đặt vấn đề: “Làm sao để di sản văn hóa có thể đóng vai trò hiệu quả cho giáo dục và phát triển hòa bình và áp dụng các di sản văn hóa như một công cụ để phát triển hòa bình?”, đó là vấn đề cấp thiết mà các quốc gia trên toàn thế giới cần ngồi lại với nhau [18]. Tác giả Lê Thị Minh Lý, Trung tâm Nghiên cứu và phát huy giá trị di sản văn hóa cho rằng: “Tích hợp nhuần nhuyễn giá trị di sản vào bài học, các di sản có thể tích hợp nhuần nhuyễn trong dạy học nhằm đạt được 2 mục tiêu về chuẩn kiến thức bài học, vừa đạt được thông tin về di sản văn hóa phi vật thể. Mọi người băn khoăn các di sản như ca trù, hát xoan… được UNESCO công nhận khi đưa vào trường học, liệu có khiến cho HS bị mệt? Đây không phải là học di sản mà sử dụng di sản để dạy học. Thông qua việc vận dụng các giá trị di sản để dạy học một cách linh hoạt, thú vị và tích hợp nhuần nhuyễn những giá trị di sản ấy vào bài học.
Vận dụng như thế nào? Trước hết phải nhận dạng được giá trị di sản để tìm những nội dung phù hợp tích hợp vào bài giảng. Mặt khác xác định chuẩn về mặt giáo dục, cụ thể là bài học ấy cần đòi hỏi điều gì và khả năng tích hợp đến đâu. Một khuyến nghị là hãy chọn những di sản ở quanh chúng ta, cộng đồng ở đâu thì chúng ta lấy di sản ở đó, trường học ở đâu thì chúng ta sử dụng di sản ở cộng đồng đó. Nếu chúng ta lấy di sản quá xa thì trở nên xa lạ với các em, quá hoành tráng sẽ làm nặng thêm bài học.
Chúng ta hãy tìm những gì gần gũi và bình dị để tích hợp vào bài giảng, có như vậy GV mới dễ sử dụng và các em nhớ một cách thiết thực về văn hóa của chính mình” [18]. Theo tác giả Mạc Thị Phƣợng Bích, Phòng GD&ĐT huyện Tân Lạc, Hòa Bình: "Vừa làm vừa rút kinh nghiệm. Chúng ta không thể thực hiện ồ ạt, mà phải từ từ và lựa chọn di sản đưa vào bài học mang tính bền vững chứ không chạy theo "hội chứng". Bây giờ phân bố chương trình mở, nên việc dạy và học Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN7 http://www.vn download by : skknchat@gmail.com với di sản rất phù hợp khi bố trí trong các giờ ngoại khóa, những tiết học trang bị kiến thức địa phương.
Vấn đề là làm sao sử dụng phù hợp và hiệu quả, thời lượng dạy như thế nào cũng là vấn đề để GV suy ngẫm. Nếu có sự chỉ đạo sâu sắc từ cấp sở, phòng và các cấp quản lý giáo dục, đưa di sản văn hóa dân tộc vào trường học chắc chắn thu được hiệu quả trong việc giáo dục toàn diện cho học sinh" [18]. Đầu năm 2013, liên Bộ GD&ĐT và VHTTDL đã có văn bản hƣớng dẫn về việc sử dụng di sản vào dạy học, đƣợc thực hiện thí điểm tại 7 địa phƣơng: Hà Nội, TP.Hồ Chí Minh, Bắc Giang, Phú Thọ, Quảng Ninh, Thừa Thiên - Huế, Quảng Nam với ba môn Sử, Địa và Âm nhạc. Cụ thể, Bộ GD&ĐT đã áp dụng thí điểm mỗi Sở GD&ĐT chọn hai trƣờng THCS, hai trƣờng THPT đƣa vào giảng dạy lồng ghép ở các môn học đã đƣợc thống nhất trong học kỳ 2.
