Chương 1: Cơ sở lý luận về chất lượng đội ngũ giảng viên ở trường Đại học Chương 2: Thực trạng chất lượng đội ngũ giảng viên ở trường Đại học Đông Đô Chương 3: Giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên ở trường Đại học Đông Đô 6 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHẤT LƢỢNG ĐỘI NGŨ GIẢNG VIÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC 1. Cơ sở lý luận về giảng viên và đội ngũ giảng viên đại học 1. Khái niệm về giảng viên Có nhiều quan điểm khác nhau về giảng viên: - Theo “quyết định số 202/TCCP-VC được ban hành ngày 08 tháng 06 năm 1994 của Ban tổ chức - cán bộ chính phủ về việc ban hành tiêu chuẩn nghiệp vụ các ngạch công chức ngành giáo dục và đào tạo”: “Giảng viên là viên chức chuyên môn đảm nhiệm việc giảng dạy và đào tạo ở bậc đại học, cao đẳng thuộc một chuyên ngành đào tạo của trường đại học hoặc cao đẳng” - Tại Điều 61. Luật Giáo dục (1998) có nêu: “Nhà giáo là người làm nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục trong nhà trường hoặc các cơ sở giáo dục khác.” - Tại điều 70, Luật Giáo dục (2005) có nêu: “Nhà giáo giảng dạy ở cơ sở giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông, giáo dục nghề nghiệp gọi là giáo viên; ở cơ sở giáo dục đại học gọi là giảng viên” - Tại khoản 1, điều 54, Luật Giáo dục đại học (2012) quy định: “Giảng viên trong cơ sở giáo dục đại học là người có nhân thân rõ ràng; có phẩm chất, đạo đức tốt; có sức khỏe theo yêu cầu nghề nghiệp; đạt trình độ về chuyên môn, nghiệp vụ quy định tại điểm e khoản 1 Điều 77 của Luật giáo dục.” “Chức danh của giảng viên bao gồm trợ giảng, giảng viên, giảng viên chính, phó giáo sư, giáo sư.” “Trình độ chuẩn của chức danh giảng viên giảng dạy trình độ đại học là thạc sĩ trở lên.
Trường hợp đặc biệt ở một số ngành chuyên môn đặc thù do Bộ trưởng Bộ giáo dục và đào tạo quy định. Hiệu trưởng cơ sở giáo dục đại học ưu tiên tuyển dụng người có trình độ từ thạc sĩ trở lên làm giảng viên.” 7 “Khái niệm về giảng viên có nhiều cách tiếp cận khác nhau nhưng đều thống nhất về bản chất của người giảng viên, đó là người làm nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục trong các trường đại học, cao đẳng, nhằm truyền thụ kiến thức khoa học, kỹ năng, khả năng thực hành cho sinh viên và xây dựng, hình thành nhân cách cho người học, đáp ứng yêu cầu của sự phát triển xã hội.” Từ căn cứ trên trong luận văn này Giảng viên được hiểu là người làm công tác giảng dạy, nghiên cứu trong các cơ sở giáo dục đại học, cao đẳng hoặc tương đương. Tiêu chuẩn giảng viên: Theo Quyết định số 58/2010/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ đã quy định cụ thể 5 tiêu chuẩn của giảng viên đại học: Thứ nhất, có phẩm chất, đạo đức, tư tưởng tốt; “Thứ hai, có bằng tốt nghiệp đại học trở lên và có chứng chỉ bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm. Có bằng thạc sĩ trở lên đối với giảng viên giảng dạy các môn lý thuyết của chương trình đào tạo đại học; có bằng tiến sĩ đối với giảng viên giảng dạy và hướng dẫn chuyên đề, luận văn, luận án trong các chương trình đào tạo thạc sĩ, tiến sĩ;” Thứ ba, có trình độ ngoại ngữ, tin học đáp ứng yêu cầu công việc; Thứ tư, có đủ sức khỏe theo yêu cầu nghề nghiệp; Thứ năm, lý lịch bản thân rõ ràng.
