CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG HỖ TRỢ SINH VIÊN Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC 1. Tổng quan lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Tình hình nghiên cứu ngoài nước Sự thay đổi và phát triển của giáo dục đặt trong bối cảnh kinh tế - xã hội và khoa học công nghệ thời đại đòi hỏi tính liên tục và bền bỉ.
Sự phát triển của nền giáo dục trên thế giới có những yếu tố khác nhau do tính lịch sử, tình hình kinh tế chính trị của các nước, các khu vực. Chính vì thế các hoạt động trong giáo dục đào tạo, đặc biệt là hoạt động hướng tới người học cũng có những nét riêng. Theo thời gian hoạt động giáo dục có những thay đổi, cải tiến và nâng cao chất lượng hoạt động để đáp ứng, phục vụ nhu cầu người học, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho thị trường lao động. Trong quá trình tìm hiểu về hoạt động hỗ trợ, dịch vụ SV ở nước ngoài, tác giả đã tiếp cận được một số tài liệu, nghiên cứu và mô hình cho thấy công tác hoạt động hỗ trợ SV rất được quan tâm, tiêu biểu với các tài liệu, nghiên cứu và các mô hình sau: Cho tới đầu thế kỷ 19, chức năng hỗ trợ SV còn khá mới mẻ tại các trường ĐH.
Ngoài giảng dạy, một số GV và NV hành chính khác kiêm nhiệm hoạt động hỗ trợ như chỗ ở, ăn uống, tư vấn và kỷ luật SV. Khi nhiều trường ĐH chuyển sang hình thức đào tạo theo tín chỉ vào cuối thế kỷ 19, các dịch vụ hỗ trợ đòi hỏi cần có sự thay đổi, vì thế đã hình thành hệ thống hỗ trợ SV và khai sinh công tác hỗ trợ SV. Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hiệp quốc – (UNESCO, 2008) đã đề cập đến 20 nội dung và vai trò cơ bản của hoạt động hỗ trợ, dịch vụ SV bao gồm: (1) Hỗ trợ học thuật; tiếp nhận SV; (2) Dịch vụ cho người học lớn tuổi; (3) Dịch vụ nhà sách; (4) Hoạt động, tổ chức SV; (5) Tư vấn hướng nghiệp; (6) Các chương trình dự bị ĐH; (7) Học tập từ dịch vụ cộng đồng; (8) Dịch vụ tư vấn, trung tâm hỗ trợ học thuật; (9) Dịch vụ ăn uống; (10) Dịch vụ cho người khuyết tật; (11) Hỗ trợ tài chính; (12) Dịch vụ chăm sóc sức khỏe; (13) Dịch vụ SV quốc tế; (14) Dịch vụ SV dân tộc thiểu số; (15) Tuần sinh hoạt công dân; (16) Hoạt động thể thao, giải trí; (17) Kỷ luật SV; (18) Dịch vụ chỗ ở; (19) Quy trình đăng ký và lưu trữ hồ sơ; (20) Trung tâm phụ nữ. 8 Trong “Chiến lược dịch vụ SV 2010” của trường ĐH Sheffield tại Mĩ, Phòng dịch vụ SV của Trường đã cung cấp các hỗ trợ cho hành trình của SV bao gồm: (1) Tuyển dụng; (2) Hỗ trợ chuyển đổi; (3) Học tập kỹ năng; (4) Quốc tế hóa; (5) Hỗ trợ việc làm.
