Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC AN TOÀN GIAO THÔNG CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ NGƯỜI DÂN TỘC THIỂU SỐ 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Ở nước ngoài Giáo dục có vai trò vô cùng quan trọng trong việc hình thành nhân cách học sinh. Các hoạt động giáo dục diễn ra trong nhà trường có ý nghĩa và vai trò lớn lao trong việc định hình tư tưởng, xây dựng lý tưởng, đạo đức, văn hóa, lối sống, pháp luật cơ bản cho trẻ.
Chính vì vậy, việc giáo dục an toàn giao thông ngay từ khi trẻ còn ngồi trên ghế nhà trường là việc làm vô cùng cần thiết, mang lại hiệu quả cao. Nằm trong khuôn khổ chương trình “Thập kỷ hành động vì an toàn giao thông 2011-2020” của Liên Hiệp Quốc, Tổ chức Y tế thế giới WHO đã công bố báo cáo thường niên về thực trạng ATGT đường bộ toàn cầu. Dựa trên dữ liệu của 180 quốc gia thành viên, báo cáo đã đưa ra bức tranh toàn cảnh về thực trạng ATGT trên thế giới, phân tích sự tăng giảm số liệu, thống kê các chương trình hành động, các giải pháp đang được triển khai trong lĩnh vực đảm bảo ATGT. Theo báo cáo trong 3 năm gần nhất cho thấy, có 79 nước đã kéo giảm được số người chết vì TNGT, ngược lại có 68 nước để gia tăng số người chết do TNGT (trong đó chiếm 84% là các nước có thu nhập thấp và trung bình), như vậy tình hình chung vẫn chưa có nhiều cải thiện đáng kể.
Tỉ lệ người chết vì TNGT ở các nước thu nhập thấp và trung bình chiếm đến 90%, cao gấp nhiều lần so với các nước đang phát triển [3]. Tại Nhật Bản, theo thống kê của Cục Cảnh sát Quốc gia Nhật Bản, từ năm 1970 đến năm 2016, số người chết vì TNGT ở nước này đã giảm từ 16.000 người xuống còn hơn 4.000 người, trong khi lượng phương tiện tăng lên gấp 5 lần. Để có được kết quả này là sự nỗ lực trong việc giáo dục ý thức bảo đảm ATGT cho người dân, đặc biệt là trẻ em. Cứ 2 lần một năm, chính phủ Nhật Bản lại phát động chiến dịch tuyên truyền ATGT kéo dài 10 ngày trên quy mô toàn quốc nhằm nhắc nhở, khuyến khích người dân tham gia giao thông an toàn.
Trẻ em Nhật Bản được phổ cập kiến thức ATGT ngay từ bậc tiểu học, với nội dung linh hoạt, tùy theo tình hình thực tế tại địa phương. Không chỉ được học ở trường lớp, trẻ em Nhật Bản còn được giáo dục ATGT ngay trong cuộc sống thường ngày [5]. 7 Một số công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động giáo dục cho học sinh trường phổ thông cụ thể: TODOROKI Tomoyuki, NISHIUCHI Hiroaki. The Effectiveness of Bicycle- focused Traffic Safety Education Targeting Junior and Senior High School Students, Using the Scared Straight Approach, Traffic Engineering, Vol.
Nhóm tác giả cho rằng để giáo dục cho học sinh THCS và THPT về an toàn giao thông, cần phải thực hiện nhiều biện pháp và theo từng bước phù hợp với nhận thức và lứa tuổi học sinh. Trong đó, các tác giả đi sâu nghiên cứu hiệu quả của việc giáo dục an toàn khi đi xe đạp cho học sinh trung học cơ sở và trung học phổ thông, sử dụng phương pháp tiếp cận sợ hãi, kỹ thuật giao thông. Các tác giả cho rằng, muốn học sinh hiểu về an toàn giao thông khi đi xe đạp một cách hiệu quả, nhà quản lý cần thực nghiệm nhiều phương pháp khác nhau, trong đó có phương pháp cho học sinh trực tiếp chứng kiến các vụ tai nạn giao thông khi đi xe đạp, thậm chí cho học sinh thử nghiệm cảm giác khi bị tai nạn giao thông khi sử dụng xe đạp sẽ như thế nào. Hiroaki Nishiuchi Nagaoka, Traffic Safety Education and Awareness Activities in Japan, International Journal of Intelligent Transportation Systems Research, Vol.
