Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DẠY HỌC VÀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC CHẤT LƯỢNG CAO 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề Ở Việt Nam, trong tiến trình lãnh đạo, Đảng và Nhà nước đã quan tâm và tạo ra nhận thức đúng đắn về vai trò của GD đối với sự phát triển công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước. Nghị quyết TW2 khoá VIII của Đại hội đại biểu Đảng cộng sản Việt Nam xác định: “Cùng với khoa học và công nghệ, GD và đào tạo là quốc sách hàng đầu”. Bước vào thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, GD-ĐT trở thành một trong những nhân tố có ý nghĩa quyết định tới tốc độ và quy mô của sự phát triển.
Như vậy Đảng và Nhà nước đã coi GD là “quốc sách hàng đầu”. Toàn xã hội đều có ý thức chăm lo cho GD, vì GD đã tạo nên nguồn lực con người phục vụ cho sự phát triển kinh tế - xã hội. Trước yêu cầu cấp thiết của thực tiễn để đáp ứng yêu cầu đổi mới và nhu cầu nguyện vọng của phụ huynh ở các trường phổ thông là đổi mới công tác quản lý, trong đó có quản lý hoạt động dạy học, nhiều học viên cao học quản lý giáo dục đã đi vào nghiên cứu thực trạng quản lý hoạt động dạy học bậc tiểu học ở nhiều địa phương khác nhau và đề xuất những biện pháp nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả trong công tác quản lý hoạt động dạy học ở trường Tiểu học như: - “Quản lý hoạt động dạy học ở Trường Tiểu học huyện Đông Anh - thành phố Hà Nội đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục”- Lê Thị Hạnh( 2012); - “Biện pháp quản lý của PHT đối với hoạt động dạy học của tổ trưởng chuyên môn ở các trường Tiểu học Quận Cầu Giấy - Hà Nội” - Hoàng Phương An( 2011); - “Một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở các trường Tiểu học quận Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng” - Trần Thị Hồng Sâm (2012) - “Một số giải pháp quản lý hoạt động dạy học ở các trường Tiểu học huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh” - Vương Bá Chính (2011) 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com - “Biện pháp quản lý hoạt động dạy học của Hiệu trưởng ở trường Tiểu học Hương Vĩnh, Hương Khê, Hà Tĩnh” - Lưu Thị Sâm (2010) - “Một số giải pháp quản lý hoạt động dạy học ở các trường Tiểu học huyện Vĩnh Thạnh, thành phố Cần Thơ” - Nguyễn Văn Dũng (2012) - “Một số giải pháp quản lý hoạt động dạy học ở các trường Tiểu học huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương” - Lê Tiến Đạt (2010) Qua đọc và tham khảo các luận văn trên, tác giả thấy các công trình khoa học này đã nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học, ở nhiều địa phương khác nhau nhưng chưa có nghiên cứu nào về quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học chất lượng cao Nam Từ Liêm, tác giả quyết định chọn đề tài “Quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học chất lượng cao Nam Từ Liêm, Hà Nội trong bối cảnh hiện nay” làm luận văn nghiên cứu. Các khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài 1.
Quản lý, quản lý giáo dục, quản lý nhà trường Quản lý là sự tác động có tổ chức, có mục đích, có định hướng, có nguyên tắc của chủ thể quản lý lên khách thể quản lý nhằm bằng những công cụ, phương tiện, bằng phương pháp quản lý, bằng cách sử dụng những nguồn lực và tiềm năng của mình một cách hiệu quả nhất, phù hợp nhất để đạt được mục tiêu chung của tổ chức, trước sự thay đổi liên tục của môi trường và sự phát triển như vũ bão của nền kinh tế- xã hội. Sơ đồ diễn tả hoạt động quản lý: Công cụ, phương tiện Chủ thể Khách thể Mục tiêu của quản lý quản lý tổ chức Phương pháp quản lý Sơ đồ 1.1: Sơ đồ hoạt động quản lý [16] 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Quản lý giáo dục là quá trình tác động có định hướng của nhà quản lý trong việc vận dụng nguyên lý, phương pháp chung nhất của kế hoạch nhằm đạt được những mục tiêu đề ra. Những tác động này có tính khoa học đến nhà trường, làm cho nhà trường tổ chức một cách khoa học, có kế hoạch trong việc dạy và học theo mục tiêu đào tạo chung. Quản lý nhà trường: Quản lý giáo dục có nhiều cấp độ khác nhau, dựa trên phạm vi lĩnh vực quản lý có thể chia quản lý theo hai cấp độ chính: quản lý vĩ mô và quản lý vi mô.
Quản lý nhà trường là quản lý vi mô, nó là một hệ thống con của quản lý vĩ mô. Có thể hiểu: Quản lý nhà trường là một chuỗi tác động hợp lý (có mục đích, tự giác, hệ thống, có kế hoạch) mang tính tổ chức- sư phạm của chủ thể quản lý đến tập thể GV và HS, đến những lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường nhằm huy động họ cùng cộng tác, phối hợp, tham gia vào mọi hoạt động của nhà trường làm cho quá trình này vận hành tối ưu tới việc hình thành những mục tiêu dự kiến. Hoạt động dạy học ở trường tiểu học Hoạt động dạy học là hệ thống những hành động phối hợp, tương tác giữa GV và HS, trong đó, dưới tác động chủ đạo của GV, HS tự giác, tích cực, chủ động lĩnh hội hệ thống tri thức khoa học, kỹ năng, kỹ xảo, phát triển năng lực nhận thức, năng lực hành động, hình thành thế giới quan khoa học và những phẩm chất của nhân cách. [20] Trường tiểu học chất lượng cao Cũng như các trường tiểu học khác, trường tiểu học chất lượng cao: Là một cơ sở giáo dục của cấp tiểu học, là cấp học nền tảng của hệ thống giáo dục quốc dân.
