Tổng quan nghiên cứu
Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và kỷ nguyên số hóa giáo dục theo tinh thần Đề án 1400/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ cùng Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 theo Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT, môn Tiếng Anh đóng vai trò nền tảng nhằm phát triển toàn diện nguồn nhân lực tương lai. Huyện Hòa Vang là đơn vị hành chính nông nghiệp duy nhất trực thuộc thành phố Đà Nẵng, sở hữu diện tích tự nhiên 73.488 ha (chiếm 74,8% diện tích toàn thành phố) với quy mô dân số trên 149.000 người phân bổ tại 11 xã. Mặc dù 100% trường trung học cơ sở (11/11 trường) trên địa bàn đã đạt chuẩn quốc gia với quy mô 9.052 học sinh trong năm học 2020-2021, chất lượng giảng dạy và học tập bộ môn Tiếng Anh vẫn còn đối mặt với nhiều rào cản đặc thù.
Thực tế kết quả các kỳ thi học kỳ và tuyển sinh chuyển cấp giai đoạn 2019-2021 cho thấy tỷ lệ học sinh đạt điểm trên trung bình môn Tiếng Anh ở bậc trung học cơ sở tại Hòa Vang luôn ở mức thấp nhất so với các môn học khác. Phần lớn học sinh còn hạn chế về vốn từ vựng, ngữ pháp chưa vững chắc, phát âm thiếu chuẩn xác và đặc biệt yếu kém ở kỹ năng nghe nói phản xạ. Công tác quản lý hoạt động dạy học tại các cơ sở giáo dục vẫn còn mang nặng tính hành chính, thiếu tính đồng bộ và chưa khai thác tối đa trang thiết bị hiện đại. Luận văn tập trung nghiên cứu thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Anh giai đoạn 2019-2021 tại các trường trung học cơ sở huyện Hòa Vang, từ đó đề xuất hệ thống 6 nhóm biện pháp quản lý khoa học, khả thi cho giai đoạn 2021-2025 nhằm nâng cao chất lượng giáo dục ngoại ngữ toàn diện.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu
Khung lý thuyết áp dụng
Luận văn vận dụng lý thuyết sư phạm tương tác làm nền tảng cốt lõi, xác định quá trình dạy học là một hệ thống đa chiều gồm 4 thành tố có mối quan hệ biện chứng: Người dạy (giáo viên giữ vai trò chủ đạo, tổ chức), Người học (học sinh giữ vai trò chủ động, tự giác), Nội dung kiến thức (hệ thống 12 chủ điểm môn Tiếng Anh theo chuẩn phát triển phẩm chất và năng lực) và Môi trường sư phạm (điều kiện cơ sở vật chất, văn hóa học đường).
Bên cạnh đó, đề tài kết hợp các lý thuyết khoa học quản lý giáo dục hiện đại của Frederick Winslow Taylor về quản lý khoa học, quan điểm của Warren Bennis và các nhà nghiên cứu giáo dục hàng đầu Việt Nam như Đặng Quốc Bảo, Phạm Minh Hạc, Trần Kiểm. Quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Anh được định nghĩa là chuỗi tác động có mục đích, có kế hoạch của Hiệu trưởng đến các khâu: thực hiện chương trình, đổi mới phương pháp giảng dạy, đổi mới kiểm tra đánh giá, xây dựng môi trường học tập và quản lý phương tiện kỹ thuật.
Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu sử dụng kết hợp đồng bộ các phương pháp lý thuyết và thực tiễn để thu thập và xử lý dữ liệu:
- Nguồn dữ liệu và cỡ mẫu: Khảo sát trực tiếp 50 cán bộ quản lý cùng giáo viên dạy môn Tiếng Anh và 600 học sinh khối 8, khối 9 tại 7 trường trung học cơ sở tiêu biểu trên địa bàn huyện Hòa Vang trong thời gian từ tháng 11 đến tháng 12 năm 2021.
- Phương pháp chọn mẫu: Áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên đại diện cho các trường thuộc khu vực đồng bằng, trung du và miền núi, đảm bảo tính bao quát thực tiễn địa phương.
- Phương pháp phân tích và xử lý dữ liệu: Sử dụng thang đo Likert 5 mức độ (từ 1,00 đến 5,00 điểm với khoảng cách phân chia 0,8 điểm) kết hợp phần mềm xử lý số liệu thống kê toán học để tính điểm trung bình, độ lệch chuẩn và kiểm định tương quan. Phương pháp này được lựa chọn nhằm lượng hóa chính xác nhận thức, hành vi sư phạm của giáo viên và phản hồi từ phía người học, đồng thời đối chiếu khách quan với hồ sơ chuyên môn lưu trữ tại các nhà trường.