Tác giả Hiroaki Nishiuchi Nagaoka đã công bố số người thiệt mạng trong các vụ tai nạn giao thông ở Nhật Bản đã giảm trong những năm gần đây. Các biện pháp an toàn giao thông được thực hiện trong các nhà trường tập trung vào thực hiện các hoạt động giáo dục và nhận thức về an toàn giao thông, với trọng tâm chính là các ví dụ về nó. Có thể thấy rằng, công trình nghiên cứu tập trung vào vai trò của việc quản lý hoạt động giáo dục an toàn giáo thông cho tất cả mọi đối tượng với những biện pháp khác nhau, trong đó chú trọng đến giáo dục nâng cao nhận thức cho người tham gia giao thông theo luật giao thông đường bộ. Kết quả của công trình nghiên cứu được kiểm chứng bằng số vụ tai nạn và số người thươg vong vì tai nạn giao thông giảm đi nhiều.
Tại Thụy Điển, quốc gia đang trên đà trở thành quốc gia có tỷ lệ tử vong do tai nạn giao thông thấp nhất thế giới với mục tiêu giảm tỷ lệ này xuống 0%. Đây là nỗ lực phi thường của chính phủ Thụy Điển, kể từ khi tỷ lệ tai nạn giao thông gây 8 chết người ở Thụy Điển tăng cao đỉnh điểm vào những năm 1970. Năm 1997, Quốc hội Thụy Điển đã ban hành kế hoạch an toàn giao thông mang tên Tầm nhìn về không (Vision Zero), với mục tiêu xóa bỏ hoàn toàn các ca tử vong và chấn thương nặng do tai nạn giao thông gây ra [5]. Tại Singapore, hoạt động giáo dục an toàn đường bộ được thực hiện với trẻ từ 7-12 tuổi và tổ chức ở môi trường bên ngoài.
Các nhà giáo dục sẽ xây dựng bối cảnh và các thiết bị, đèn báo tín hiệu giao thông như trên đường phố để học sinh làm quen và trải nghiệm. Mỗi ngày, có khoảng 500 học sinh được học tập về lĩnh vực này. Trong mỗi buổi học, trẻ em sẽ được học tập lý thuyết rồi chơi trò chơi như tham gia đóng vai người đi bộ, cảnh sát giao thông, người đi xe đạp… để xử lý các tình huống giao thông. Sau trò chơi, cảnh sát giao thông sẽ khen thưởng những học sinh đã xử lý tình huống tốt, đúng quy định, chỉ ra các lỗi sai và đúc rút bài học kinh nghiệm [5].
Ở Việt Nam Giáo dục ATGT góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh trong các nhà trường là vấn đề bức thiết, được các cấp, ngành quan tâm. Trong những năm gần đây đã có Nghị định của chính phủ; văn bản của Bộ GD&ĐT, UBND tỉnh và Sở GD&ĐT các tỉnh cũng như nhiều công trình khoa học nghiên cứu về việc nâng cao ý thức tham gia giao thông cho lứa tuổi thanh thiếu niên, cho học sinh phổ thông, như là các công trình nghiên cứu của các tác giả: - Nguyễn Thị Thanh Vân, “Biện pháp quản lý giáo dục an toàn giao thông của Hiệu trưởng các trường Tiểu học quận Đống Đa, thành phố Hà Nội”, Luận văn Thạc sỹ ngành Quản lý giáo dục, năm 2008. Tác giả đưa ra kết luận “… các bậc cha mẹ học sinh thường chưa nhận thức đầy đủ vai trò của giáo dục an toàn giao thông đối với sự phát triển nhân cách học sinh. Đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý đa số đều nhận thức đúng, song sự quan tâm và đầu tư cho hoạt động này chưa cao” [47].
