Mở đầu theo mục đích, nhiệm vụ và phƣơng pháp nghiên cứu. - Chƣơng 1: Cơ sở lý luận của đề tài nghiên cứu. - Chƣơng 2: Thực trạng hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh dân tộc thiểu số trƣờng Tiểu học Đồn Đạc, huyện Ba Chẽ. - Chƣơng 3: Một số biện pháp quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh dân tộc thiểu số trƣờng Tiểu học Đồn Đạc đến năm 2020.
- Kết luận và khuyến nghị. 5 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH DÂN TỘC THIỂU SỐ Ở TRƢỜNG TIỂU HỌC 1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu Đứng trƣớc quá trình toàn cầu hóa và sự phát triển nhanh chóng của khoa học, kỹ thuật, công nghệ, trong điều kiện một xã hội thay đổi nhanh, cạnh tranh toàn cầu, cộng với sự bùng nổ của kiến thức - đặc biệt "tri thức đã và đang trở thành một nguồn lực kinh tế chủ yếu và là một nguồn lực thống trị - và có thể là duy nhất - của lợi thế cạnh tranh" (Peter Drucker - 1995) - hệ thống giáo dục của tất cả các quốc gia bị đặt vào "khủng hoảng", vì vậy chính sách và thực tiễn giáo dục luôn nhận đƣợc sự quan tâm đặc biệt của mỗi quốc gia, mỗi gia đình, và mỗi cá nhân. Dù ở thời đại nào, xã hội nào, kỹ năng sống vẫn luôn là bí quyết giúp con ngƣời thích ứng với môi trƣờng sống, đặc biệt là trong xã hội đƣơng đại, với nhịp sống quay cuồn cùng với sự canh tranh khốc liệt kỹ năng sống là năng lực tâm lí - xã hội của cá nhân, là tổ hợp của rất nhều kỹ năng tâm lí - xã hội.
Vì vậy, để nâng cao chất lƣợng và hiệu quả giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong nhà trƣờng phổ thông, công tác này cần đƣợc tiếp tục tiến hành thƣờng xuyên, liên tục, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí lứa tuổi, hoàn cảnh, hoạt động của từng loại đối tƣợng, và mang tính mềm dẻo, dƣới nhiều hình thức, quy mô, loại hình hoạt động. Theo UNESCO, kỹ năng sống gắn liền với 4 mục tiêu của giáo dục là: học để biết, học để làm, học để cùng chung sống và học để làm ngƣời. Nhƣ vậy, kỹ năng sống là tất cả những kỹ năng cần có giúp cá nhân học tập, làm việc có hiệu quả hơn, sống tốt hơn. Trong xã hội hiện đại có đến hàng trăm kỹ năng sống khác nhau.
Do đó, tùy vào hoàn cảnh, môi trƣờng sống, điều kiện sống mà giáo viên cần dạy cho học sinh những kỹ năng thiết yếu phù hợp. Có thể khẳng định: Kỹ năng sống giúp các em học sinh tự tin khi bƣớc vào cuộc sống tƣơng lai. Dạy trẻ kĩ năng sống là điều rất cần thiết đặc biệt đối với trẻ tiểu học, khi bắt đầu đi học cũng là lúc trẻ bắt đầu tiếp xúc với xã hội, rất cần hoàn thiện và phát triển các kĩ năng sống cho riêng mình. Chính những kĩ 6 năng sống các em tiếp nhận đƣợc những năm đầu tiên đi học sẽ theo các em suốt cả cuộc sống sau này.
