Biện pháp quản lý hoạt động ngoại khoá ở trường THPT Nội trú Đồ Sơn, Hải Phòng

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ued biện pháp quản lý hoạt động ngoại khoá ở trường trung học phổ thông nội trú đồ sơn thành, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Phạm Thị Khanh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Biện pháp quản lý hoạt động ngoại khoá ở trường Trung học phổ thông Nội trú Đồ Sơn, thành phố Hải Phòng
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA CÁC BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHOÁ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
• 1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 1.1.1. Trên thế giới
• 1.1.2. Trong nước
• 1.2. Lí luận chung về quản lý quá trình giáo dục - đào tạo
• 1.2.1. Khái niệm quản lý
• 1.2.2. Khái niệm quản lý giáo dục
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHOÁ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG NỘI TRÚ ĐỒ SƠN, THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG
• 3. CHƯƠNG 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHOÁ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG NỘI TRÚ ĐỒ SƠN, THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý hoạt động ngoại khoá tại trường THPT Nội trú Đồ Sơn

Quản lý hoạt động ngoại khoá tại trường THPT Nội trú Đồ Sơn, Hải Phòng là một phần quan trọng trong quá trình giáo dục toàn diện cho học sinh. Hoạt động ngoại khoá không chỉ giúp học sinh phát triển kỹ năng sống mà còn củng cố kiến thức đã học trên lớp. Tuy nhiên, việc quản lý hoạt động này vẫn còn nhiều thách thức cần được giải quyết.

1.1. Khái niệm và vai trò của hoạt động ngoại khoá

Hoạt động ngoại khoá là những hoạt động diễn ra ngoài giờ học chính thức, nhằm bổ sung kiến thức và phát triển kỹ năng cho học sinh. Chúng giúp học sinh rèn luyện tính tự lập, sáng tạo và khả năng làm việc nhóm.

1.2. Tình hình hiện tại của hoạt động ngoại khoá tại Đồ Sơn

Tại trường THPT Nội trú Đồ Sơn, hoạt động ngoại khoá thường diễn ra tự phát, chưa được quản lý chặt chẽ. Điều này dẫn đến việc thiếu hiệu quả trong việc nâng cao chất lượng giáo dục.

II. Những thách thức trong quản lý hoạt động ngoại khoá tại trường THPT Nội trú Đồ Sơn

Quản lý hoạt động ngoại khoá tại trường THPT Nội trú Đồ Sơn gặp phải nhiều thách thức. Những vấn đề này cần được nhận diện và giải quyết để nâng cao chất lượng giáo dục.

2.1. Thiếu sự định hướng và kế hoạch cụ thể

Nhiều hoạt động ngoại khoá không có kế hoạch rõ ràng, dẫn đến việc học sinh tham gia một cách ngẫu hứng, không đạt được mục tiêu giáo dục đề ra.

2.2. Khó khăn trong việc thu hút học sinh tham gia

Một số học sinh thiếu động lực tham gia các hoạt động ngoại khoá do không nhận thấy giá trị của chúng. Điều này cần được khắc phục thông qua việc nâng cao nhận thức và tạo động lực cho học sinh.

III. Phương pháp quản lý hiệu quả hoạt động ngoại khoá tại trường THPT Nội trú Đồ Sơn

Để nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động ngoại khoá, cần áp dụng các phương pháp quản lý khoa học và hợp lý. Những phương pháp này sẽ giúp tổ chức các hoạt động một cách có hệ thống và hiệu quả.

3.1. Xây dựng kế hoạch hoạt động ngoại khoá chi tiết

Kế hoạch cần được xây dựng dựa trên nhu cầu và sở thích của học sinh, đồng thời phải có sự tham gia của giáo viên và các tổ chức trong trường.

3.2. Tăng cường sự phối hợp giữa các bộ phận trong trường

Sự phối hợp giữa ban giám hiệu, giáo viên và học sinh là rất quan trọng để đảm bảo các hoạt động ngoại khoá diễn ra suôn sẻ và đạt hiệu quả cao.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về hoạt động ngoại khoá

Việc áp dụng các biện pháp quản lý hiệu quả sẽ mang lại nhiều lợi ích cho học sinh và nhà trường. Các nghiên cứu cho thấy hoạt động ngoại khoá có thể nâng cao chất lượng giáo dục và phát triển toàn diện cho học sinh.