Phương châm làm việc của việc tổ chức SV tại trường là “Giá trị chính xác, lịch sự, hiệu quả, công bằng, toàn vẹn, nhạy cảm”. Chiến lược này đồng thời đề ra mục tiêu thúc đẩy cải thiện dịch vụ, nâng cao học tập và giảng dạy, tính chuyên nghiệp, mong đợi của người học và phản hồi thông tin, đề cao sự bình đẳng và sự đa dạng (The University of Sheffield , 2010) Tài liệu “Nguyên tắc Thực hành Tốt cho Công tác SV” của NASPA & ACPA (1997) nêu ra bảy nguyên tắc nhằm thúc đẩy việc học tập của SV, đồng thời bao gồm các bản kiểm kê được thiết kế để cung cấp cho các chuyên gia về vấn đề SV một công cụ để để đánh giá đo lường chất lượng công tác SV của một cơ sở đào tạo như: (1) Thu hút SV vào các hoạt động học tập tích cực; (2) Giúp SV phát triển các giá trị chuẩn mực đạo đức lành mạnh; (3) Truyền đạt được ý nghĩa đối với việc học tập; (4) Sử dụng điều tra có hệ thống để nâng cao chất lượng của SV cũng như thành tựu của trường Đại học; (5) Sử dụng các nguồn lực một cách hiệu quả để đạt được mục tiêu nhiệm vụ của trường học; (6) Xây dựng các mối quan hệ đối tác trong giáo dục nhằm nâng cao việc học tập của SV; (7) Xây dựng sự hỗ trợ toàn diện của cộng đồng. Theo tài liệu “Kế hoạch chiến lược các vấn đề SV” của Trường UC Davis – Tiểu bang California vào năm 2013 thì Trung tâm Quan hệ SV tại Trường bao gồm 24 bộ phận làm việc cùng nhau để hỗ trợ SV và cung cấp cho cộng đồng Trường các dịch vụ sôi động và đa dạng. Trung tâm quan hệ SV gồm hơn 750 NV chuyên nghiệp và khoảng 3.
Tất cả 24 bộ phận làm việc cùng nhau để đáp ứng nhu cầu SV trong các lĩnh vực sau: Tuyển dụng và tuyển sinh; dịch vụ hỗ trợ học tập và dạy kèm; chuẩn bị sự nghiệp, hỗ trợ tài chính, nhà ở SV; tổ chức SV; cơ sở giải trí, dịch vụ SV khuyết tật, lưu giữ học sinh; dịch vụ ăn uống, đăng ký, lập lịch trình lớp học, y tế và tư vấn cho SV; nhận dạng tài nguyên, tiếp cận cộng đồng, các dịch vụ SV quốc tế, hỗ trợ SV tham gia và giao tiếp (The University of California, Davis campus, 2013). Trong khi đó tại ĐH Rackham của Trường ĐH Michigan ở chương trình sau ĐH có thể đề cập đến tài liệu “Làm thế nào để tư vấn nghề nghiệp & phát triển kỹ năng cho các 9 SV.” Trong tài liệu này, nhà trường đặc biệt nhấn mạnh đến vai trò cố vấn của GV; họ đưa ra các tiêu chuẩn về vai trò của GV đối với việc phát triển nghề nghiệp của SV. Cố vấn là những người có sự quan tâm trong việc phát triển sự nghiệp của người khác và hạnh phúc, có các mối quan hệ chuyên nghiệp với những người mà họ cố vấn; đẩy các mục tiêu học tập và nghề nghiệp của SV theo các hướng mong muốn nhất của cá nhân; có phong cách tư vấn và nội dung tư vấn cho các cá nhân được điều chỉnh do sự khác biệt (University of Michigan, n.) Bên cạnh nghiên cứu các tài liệu, tác giả tiếp cận được một số nghiên cứu về hoạt động hỗ trợ dịch vụ SV tiêu biểu ở nước ngoài như: Cooper (2010) khi nghiên cứu về dịch vụ hỗ trợ SV tại trường cao đẳng cộng đồng cho rằng trong nhiều năm qua, các nhà nghiên cứu và thực hành đã chứng minh rằng để dẫn tới thành công trong học tập của SV, việc tổ chức các hoạt động hỗ trợ SV là quan trọng. Trong đó, hướng dẫn và tư vấn cho dịch vụ hỗ trợ là quan trọng nhất.
Tác giả nhận thấy hầu hết SV tại trường cao đẳng cộng đồng nhập học với sự hạn chế kiến thức, khả năng để tham gia một cách hiệu quả trong khóa học nên việc cải thiện dịch vụ là điều cần thiết. Các kỹ năng học tập như kỹ năng quản lý thời gian, kỹ năng tư duy phản biện, kỹ năng học tập cơ bản khác cần được giới thiệu rộng rãi nhằm tăng cường kinh nghiệm học tập của SV. Có thể thấy để có thể nâng cao chất lượng dịch vụ SV cần chú trọng vào yếu tố kỹ năng mềm. Nghiên cứu của Ling Kwek, Lau, & Tan (2010), về “Mô hình quy trình chất lượng giáo dục và ảnh hưởng của nó đến chất lượng dịch vụ cảm nhận của SV”.
