Chương 1. Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá KQHT học sinh tại trường tiểu học. Thực trạng quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá tại các trường tiểu học huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương. Một số biện pháp quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá KQHT của học sinh các trường tiểu học huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 6 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ KQHT HỌC SINH TIỂU HỌC 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Trên thế giới Hoạt động quản lý là một hoạt động lâu đời nhưng lý thuyết về khoa học quản lý lại mới xuất hiện trong xã hội hiện đại. Cho đến cuối thế kỷ 19, các nghiên cứu và lý thuyết về khoa học quản lý còn rất mờ nhạt, chưa có một công trình tổng hợp nào về nguyên tắc và kỹ thuật quản lý một cách đầy đủ.
Trong giai đoạn này, nhiều nhà nghiên cứu đã đã khái quát được các chức năng của một quá trình quản lý. Khoa học quản lý từ đó dần bắt đầu đan xen với các ngành khoa học khác như: kinh tế học, tâm lý học, điều khiển học. Đối với khoa học giáo dục, những lý thuyết nền tảng về khoa học quản lý đã giúp cho các nhà giáo dục học xây dựng nên lý thuyết khoa học về quản lý giáo dục, đồng thời tạo tiền đề thuận lợi cho việc nghiên cứu hoạt động quản lý dạy học trong nhà trường. Trong các công trình nghiên cứu đó, các tác giả cũng đều khẳng định quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá học sinh là một nội dung cơ bản của công tác quản lý nhà trường.
Có nhiều quan điểm khác nhau về quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá học sinh như: + Quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá học sinh theo mục tiêu giáo dục, theo tiêu chí hay hướng vào mục đích yêu cầu của chương trình giảng dạy là phổ biến và giữ vai trò chủ đạo. Việc quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá học sinh từng bước được cụ thể hóa theo các cấp: chung, bộ phận, cụ thể. Ngay từ thế kỷ 19, nhiều nhà giáo dục học cũng đã đưa ra các hình thức kiểm tra trong dạy học, như O.Courtis đã có kế hoạch áp dụng hình thức kiểm tra theo tinh thần đảm bảo tính khách quan và độ tin cậy như các bài trắc nghiệm (test) hiện nay từ năm 1845; hay Truman Lee lại quan tâm đến các bộ thang đo (scale book) mà một HT người Anh, Fischer, tạo ra Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 7 vào năm 1864 để đánh giá thành tích và chất lượng dạy học trong các môn chính tả, số học, tập đọc và ngữ pháp. Nhà giáo dục học Hoa Kỳ, Ralph Tyler, vào những năm 20 - 30 của thế kỷ trước đã chú ý nhấn mạnh hơn tầm quan trọng, cách tiến hành việc đánh giá giáo dục và đưa ra định nghĩa về đánh giá giáo dục: "Quá trình đánh giá chủ yếu là quá trình xác định mức độ thực hiện được của các mục tiêu trong các chương trình giáo dục." Việc đánh giá học sinh cũng là quá trình xác định mức độ thay đổi hành vi của học sinh vì mục tiêu giáo dục là nhằm tạo ra các thay đổi trong hành vi của học sinh.
Do vậy, theo các tác giả thì trong công tác quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá học sinh cần lưu ý: + Quản lý hoạt động kiểm tra là để đo lường hiệu quả dạy học. Nhà bác học Hoa Kỳ Rice đã đưa ra một luận điểm quan trọng mà ngày nay vẫn còn có giá trị thực tiễn là cần phải "đo tính hiệu quả dạy học". Quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá học sinh phải hướng đến hiệu quả đào tạo, chất lượng giáo dục. Makarenco (1888-1939), nhà giáo dục học Xô Viết cho rằng tính hiệu quả của quá trình giáo dục phụ thuộc vào sự quản lý quá trình kiểm tra, đánh giá học sinh đã có hiệu quả đến đâu.
Sự kiểm tra cần thiết cho việc tìm hiểu hiệu quả quá trình giáo dục, chất lượng hoạt động của các GV và trình độ của học sinh. Hiệu quả kiểm tra phụ thuộc vào việc tổ chức rõ ràng, lập kế hoạch, phân công đúng đắn trách nhiệm, sự thay thế lẫn nhau và lựa chọn thời gian thích hợp dành cho việc kiểm tra. + Quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá học sinh là để điều chỉnh và cần tiến hành theo quy trình.Mager người Pháp đã nhận định việc quản lý kiểm tra, đánh giá là việc nhìn nhận tình hình học sinh và GV để có kế hoạch cho công việc tiếp theo và giúp cho học sinh tiến bộ.Kondakov trong bài "Cơ sở khoa học của quản lý giáo dục" đã cho rằng quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá trong giáo dục không phải là quá trình hời hợt mà là sự quá trình được nghiên cứu, sự phân tích công tác sâu sắc. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 8 Điều đó cho thấy chính nhờ vậy, người lãnh đạo đi sâu vào bản chất của quá trình sư phạm, hiểu rõ mọi kế hoạch, cách tổ chức, thực hiện kế hoạch đó đã đạt được hiệu quả như thế nào, những bất cập, thiếu sót nào cần điều chỉnh.