4.1. Kết quả từ các hoạt động ngoại khoá đã tổ chức

Các hoạt động ngoại khoá đã giúp học sinh phát triển kỹ năng mềm, nâng cao khả năng giao tiếp và làm việc nhóm, từ đó cải thiện kết quả học tập.

4.2. Phản hồi từ học sinh và giáo viên

Phản hồi từ học sinh cho thấy họ cảm thấy hào hứng và có động lực hơn khi tham gia các hoạt động ngoại khoá, trong khi giáo viên nhận thấy sự tiến bộ rõ rệt trong học sinh.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai cho hoạt động ngoại khoá

Hoạt động ngoại khoá tại trường THPT Nội trú Đồ Sơn cần được quản lý chặt chẽ và có kế hoạch cụ thể để phát huy tối đa hiệu quả. Hướng phát triển tương lai cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng và sự tham gia của học sinh.

5.1. Định hướng phát triển hoạt động ngoại khoá

Cần xây dựng một chương trình hoạt động ngoại khoá phong phú, đa dạng, phù hợp với nhu cầu và sở thích của học sinh.

5.2. Tăng cường sự tham gia của cộng đồng

Sự tham gia của phụ huynh và cộng đồng sẽ góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả của các hoạt động ngoại khoá, tạo ra môi trường học tập tích cực cho học sinh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quản lý hoạt động ngoại khóa tại các cơ sở giáo dục chuyên biệt là yếu tố then chốt nhằm phát triển toàn diện nhân cách, tri thức và kỹ năng sống cho học sinh. Trường Trung học phổ thông Nội trú Đồ Sơn, thành phố Hải Phòng được thành lập theo Quyết định số 1483/QĐ-UB ngày 12/07/2001 của Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng, là mô hình trường chuyên biệt nuôi dạy 450 học sinh chia làm 13 lớp (gồm 4 lớp trung học cơ sở và 9 lớp trung học phổ thông). Đặc thù của nhà trường là 100% học sinh xuất thân từ các huyện đảo xa xôi như Bạch Long Vỹ, Cát Hải, vùng núi Thủy Nguyên hoặc con em làng chài có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn. Học sinh sinh hoạt, ăn nghỉ và học tập khép kín 24/24 giờ tại trường. Do đó, nếu thời gian ngoài giờ lên lớp không được tổ chức khoa học, học sinh dễ rơi vào tình trạng hoạt động tự phát, ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng giáo dục chung.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài là giải quyết mâu thuẫn giữa nhu cầu rèn luyện kỹ năng sống, củng cố tri thức của học sinh nội trú với thực trạng quản lý hoạt động ngoại khóa còn mang tính hình thức, thiếu tính hệ thống. Mục tiêu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận quản lý giáo dục, khảo sát toàn diện thực trạng công tác quản lý hoạt động ngoại khóa tại trường trong hai năm học 2006-2007 và 2007-2008, từ đó đề xuất hệ thống biện pháp quản lý khả thi. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, góp phần nâng tỷ lệ đỗ tốt nghiệp của trường từ 88,33% lên 95%, tỷ lệ đỗ đại học và cao đẳng đạt 45%, đồng thời tăng số lượng học sinh giỏi cấp thành phố từ 8 giải lên 15 giải trong giai đoạn khảo sát.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp các lý thuyết quản lý giáo dục kinh điển và hiện đại. Trọng tâm là mô hình 4 chức năng quản lý hệ thống bao gồm: Lập kế hoạch, Tổ chức thực hiện, Chỉ đạo điều hành và Kiểm tra đánh giá. Khung lý thuyết này khẳng định quản lý hoạt động ngoại khóa là một quá trình tác động có định hướng của chủ thể quản lý đến tập thể sư phạm và học sinh nhằm hiện thực hóa mục tiêu giáo dục toàn diện đức, trí, thể, mỹ.