Nếu ngay từ tiểu học các em đã có đƣợc những kĩ năng tốt, cuộc sống sau này sẽ rộng mở với các em hơn. Nếu ngƣợc lại sau này các em sẽ rất khó khăn để sửa chữa những kĩ năng không tốt và gặp nhiều khó khăn trong cuộc sống. Vì vậy việc dạy kỹ năng sống cho học sinh giúp các em biết làm chủ bản thân, thích ứng và biết cách ứng phó trƣớc những tình huống khó khăn trong cuộc sống hàng ngày; Rèn cách sống có trách nhiệm với bản thân, gia đình, đảm bảo mục tiêu giáo dục KNS cho học sinh trong cộng đồng; Mở ra cơ hội, hƣớng suy nghĩ tích cực và tự tin, tự quyết định và lựa chọn những hành vi đúng đắn. Việc giáo dục kỹ năng sống góp phần giải quyết tình trạng trẻ thụ động, không biết ứng phó trong những hoàn cảnh nguy cấp, không biết cách tự bảo vệ bản thân trƣớc nguy hiểm, thậm chí không biết cách tìm kiếm sự giúp đỡ.
Bên cạnh đó, các bài học về kỹ năng sống sẽ giúp trẻ hình thành những kĩ năng tâm lý - xã hội cơ bản giúp cho cá nhân tồn tại và thích ứng trong cuộc sống. Đó là những kỹ năng chúng ta phải biết để có đƣợc sự điều chỉnh, ứng xử phù hợp với những thay đổi diễn ra hằng ngày, hàng giờ. Qua học tập và rèn luyện các kỹ năng sống các em sẽ cảm nhận, thấu hiểu và trân trọng những giá trị căn bản của cuộc sống. Giáo dục kĩ năng sống có vai trò quan trọng đối với sự tồn tại và phát triển của cá nhân trong xã hội đặc biệt trong thời kì hội nhập nhƣ ngày nay.
Điều này càng đặc biệt đúng hơn với học sinh dân tộc thiểu số, bởi đây là đối tƣợng mà kĩ năng sống còn yếu và thiếu do bị chi phối bởi nhiều nguyên nhân: đặc điểm tâm sinh lí, vị trí địa lí, điều kiện kinh tế, văn hóa, xã hội khó khăn, chất lƣợng, điều kiện giáo dục còn thấp. Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh phổ thông ở Việt Nam trong những năm gần đây đang đƣợc sự quan tâm đặc biệt của xã hội và của ngành GDĐT. Giáo dục kĩ năng sống nhằm hƣớng tới việc ngăn chặn những hành vi nguy cơ và hình thành, xây dựng hành vi sống tích cực, thúc đẩy quá trình mang lại sức khỏe và hạnh phúc cho con ngƣời. Việc giáo dục kỹ năng sống cho giới trẻ nói chung và cho học sinh tiểu học đặc biệt là học sinh dân tộc thiểu số hiện nay là 7 vô cùng cần thiết.
Giáo dục kỹ năng sống trở thành 1 trong 5 nội dung của phong trào thi đua "Xây dựng trƣờng học thân thiện học sinh tích cực" giai đoạn 2008- 2013 do bộ Giáo dục và Đào tạo phát động và hiện nay Bộ tiếp tục phát động việc vận dụng sáng tạo phong trào này vào quá trình dạy học. Luận văn "Quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh dân tộc thiểu số ở trường Tiểu học Đồn Đạc, huyện Ba Chẽ, tỉnh Quảng Ninh" có thừa kế và phát triển những kết quả của nhiều công trình nghiên cứu ơ trong và ngoài nƣớc. Vấn đề luận văn quan tâm không chỉ là giáo dục kỹ năng sống nhƣ thế nào mà quan tâm tới những biện pháp quản lý của nhà trƣờng để thực hiện việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh dân tộc thiểu số một cách hiệu quả và thiết thực. Trong quá trình nghiên cứu về giáo dục kỹ năng sống, tác giả đã sƣu tầm, tham khảo các tài liệu và hệ thống lại nhƣ sau: 1.