Trong thời gian này, Bộ GD&ĐT đã phối hợp với Văn phòng UNESCO tại Hà Nội kiểm tra, khảo sát và dự một số tiết học môn Sử, Địa, Âm nhạc. Tháng 3 năm 2015 vừa qua, tại Hà Nội, Bộ GD&Đào tạo, Bộ VHTTDL và UNESCO phối hợp tổ chức Hội thảo về Dạy học với di sản phi vật thể vì một tƣơng lai bền vững trong thời gian 2 ngày, với sự tham gia của hơn 60 chuyên gia Việt Nam và quốc tế từ 13 quốc gia châu Á - Thái Bình Dƣơng chia sẻ những kinh nghiệm thực tế khi triển khai thí điểm công tác giảng dạy về di sản trong môi trƣờng giáo dục đƣợc thực hiện trong hai năm qua (2013-2014) tại bốn quốc gia (Pakistan, Palau, Uzbekistan và Việt Nam), khám phá cách để tích hợp các di sản văn hóa phi vật thể và phát triển bền vững trong giáo trình hiện tại. Nhằm triển khai có hiệu quả việc dạy và học về di sản trong trƣờng học cũng nhƣ nhằm đổi mới nội dung, chƣơng trình, phƣơng pháp, hình thức tổ chức dạy học ở giáo dục phổ thông và giữ gìn, phát huy giá trị của di sản văn hóa, hiện tại, Bộ GD&ĐT và Bộ VHTTDL đã ban hành văn bản liên bộ hƣớng Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN8 http://www.vn download by : skknchat@gmail.com dẫn sử dụng di sản trong dạy học ở trƣờng phổ thông, trung tâm GDTX. Với các nội dung: tích hợp GDDS qua các môn học có tiềm năng và hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, hoạt động giáo dục khác nhƣ ngoại khóa, thực địa.
đƣa vào giảng dạy lồng ghép ở các môn học đã đƣợc thống nhất trong học kỳ 2: môn sử, địa, âm nhạc. Nhận thấy giảng dạy về di sản mặc dù đã đƣợc xác định là yêu cầu với các trƣờng phổ thông, thực tế các dự án đƣa di sản vào trƣờng học đã tạo đƣợc những kết quả tích cực nhƣng vẫn còn không ít thách thức đối với các nhà quản lý giáo dục, văn hóa. Trong một cuộc khảo sát tại một số trƣờng THCS ở Hà Nội kết quả cho thấy có khoảng 21% HS biết đƣợc trên 10 bài dân ca Việt Nam, 73,4% HS biết chƣa đến 10 bài dân ca Việt Nam và khoảng 5% HS không biết một bài dân ca nào. Từ những nội dung nghiên cứu trên cho thấy, vấn đề GDDS đã đƣợc Bộ GD&ĐT quan tâm chỉ đạo, các sở giáo dục đã triển khai đến các nhà trƣờng song chủ yếu đƣợc triển khai thông qua tổ chức các hoạt động dạy học.
QLGD nâng cao trình độ cho HS về di sản là vấn đề cần thiết của mọi trƣờng học. Quản lý HĐGDDS, văn hóa, truyền thống cũng đƣợc đề cập đến ở một số đề tài nghiên cứu nhƣ: tác giả Nguyễn Phƣơng Liên với đề tài Biện pháp quản lý GD đạo đức truyền thống cho HS THPT huyện Từ Liêm trong giai đoạn hiện nay; tác giả Nguyễn Trọng Nhuế với đề tài Quản lý hoạt động GD đạo đức cho HS THCS trên địa bàn huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dƣơng… Tuy nhiên, trên thực tế công tác quản lý đội ngũ lãnh đạo, quản lý các trƣờng THPT mới chỉ tập trung vào quản lý chuyên môn nhằm nâng cao chất lƣợng dạy và học của nhà trƣờng, chƣa có đề tài nào nghiên cứu về quản lý HĐGDDS cho HS ở trƣờng THPT thuộc khu vực có tính chất giao thoa văn hóa vùng cao, giáp biên giới và văn hóa biển. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN9 http://www.vn download by : skknchat@gmail.com Hi vọng rằng, đề tài ‘‘Quản lý hoạt động giáo dục di sản cho học sinh các trường trung học phổ thông thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh’’ sẽ đóng góp thêm những định hƣớng, nội dung nghiên cứu làm phong phú cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý HĐGDDS cho học sinh ở trƣờng THPT, giúp hiệu trƣởng các trƣờng THPT trên địa bàn thành phố Hạ Long làm tốt chức năng QLGD di sản cho HS. Những khái niệm công cụ 1.