Luận văn kế thừa quan điểm của nhà sư phạm Jan Amos Comenius về việc mở rộng các hình thức học tập ngoài lớp học để khơi dậy tiềm năng sáng tạo và rèn luyện cá tính cho học sinh. Đồng thời, nghiên cứu vận dụng các luận điểm giáo dục của tác giả I.A. Kairov và P.V. Khudominsky về việc tích hợp hoạt động ngoài giờ vào kế hoạch năm học của hiệu trưởng. Tại Việt Nam, nghiên cứu tiếp thu hệ thống lý luận của Giáo sư Phạm Minh Hạc và Giáo sư Phạm Viết Vượng về quản lý chất lượng quá trình đào tạo. Năm khái niệm công cụ chính được làm sáng tỏ bao gồm:

• Quản lý giáo dục: Hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến các phân hệ giáo dục.
• Quản lý nhà trường: Quá trình hiệu trưởng điều hành việc dạy học, giáo dục và các nguồn lực sư phạm.
• Hoạt động ngoại khóa: Hình thức tổ chức học tập ngoài giờ lên lớp có phương hướng xác định, dựa trên nguyên tắc tự nguyện có định hướng.
• Quản lý quá trình đào tạo: Sự điều phối đồng bộ giữa mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức và điều kiện đảm bảo.
• Nhân cách học sinh nội trú: Cấu trúc phẩm chất và năng lực hình thành qua môi trường sinh hoạt tập thể đặc thù.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu triển khai thu thập dữ liệu trong phạm vi 2 năm học liên tiếp (2006-2007 và 2007-2008) với nguồn dữ liệu đa tầng:

• Cỡ mẫu khảo sát: Bao gồm 200 học sinh nội trú (chiếm 44,4% quy mô học sinh toàn trường) cùng 7 cán bộ quản lý chủ chốt và 28 giáo viên trực tiếp giảng dạy.
• Phương pháp chọn mẫu: Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng đối với học sinh các khối 10, 11 và 12 nhằm phản ánh đúng sự biến thiên tâm lý lứa tuổi. Đối với cán bộ quản lý và giáo viên, phương pháp chọn mẫu chuyên gia toàn diện được áp dụng để bao quát toàn bộ hội đồng sư phạm và các tổ chức đoàn thể.
• Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Nghiên cứu kết hợp phương pháp điều tra viết bằng bảng hỏi với phỏng vấn sâu, quan sát sư phạm và thống kê toán học. Việc kết hợp này giúp đối chiếu chéo giữa nhận thức định tính và số liệu định lượng, triệt tiêu sai số chủ quan, đảm bảo tính khách quan và khoa học khi đánh giá hiệu quả của các biện pháp quản lý.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực tiễn tại Trường Trung học phổ thông Nội trú Đồ Sơn ghi nhận 4 phát hiện cốt lõi về công tác quản lý và tổ chức hoạt động ngoại khóa:

Thứ nhất, có sự mất cân đối nghiêm trọng giữa các hình thức hoạt động ngoại khóa. Số liệu khảo sát cho thấy hình thức ngoại khóa theo từng môn học được tổ chức thường xuyên chiếm 91,6%, trong khi các hoạt động có tính trải nghiệm thực tế như tham quan dã ngoại chỉ có 9% thực hiện thường xuyên và 91% ở mức thỉnh thoảng. Hoạt động biểu diễn văn nghệ thường xuyên chỉ chiếm 2%, có đến 98% ở mức độ thỉnh thoảng.

Thứ hai, nhận thức về vai trò của hoạt động ngoại khóa đạt mức đồng thuận rất cao trong hội đồng sư phạm. Có 100% cán bộ quản lý và 96% giáo viên khẳng định hoạt động ngoại khóa mở rộng và củng cố kiến thức cho học sinh. Đối với học sinh, 95% khẳng định hoạt động ngoại khóa giúp nâng cao kiến thức, 95,5% cho rằng hoạt động này tạo sự gắn kết bền chặt với tập thể và 90,5% nhận thấy năng lực sở trường được phát triển.

Thứ ba, tồn tại khoảng cách lớn giữa sở thích của học sinh và phương thức tổ chức của nhà trường. Khi khảo sát 200 học sinh, có 33% các em thích xem biểu diễn văn nghệ, 31% thích hoạt động tham quan thực tế, 22% thích các cuộc thi kiến thức tổng hợp và chỉ có 14% học sinh yêu thích hình thức sinh hoạt tổ ngoại khóa bộ môn học thuật đơn thuần.