Kết quả nghiên cứu và thảo luận
Những phát hiện chính
Khảo sát thực tiễn cho thấy sự chênh lệch rõ rệt giữa nhận thức lý luận và năng lực triển khai thực tế của đội ngũ trong công tác dạy và học ngoại ngữ:
- Về xác định mục tiêu và thực hiện chương trình: 100% cán bộ quản lý và giáo viên đánh giá việc xác định mục tiêu bài học là rất quan trọng với điểm trung bình đạt 4,78/5,00 điểm và tự đánh giá mức độ thực hiện đạt 4,20 đến 4,45 điểm. Tuy nhiên, 600 học sinh được khảo sát chỉ đánh giá mức độ thực hiện các mục tiêu phát triển năng lực của thầy cô ở mức khá với điểm trung bình từ 3,40 đến 3,65 điểm.
- Về phân hóa chất lượng học tập: Dù tỷ lệ xếp loại học lực giỏi toàn huyện năm học 2020-2021 đạt 29,97% (tăng từ 24,43% năm học 2016-2017), điểm thi bộ môn Tiếng Anh vẫn có khoảng cách chênh lệch lớn giữa các trường khu vực đồng bằng (như Hòa Phong, Hòa Châu) và khu vực miền núi khó khăn (như Hòa Bắc, Hòa Phú).
- Về cơ sở vật chất và môi trường dạy học: Toàn hệ thống có 11 trường với 163 phòng học lý thuyết và 75 phòng học bộ môn (trong đó 55 phòng đạt chuẩn quốc gia), song trang thiết bị chuyên dụng phục vụ rèn luyện 4 kỹ năng nghe, nói, đọc, viết mới đáp ứng khoảng 60% nhu cầu thực tế; tỷ lệ giáo viên trung học cơ sở đạt chuẩn trình độ theo Luật Giáo dục 2019 đạt 83,9% (366/436 giáo viên).
Thảo luận kết quả
Nguyên nhân chính của những hạn chế trên bắt nguồn từ việc công tác quản lý của Hiệu trưởng tại các trường chưa theo kịp yêu cầu đổi mới tiếp cận năng lực người học. Giáo viên chịu định mức giảng dạy tối đa 19 tiết/tuần nên việc đầu tư thiết kế bài giảng tương tác, ứng dụng công nghệ thông tin còn gặp áp lực về thời gian. Hơn nữa, Hòa Vang là địa bàn nông thôn rộng lớn với 119 thôn, môi trường giao tiếp ngoại ngữ ngoài nhà trường của 9.052 học sinh hầu như không có.
Dữ liệu khảo sát có thể được biểu diễn trực quan thông qua biểu đồ cột kép so sánh sự đối lập giữa mức độ nhận thức (điểm trung bình 4,78) và mức độ thực hiện thực tế (điểm trung bình 3,55) trong từng tiêu chí dạy học. Bảng ma trận khảo nghiệm tính cấp thiết và tính khả thi của 6 biện pháp quản lý đã chứng minh sự đồng thuận rất cao từ đội ngũ cán bộ với hệ số tương quan r > 0,85, khẳng định tính đúng đắn và sự cấp bách của việc đổi mới công tác điều hành tại các trường trung học cơ sở.
Đề xuất và khuyến nghị
Nhằm giải quyết triệt để các hạn chế, luận văn đề xuất hệ thống 6 nhóm biện pháp quản lý toàn diện do Hiệu trưởng các trường trung học cơ sở trực tiếp chỉ đạo thực hiện trong giai đoạn 2021-2025:
- Biện pháp 1: Nâng cao nhận thức cho 100% cán bộ quản lý, giáo viên, phụ huynh và học sinh về tầm quan trọng của Tiếng Anh thông qua tổ chức sinh hoạt chuyên đề, truyền thông giáo dục định kỳ 1 lần/học kỳ, bắt đầu thực hiện từ quý 1 năm 2022.
- Biện pháp 2: Chỉ đạo tổ chuyên môn và giáo viên tái cấu trúc chương trình dạy học, tăng thời lượng rèn luyện kỹ năng nghe và nói lên mức tối thiểu 40% tổng thời lượng môn học, hoàn thành phân phối chương trình chi tiết trước thềm năm học mới.
- Biện pháp 3: Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa hoạt động của học sinh, yêu cầu 100% giáo viên áp dụng lý thuyết sư phạm tương tác, tổ chức thảo luận nhóm, đóng vai và thuyết trình trong từng tiết dạy.
- Biện pháp 4: Thành lập và duy trì câu lạc bộ Tiếng Anh tại 11/11 trường trung học cơ sở, tổ chức hoạt động ngoại khóa giao lưu cấp cụm trường định kỳ 2 lần/năm học, thu hút trên 70% học sinh tham gia rèn luyện phản xạ.
- Biện pháp 5: Phát triển môi trường và cơ sở vật chất kỹ thuật, huy động nguồn lực trang bị đầy đủ màn hình tương tác, hệ thống âm thanh chuẩn cho 75 phòng bộ môn, hoàn thành nâng cấp 100% phòng chức năng trước năm 2024.
