quy định rõ về các trường hợp "KTSTQ (Điều 78), việc KTSTQ tại trụ sở cơ quan hải quan và trụ sở người khai hải quan (Điều 79, Điều 80), về Nhiệm vụ và quyền hạn của công chức 17 hải quan trong KTSTQ tại trụ sở người khai hải quan (Điều 81), Quyền và nghĩa vụ của người khai hải quan trong KTSTQ (Điều 82)". Vai trò, mục đích của Kiểm tra sau thông quan 1. Vai trò của Kiểm tra sau thông qua Kiểm tra sau thông quan là mô hình đã được xây dựng và phát triển có hiệu quả ở hầu hết các quốc gia phát triển trên thế giới tuy có khác nhau về tên gọi, cơ cấu tổ chức, môi trường pháp lý, đào tạo cán bộ,. Nhưng lại hoàn toàn giống nhau về chức năng cơ bản là phát hiện và ngăn chặn gian lận thương mại trong hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa thông qua hoạt động KTSTQ.

Hiện nay, việc kiểm tra thực tế hàng hóa tại cửa khẩu là rất ít (không quá 15% số lô hàng qua cửa khẩu, tỷ lệ kiểm tra hàng hóa theo lô hàng chủ yếu dưới 10%) chủ yếu tập trung phát hiện hàng hóa cấm XNK, hàng hóa bị hạn chế XNK. Thời gian kiểm tra tối đa của việc kiểm tra thực tế hàng hóa là 8 giờ, trường hợp đặc biệt gia hạn không quá 2 ngày. Việc kiểm tra bộ chứng từ trong quá trình thông quan cũng đã quy định tối đa là 2 giờ làm việc kể từ khi tiếp nhận để giải quyết thủ tục thông quan. Do đó việc tăng cường hoạt động KTSTQ thay thế cho phương thức kiểm tra tại cửa khẩu có vai trò rất quan trọng để đảm bảo hiệu quả công tác quản lý Nhà nước về hải quan: Thứ nhất, thực hiện được việc chống gian lận thương mại có hiệu quả hơn mà vẫn giải quyết được việc thông quan hàng hóa nhanh chóng tại các cửa khẩu góp phần tích cực vào phát triển thương mại quốc tế.

Thứ hai, đảm bảo việc chấp hành Luật Hải quan, Luật Quản lý thuế, Luật Thuế xuất khẩu, Thuế nhập khẩu, các quy định về XNK của các Bộ, ngành liên quan và các hiệp định thương mại quốc tế mà Việt Nam đã tham gia. Thứ ba, giúp hoạt động sản xuất hàng hóa và nhập khẩu hàng hóa được thuận lợi hơn, đảm bảo cho doanh nghiệp trong nước có lợi thế để cạnh tranh với hàng hóa và doanh nghiệp của các nước khác trên thị trường quốc tế. Thứ tư, phát hiện và ngăn ngừa tình trạng gian lận và hoàn thuế GTGT đối với hàng hóa nhập khẩu của doanh nghiệp. Thứ năm, ngăn chặn tình trạng gian lận và trốn thuế nhập khẩu hàng hóa thuộc đối tượng chịu thuế, đảm bảo thu đúng, thu đủ tiền thuế cho NSNN.