Thứ tư, công tác lập kế hoạch còn phụ thuộc nhiều vào yếu tố chủ quan. Mặc dù 85,7% ý kiến tán thành việc xây dựng kế hoạch ngay từ đầu năm học, nhưng vẫn có tới 71,4% hoạt động được triển khai dựa trên nhu cầu tự phát của từng giáo viên và 28,5% chỉ được tổ chức khi có các đợt thi đua kỷ niệm ngày lễ lớn.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến sự chênh lệch trên xuất phát từ rào cản kinh phí và năng lực tổ chức. Hoạt động ngoại khóa bộ môn ít tốn kém tài chính nên được triển khai áp đảo (tổng số 35 lần ở khối 10, 35 lần ở khối 11 và 31 lần ở khối 12 trong năm học 2006-2007). Ngược lại, các hoạt động tham quan, văn nghệ đòi hỏi kinh phí lớn và kỹ năng quản lý phức tạp nên ít được thực hiện. Khi xếp hạng các điều kiện tổ chức, giáo viên xếp năng lực chuyên môn ở vị trí số 1 (đạt 71,4% tán thành) nhưng lại xếp kỹ năng tổ chức ở vị trí thứ 5. Điều này lý giải vì sao các hoạt động thiếu tính hấp dẫn đối với học sinh.

So sánh với các nghiên cứu tương đồng tại các trường phổ thông dân tộc nội trú ở Lai Châu hay Hòa Bình, kết quả này khẳng định một quy luật chung: Nếu chỉ chú trọng chuyên môn hàn lâm mà buông lỏng việc đa dạng hóa hình thức hoạt động ngoài giờ, chất lượng giáo dục toàn diện sẽ bị hạn chế.

Dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn trực quan qua biểu đồ cơ cấu sở thích học sinh (chiếm 33% văn nghệ, 31% dã ngoại, 22% thi kiến thức, 14% bộ môn) và bảng phân tích mức độ cần thiết của 7 hình thức ngoại khóa. Các chỉ số này chứng minh sự cần thiết phải chuyển dịch phương thức quản lý từ hình thức áp đặt thụ động sang mô hình quản trị tương tác, phát huy tính tự chủ của học sinh.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả phân tích thực trạng, 4 nhóm giải pháp quản lý đồng bộ được đề xuất nhằm nâng cao chất lượng hoạt động ngoại khóa:

1. Chuẩn hóa quy trình lập kế hoạch hoạt động ngoại khóa: Ban Giám hiệu trực tiếp chỉ đạo xây dựng khung kế hoạch tổng thể ngay trong tháng 8 trước thềm năm học mới. Kế hoạch phải xác định rõ mục tiêu, nội dung liên môn, phân bổ thời gian hợp lý và định mức kinh phí cụ thể. Mục tiêu đạt 100% các tổ chuyên môn ban hành kế hoạch chi tiết trước ngày khai giảng, khắc phục triệt để tình trạng tổ chức tự phát.

2. Đa dạng hóa hình thức tổ chức gắn với sở thích học sinh: Ban Giám hiệu phối hợp với Đoàn Thanh niên và giáo viên chủ nhiệm đổi mới phương thức hoạt động. Chuyển đổi các buổi thuyết trình đơn điệu sang mô hình câu lạc bộ kỹ năng sống, rung chuông vàng, sân khấu hóa tác phẩm văn học và tham quan di tích lịch sử. Mục tiêu nâng tỷ lệ tổ chức thường xuyên các hoạt động dã ngoại và giao lưu văn hóa từ 9% lên 35% trong vòng 12 tháng.

3. Nâng cao năng lực và kỹ năng tổ chức cho đội ngũ giáo viên: Ban Giám hiệu tổ chức định kỳ 2 khóa tập huấn mỗi năm học về kỹ năng xây dựng kịch bản ngoại khóa, tâm lý học lứa tuổi và phương pháp quản sinh cho toàn bộ 28 giáo viên. Đưa tiêu chí tổ chức hoạt động ngoại khóa vào quy chế đánh giá thi đua chuyên môn cuối năm.