Nghiên cứu này điều tra các yếu tố quyết định chất lượng dịch vụ cảm nhận của SV đối với một cơ sở giáo dục đại học tư nhân ở Malaysia, dựa trên mô hình quá trình về chất lượng giáo dục. Tổng số 458 SV kinh doanh bậc đại học từ một trường đại học tư nhân ở Malaysia đã tham gia vào nghiên cứu này. Nghiên cứu cho thấy chất lượng của thủ thư, khả năng đáp ứng của nhân viên từ Bộ phận Khảo thí và Giải thưởng, chương trình giảng dạy, số lượng hoạt động giải trí và mô hình quy trình về chất lượng giáo dục có liên quan tích cực đến chất lượng dịch vụ cảm nhận của SV. Từ đó cũng đòi hỏi cần phải có những công cụ dùng để đánh 10 giá, đo lường chất lượng công tác SV trong các cơ sở giáo dục, nhằm giúp cho hoạt động công tác hỗ trợ SV được thực hiện tốt hơn.
Qua nghiên cứu cho thấy phần lớn các trường ĐH trên thế giới, đặc biệt là các trường ở các nước có nền giáo dục tiên tiến đã áp dụng hình thức đào tạo theo hệ thống tín chỉ lâu năm đều thành lập các Trung tâm phát triển nghề nghiệp SV và xem đó như một nội dung trọng tâm trong công tác SV, hoạt động hỗ trợ SV, có thể đề cập đến một số trung tâm tiêu biểu như: Tại Singapore, Trung tâm Hỗ trợ SV Quốc tế được thành lập nhằm giải đáp thắc mắc trực tiếp và thông báo tin cậy cho SV quốc tế về ngành học và cuộc sống ở Singapore. Các thông tin về trường học, cơ sở giáo dục, các khóa học, nhà ở, hoạt động ngoại khóa sẽ được tìm thấy dễ, giúp SV cải thiện cuộc sống toàn diện (dẫn theo Lan Hương, 2005). Trường ĐH Cardiff Metropolitan, Nước Anh là trường được đánh giá hỗ trợ SV quốc tế tốt nhất 5 năm liền từ năm 2010 đến năm 2014 (Cardiff Metropolitan University, n.); Hoạt động hỗ trợ SV được chia làm 2 bộ phận chính để giúp đỡ SV gồm: Một văn phòng dành cho SV quốc tế, nơi các thầy cô và SV có kinh nghiệm luôn túc trực hàng ngày trả lời mọi thắc mắc của SV. Thứ hai là Hội SV, gồm các nhóm giới thiệu việc làm thêm, nơi thực tập, các hoạt động cộng đồng và hỗ trợ hướng dẫn làm hồ sơ tìm việc miễn phí.
Trung tâm Hướng nghiệp và giới thiệu việc làm của Đại học Southampton tại Anh hàng năm giúp hàng ngàn SV khám phá, phát triển và định hình tương lai của mình thông qua kết nối với hàng trăm tổ chức tuyển dụng và các nhà nghiên cứu. Trung tâm tạo ra nền tảng nghề nghiệp cho SV bằng việc tổ chức các sự kiện, tìm kiếm việc làm và chia sẻ các cơ hội, kinh nghiệm làm việc cho SV (University of Southampton, n.) Tại Châu Úc, Trung tâm phát triển nghề nghiệp của trường ĐH Deakin ở Úc đã nghiên cứu cung cấp nhiều nguồn lực để hỗ trợ các kỹ năng cần thiết cho sự nghiệp tương lai của SV. Họ quan tâm đến hỗ trợ kỹ năng việc làm bao gồm các kỹ năng chung và các thuộc tính cá nhân được phát triển trong quá trình học tập của SV tại trường cũng như thông qua kinh nghiệm làm việc và tham gia vào các hoạt động ngoại khóa (Deakin University, n.