Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý nhà trƣờng tiểu học theo hƣớng tiếp cận văn hóa tổ chức. - Chương 2: Cơ sở thực tiễn về quản lý nhà trƣờng tiểu học theo hƣớng tiếp cận văn hóa tổ chức. - Chương 3: Các giải pháp quản lý nhà trƣờng tiểu học theo tiếp cận văn hóa tổ chức 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC QUẢN LÝ NHÀ TRƢỜNG TIỂU HỌC THEO TIẾP CẬN VĂN HÓA TỔ CHỨC 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu Ngày nay, xây dựng văn hóa nhà trƣờng là việc làm quan trọng hơn bao giờ hết bởi các quốc gia đều chú trọng.
Cuộc cải cách giáo dục dựa trên chuẩn đang cố gắng tổ chức lại nội dung, công tác giảng dạy và đánh giá. Song nếu không có một nền văn hóa nhà trƣờng để hỗ trợ cho những thay đổi cơ bản đó thì cuộc cải cách sẽ khó có thể thành công. Trên thế giới đã có một số công trình nghiên cứu về quản lý nhà trƣờng dƣới tiếp cận văn hóa tổ chức (văn hóa nhà trƣờng) nhƣng đƣợc thể hiện ở những khía cạnh khác nhau và làm cho các quan niệm về văn hóa nhà trƣờng phổ thông đƣợc hiểu hết sức phong phú. Ở nước ngoài Quản lý nhà trường trên cơ sở xây dựng văn hóa hợp tác Đây là một quan niệm đƣợc xuất hiện từ các công trình nghiên cứu tại một số trƣờng phổ thông của quận Dacle (bang Florida), Chicago và San Diego.
Các tác giả nhƣ: Rosenholtz (1989), Fullan và Hargreaves (1991), Lortie (1975), Aston và Web (1986), Fullan và Hargreaves (1991), Stein (1998), Lambert (1998), Fullan (2001), Dufour& Eaker (1998), Susan Jonson (1990), Hord (1998) và Levine (1990),. đã đƣa ra một loạt các biện pháp nhằm phát huy sự nỗ lực của giáo viên và các nhà quản lý để phát triển một văn hoá nhà trƣờng có tính hợp tác hơn. Họ mong muốn xây dựng một văn hoá nhà trƣờng chuyên nghiệp, có khả năng hỗ trợ việc đổi mới liên tục về phƣơng pháp giảng dạy, về chƣơng trình học thuật, một bầu không khí nhà trƣờng chuyên nghiệp, sự tin tƣởng, sứ mệnh đƣợc sẻ chia và đáp ứng đƣợc cho tất cả các học sinh của nhà trƣờng. Văn hóa nhà trường có sự hợp tác là những chuẩn mực, niềm tin, giá trị và các giả định sẽ củng cố và hỗ trợ tính chuyên nghiệp cao, làm việc theo nhóm và trao đổi về các vấn đề.[69] - Các đặc điểm của văn hóa hợp tác gồm có: 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com + Thƣờng xuyên có những cơ hội để không ngừng cải thiện.
+ Các cơ hội để học tập lâu dài phục vụ cho công việc. + Giáo viên sẽ có nhiều khả năng để tin tƣởng, đánh giá và hợp pháp hoá ý kiến của các nhà chuyên môn; tìm kiếm những lời khuyên và giúp đỡ những giáo viên khác. + Giảm bớt sự cảm nhận về việc không có quyền lực và tăng sự cảm nhận về tính hiệu quả công việc. + Giảm bớt sự hoài nghi liên quan đến việc giảng dạy.
+ Tăng cƣờng dạy theo nhóm và đƣa ra những quyết định có sự sẻ chia. + Chia sẻ nguồn lực và tài liệu; có sự hợp tác về lập kế hoạch để phát triển một ý thức chung về những thành quả đã đạt đƣợc và có một cảm giác thực sự về hiệu quả công việc. + Tăng sự tự tin và và cam kết cải thiện công việc. + Giáo viên thƣờng xuyên tìm kiếm những ý tƣởng từ những hội nghị chuyên đề, hội thảo, các lớp tập huấn và đồng nghiệp.