4. Xã hội hóa nguồn lực và tăng cường liên kết cộng đồng: Hiệu trưởng chủ động ký kết chương trình phối hợp với Hội Cựu chiến binh, Tòa án, Trung tâm Y tế và các doanh nghiệp địa phương để tranh thủ chuyên gia nói chuyện chuyên đề. Đồng thời, huy động sự đồng thuận của Ban đại diện cha mẹ học sinh nhằm duy trì nguồn quỹ hỗ trợ ngoại khóa chiếm 30% tổng kinh phí hoạt động.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị cho 4 nhóm đối tượng sau:

• Cán bộ quản lý các trường trung học phổ thông nội trú, bán trú: Cung cấp khung năng lực quản lý 4 chức năng và quy trình thiết kế hoạt động ngoài giờ lên lớp phù hợp với học sinh sinh hoạt nội trú tập trung.
• Giáo viên trung học phổ thông và Bí thư Đoàn trường: Cung cấp ngân hàng ý tưởng, phương pháp thiết kế câu lạc bộ học thuật và kỹ năng tổ chức hội thi kiến thức giúp nâng tỷ lệ học sinh tham gia tự giác lên trên 90%.
• Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Quản lý giáo dục: Tham khảo phương pháp luận nghiên cứu thực chứng, bộ công cụ phiếu hỏi 200 mẫu và cách thức xử lý số liệu thống kê khoa học.
• Chuyên viên chỉ đạo chuyên môn tại các Sở và Phòng Giáo dục và Đào tạo: Vận dụng các phát hiện thực tế để tham mưu chính sách đầu tư cơ sở vật chất, phân bổ ngân sách và chuẩn hóa tiêu chí kiểm định chất lượng giáo dục ngoài giờ cho khối trường chuyên biệt.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao hoạt động ngoại khóa đặc biệt quan trọng đối với trường trung học phổ thông nội trú? Học sinh nội trú sinh hoạt 24/24 giờ tại trường, xa gia đình và thiếu sự kèm cặp trực tiếp từ cha mẹ. Hoạt động ngoại khóa giúp lấp đầy thời gian rảnh rỗi bằng các nội dung bổ ích, ngăn chặn tệ nạn xã hội, củng cố kiến thức chính khóa và rèn luyện kỹ năng sống tự lập cho học sinh.

Rào cản lớn nhất trong quản lý hoạt động ngoại khóa tại trường là gì? Rào cản lớn nhất là sự mất cân đối giữa năng lực chuyên môn và kỹ năng tổ chức của giáo viên. Khảo sát cho thấy 71,4% đánh giá chuyên môn vững là cốt lõi nhưng kỹ năng tổ chức lại bị xếp thứ 5/6, dẫn đến các chương trình ngoại khóa còn đơn điệu, chưa thu hút học sinh.

Học sinh nội trú mong muốn tham gia những hình thức ngoại khóa nào nhất? Theo số liệu điều tra trên 200 học sinh, 33% các em thích biểu diễn văn nghệ, 31% thích tham quan dã ngoại thực tế, 22% chọn thi kiến thức tổng hợp và chỉ có 14% học sinh chọn hình thức tổ ngoại khóa môn học truyền thống.

Mô hình quản lý hoạt động ngoại khóa trong luận văn gồm những chức năng nào? Mô hình vận hành theo 4 chức năng cốt lõi: Lập kế hoạch tổng thể đầu năm, Tổ chức bộ máy phối hợp giữa Ban Giám hiệu - Đoàn Thanh niên - Tổ chuyên môn, Chỉ đạo triển khai linh hoạt và Kiểm tra đánh giá theo chuẩn đầu ra nhân cách.