- Biện pháp 6: Nâng cao năng lực chuyên môn cho 436 cán bộ quản lý và giáo viên, phấn đấu 100% giáo viên dạy Tiếng Anh đạt chuẩn B2 theo Khung năng lực ngoại ngữ 6 bậc Việt Nam thông qua các lớp bồi dưỡng nghiệp vụ hằng năm.
Đối tượng nên tham khảo luận văn
Luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm trong ngành giáo dục:
- Cán bộ quản lý tại Sở Giáo dục và Đào tạo, Phòng Giáo dục và Đào tạo, Ban Giám hiệu 11 trường trung học cơ sở: Tham khảo quy trình tổ chức, kiểm tra giám sát chuyên môn và xây dựng kế hoạch phát triển bộ môn ngoại ngữ đồng bộ theo định hướng phát triển năng lực giai đoạn 2021-2025.
- Giáo viên trực tiếp giảng dạy bộ môn Tiếng Anh: Áp dụng các quy trình soạn giảng theo thuyết sư phạm tương tác, tích hợp công nghệ thông tin và tổ chức hoạt động trải nghiệm ngoại khóa phù hợp với học sinh vùng ven đô.
- Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Quản lý giáo dục: Sử dụng nguồn tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp khảo sát thực tiễn với cỡ mẫu 650 đối tượng, hệ thống hóa cơ sở lý thuyết và công cụ đánh giá thang đo Likert chuẩn mực.
- Các nhà hoạch định chính sách giáo dục địa phương: Nắm bắt bức tranh thực trạng giáo dục ngoại ngữ tại huyện nông nghiệp Hòa Vang với hơn 149.000 dân, làm căn cứ phân bổ ngân sách đầu tư cơ sở vật chất và đào tạo nhân lực hợp lý.
Câu hỏi thường gặp
-
Luận văn giải quyết vấn đề cấp bách nào của giáo dục huyện Hòa Vang?
Luận văn tập trung khắc phục thực trạng chất lượng điểm thi môn Tiếng Anh thấp nhất trong các môn học tại 11 trường trung học cơ sở trên địa bàn, cung cấp giải pháp quản lý giúp nâng cao năng lực giao tiếp thực tế cho học sinh.
-
Lý thuyết sư phạm tương tác được ứng dụng như thế nào trong đề tài?
Lý thuyết sư phạm tương tác đóng vai trò làm khung lý luận cốt lõi, gắn kết chặt chẽ 4 yếu tố: Giáo viên, Học sinh, Nội dung bài học và Môi trường sư phạm nhằm chuyển đổi từ dạy học truyền thụ một chiều sang phát triển năng lực 4 kỹ năng.
-
Cơ sở khoa học nào chứng minh tính xác thực của các kết luận nghiên cứu?
Kết quả được xây dựng dựa trên khảo sát thực chứng tại 7 trường trung học cơ sở với 50 cán bộ quản lý, giáo viên và 600 học sinh khối 8, khối 9, được phân tích bằng thang đo 5 mức độ và kiểm định thống kê toán học chặt chẽ.
-
Biện pháp quản lý nào được đánh giá có tính cấp thiết cao nhất?
Biện pháp đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa và phát triển chương trình tập trung vào kỹ năng nghe - nói được 100% chuyên gia đánh giá ở mức rất cấp thiết với điểm trung bình trên 4,65/5,00.
-
Khả năng nhân rộng của các giải pháp đề xuất ra sao?
Hệ thống 6 nhóm biện pháp được thiết kế đồng bộ, có tính tương thích cao với điều kiện kinh tế - xã hội vùng nông thôn, hoàn toàn có thể áp dụng hiệu quả cho các huyện ngoại thành trên toàn quốc có điều kiện tương đồng trong giai đoạn 2021-2025.
Kết luận
- Hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Anh cấp trung học cơ sở dựa trên tiếp cận lý thuyết sư phạm tương tác hiện đại.
- Phân tích sâu sắc bức tranh thực trạng tại 11 trường trung học cơ sở huyện Hòa Vang, chỉ ra khoảng cách giữa đánh giá của 50 giáo viên (4,78 điểm) và trải nghiệm của 600 học sinh (3,55 điểm).
- Đề xuất 6 nhóm biện pháp quản lý khoa học, đồng bộ và có mối quan hệ biện chứng chặt chẽ, đạt độ tương quan khảo nghiệm khả thi cao với hệ số r > 0,85.
- Xác định lộ trình triển khai cụ thể cho giai đoạn 2021-2025 nhằm chuẩn hóa 100% năng lực giáo viên và hiện đại hóa hệ thống phòng học bộ môn.
- Cung cấp tài liệu tham khảo có giá trị lý luận và thực tiễn cao cho công tác quản lý giáo dục ngoại ngữ tại các địa phương đang trong quá trình đô thị hóa.
Các nhà quản lý giáo dục và cơ sở đào tạo hãy nghiên cứu áp dụng ngay hệ thống giải pháp của luận văn vào kế hoạch năm học để tạo bước đột phá về chất lượng dạy học môn Tiếng Anh!