CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC THEO CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO BẰNG KÉP Ở ĐẠI HỌC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề Ở nước ngoài, đối với nhiều nước trên thế giới, việc đào tạo hai bằng cũng đã được áp dụng và triển khai khá rộng rãi. Mặc dù nội dung và hình thức khác nhau, nhưng tất cả cùng chung một mục tiêu là nhằm đào tạo ra cử nhân có hai ngành hệ chính quy trong một thời gian liên tục của một khóa đào tạo chung nhất định. Điển hình một số mô hình hoạt động của một số nước trên thế giới như Úc và Mỹ đào tạo và cấp bằng kép (Combined/ Doubled Degree); Ở Mỹ đào tạo liên tục và cấp hai bằng, ví dụ trường University of Rhode Island đào tạo một bằng kĩ thuật và một bằng tiếng Đức; Úc và Singapore có hệ đào tạo cấp hai bằng (Double –Degree) như trường đại học Monash University và đại học Quốc gia Singapore, trong đó sinh viên thuộc các ngành có thể học các ngành như sau: Kinh tế và Luật, Kinh tế và Kỹ sư, Khoa học máy tính và Toán học, Kế toán và Công nghệ truyền thông….
Ở Việt Nam, hệ đào tạo 2 chuyên ngành (bằng kép) cũng đã được triển khai nhưng chưa rộng rãi; mặc dù vậy, về mặt hình thức và nội dung cũng rất đa dạng. Tùy thuộc vào mỗi trường hay nhu cầu của sinh viên, hình thức đào tạo này có thể tồn tại theo hai chiều hướng sau: Thứ nhất, các sinh viên có nguyện vọng học thêm một ngành khác, sinh viên chủ động dựa vào Quy chế của Bộ và Trường cụ thể có thể làm đơn xin xét theo học các khóa văn bằng hai chính quy. Thứ hai, các trường chủ động mở hệ đào tạo cử nhân hai chuyên ngành cho sinh viên ngay từ khi thông báo tuyển sinh đại học. Hiện nay, có một số trường bắt đầu trong lĩnh vực lập Đề án và một số đang triển khai hệ đào tại này là Trường Đại học Đà Nẵng và trường Đại học Ngoại Ngữ Hà Nội, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Kinh tế, Đại học Công Nghệ, Khoa Luật trực thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội.
15 z Hiện nay ở một số trường ở Việt Nam đang triển khai chương trình đào tạo này; điển hình như trường Đại học Hà Nội cũng đưa ra cơ hội ngành học thứ hai cho sinh viên. Đó có thể là một ngành ngoại ngữ hoặc một trong các chuyên ngành quản trị kinh doanh, du lịch, quốc tế học, công nghệ thông tin, tài chính - ngân hàng, kế toán. Điểm khác biệt là những ngành học này được đào tạo bằng tiếng Anh như ngành học chính quy trong trường. Ở Đại học Đà Nẵng cũng đang thực hiện hình thức đào tạo này; tuy nhiên hình thức tuyển sinh khác so với các đa số trường đại học khác.
Sinh viên chính quy của trường Đại học (ĐH) Đà Nẵng sau khi kết thúc học kỳ thứ nhất của năm học đầu tiên, được đăng ký học chương trình thứ hai. Sinh viên này phải có điểm thi tuyển sinh không thấp hơn điểm trúng tuyển vào trường, vào ngành. Ngành đào tạo chương trình thứ hai phải khác ngành ở chương trình thứ nhất và cùng khối thi tuyển sinh. Nếu khác khối thi, sinh viên chỉ được học theo hình thức vừa làm vừa học.