Làm thế nào để giải quyết khó khăn về kinh phí tổ chức ngoại khóa trải nghiệm? Nhà trường áp dụng cơ chế xã hội hóa giáo dục: Liên kết với các cơ quan chức năng trên địa bàn để được hỗ trợ địa điểm, đồng thời trích lập 30% quỹ khuyến học từ Ban đại diện cha mẹ học sinh để tài trợ cho các chuyến đi thực tế.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quản lý hoạt động ngoại khóa trong môi trường trường trung học phổ thông nội trú chuyên biệt.
• Khảo sát thực chứng trên 200 học sinh và toàn bộ đội ngũ cán bộ, giáo viên đã phản ánh bức tranh thực trạng, chỉ ra điểm nghẽn về hình thức tổ chức và kỹ năng quản lý.
• Đề xuất hệ thống 4 biện pháp quản lý mang tính đột phá, gắn kết chặt chẽ giữa nâng cao nhận thức, chuẩn hóa kế hoạch, bồi dưỡng kỹ năng và xã hội hóa nguồn lực.
• Lộ trình triển khai 4 biện pháp được phân kỳ theo 3 giai đoạn trong 12 tháng, đảm bảo tính khả thi và phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương.
• Mô hình quản lý này là giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho 450 học sinh, sẵn sàng chuyển giao và nhân rộng cho hệ thống các trường dân tộc nội trú trên toàn quốc. Các nhà quản lý giáo dục quan tâm có thể ứng dụng ngay quy trình này vào kế hoạch năm học mới để tạo bước chuyển biến tích cực trong công tác đào tạo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA CÁC BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHOÁ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Trên thế giới Hoạt động ngoại khoá là một phần quan trọng trong chương trình giáo dục ở hầu hết tất cả các nước trên thế giới. Hoạt động này được chú trọng nghiên cứu và thực hiện như là một công cụ hữu ích để giúp học sinh học tập có kết quả hơn và phát triển toàn diện hơn nhân cách của các em.Cômenxki - ông tổ của nền sư phạm cận đại trong thời gian làm cố vấn giáo dục tại Hung ga ri đã rất coi trọng hoạt động ngoại khoá.

Ở thời đó ông đã áp dụng phương pháp dạy học mới, đặc biệt là việc mở rộng các hình thức học tập ngoài lớp, nhằm khơi dậy và phát huy những khả năng tiềm ẩn, nhằm rèn luyện cá tính cho học sinh, đã chứng minh cho quan điểm giáo dục mới đầy tính thuyết phục [15]. Nhà sư phạm người Nga T.VSmiêcnôva cũng cho rằng: Ngoại khoá để thu hút học sinh, làm cho họ hứng thú và đi đến kết luận rằng ngoại khoá cần được suy nghĩ kỹ và tiến hành ở tất cả các lớp trong hệ thống giáo dục mà không được mang tính chất thất thường. Côpchiêva xem hoạt động ngoại khoá là để nâng cao đạo đức và năng khiếu mọi mặt của học sinh. “Công việc chuẩn bị dạ hội -6- LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] chuyên đề đã làm cho thầy trò gần gũi nhau.

Thầy nắm vững được yêu cầu xu hướng của học sinh, xác định thái độ đạo đức cho mỗi em”. Từ thực tiễn trải nghiệm, nhà sư phạm A.Côpchiêva kết luận: “Công việc ngoại khoá nếu được tiến hành có hệ thống không những nâng cao trình độ chung về sự tiến bộ của học sinh mà còn cả về trình độ ngôn ngữ, kiến thức của các em”. Cai Rôp– Nhà giáo dục học người Nga đã viết: “Khi đặt kế hoạch công tác giảng dạy chung cho cả năm học mới, người hiệu trưởng phải xét kết quả hoạt động ngoài lớp năm học trước và nhằm mục đích nâng cao thành tích của học sinh, củng cố kỷ luật và nâng cao chất lượng giảng dạy của nhà trường, mà định nhiệm vụ hoạt động ngoài lớp cho năm học sắp tới. Trong kế hoạch công tác của nhà trường có dành một mục riêng cho hoạt động ngoài lớp.

