CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG SINH HOẠT CHUYÊN MÔN KHỐI 4 Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC THỰC HIỆN CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 2018 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Tầm quan trọng của hoạt động SHCM Thực tế cho thấy, không một quốc gia nào trên thế giới có thể phát triển nếu nền giáo dục của nước đó không được chú trọng và đầu tư. Trong nhà trường, TCM là một bộ phận, một cấu trúc nhỏ trong tổng thể hệ thống giáo dục của nhà trường.
Hoạt động SHCM là hoạt động quan trọng, không thể thiếu của mỗi TCM nhằm bồi dưỡng nâng cao năng lực cần thiết cho GV bộ môn. Nhóm tác giả Calderhead. (1997), kết luận rằng: “Tính tự chủ của GV và sự đóng góp trí tuệ của họ đang bị xói mòn bởi những chương trình phát triển GV chung trong xã hội. Những chương trình này là những sáng kiến "từ trên gửi xuống GV" để đáp ứng việc thi hành những mệnh lệnh từ các nhà cầm quyền, các chính sách” [36].
Một hình thức cụ thể của mô hình hoạt động chuyên môn nhằm phát triển nghề nghiệp cho GV được Ganser (2000) đề cập là “nghi thức điều chỉnh” [37]. Mô hình được phát triển bởi David Allen và Joseph McDonald. Theo mô hình này, “một GV trình bày công việc thực sự của mình trước một nhóm “bạn bè” phê bình thận trọng trong một bài thuyết trình có tổ chức nhằm mục đích “điều chỉnh” việc làm vươn tới tiêu chuẩn cao hơn” và sau khi thảo luận với một nhóm các đồng nghiệp về những mặt tích cực và thách thức của công việc, người thuyết trình nói về cách làm thế nào để công việc được cải thiện. (1999) có viết rằng: “Việc học ở trường sẽ không được cải tiến đáng kể trừ khi chúng ta cung cấp cho GV quyền và sự trợ giúp mà họ cần thiết để phát triển nghề nghiệp của mình thông qua việc cải thiện hiệu quả của phương pháp họ áp dụng "[39], đây được xem là một trong những yếu tố then chốt, tạo tiền đề giúp duy trì một nền giáo dục tốt đối với tất cả GV và học sinh trên khắp thế giới.
Cuốn sách đưa ra những ý kiến và PPDH giúp GV dạy hiệu quả hơn, tạo sự hứng thú cho học sinh và khơi dậy nhiệt huyết trong lòng GV. Tác giả Dương Giáng Thiên Hương viết tại Tạp chí Khoa học – Đại học Sư phạm Hà Nội, kì 2, số 60 (2015): “Tổ chức tốt hoạt động SHCM đồng nghĩa với việc nâng cao chất lượng GV, xây dựng bầu không khí sư phạm tích cực, thúc đẩy động lực học tập và phát triển của GV”, “việc đổi mới SHCM theo hướng dạy học, kiểm tra đánh giá, phát triển năng lực học sinh ở trường phổ thông là một việc làm cấp thiết, có tính thực tiễn” [9]. Quản lý và đổi mới hoạt động SHCM trong trường học Luận văn thạc sĩ Quản lý hoạt động SHCM theo hướng nghiên cứu bài học tại các trường tiểu học tỉnh Gia Lai của tác giả Lê Thị Thường (2019) cho rằng “SHCM trong nhà trường là nhiệm vụ quan trọng và chủ yếu, từ sự tham gia, đống góp của mỗi GV bộ môn trong nhà trường góp phần tạo nên môi trường học tập giảng dạy cho học sinh và GV nói chung” [12]. Tác giả Hồ Thị Loan - Lê Thị Cẩm Mỹ viết tại Tạp chí Giáo dục, Số đặc biệt Kì 3 tháng 5/2019 cho rằng “Đổi mới SHCM theo nghiên cứu bài học là hướng đi đúng đắn, nhằm nâng cao năng lực quản lí và năng lực hoạt động chuyên môn cho cán bộ quản lí.