Ở ngoài nước Trƣớc yêu cầu đổi mới và nâng cao chất lƣơng giáo dục đào tạo hiện nay. Giáo dục kỹ năng sống cho ngƣời học là trách nhiệm của mỗi quốc gia (Theo tinh thần của chƣơng trình hành động Dakar năng 2000) Giáo dục kỹ năng sống cho ngƣời học cần đƣợc triển khai theo hai hƣớng: Một mặt trang bị cho ngƣời học những kỹ năng sống cốt lõi để họ có thể ứng phó với các tình huống trong cuộc sống, mặt khác cần triển khai các nội dung giáo dục tiếp cận kỹ năng sống nhằm không chỉ nhận thức, thái độ mà quan trọng là thay đổi hành vi theo hƣớng tích cực. UNESCO đã tiến hành dự án ở 5 nƣớc Đông Nam Á nhằm vào các vấn đề khác nhau liên quan đến kỹ năng sống. Kết quả của dự án là bức tranh tổng thể các nhận thức, quan niệm về kỹ năng sống mà các nƣớc tham gia dự án đang áp dụng hoặc dự kiến áp dụng.
Dự án chia làm 2 giai đoạn với hai nhóm nghiên cứu: Giai đoạn một: Xác định quan niệm của từng nƣớc về kỹ năng sống. Câu hỏi đặt ra ở giai đoạn này cho mỗi nƣớc là: Quan niệm về kỹ năng sống nhƣ thế nào và phát triển quan niệm này nhƣ thế nào trong bối cảnh giáo dục cho mọi ngƣời? VIệt Nam cũng tham gia chia sẻ với các nƣớc về vấn đề này qua ấn phẩm "Life skills Mappingain Viet Nam", đƣợc in bằng tiếng Việt và tiếng Anh là kết 8 quả của nghiên cứu trong khuôn khổ hợp hợp tác giữa UNESCO với Viện Chiến lƣợc và chƣơng trình giáo dục. Giai đoạn 2: Đƣa ra những chỉ dẫn đo đạc, đánh giá và xây dựng các công cụ kiểm tra. Nhƣ vậy, giáo dục kỹ năng sống cho học sinh là một vấn đề đang đƣợc nhiều nƣớc trên thế giới quan tâm.
Ở một số quốc gia, giáo dục kỹ năng sống đƣợc lồng ghép vào các môn học, chủ đề, nội dung có liên quan trực tiếp đếp những vấn đề bức xúc trên thực tế. Ở Ma - rốc: giáo dục kỹ năng sống hƣớng đến các vấn đề nhƣ: Vệ sinh, các vấn đề nổi cộm ở đô thị, bảo quản nguồn nƣớc. Ở các nƣớc phƣơng tây, kỹ năng sống từ lâu đã đƣợc quan tâm. Mô hình giáo dục của Pháp thế khỉ XXI theo đề xuất của Edgard Morin là phải giảng dạy về hoàn cảnh con ngƣời (hiểu rõ con ngƣời là gì, con ngƣời sống và hoạt động nhƣ thế nào trong những điều kiện nào, con ngƣời xử lý bằng cách nào) và học cách sống.
Triết lý giáo dục Mỹ đầu thế kỉ XXI cũng cho rằng: Cần nâng cao kỹ năng giao lƣu qua nói, viết, đọc, nghe, cần phát triển khả năng suy ngẫm. Ngƣời Nhật đi vào thế kỉ XXI với mô hình không đánh giá học sinh, sinh viên qua năng lực hiểu các môn học mà đánh giá khả năng giải quyết các vấn đề của đời sống thực tiễn. Nội dung giáo dục kỹ năng sống đã đƣợc tích hợp trong một số môn học và các hoạt động giáo dục trong trƣờng phổ thông, việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh còn đƣợc thực hiện thông qua nhiều chƣơng trình, dự án nhƣ: Giáo dục bảo vệ môi trƣờng, giáo dục phòng chống đuối nƣớc, giáo dục phòng tránh tai nạn thƣơng tích. Đây chính là giáo dục kỹ năng sống gắn với những nội dung/vấn đề cụ thể.
Ở trong nước Đối với Việt Nam đây là một vấn đề rất đƣợc quan tâm và có nhiều công trình nghiên cứu nhƣng cũng mới chỉ có sự tiếp cận trên một vài phƣơng diện chủ yếu là giáo dục sức khoẻ và giáo dục vệ sinh môi trƣờng.