+ Tăng cƣờng trao đổi với các giáo viên khác, nhà trƣờng về các chƣơng trình và những mối liên quan đến việc tổ chức lại cơ cấu. + Nhà trƣờng là địa điểm luôn luôn đƣợc đổi mới, đƣợc trao đổi và chia sẻ kinh nghiệm thực tế diễn ra hàng ngày trong trƣờng. + Một quan điểm chung đƣợc chấp nhận rộng rãi về mục đích và các giá trị. + Những tiêu chuẩn về việc học tập thƣờng xuyên và về sự tiến bộ.
+ Một cam kết và tinh thần trách nhiệm đối với việc học tập của tất cả học sinh. + Mối quan hệ tƣơng trợ, hợp tác; và tạo điều kiện cho nhân viên + Sự lãnh đạo đúng đắn. + Sứ mệnh rõ ràng có trọng tâm, có sự kỳ vọng cao về học sinh, một không khí thuận lợi cho việc học tập. 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com + Có sự giám sát thƣờng xuyên đối với ngƣời học và trƣờng lớp, có những mối quan hệ tích cực bên trong nhà trƣờng.
- Các thành phần cơ bản cấu thành nên văn hóa hợp tác:[79] Qua một công trình nghiên cứu về giáo viên và công việc của họ, Susan Jonson (1990) đã đƣa ra những yếu tố để tạo nên văn hóa hợp tác gồm có: + Những mối quan hệ có tính chuyên nghiệp của giáo viên thể hiện ở các yếu tố để phát triển những mối quan hệ chuyên nghiệp như: có thành tích giảng dạy xuất sắc, tổ chức hoạt động có sự hợp tác, hình thành các nhóm tham khảo ý kiến trƣớc khi hành động, có kế hoạch đƣợc sắp xếp chuẩn bị và những nhà quản lý là những ngƣời mà có thể đem đến sự động viên khuyến khích và cơ sở vật chất; Chẳng hạn, Little (1990) đƣa ra bốn mối quan hệ chuyên nghiệp trong các nhà trƣờng nhƣ: Việc kể chuyện và xem qua các ý kiến; viện trợ và trợ giúp; chia sẻ; và phối hợp trong công việc. + Cảm nhận về tính hiệu quả công việc của giáo viên. Trong đó, giáo viên thƣờng cùng nhau hƣớng tới sự cải tiến trong việc học của học sinh. + Những chuẩn mực, niềm tin, giá trị và các giả định cơ bản đƣợc củng cố và hỗ trợ làm cho các hoạt động trong nhà trƣờng trở nên chuyên nghiệp hơn.
- Quá trình hình thành văn hoá hợp tác [62] Deal và Peterson (1990); Leiberman (1988) cho rằng: Quá trình hình thành văn hoá hợp tác không phải là dễ và có thể diễn ra nhanh chóng. Nó đòi hỏi về sự chú trọng đến những cái mà đang xảy ra trong nhà trƣờng, các giá trị chuẩn mực truyền thống và hoạt động hàng ngày. (1) Tìm hiểu văn hoá hiện có; (2) Xác định những yếu tố của các chuẩn mực, giả định cơ bản đáp ứng đƣợc những nhiệm vụ cốt yếu của nhà trƣờng và nhu cầu của học sinh; (3) Củng cố và khuyến khích những yếu tố thúc đẩy sự phát triển văn hoá có sự phối hợp và thay đổi những chuẩn mực, tập tục truyền thống sẽ phá hoại tính chuyên nghiệp và sự hợp tác. Quản lý nhà trường trên cơ sở xây dựng năng lực văn hóa trong nhà trường 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Một số công trình nghiên cứu ở Mỹ của Cross, Bazon, Dennis và Isaac (1989) tìm hiểu về năng lực văn hóa để nhằm khuyến khích sự hiểu biết về văn hoá, sự trao đổi về ngôn ngữ, sự phối hợp giữa các gia đình, các nhà chuyên môn, học sinh và cộng đồng.