Tác giả Vũ Thị Vân (2023) với nghiên cứu Quản lý hoạt động TCM tại trường tiểu học Kiêu Kỵ, huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội đáp ứng yêu cầu Chương trình GDPT 2018, đã làm rõ thực trạng quản lý TCM của hiệu trưởng trên từng phương diện và nêu rõ nguyên nhân cụ thể. Từ đó, đưa ra các biện 8 pháp nhằm nâng cao chất lượng quản lý TCM của TTCM và hiệu trưởng các nhà trường sao cho phù hợp nhất. Một số công trình NCKH khác cùng về vấn đề này như: Tác giả Nguyễn Thế Nguyên, Đinh Thị Hồng Vân (2021), Quản lí hoạt động đổi mới sinh hoạt TCM theo hướng nghiên cứu bài học ở các trường THCS thành phố Bà Rịa, tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu [17]; Trần Phúc Vinh (2021), Quản lý hoạt động sinh hoạt TCM đáp ứng yêu cầu đổi mới GDPT tại các trường THCS thị xã Trảng Bảng, tỉnh Tây Ninh [30]. Các công trình nghiên cứu liên quan đến công tác quản lý hoạt động SHCM đều khẳng định SHCM có ý nghĩa và vai trò rất lớn đối với công tác bồi dưỡng năng lực chuyên môn của GV.
Các công trình NCKH được nêu trêu, đều có bàn luận đến thực trạng quản lý và một số các biện pháp nâng cao quản lý hoạt động SHCM. Tuy nhiên nhiều giải pháp chưa thực sự mang đến hiệu quả trong thực tiễn, một số công trình mới chỉ nêu được thực trạng các vấn đề trong việc thực hiện SHCM mà chưa đưa ra được giải pháp cụ thể đặc biệt trong bối cảnh đáp thực hiện Chương trình GDPT 2018 hiện nay. Nghiên cứu về quản lý hoạt động SHCM khối 4 ở các trường tiểu học huyện Thanh Trì, thành phố Hà Nội thực hiện Chương trình GDPT 2018 đến thời điểm này chưa có công trình nào nghiên cứu đi sâu nghiên cứu. Một số khái niệm cơ bản 1.
Quản lý Quản lý là một hình thức lao động xã hội, gắn liền với từng bước phát triển theo dòng lịch sử của loài người. Được coi là một dạng lao động đặc biệt, nó yêu cầu sự kết hợp giữa khoa học và nghệ thuật cao cấp, được xem như một sản phẩm mang tính chất lịch sử và đặc biệt của xã hội. Khái niệm về quản lý đã được nhiều tác giả nghiên cứu và định nghĩa, mỗi người có cách tiếp cận và diễn giải khác nhau, tạo nên một bức tranh phong phú và đa chiều về lĩnh vực quản lý. 9 Theo quan điểm của Thomas.Robins và Wayned Morrison [25] thì quản lý là một lĩnh vực phức tạp và đa diện, đòi hỏi sự kết hợp hài hòa giữa chuyên môn nghề nghiệp, sự sáng tạo nghệ thuật và kiến thức khoa học để điều hành tổ chức một cách hiệu quả, linh hoạt và bền vững.
Sự thành công của một tổ chức phụ thuộc lớn vào khả năng quản lý, bởi quản lý giúp định hướng các nỗ lực cá nhân vào các mục tiêu chung, tối ưu hóa các nguồn lực và tạo ra môi trường làm việc tích cực và hiệu quả. Theo tác giả Trần Kiểm [29], một trong những nhà nghiên cứu nổi bật trong lĩnh vực QLGD, quản lý là quá trình huy động, phát huy, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh và điều phối các nguồn lực như nhân lực, vật lực và tài lực từ cả bên trong lẫn bên ngoài tổ chức, trong đó nguồn lực nội bộ được coi là chủ yếu. Từ những quan điểm và khái niệm về quản lý, có thể thấy rằng việc quản lý được hiểu và tiếp cận từ nhiều phía khác nhau trong hệ thống, chức năng. Quản lý nhà trường Trường học, cơ sở giáo dục - đào tạo trọng yếu, hiện thực hóa đường lối, chủ trương, mục tiêu, chương trình và kế hoạch giáo dục quốc gia.