Như vậy, “so với quy định cũ (Quyết định 153/2003/QĐ-TTg), điều lệ mới ban hành đã quy định cụ thể tiêu chuẩn về trình độ chuyên môn, nghiệp vụ của giảng viên; đồng thời có bổ sung thêm điều kiện về trình độ ngoại ngữ, tin học đáp ứng yêu cầu công việc.” Nhiệm vụ giảng viên: Nhiệm vụ của Giảng viên được quy định tại: “Điều 6 - Thông tư liên tịch số 36/2014/TTLT-BGDĐT-BNV ngày 28 tháng 11 năm 2014 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo và Bộ trưởng Bộ Nội vụ quy định mã số và tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp viên chức giảng dạy trong các cơ sở giáo dục đại học công lập, giảng 8 viên đại học phải thực hiện tốt các nhiệm vụ trong các lĩnh vực: hoạt động giảng dạy, hoạt động NCKH và các hoạt động khác: tham gia công tác quản lý đào tạo, bồi dưỡng, công tác đảng, đoàn thể, CVHT. Đội ngũ giảng viên đại học Theo Hoàng Phê (2011), đội ngũ là tập hợp gồm một số đông người cùng chức năng hoặc nghề nghiệp, thành một lực lượng như đội ngũ những người viết văn, đội ngũ nhà giáo. Theo Vũ Xuân Thái (1999), “đội ngũ” là từ Hán Việt gồm “đội” là quân đội, “ngũ” là tổ chức binh đội thời xưa cứ năm người gọi là một ngũ. Ở đây “Đội ngũ” được hiểu theo thuật ngữ quân sự - Đó là một khối đông người, được tổ chức thành một lực lượng tự về hoặc thực hiện nhiệm vụ chiến đấu.
Tóm lại, đội ngũ là một nhóm người được tổ chức và tập hợp thành một lực lượng để thực hiện một hay nhiều chức năng, có thể cùng nghề nghiệp hoặc không cùng nghề nghiệp nhưng cùng có chung một mục đích nhất định. Từ khái niệm nêu trên, ta có thể hiểu: Đội ngũ giảng viên là một tập thể người làm nghề dạy học tại các trường ĐH, CĐ được tổ chức thành một lực lượng; cùng chung một nhiệm vụ là thực hiện các mục tiêu GD&ĐT đã đặt ra cho trường ĐH, CĐ. Nói theo danh xưng hàng ngày thì đội ngũ giảng viên chính là các thầy giáo, cô giáo đang làm công tác giảng dạy, giáo dục và nghiên cứu ở các cơ sở giáo dục đại học, cao đẳng hoặc tương đương. Chất lƣợng đội ngũ giảng viên đại học 1.
Khái niệm về chất lượng đội ngũ giảng viên Chất lượng là một trong những quy luật phổ biến trong nền kinh tế thị trường là cạnh tranh. Có rất nhiều loại tiêu chí cạnh tranh như giá cả, chất lượng, dịch vụ bán hàng và sau bán hàng, các hoạt động xúc tiến bán hàng… Tùy thuộc vào điều kiện cụ thể của từng môi trường kinh doanh để vận dụng các tiêu chí cạnh tranh khác nhau. Nhưng xu hướng phát triển tất yếu là yếu tố chất lượng ngày càng trở thành tiêu chí cạnh tranh hàng đầu, là điều kiện để doanh nghiệp (DN) tồn tại và phát triển. Sản phẩm có chất 9 lượng thì mới được thị trường chấp nhận, là chìa khoá vàng để đem lại hiệu quả sản xuất kinh doanh và là điều kiện cơ bản để hội nhập vào thị trường khu vực và thế giới.
Đặc biệt trong ngành giáo dục, các cơ sở đào tạo đang phải cạnh tranh gay gắt với nhau trong việc thu hút người học. Để đạt được mục đích đó các cơ sở đào tạo phải tập trung nâng cao chất lượng trong đó có chất lượng của giảng viên vì họ là người trực tiếp thực hiện công tác giảng dạy, truyền thụ kiến thức cho người học. “Khái niệm về chất lượng ngày nay được sử dụng phổ biến và rất thông dụng hằng ngày trong các ngành dịch vụ, sản xuất cũng như trong đời sống hàng ngày. Chất lượng là một phạm trù rộng và phức tạp.” Tùy theo đối tượng sử dụng, từ “chất lượng” có ý nghĩa khác nhau.
