MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Cha ông ta có câu: “Cái nết đánh chết cái đẹp” hay “Tốt gỗ hơn tốt nước sơn” nhằm đánh giá cao tầm quan trọng của đạo đức con người. Tư cách của con người có giá trị bền vững, dài lâu hơn vẻ đẹp son phấn, màu mè bên ngoài. Cũng như chất liệu tạo ra đồ vật có giá trị cao hơn lớp nước sơn, bao bì che bọc bên ngoài.
Chính vì vậy, mỗi nhà trường đều đặt công tác giáo dục đạo đức học sinh lên hàng đầu bởi sản phẩm đầu ra là con người. Một người có tài, giỏi giang chuyên môn chưa đủ; để cống hiến cho sự phồn vinh của đất nước, có ích cho xã hội đòi hỏi con người đó phải có đức, có tâm. Một xã hội đói nghèo có thể khắc phục được. Một xã hội không có đạo đức nhất định sẽ diệt vong.
Việc hình thành, rèn luyện và bồi dưỡng đạo đức phù hợp với chuẩn mực và thời đại cho con người luôn được các nhà lãnh đạo đất nước quan tâm, đặc biệt là thế hệ trẻ, những người chủ tương lai của đất nước. Nhận thức sâu sắc tầm quan trọng của sự nghiệp GD&ĐT, Đảng và Nhà nước ta luôn coi giáo dục là quốc sách hàng đầu, đặt giáo dục ở vị trí trung tâm trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước. Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 Hội nghị Trung ương 8, khóa XI về đổi mới căn bản toàn diện giáo dục và đào tạo đã nhấn mạnh mục tiêu “Giáo dục con người Việt Nam phát triển toàn diện” và phát huy tốt nhất tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân; yêu gia đình, yêu Tổ quốc, yêu đồng bào; sống tốt và làm việc hiệu quả” và cụ thể ở giáo dục phổ thông là “… nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học và kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn”. Trong hệ thống giáo dục quốc dân, giáo dục trung học cơ sở là bậc học có vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển toàn diện nhân cách học sinh.
Nhìn từ góc độ tâm lý học, học sinh ở cấp học này, là lứa tuổi có sự thay đổi về tâm lý, về sinh lý, đặc biệt sự phát triển về “con người sinh lý” lại nhanh hơn “con người xã hội”. Mâu thuẫn này nếu không được giải quyết tốt bằng các biện pháp giáo dục, bằng sự hướng dẫn và tự rèn luyện trong môi trường xã hội dưới sự điều chỉnh của nhà giáo dục sẽ dẫn đến những hành vi tự phát thiếu văn hóa, phi đạo đức do ý thức không kiềm chế được bản thân. Chính vì vậy, giáo dục đạo đức cho thế hệ trẻ nói chung và cho học sinh các trường trung học cơ sở nói riêng nhằm góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện là rất cần thiết. Để giúp học sinh phát triển toàn diện, hình thành nhân cách con người phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa, ngoài việc đẩy mạnh hoạt động dạy học nhằm truyền thụ cho học sinh những tri thức khoa học cơ bản và có hệ thống còn phải đẩy mạnh hoạt động giáo dục đạo đức nhằm hình thành cho học sinh về Khai thác hiệu quả CNTT dạy trực tuyến Địa lí 6 theo chương trình GDPT mới 2/15 ý thức và niềm tin, về thái độ ứng xử đúng đắn trong các quan hệ giao tiếp hàng ngày, về hành vi và các kỹ năng hoạt động, tạo cơ sở để học sinh bổ sung và hoàn thiện những tri thức đã học trên lớp.
Mặt khác, do tác động của kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế hiện nay, một thực tế đang báo động là lối sống đạo đức của một bộ phận HS đang đi xuống. Tình trạng học sinh vi phạm quy chế thi cử, nói tục, chửi thề ngày càng tăng; nhiều học sinh không tôn trọng các thầy cô giáo; không còn truyền thống xưa với câu “Một chữ cũng là thầy, nửa chữ cũng là thầy”; có nhiều học sinh ngang nhiên cãi lại thầy, cô giáo hoặc lập nhóm trên mạng xã hội để nói xấu thầy, cô. Tình trạng học sinh chửi nhau, đánh nhau thậm chí đánh hội đồng hoặc dàn cảnh cho các bạn đánh nhau diễn ra khá phổ biến. Một vấn đề khác cũng khá nghiêm trọng diễn ra ở một số nhà trường hiện nay, đó là vấn đề căng thẳng tâm lý, trầm cảm sau đại dịch Covid-19 do ảnh hưởng của dịch bệnh, do ảnh hưởng của việc các em học sinh học trực tuyến quá dài, hằng ngày các em tiếp xúc với điện thoại máy tính quá nhiều; hoặc nguy hiểm hơn nữa có nhiều thông tin, nhiều clip xấu, độc trên mạng internet mà ở tuổi các em chưa đủ khả năng để phòng ngừa, ngăn chặn để mình không bị nhuộm đen.
Các trường THCS cũng đã có nhiều hình thức và nội dung để giáo dục đạo đức cho học sinh. Tuy nhiên, với dự tấn công ồ ạt của mạng xã hội, internet, cùng với việc một bộ phận cha mẹ học sinh do nhiều lý do đã không quan tâm đến giáo dục các con, hoặc giáo dục các con không đúng cách, công tác giáo dục đạo đức trong nhà trường chưa đạt được hiệu quả như mong muốn. Với mong muốn nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức cho học sinh THCS, tôi mạnh dạn nghiên cứu và áp dụng các biện pháp trong đề tài của mình “Quản lý hoạt động giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh THCS trong thời kỳ cách mạng công nghiệp 4.0” từ năm học 2021-2022 đến năm học 2022-2023. Mục đích nghiên cứu: Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và đánh giá thực trạng về hoạt động giáo dục đạo đức cho học sinh; đánh giá sự ảnh hưởng của cuộc cách mạng công nghệ 4.0 đến việc hình thành đạo đức, lối sống của học sinh THCS; từ đó, đề tài đề xuất một số biện pháp nâng cao chất lượng hoạt động giáo dục đạo đức học sinh cho học sinh THCS, nhằm nâng cao chất lượng giáo dục trong giai đoạn hiện nay.