- Nguyễn Thị Ngọc Lan, “Tổ chức giáo dục an toàn giao thông theo tiếp cận các kỹ năng sống cho học sinh trung học phổ thông huyện Vĩnh Thuận tỉnh Kiên Giang”, Luận văn Thạc sỹ ngành Giáo dục học, năm 2010. Tác giả có nhận xét “…học sinh chưa có thói quen và chưa có kỹ năng thực hiện tốt ATGT. Trong những nguyên nhân nhiều học sinh vi phạm Luật giao thông đường bộ có thể kể đến là hình thức tổ chức giáo dục ATGT cho học sinh THPT chỉ tập trung vào việc tuyên truyền 9 các điều luật được quy định trong Luật GTĐB và việc kêu gọi ý thức thực hiện tốt ATGT từ học sinh” [32]. - Cao Thanh Nga, “Quản lý hoạt động giáo dục an toàn giao thông ở các trường trung học phổ thông nội thành Hà Nội”, Luận văn Thạc sỹ ngành Quản lý giáo dục, năm 2012.
Qua khảo sát thực trạng, tác giả nhận xét “…trong công tác quản lý cho dù nhà trường đã cố gắng phối hợp với các lực lượng chức năng nhằm giáo dục và ngăn chặn tình trạng học sinh đi xe máy đến trường và vi phạm Luật ATGT. Trên thực tế, việc phối hợp này không thường xuyên, liên tục lại thiếu tính đồng bộ, sự quan tâm đầu tư kinh phí cho hoạt động này chưa cao” [33]. - Hoàng Kỳ, Đề tài: “Nghiên cứu đề xuất giải pháp đặc thù nhằm nâng cao hiệu quả công tác phổ biến, giáo dục pháp luật đối với đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Quảng Trị”. Đề tài nghiên cứu đã đúc kết được các bài học kinh nghiệm nhằm giúp cho cấp ủy Đảng, Chính quyền các cấp trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo, phối hợp thực hiện công tác phổ biến giáo dục pháp luật.
Đồng thời nắm được tình hình, kết quả thực hiện nhằm đề ra các giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện công tác phổ biến giáo dục pháp luật nói chung và phổ biến GDATGT nói riêng cho đồng bào dân tộc thiểu số [30]. Như vậy, vấn đề giáo dục an toàn giao thông và quản lý hoạt động giáo dục an toàn giao thông đã có những Luận văn Thạc sỹ nghiên cứu dưới góc độ quản lý dành cho đối tượng học sinh từ Tiểu học đến trung học phổ thông. Các công trình nghiên cứu trên đều khẳng định được công tác quản lý hoạt động giáo dục ATGT cho học sinh là rất cần thiết. Các giải pháp đưa ra đã khẳng định được sự cần thiết và khả thi khi áp dụng trên địa bàn nghiên cứu cụ thể, có thể vận dụng phần nào khi đưa sang địa phương khác.
Tuy nhiên, một số biện pháp đưa ra chưa thực sự phát huy hiệu quả khi áp dụng thực tế tại các huyện xa trung tâm, đặc biệt các huyện với điều kiện kinh tế còn nhiều khó khăn, hệ thống giao thông và cơ sở vật chất còn nhiều hạn chế. Dưới góc nhìn tại địa phương, nơi tác giả sinh sống và công tác, do trình độ dân trí còn tương đối thấp và không đồng đều, kinh tế toàn huyện đánh giá ở mức trung bình trong toàn tỉnh, học sinh chăm ngoan nhưng chưa có điều kiện tiếp xúc nhiều với phương pháp giáo dục hiện đại, công tác quản lý hoạt động giáo dục ATGT chưa được quan tâm 10 đúng mức.