Theo nhà giáo dục M. Konzacov, quản lý nhà trường là sự điều phối nhịp nhàng hoạt động giảng dạy và học tập, hướng tới mục tiêu giáo dục đã định. Quan điểm của Nguyễn Ngọc Quang nhấn mạnh tính tổng hợp, tối ưu hóa nguồn lực từ tập thể sư phạm, học sinh và cộng đồng, nhằm nâng cao chất lượng giáo dục và hoàn thành các chỉ tiêu đề ra. Do đó, quản lý nhà trường là quá trình tác động có hệ thống, mục tiêu xác định, tuân thủ nguyên lý quản trị, nhằm hiện thực hóa đường lối giáo dục của Đảng và đạt được các mục tiêu giáo dục quốc gia.
Quá trình này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ, hiệu quả. Hoạt động sinh hoạt TCM ở trường tiểu học 1. TCM trong trường tiểu học 10 Điều 14 của Thông tư số 28/2020/TT-BGD&ĐT ngày 04 tháng 09 năm 2020 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Điều lệ Trường tiểu học đã nêu rõ, TCM bao gồm GV theo khối lớp hoặc môn học; nhân viên làm công tác thư viện, thiết bị giáo dục, công nghệ thông tin, hỗ trợ giáo dục người khuyết tật, tham vấn học đường. Mỗi tổ chuyên môn (TCM) tối thiểu gồm ba thành viên; trường hợp có bảy thành viên trở lên, bắt buộc phải có tổ phó.
Nhiệm vụ cốt yếu của TCM bao gồm: (1) Cùng xây dựng kế hoạch giáo dục nhà trường; (2) Phát triển kế hoạch giảng dạy các môn học tuân thủ chương trình giáo dục phổ thông; (3) Triển khai kế hoạch chuyên môn hiệu quả, năng động; (4) Đề xuất phân công giáo viên giảng dạy và chủ nhiệm lớp; (5) Tham gia đánh giá, xếp loại giáo viên căn cứ theo chuẩn nghề nghiệp và chuẩn hiệu trưởng. TCM không chỉ là một phần không thể thiếu trong cơ cấu của nhà trường tiểu học, mà còn là điểm kết nối quan trọng giữa các GV. Tổ trưởng đóng vai trò quan trọng trong việc điều hành tổ, triển khai các chỉ đạo từ nhà trường và đại diện cho tổ khi đưa ra ý kiến. Các hoạt động của tổ được xem như là căn cứ để xây dựng kế hoạch công tác cá nhân cho từng thành viên trong tổ theo từng thời điểm/giai đoạn.
Hoạt động SHCM Thông qua các buổi SHCM, GV không chỉ có cơ hội chia sẻ kinh nghiệm giảng dạy, thảo luận và giải quyết những khó khăn gặp phải trong quá trình giảng dạy, mà còn được tiếp cận với những PPDH tiên tiến, cập nhật những kiến thức mới nhất, trong lĩnh vực giáo dục. SHCM là môi trường để GV tự học hỏi, tự bồi dưỡng, nâng cao trình độ chuyên môn, đồng thời tạo ra một không gian mở, nơi các GV có thể trao đổi ý kiến một cách thoải mái và xây dựng một cộng đồng giáo dục hỗ trợ lẫn nhau. Theo nhà nghiên cứu Vũ Thị Sơn, hoạt động chuyên môn sư phạm tập thể góp phần nâng cao trình độ nghiệp vụ giảng viên. Đây là quá trình trao đổi, học tập, bồi dưỡng chuyên môn, nhằm hoàn thiện năng lực giảng dạy và 11 chất lượng giáo dục.
[33] Có thể nói: “SHCM là hoạt động được tổ chức thường xuyên theo định kỳ nhằm bồi dưỡng kiến thức, phẩm chất, kĩ năng nghề nghiệp cho nhà giáo theo Chuẩn nghề nghiệp thông qua hoạt động dự giờ, nghiên cứu, phân tích sau hơn về bài học”.