Trường tiểu học có các lớp từ lớp 1 đến lớp 5 và có tư cách pháp nhân và có con dấu riêng. Trường CLC là cả chất lượng dạy và chất lượng học, môi trường và quản lý đều đạt được mục tiêu tối đa trong điều kiện của nhà trường, nhằm cung cấp các dịch vụ GD CLC, đáp ứng yêu cầu của cha mẹ HS và nhu cầu, năng lực cá nhân HS. [21, 25] 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Lý luận về hoạt động dạy học trong trường tiểu học chất lượng cao 1.
Quá trình dạy học: Quá trình dạy học bao gồm hai mặt của một quá trình đó là hoạt động dạy (của GV) và hoạt động học (của HS), nếu không có một trong hai quá trình này thì không có quá trình dạy học. Khi xem xét hoạt động dạy học, có nhiều cách tiếp cận khác nhau như tiếp cận hướng vào hoạt động dạy của thầy hoặc tiếp cận hướng vào hoạt động học của trò. Dạy học hướng vào hoạt động học của người học thì trọng tâm của hoạt động dạy học chính là hoạt động của học sinh, GV là người tổ chức, dẫn dắt và định hướng cho học sinh suy nghĩ, khám phá và chủ động tìm ra kiến thức mới, vận dụng kiến thức vào giải các bài tập và vận dụng vào thực tiễn…Tuy vậy người xưa có câu: “ Không thầy đố mày làm nên”, điều này khẳng định vị trí, vai trò của người thầy trong quá trình dạy học. Tuy vậy học sinh( người học) là nhân tố không thể thiếu trong quá trình dạy học, bởi thầy dạy có tốt thế nào, hay thế nào mà không có học sinh tham gia, không có sự cố gắng nỗ lực của học sinh thì không thể có giờ dạy chất lượng và hiệu quả.
Như vậy hoạt động dạy của giáo viên, hoạt động học của học sinh là hai thành tố luôn luôn có trong quá trình dạy học. Thầy dạy tốt, trò tích cực học tập sẽ là nhân tố giúp quá trình dạy học dạt mục tiêu cao, ngược lại thầy dạy tốt, trò không hợp tác, kết quả dạy học gặp khó khăn và kết quả không cao, thầy dạy không tốt, trò học tốt cũng không phát huy được tính tích cực sáng tạo của học sinh, kết quả dạy học cũng không cao. Nhiều nhà khoa học đã tiếp cận khái niệm dạy học từ cơ sở của lý luận của giáo trình giáo dục tổng thể. Mặt khác, xét quan hệ giữa các thành tố cấu trúc của hoạt động, một số tác giả đã luận giải về nội hàm của khái niệm dạy học từ những góc độ khoa học khác nhau như: giáo dục học, tâm lý học, điều khiển học….dưới đây: Tiếp cận dạy học từ góc độ giáo dục học “Dạy học - một trong các bộ phận của quá trình tổng thể giáo dục nhân cách toàn vẹn - là quá trình tác động qua lại giữa giáo viên và học sinh nhằm truyền thị và lĩnh hội tri thức 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com khoa học, những kỹ năng và kỹ xảo hoạt động nhận thức và thực tiễn để trên cơ sở đó hình thành thế giới quan, phát triển năng lực sáng tạo và xây dựng phát triển các phẩm chất của nhân cách người học theo mục đích giáo dục” [20] Như vậy, trong nhà trường, hoạt động chung của người dạy và người học tạo nên quá trình dạy học.
- Tiếp cận dạy học từ góc độ tâm lý học: Dạy học được hiểu là sự biến đổi hợp lý hoạt động và hành vi của người học trên cơ sở cộng tác hoạt động và hành vi của người dạy và người học. - Tiếp cận dạy học từ góc độ điều khiển học: “Dạy học là quá trình cộng tác giữa thầy và trò nhằm điều khiển – truyền đạt và tự điều khiên – lĩnh hội tri thức nhân loại nhằm thực hiện mục đích giáo dục”. Quá trình Dạy Quá trình dạy là một thành tố trong hoạt động dạy học. Trong đó, giáo viên là người dẫn dắt, tổ chức và điều khiển học sinh lĩnh hội tri thức và phát triển nhân cách một cách nhanh nhất, đảm bảo tính chính xác, tính hệ thốngvà tối ưu nhất.
Bởi dạy học trong nhà trường, nội dung chương trình dạy được biên soạn và chọn lọc theo quy định phù hợp tâm sinh lý lứa tuổi, có tính chính xác khoa học và hệ thống. Hoạt động dạy của giáo viên tiểu học vừa có chức năng vừa truyền đạt và điều khiển hoạt động học của học sinh nhằm mục tiêu truyền đạt kiến thức, kĩ năng, bước đầu hình thành thái độ, động cơ học tập, tạo cơ sở ban đầu cho học tiếp ở bậc THCS.