Sớm hơn ĐH Đà Nẵng, từ năm học 2008-2009, ĐHQGHN đã triển khai đào tạo bằng kép cho các sinh viên có nguyện vọng theo học đồng thời 1 lúc 2 chương trình để tốt nghiệp nhận được 2 bằng cử nhân thuộc 2 ngành đào tạo khác nhau. Sau thời gian tối đa 6 năm, sinh viên sẽ nhận 2 bằng cử nhân chính quy. Ví dụ như chương trình đào tạo bằng kép ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐHQGHN) liên kết giữa các ngành đào tạo của trường (như Văn học – Báo chí, Du lịch – Khoa học quản lí…) hoặc giữa các ngành của trường với đơn vị khác trong ĐHQGHN (như Du lịch – Ngoại ngữ, Quốc tế học – Ngoại ngữ…). Ở Trường ĐH Kinh tế (ĐHQGHN), khi sinh viên trúng tuyển vào trường sẽ có thêm cơ hội học thêm một bằng ĐH chính quy thứ 2 các ngành: tiếng Anh (phiên dịch) của Trường ĐH Ngoại ngữ - ĐHQGHN; Luật kinh doanh của Khoa Luật - ĐHQGHN.
Riêng sinh viên ngành Kinh tế (chuyên ngành Kinh tế chính trị) và ngành Kinh tế Phát triển được học thêm ngành Tài chính – Ngân hàng của Trường ĐH Kinh tế - ĐHQGHN. Ở Việt Nam, chương trình đào tạo bằng kép đang lập đề án, vẫn còn mới mẻ nên việc nghiên cứu mới thu hút sự quan tâm của một số ít tác giả. Tác giả 16 z Nguyễn Việt Hùng trong bài nghiên cứu Luận văn: “ Biện pháp quản lý đào tạo hệ bằng kép tại trường Đại học Ngoại ngữ, Đại học Quốc Gia Hà Nội” đã phân tích và đưa ra những ưu thế đạt được và những điểm hạn chế từ thực trạng trong việc quản lý hệ đào tạo bằng kép tại trường Đại học Đại học Ngoại Ngữ, ĐHQGHN, từ đó đưa ra những biện pháp khắc phục trong việc quản lý hệ đào tạo này. Tác giả ẩn tên trong bài viết: “Sinh viên bằng kép: cơ hội và thử thách” được đăng trên tạp chí và trang bìa “Kênh Tuyển Sinh” ngày 18/5/2011 đã nhấn mạnh những ưu thế, cơ hội của sinh viên thuộc các trường đa ngành khi sinh viên có cơ hội học 2 ngành đồng thời cũng chỉ ra những thách thức và những khó khăn của sinh viên trong quá trình học tập.
Những bài viết, bài nghiên cứu trên đã phần nào mô tả được mức độ phản ánh, quan tâm về chương trình đào tạo bằng kép và cũng như việc quản lý chương trình đào tạo bằng kép. Từ đó, phần nào giúp chúng ta hiểu rõ hơn vai trò của việc quản lý trong vấn đề xây dựng môi trường giáo dục vững mạnh, cũng như nhận thấy vị trí quan trọng của vấn đề này trong bối cảnh hiện nay. Một số khái niệm cơ bản của đề tài 1. Khái niệm quản lý Quản lý là một trong những loại hình lao động quan trọng nhất và lâu đời của con người.
Nó phát triển không ngừng theo sự phát triển của xã hội. Quản lý là một hoạt động cần thiết cho tất cả các lĩnh vực của đời sống con người và là một nhân tố của sự phát triển xã hội. Tuy nhiên, chỉ mới gần đây người ta mới chú ý đến “chất khoa học” của quá trình quản lý và dần dần hình thành các “lý thuyết quản lý”. Taylor phát biểu các nguyên lý về quản lý thì quản lý nhanh chóng phát triển thành một ngành khoa học.