Cũng từ những yêu cầu của công tác quản lý trường học nói chung và việc thực hiện quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá học sinh nói riêng, mà M.Kondakov đã nêu ra phong cách và phương pháp công tác của người lãnh đạo nhà trường, đồng thời nêu lên những phẩm chất và năng lực cần thiết để tiến hành quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá học sinh một cách hiệu quả. Từ 1996 Chủ tịch ủy ban quốc tế về giáo dục thế kỷ đã cho rằng quản lý trong giáo dục không chỉ để quản lý hoạt động giảng dạy của GV, mà còn để "duy trì các cuộc đối thoại của GV về phát triển tri thức, phương pháp và các nguồn thông tin. "Từ đó ông nhấn mạnh cần quản lý thật tốt quá trình kiểm tra, đánh giá học sinh một cách cụ thể, có hệ thống và thường xuyên những gì mà học sinh đã học được và quan tâm đến KQHT, rèn luyện của học sinh cũng như vai trò của GV trong việc giúp học sinh đạt được những kết quả đó. Beeby cho rằng việc quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá giáo dục là quá trình thu thập và lý giải có hệ thống có chứng cứ, như một phần của quá trình dẫn tới sự nhận xét về giá trị theo quan điểm hành động.
Hiện nay, các nhà khoa học giáo dục và quản lý giáo dục đã và đang đưa ra những công trình nghiên cứu có nhấn mạnh vai trò hoạt động quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá học sinh. Đồng thời các nước cũng đều quan tâm đến việc đào tạo và bồi dưỡng CBQL giáo dục và triệt để áp dụng các biện pháp giáo dục và xã hội để đảm bảo sự khách quan, công bằng cùng hiệu quả của việc quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá học sinh trong nhà trường. Trong nước Quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá học sinh trong nhà trường được xem như là một trong những nội dung quan trọng của hoạt động quản lý giáo Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www. Những đề tài nghiên cứu và phát triển những lý thuyết về quản lý đã và đang được nhiều nhà nghiên cứu trong lĩnh vực giáo dục của nước ta thực hiện.
Trong đó, một số đề tài đã đề cập tới quá trình quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá học sinh trong nhà trường. Cụ thể là: + Trong đề tài khoa học cấp nhà nước: "Cơ sở lý luận của việc đánh giá trong quá trình dạy học ở trường phổ thông" của Lê Đức Phúc (12/2005), đã khái quát những lý luận chung nhất, nhấn mạnh một số quan điểm, nội dung về vấn đề tổ chức kiểm tra để đánh giá chất lượng học tập của học sinh. + Trong tài liệu: "HT quản lý hoạt động dạy học và giáo dục trên lớp" của Thạc sĩ Nguyễn Thị Bích Yến, (Học viện quản lý giáo dục - 2009) có đề cập việc thực hiện một quy trình quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá dạy học và giáo dục của HT dựa trên cơ sở các chức năng quản lý. Trong đó, học sinh có vị trí là trung tâm của quá trình đó.
+ Nhiều tác giả khác cũng đưa ra các nhận định về thực trạng quản lý việc kiểm tra, đánh giá trong giáo dục hiện nay và các nguyên tắc cơ bản của kiểm tra, đánh giá là phải đảm bảo tính chính xác, tính hiệu quả, tính kịp thời, tính thường xuyên, tính thuyết phục, tính khách quan. Đồng thời các tác giả cũng bàn luận về các biện pháp quản lý của CBQL, các ưu điểm, nhược điểm của các hình thức kiểm tra cùng các nhận định và giải pháp. như: "Đánh giá và đo lường kết quả học tập" của Trần Thị Tuyết Oanh [12] , “Đánh giá và kiểm định chất lượng giáo dục” của Phó GS-TS Nguyễn Thị Tính [17] + Vấn đề quản lý công tác kiểm tra, đánh giá học sinh còn có cơ sở pháp lý là những điều lệ, qui chế, quy định của Bộ GD và ĐT: - Quyết định số: 04/2008/QĐ-BGD&ĐT ngày 04/02/2008 Quyết định Ban hành về tiêu chuẩn đánh giá chất lượng giáo dục trường Tiểu học. - Thông tư số 32/2009/TT-BGD&ĐT ngày 27/10/2009 Ban hành qui định đánh giá và xếp loại học sinh tiểu học.
Trong đó có quy định về mục đích yêu cầu, chức năng, nội dung, tiến trình, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra, đánh giá và xếp loại học sinh. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 10 Đảng và Nhà nước thể hiện rõ trong đường lối, quan điểm về GD&ĐT là thực hiện chức năng quản lý nhà nước theo sự phân công của chính phủ để làm tốt các nhiệm vụ xây dựng chiến lược, quy hoạch và kế hoạch phát triển giáo dục; xây dựng cơ chế chính sách và cơ chế quản lý nội dung, chất lượng đào tạo. Công tác quản lý kiểm tra, đánh giá học sinh để đảm bảo chất lượng giáo dục là vấn đề rất được xem trọng. Trong Luật Giáo dục (số 38/2005 QH 11 ngày 14/6/2005) tại mục 4 về nội dung quản lý nhà nước về giáo dục và cơ quan quản lý nhà nước về giáo dục, điều 99, khoản 4 qui định rằng: Nội dung quản lý nhà nước về giáo dục gồm có."tổ chức, quản lý việc bảo đảm chất lượng giáo dục và kiểm định chất lượng giáo dục".