Sự phối hợp phải nâng cao kết quả học tập một cách bình đẳng cho tất cả học sinh và đem lại sự gắn bó chặt chẽ, sự cung cấp các dịch vụ để thích ứng với các vấn đề về chủng tộc, văn hoá, giới, địa vị, kinh tế và xã hội. [80] Năng lực văn hoá đƣợc coi là toàn bộ các hành vi, quan điểm và hành động đồng dạng trong cùng một hệ thống, tổ chức, hay giữa các nhà chuyên môn và giúp cho hệ thống, tổ chức hay nhóm nghề nghiệp đó hoạt động một cách có hiệu quả trong một môi trƣờng đa văn hoá. Về mặt hoạt động, năng lực văn hoá là sự hoà nhập và thay đổi sự hiểu biết về các cá nhân và nhóm các cá nhân dƣới các chuẩn mực, hoạt động, nghiệp vụ và quan điểm rõ ràng trong các bối cảnh văn hoá phù hợp để tăng chất lƣợng dịch vụ đem lại kết quả tốt hơn. - Các thành phần của năng lực văn hóa: Có năm yếu tố cần thiết tạo nên năng lực văn hoá gồm có: 1) Sự đa dạng về giá trị.
2) Khả năng tự đánh giá về văn hoá. 3) Ý thức đƣợc về sự năng động cố hữu khi các nền văn hoá tƣơng tác với nhau. 4) Thể chế hoá kiến thức về văn hoá. 5) Hình thành khả năng thích nghi của các thành viên khi tham gia các hoạt động nhằm tăng sự hiểu biết về tính đa dạng giữa các nền văn hoá và trong cùng một nền văn hoá.
Ngoài ra, năm yếu tố này phải đƣợc thể hiện trong nhận thức và hành vi của từng thành viên. - Quá trình hình thành năng lực văn hóa: Năng lực văn hoá là một quá trình phát triển diễn ra theo một chuỗi liên tục. Có 6 khả năng, khi cái này kết thúc thì cái khác bắt đầu: (1) Sự phá hoại về văn hoá; 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com (2) Không có khả năng hiểu biết về văn hoá; (3) Sự không hiểu biết về văn hoá; (4) Hiểu biết ban đầu về văn hoá; (5) Hiểu biết về văn hóa và; (6) Sự hiểu biết sâu sắc về văn hoá. - Việc vận hành năng lực văn hoá trong các bối cảnh nhà trƣờng đƣợc thể hiện qua 5 yếu tố tạo nên năng lực văn hoá.
Đa dạng giá trị có nghĩa là sự chấp nhận và tôn trọng sự khác biệt. Con ngƣời đến từ các nền văn hoá khác nhau, vì vậy phong tục, tƣ tƣởng, cách giao tiếp, các giá trị, truyền thống và thể chế cũng khác nhau. Sự lựa chọn của cá nhân bị ảnh hƣởng mạnh mẽ bởi văn hoá. Sự từng trải về văn hoá ảnh hƣởng đến sự lựa chọn của họ từ hoạt động giải trí cho đến hoạt động chuyên môn.
Thậm chí, họ định nghĩa gia đình theo cách nào cũng bị văn hoá chi phối. Sự tự đánh giá về văn hóa nhà trƣờng hay nền văn hóa của mỗi thành viên sẽ tạo nên một sự tƣơng tác xã hội rất lớn và đòi hỏi mỗi cá nhân hay từng thể chế nhà trƣờng phải có sự điều chỉnh và thích nghi cho phù hợp. Đó chính là việc thể hiện năng lực văn hóa của mỗi thành viên trong nhà trƣờng. Chẳng hạn, một giáo viên có lẽ quen với việc chạm vào học sinh, nhƣng một số học sinh lại có thể hiểu lầm điều này.
Nếu việc để ý đến hoạt động cơ thể đƣợc coi trọng trong nền văn hóa của học sinh thì hành vi của giáo viên có thể đƣợc hiểu là giáo viên không tán thành hay tức giận với chúng. Những sai sót về giao tiếp có thể tránh đƣợc qua việc tự đánh giá bản thân về văn hóa và hiểu biết đƣợc những dao động của sự khác biệt.