Có nhiều quan điểm khác nhau về quản lý tuỳ thuộc vào các cách tiếp cận, góc độ nghiên cứu và hoàn cảnh xã hội, kinh tế, chính trị. Có thể điểm qua một số lý thuyết đó như sau: - F. Taylor (1856 – 1915) là người được mệnh danh là cha đẻ của lý luận quản lý khoa học, đã cho rằng cốt lõi trong quản lý là: “Mỗi loại công việc dù nhỏ nhất đều phải chuyên môn hoá và phải quản lý chặt chẽ”. “Quản lý là 17 z nghệ thuật biết rõ ràng, chính xác cái gì cần làm và làm cái đó như thế nào bằng phương pháp tốt nhất và rẻ nhất” [16,tr.Marx: “Tất cả mọi lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung nào tiến hành trên quy mô tương đối lớn, thì ít nhiều cũng cần đến một sự chỉ đạo để điều hoà những hoạt động cá nhân và thực hiện những chức năng chung phát sinh từ sự vận động của toàn bộ cơ thể sản xuất khác với sự vận động của những khí quan độc lập của nó.
Một người độc tấu vĩ cầm tự điều khiển lấy mình, còn một dàn nhạc thì cần phải có một nhạc trưởng” [31, tr. - Henry Fayol (1841 – 1925) thì lại coi quản lý là một loại công việc đặc thù, khác với các loại công việc khác của xí nghiệp và trở thành một hệ thống độc lập, phát huy tác dụng riêng có của nó mà các hệ thống khác của xí nghiệp không thể nào thay thế được. Ông nói về nội hàm của khái niệm quản lý như sau: “Quản lý tức là lập kế hoạch, tổ chức, chỉ huy, phối hợp và kiểm tra” [22, tr. Năm yếu tố trên đã tồn tại như những chuẩn mực được tuân theo một cách phổ biến trong quản lý hiện đại.
Mục đích của mọi nhà quản lý là hình thành môi trường mà trong đó con người có thể đạt được các mục đích của mình với thời gian, tiền bạc, vật chất và sự bất mãn cá nhân ít nhất” [30, tr. - Mary Parker Follett (1868 – 1933) đã có những đóng góp lớn lao trong thuyết hành vi trong quản lý khẳng định: “Quản lý là một quá trình lao động, liên tục, kế tiếp nhau chứ không tĩnh tại” [14, tr. - Theo Đại từ điển tiếng Việt: quản lý là “tổ chức, điều khiển hoạt động của một đơn vị, một cơ quan”, là “trông coi, gìn giữ và theo dõi việc gì” [51, tr. Nghĩa Hán Việt của “Quản” là trông coi và gìn giữ theo những yêu cầu nhất định, duy trì sự vật ở trạng thái ổn định; quá trình “Lý” bao gồm sửa sang, sắp đặt công việc, đổi mới, đưa hệ thống đó vào phát triển.
Trong “quản” phải có “lý” thì toàn hệ mới có thể phát triển, trong “lý” phải có “quản” thì sự phát triển của hệ mới ổn định, bền vững [16, tr. Hai quá trình này phải được 18 z gắn bó chặt chẽ với nhau thì toàn hệ mới đạt được thế cân bằng động, tồn tại và phát triển phù hợp trong mối tương tác với các yếu tố bên trong và bên ngoài. - Theo Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý là sự tác động có mục đích tới tập thể những người lao động nhằm đạt được những kết quả nhất định và mục đích đã định trước” [16, tr. - Theo tác giả Đặng Quốc Bảo: “Bản chất của hoạt động quản lý nhằm làm cho hệ thống vận hành theo mục tiêu đặt ra và tiến đến các trạng thái có tính chất lượng mới”.
Quản lý = Quản + Lý Trong đó : - Quản là chăm sóc, giữ gìn sự ổn định. - Lý là sửa sang, sắp xếp, đổi mới phát triển. Hệ ổn định mà không phát triển thì tất yếu dẫn đến suy thoái. Hệ phát triển mà không ổn định tất yếu dẫn đến rối ren.
Vậy: Quản lý = ổn định + phát triển - Theo tác giả Trần Khánh Đức: “Quản lý là một hoạt động có chủ đích, được tiến hành bởi một chủ thể quản lý nhằm tác động lên khách thể quản lý để thực hiện những mục tiêu xác định của công tác quản lý” [26, tr.