Mục đích đó gồm mấy yếu tố sau: Xây dựng điều kiện và cơ sở vật chất cho hoạt động ngoài lớp năm tới, các hoạt động ngoài lớp của nhà trường và của lớp, phân phối lực lượng và định kỳ hạn cho kế hoạch. Về kế hoạch tỷ mỉ, cụ thể về cách tổ chức các hoạt động quần chúng đặc biệt, hoặc các ngày nghỉ… thì người phụ trách tổ chức và người chỉ đạo sẽ quyết định riêng và bổ sung cho kế hoạch toàn năm. Những người phụ trách tổ chức và người chỉ đạo ấy chính là những người được uỷ nhiệm thi hành những điều khoản bổ sung kia”[5] Như vậy, các công trình nghiên cứu này đã làm nổi rõ tầm quan trọng của các hoạt động ngoại khoá và chỉ ra một số biện pháp cần thiết cho nhà quản lý phải làm gì để tổ chức và quản lí tốt các hoạt động này nhằm nâng cao chất lượng giáo dục. Trong nước Trong nước, từ những năm 60 của thế kỷ XX, khi xây dựng chương trình giáo dục, Bộ Giáo dục đã xác định rõ: “Muốn thực hiện giáo dục và giáo dưỡng trong các môn học đạt kết quả đầy đủ thì ở nhà trường cần tổ chức ngoại khoá.

Hoàn cảnh kháng chiến trước đây chưa cho phép chúng ta thực hiện đầy đủ công tác này cho nên trong chương trình cũng chưa ghi phần -7- LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ngoại khoá. Từ lúc hoà bình được lập lại, vấn đề này được nêu ra và được các địa phương thực hiện lẻ tẻ. Trong chương trình mới công tác ngoại khoá trở thành một phần quan trọng, khăng khít với nội khoá. Công tác ngoại khoá không nên vì cái tên ngoại khóa của nó mà bị đặt vào một vị trí quá ư thấp kém như một số trường vẫn làm như vậy.

Công tác ngoại khoá không hề mâu thuẫn gì với nội dung giáo dục, giáo dưỡng của nhà trường XHCN mà trái lại bổ sung và nâng cao chất lượng của nội khoá lên một bước”. Tác giả Nguyễn Văn Thiềm trong bài “ Mấy biện pháp giáo dục học sinh ngoài giờ lên lớp theo địa bàn dân cư” cho rằng: chất lượng giáo dục học sinh ở nhà trường giảm sút có nguyên nhân từ việc tổ chức các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp bị buông lỏng [24]. Tác giả Đinh Xuân Huy với công trình nghiên cứu các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp của người hiệu trưởng trong trường phổ thông Dân Tộc Nội Trú – Tỉnh Lai Châu đã khẳng định vai trò quan trọng của tổ chức các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp đối với việc nâng cao chất lượng giáo dục của trường phổ thông Dân Tộc Nội Trú, xây dựng các biện pháp quản lý hoạt động này của người hiệu trưởng, trong đó có hoạt động ngoại khoá [14] Các tác giả Hà Thế Ngữ - Đặng Vũ Hoạt trong cuốn giáo dục học cũng nhấn mạnh vai trò và tác dụng của hình thức họat động ngọai khoá, coi đây là một trong những hình thức dạy học có khả năng tạo hứng thú cho học sinh, giúp các em mở rộng, nâng cao, khắc sâu kiến thức được tốt hơn [13]. Nhìn chung các tác giả trên thế giới và trong nước đều đề cao vai trò và tác dụng của hoạt động ngoại khoá trong quá trình giáo dục học sinh, xem hoạt động ngoại khoá là một trong những hình thức tổ chức dạy học quan trọng, không thể thiếu trong quá trình dạy học và giáo dục học sinh.

Tuy nhiên bên cạnh việc khẳng định tính cần thiết của tổ chức hoạt động ngoại khoá, những công trình nghiên cứu này chưa chỉ ra một cách cụ -8- LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thể việc cần tổ chức và quản lý hoạt động ngoại khoá ra sao? Làm thế nào để hoạt động ngoại khoá trong nhà trường trung học phổ thông thực sự là một họat động thường xuyên có kết quả tốt? Cách thức cho nhà quản lý khi tổ chức hướng dẫn thực hiện các tổ nhóm chuyên môn đưa hoạt động ngoại khoá vào trong kế hoạch năm học? … Điều này khiến cho không ít trường phổ thông vẫn cảm thấy hoạt động ngoại khoá còn là việc làm có tính hình thức, ép buộc… Vì thế việc xây dựng cơ sở lý luận cho quản lý hoạt động ngoại khoá giúp nhà quản lý có cơ sở điều hành công tác chuyên môn của nhà trường nói chung, hoạt động ngoại khoá nói riêng đạt kết quả tốt hơn. Lí luận chung về quản lý quá trình giáo dục - đào tạo 1. Khái niệm quản lý Quản lý là một thuộc tính lịch sử, nội tại của mọi quá trình lao động. Nó là một hiện tượng xã hội xuất hiện từ rất sớm, như C.Mac đã nói: "Bất cứ lao động xã hội hay cộng đồng trực tiếp nào được thực hiện ở quy mô tương đối lớn, đều cần ở một chừng mực nhất định đến sự quản lý." Quản lý là một quá trình lựa chọn các tác động, nhà quản lý phải biết sắp xếp và thể hiện hợp lý các tác động lên đối tượng bị quản lý sao cho đảm bảo sự cân đối cả hai mặt ổn định và phát triển của bộ máy.