Đối tượng nghiên cứu: - Hoạt động giáo dục đạo đức cho học sinh THCS tại trường THCS Nguyễn Quý Đức, Nam Từ Liêm, TP. - Thực trạng đạo đức của học sinh trường THCS Nguyễn Quý Đức - Học sinh trường THCS Nguyễn Quý Đức Khai thác hiệu quả CNTT dạy trực tuyến Địa lí 6 theo chương trình GDPT mới 3/15 1. Phạm vi nghiên cứu - Đề tài được tiến hành từ năm học 2021-2022 đến năm học 2022-2023 với học sinh khối 6,7,8,9 trường THCS Nguyễn Quý Đức, Nam Từ Liêm, Hà Nội. Phương pháp nghiên cứu: - Phương pháp điều tra, thu thập và xử lý số liệu - Phương pháp tổng kết kinh nghiệm giáo dục - Phương pháp nghiên cứu các sản phẩm, hoạt động - Phương pháp khảo nghiệm, thử nghiệm Khai thác hiệu quả CNTT dạy trực tuyến Địa lí 6 theo chương trình GDPT mới 4/15 NỘI DUNG 2.
Cơ sở lý luận - một số khái niệm 2. Đạo đức Theo Từ điển Tiếng Việt, đạo đức là “phép tắc về quan hệ giữa người và người, giữa cá nhân với tập thể, với xã hội”, là “phẩm chất tốt đẹp của con người: sống có đạo đức, rèn luyện đạo đức”. Bản chất đạo đức là những quy tắc, chuẩn mực trong quan hệ xã hội được xã hội thừa nhận và tự giác thực hiện. Với HS, đạo đức được hiểu là trách nhiệm trong việc thực hiện quyền và nghĩa vụ công dân, quyền và nghĩa vụ của HS được thể hiện ở thái độ, hành vi, hiệu quả học tập và rèn luyện.
Lối sống Lối sống “là cách thức diễn ra của hoạt động đã trở thành ổn định, mang đặc điểm riêng”. Có nhiều quan điểm khác nhau về lối sống và hiểu một cách khái quát nhất lối sống chính là những hoạt động sống của con người chịu sự chi phối, quy định của những điều kiện văn hóa, kinh tế, xã hội nhất định. Về thực chất, lối sống là cách thức con người ứng xử với tự nhiên và xã hội để tồn tại và phát triển. Lối sống là tổng hòa những dạng hoạt động sống ổn định của cộng đồng và các cá nhân, thể hiện đặc trưng riêng của từng cá nhân, từng cộng đồng người, được thực hiện theo chuẩn giá trị xã hội nào đó trong sự thống nhất với các điều kiện kinh tế - xã hội nhất định.
Lối sống phụ thuộc vào thời đại con người đang sống, với các điều kiện vật chất, kinh tế, các quan hệ xã hội, các thói quen, tập quán, tục lệ của thời đại đó. Giáo dục đạo đức, lối sống Giáo dục đạo đức là quá trình tác động đến đối tượng giáo dục để hình thành trong họ những yếu tố tình cảm, niềm tin, lý tưởng và tất cả được thể hiện thông qua hoạt động thực tiễn của con người. Theo tác giả Hà Thế Ngữ và Đặng Vũ Hoạt: “Giáo dục đạo đức là quá trình biến các chuẩn mực đạo đức, từ những đòi hỏi bên ngoài của xã hội đối với cá nhân thành những đòi hỏi bên trong của bản thân, thành niềm tin, nhu cầu, thói quen của người được giáo dục”. Tiếp cận khái niệm giáo dục đạo đức trong mối quan hệ thống nhất giữa nhận thức - tình cảm - thái độ - hành vi, nhà nghiên cứu Phạm Minh Hạc cho rằng “giáo dục đạo đức là một quá trình kết hợp nâng cao nhận thức với hình thành thái độ, xúc cảm, tỉnh cảm, niềm tin hành vi và thói quen đạo đức”6.
Dưới góc độ giáo dục học, giáo dục đạo đức là bộ phận hợp thành của nội dung giáo dục toàn diện nhằm giúp thế hệ trẻ hình thành lý tưởng, ý thức và tình cảm đạo đức, tạo nên những hành vi và thói quen hành vi đạo đức của con người mới, xã hội chủ nghĩa thể hiện ở những phẩm chất đạo đức. Khai thác hiệu quả CNTT dạy trực tuyến Địa lí 6 theo chương trình GDPT mới 5/15 Giáo dục hành vi đạo đức là tổ chức cho học sinh lặp đi, lặp lại nhiều lần những thao tác, hành động đạo đức trong học tập, sinh hoạt, trong cuộc sống nhằm có được hành vi đạo đức đúng đắn và từ đó có thói quen đạo đức bền vững. Ngày nay, giáo dục đạo đức cho HS là giáo dục đạo đức xã hội chủ nghĩa. Giáo dục đạo đức chính là nâng cao chất lượng giáo dục chính trị, đạo đức, pháp luật, làm cho học sinh có tinh thần yêu nước, thấm nhuần lý tưởng xã hội chủ nghĩa, thật sự say mê học tập, có ý thức tổ chức kỷ luật, kính thầy, yêu bạn, có nếp sống lành mạnh, biết tôn trọng pháp luật.