Quản lý Quản lý là một hiện tƣợng xuất hiện rất sớm, là một phạm trù tồn tại khách quan đƣợc ra đời từ bản thân nhu cầu của mọi chế độ xã hội, mọi quốc gia trong mọi thời đại mà qua đó có nhiều quan điểm khác nhau về quản lý, chúng tôi hiểu: Quản lý là một quá trình tác động có tổ chức, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý nhằm đạt được các mục tiêu chung. Bản chất của quản lý là một loại lao động đặc biệt nhằm điều khiển lao động xã hội ngày càng phát triển. Các loại hình lao động càng phong phú, phức tạp thì hoạt động quản lý càng có vai trò quan trọng. Trong lĩnh vực quản lý đã có nhiều hệ thống phân loại chức năng quản lý, song có thể khái quát lại thành các chức năng cơ bản nhƣ sau: - Chức năng kế hoạch hóa: Là chức năng khởi đầu, là tiền đề, điều kiện của mọi quá trình quản lý.
Kế hoạch là bản thiết kế, trong đó xác định mục đích, mục tiêu đối với tƣơng lai của tổ chức và xác định con đƣờng, biện pháp, cách thức để đạt đƣợc mục tiêu, mục đích đó. Có ba nội dung chủ yếu của chức năng kế hoạch hóa: + Xác định, hình thành các mục tiêu phát triển của tổ chức, của hoạt động và các mục tiêu của quản lý tƣơng thích. + Xác định chƣơng trình hành động, các biện pháp cần thiết để đạt đƣợc mục tiêu của quản lý và mục tiêu phát triển của tổ chức. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 10 http://www.vn download by : skknchat@gmail.com + Xác định và phân phối các nguồn lực, điều kiện cần thiết.
- Chức năng tổ chức: Là quá trình hình thành quan hệ và cấu trúc giữa các bộ phận trong một tổ chức nhằm tạo cơ chế đảm bảo sự phối hợp, điều phối tốt nguồn lực, điều kiện cho việc thực hiện thành công kế hoạch, chƣơng trình hành động và nhờ đó mà đạt đƣợc mục tiêu tổng thể của tổ chức. Quá trình tổ chức sẽ lôi cuốn việc hình thành, xây dựng các bộ phận cùng các công việc của chúng và sau đó là vấn đề nhân sự, gồm việc xác định và nhóm gộp các hoạt động, giao phó quyền hành của ngƣời quản lý và tạo ra sự phối hợp thực hiện mục tiêu của tổ chức một cách khoa học, có hiệu quả. - Chức năng chỉ đạo (lãnh đạo): Sau khi kế hoạch đã đƣợc lập, cơ cấu bộ máy đã hình thành, nhân sự đã đƣợc tuyển dụng thì phải có quá trình tác động chỉ đạo (directing, hay infuencing). Chỉ đạo (hay lãnh đạo) bao hàm cả việc liên kết các thành viên và động viên họ hoàn thành nhiệm vụ.
- Chức năng kiểm tra: Là chức năng của quản lý nhằm đánh giá, phát hiện và điều chỉnh kịp thời giúp cho hệ quản lý vận hành tối ƣu, đạt mục tiêu đề ra. Kiểm tra là nhằm xác định kết quả thực tế so với yêu cầu tiến độ và chất lƣợng vạch ra trong kế hoạch, phát hiện những sai lệch, đề ra những biện pháp uốn nắn điều chỉnh kịp thời. Kiểm tra không chỉ là giai đoạn cuối cùng của chu trình quản lý, mà luôn cần thiết từ đầu đến cuối quá trình thực thi kế hoạch.