“Người kinh doanh coi chất lượng là điều họ phải làm để đáp ứng những quy định và yêu cầu do khách hàng đặt ra, để được khách hàng chấp nhận. Chất lượng được so sánh với chất lượng của các đối thủ cạnh tranh và đi kèm theo các chi phí, giá cả. Do con người và các nền văn hóa trên thế giới khác nhau nên cách hiểu về chất lượng cũng khác nhau.” “Trong nền kinh tế thị trường, nhu cầu của thị trường được coi là xuất phát điểm cho mọi hoạt động kinh doanh. Quan điểm chất lượng cần phải được nhìn nhận thẳng thắn và hiệu quả hơn.” Tức là khi xem xét chất lượng sản phẩm phải gắn với nhu cầu của người sử dụng sản phẩm trong một hoàn cảnh nhất định.
Những quan điểm đó gọi là quan điểm chất lượng sản phẩm hướng theo khách hàng: “Chất lượng sản phẩm chính là mức độ thỏa mãn nhu cầu hay là sự phù hợp với những đòi hỏi của khách hàng”. “Theo quan điểm này, chất lượng được nhìn từ bên ngoài, nó chỉ có những đặc tính đáp ứng được nhu cầu thông qua cảm nhận của khách hàng. Mức độ nhu cầu là cơ sở để đánh giá trình độ chất lượng của sản phẩm, dịch vụ đạt được. Chất lượng được cảm nhận thông qua việc thỏa mãn các nhu cầu cụ thể, mà nhu cầu luôn biến động về lượng và cách thức nên quan điểm về chất lượng 10 luôn biến động theo không gian, thời gian, trong điều kiện sử dụng.
Để đáp ứng nhu cầu của khách hàng, các doanh nghiệp không ngừng nâng cao chất lượng sản phẩm của mình nhưng họ không thể theo đuổi việc nâng cao chất lượng sản phẩm bằng bất cứ giá nào mà luôn có sự cân bằng trong chất lượng và kinh tế, các chuẩn mực trong đời sống xã hội.” Chất lượng đội ngũ giảng viên: “Xuất phát từ những quan niệm về chất lượng như đã nêu ở trên ta có thể hiểu: Chất lượng giảng viên là toàn bộ thuộc tính (yếu tố), những đặc điểm và nhiệm vụ của giảng viên. Nhiệm vụ chính của người giảng viên bao gồm hoạt động đào tạo, hoạt động nghiên cứu khoa học và tham gia công tác quản lý đào tạo, bồi dưỡng, công tác đảng, đoàn thể và các hoạt động khác trong nhà trường. Để thực hiện các hoạt động đào tạo tốt, giảng viên cần có trình độ chuyên môn tốt và có năng lực giảng dạy đáp ứng được yêu cầu của người học. Để thực hiện hoạt động nghiên cứu khoa học có chất lượng đòi hỏi giảng viên phải có năng lực nghiên cứu khoa học đáp ứng được yêu cầu.
Như vậy, chất lượng của một người giảng viên tốt phải đáp ứng được các tiêu chí sau”: - Trình độ chuyên môn - Năng lực nghiên cứu khoa học - Năng lực giảng dạy - Phẩm chất đạo đức - Tham gia các hoạt động khác trong nhà trường (tham gia công tác quản lý đào tạo, bồi dưỡng, công tác đảng, đoàn thể, CVHT và các hoạt động khác). Đó là các yêu tố cấu thành nên chất lượng của một giảng viên. Nhưng chất lượng của đội ngũ giảng viên không chỉ bao gồm có vậy. Như khái niệm về đội ngũ giảng viên đã được đề cấp ở trên, đội ngũ giảng viên là một tập thể người có cùng chức năng, nghề nghiệp (nghề dạy học).