Nếu chỉ có ổn định mà không phát triển thì tất yếu dẫn đến suy thoái và ngược lại nếu phát triển mà không ổn định thì sẽ có nguy cơ rối ren. Quản lý còn là việc đặt ra mục tiêu, lựa chọn các phương tiện, điều kiện và tác động vào từng thành tố của hệ thống bằng các phương pháp thích hợp nhằm đạt mục tiêu quản lý. Về phương diện nhà quản lý thì quản lý là sự tác động của nhà quản lý trong việc chỉ huy, điều khiển, tổ chức quản lý hướng vào các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của từng con người trong quá trình quản lý nhằm đưa đến sự phát triển, biến đổi phù hợp với quy luật khách quan, -9- LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] đạt mục tiêu quản lý. Để quản lí người quản lí phải lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, chỉ đạo và kiểm soát công việc.

Cụ thể: - Lập kế hoạch: Lập kế hoạch là quá trình ấn định những nhiệm vụ, những mục tiêu và phương pháp tốt nhất để thực hiện những mục tiêu và nhiệm vụ đó. Lập kế hoạch là một phương pháp tiếp cận hợp lý để đạt được các mục tiêu định trước, là chức năng cơ bản nhất trong các chức năng quản lý vì nó gắn liền với việc lựa chọn chương trình hành động trong tương lai. Căn cứ chủ thể của kế hoạch, có thể chia kế hoạch làm hai loại: kế hoạch tập thể và kế hoạch cá nhân. Căn cứ phạm vi kế hoạch, cũng có thể chia kế hoạch làm hai loại: kế hoạch tổng quát và kế hoạch chi tiết.

- Tổ chức: Chức năng tổ chức là chức năng hình thành cơ cấu tổ chức quản lý cùng các mối quan hệ giữa chúng. Đây là chức năng quan trọng thứ hai của các nhà lãnh đạo hệ thống sau chức năng lập kế hoạch. Tổ chức là quá trình sắp xếp và phân bổ công việc, quyền hành và các nguồn lực cho các thành viên của tổ chức để họ có thể đạt được các mục tiêu của tổ chức một cách có hiệu quả. Ứng với những mục tiêu khác nhau, đòi hỏi cấu trúc của hệ thống cũng khác nhau.

Nhờ tổ chức có hiệu quả mà người quản lý có thể điều phối tốt hơn nguồn nhân lực và các nguồn lực khác. Một tổ chức được cấu trúc phù hợp sẽ phát huy được năng lực nội sinh và có ý nghĩa quyết định đối với việc chuyển hoá kế hoạch thành hiện thực. - Lãnh đạo (chỉ đạo): Các chức năng lập kế hoạch và tổ chức dù đã được thực hiện tốt nhưng nếu nó không được vận hành trong thực tiễn quản lý thì cũng không có giá trị gì. -10- LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Lãnh đạo là điều khiển/điều hành, tác động, huy động và giúp đỡ con người và tổ chức trong hệ thống thực hiện nhiệm lãnh đạo là quá trình tác động, liên kết các thành viên trong tổ chức, tập hợp, động viên họ tham gia xây dựng kế hoạch, giám sát thực hiện kế hoạch và kiểm tra, đánh giá việc thực hiện kế hoạch, hoàn thành những công việc nhất định để đạt được mục tiêu của tổ chức.