CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TIẾNG ANH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Vài nét về lịch sử nghiên cứu vấn đề Hiện nay, với sự phát triển mạnh mẽ của xu hướng toàn cầu hoá, vai trò của Tiếng Anh ngày càng được khẳng định. Nội dung chương trình, phương pháp dạy học tiếng Anh đã được thay đổi, các phương tiện kỹ thuật phục vụ việc dạy học tiếng Anh cũng được đầu tư và phát triển. Nhận thức của phụ huynh HS và xã hội về vai trò của tiếng Anh ngày càng được nâng cao.
Trong bậc học THPT, việc dạy và học môn Tiếng Anh như thế nào nhằm đảm bảo mục tiêu hội nhập quốc tế đã được đề cập đến trong quá trình thực hiện đổi mới chương trình, sách giáo khoa từ năm học 2005 - 2006. Chính phủ và Bộ giáo dục đã ban hành nhiều văn bản và tài liệu hướng dẫn, tổ chức các hội thảo ở nhiều cấp độ về đảm bảo chất lượng môn ngoại ngữ trong nhà trường THPT, nâng cao hiệu quả dạy học môn Tiếng Anh, đổi mới phương pháp giảng dạy. Các vấn đề về quản lý, quản lý giáo dục, quản lý nhà trường, phương pháp giảng dạy tiếng Anh đã được nhiều nhà nghiên cứu khoa học nghiên cứu và tổng hợp thành các lí luận liên quan tới quản lý và giảng dạy tiếng Anh. Có thể kể đến một số công trình tiêu biểu như: “Teaching English Cambridge University Press, 1995” của Adrian Doff; "English Brainstormers" của Jack Umstatter, "The Learner Centered Curriculum" của Nunan D, "Approaches and Methods in Language Teaching" của Richards, J.C an Rogers, … Ở Việt nam, nhiều nhà khoa học cũng tiến hành các công trình nghiên cứu về lĩnh vực quản lý nói chung và giảng dạy bộ môn tiếng Anh nói riêng.
Có thể đề cập đến các công trình nghiên cứu sau: Nguyễn Thị Mỹ Lộc - Đặng Quốc Bảo - Nguyễn Trọng Hậu - Nguyễn Quốc Chí - Nguyễn Sĩ Thư, Quản lý giáo dục, Một số vấn đề lí luận và thực tiễn, NXB Đại học quốc gia Hà Nội, 2012; Nguyễn Quốc Chí - Nguyễn Thị Mỹ Lộc. Đại cương khoa học quản lý, 16 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 2010; Đặng Xuân Hải. Quản lí sự thay đổi, Tài liệu cho học viên cao học quản lý giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội, 2014; Đặng Xuân Hải. Quản lí hệ thống giáo dục quốc dân và quản lý nhà trường, Tài liệu cho học viên cao học quản lý giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội, 2013; Tuyển tập các bài báo khoa học Những vấn đề cơ bản về dạy học ngoại ngữ, 1995-2005; “Những vấn đề cơ bản về dạy học ngoại ngữ” , NXB ĐHQG Hà Nội, 2005.
Có nhiều đề tài luận văn thạc sỹ quản lý giáo dục nghiên cứu về các biện pháp quản lý hoạt động dạy học trong nhà trường THPT nói chung và hoạt động dạy học môn tiếng Anh nói riêng. Liên quan trực tiếp đến đề tài tác giả đang nghiên cứu có một số công trình sau đây: Nguyễn Thị Thu Phương. Các biện pháp quản lý quá trình đổi mới phương pháp dạy học Tiếng Anh tại các trường trung học phổ thông thành phố Hà Nội, Luận văn thạc sỹ QLGD, 2007; Nguyễn Thị Bình. Các biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Anh ở các trường trung học phổ thông quận Lê Chân thành phố Hải Phòng, Luân văn thạc sỹ QLGD, 2009; Phạm Hồng Mai.
Biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Anh ở các trường trung học phổ thông Thủy Sơn, thành phố Hải Phòng, Luận Văn thạc sỹ QLGD, 2010. Các luận văn của các tác giả trên đều đã đạt được những thành tựu nhất định về lý luận và thực tiễn. Tuy nhiên, việc áp dụng kết quả nghiên cứu phụ thuộc vào điều kiện thực tế của các nhà trường. Cho đến nay, chưa có công trình nghiên cứu nào về các biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Anh ở trường THPT Nam Phù Cừ, tỉnh Hưng Yên được thực hiện.
Do đó, tác giả đã lựa chọn đề tài này để nghiên cứu. Khi tiến hành nghiên cứu đề tài này, tác giả sẽ kế thừa những kết quả của các công trình nghiên cứu trước đó và tiếp tục đề xuất một số giải pháp khả thi mới để quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Anh tại trường THPT Nam Phù Cừ, tỉnh Hưng Yên 17 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Các khái niệm cơ bản 1. Khái niệm quản lý Hoạt động quản lý đã xuất hiện và tồn tại từ cách đây hàng ngàn năm.Mác: "Tất cả mọi lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung nào tiến hành trên quy mô tương đối lơn thí ít nhiều cũng cần đến một sự chỉ đạo để điều hòa những hoạt động cá nhân và thực hiện những chức năng chung phát sinh từ sự vận động của toàn bộ cơ thể sản xuất khác với sự vận động của những khi quan độc lập của nó.
Một người độc tấu vĩ cầm tự mình điều khiển lấy mình, còn một dàn nhạc thì cần có nhạc trưởng" [4, tr 108] Trong "Những vấn đề cốt yếu của quản lý", H. Knoontz cũng nhấn mạnh: “Quản lý là một hoạt động thiết yếu, nó đảm bảo sự phối hợp những nỗ lực của các cá nhân nhằm đạt được mục đích của nhóm (tổ chức). Mục đích của mọi nhà quản lý là nhằm hình thành môi trường mà trong đó con người có thể đạt được các mục đích của mình với thời gian, tiền bạc, vật chất và sự bất mãn cá nhân ít nhất”. Taylor, cha đẻ của thuyết quản lý khoa học, cho rằng: "Quản lý là biết được chính xác điều bạn muốn người khác làm và sau đó hiểu được rằng họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất" [7, tr 28].
Tại Việt Nam, trong những năm qua, nhiều nhà khoa học quản lý đã tiến hành các nghiên cứu về lĩnh vực quản lý và đã đưa ra nhiều khái niệm khác nhau về quản lý. Tác giả Nguyễn Ngọc Quang cho rằng: “Quản lý là tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể những người lao động (nói chung là khách thể quản lý) nhằm thực hiện được những mục tiêu dự kiến” [18, tr. Theo các tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc thì “Hoạt động quản lý là tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý 18 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý) trong một tổ chức nhằm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức” [9, tr. Theo tác giả Đặng Quốc Bảo, "Bản chất của hoạt động quản lý nhằm làm cho hệ thống vận hành theo mục tiêu đặt ra và tiến đến các trạng thái có tính chất lượng mới" [5, tr.
Tuy được trình bày theo nhiều cách khác nhau, bản chất chung của quá trình quản lý là: - Quản lý là một thuộc tính bất biến nội tại của mọi quá trình lao động xã hội. Lao động quản lý là điều kiện quan trọng để làm cho xã hội loài người tồn tại, vận hành và phát triển. - Yếu tố con người giữ vai trò trung tâm của hoạt động quản lý. - Quản lý là một hoạt động được tiến hành trong một tổ chức hay một nhóm xã hội.
- Quản lý vừa là một khoa học, vừa là một nghệ thuật chính vì vậy trong hoạt động quản lý người quản lý phải hết sức sáng tạo, linh hoạt, mềm dẻo để chỉ đạo hoạt động của tổ chức đi tới đích. Các định nghĩa được nhìn nhận từ nhiều góc độ, nhưng tất cả các tác giả đều thống nhất về cốt lõi của khái niệm quản lí là trả lời câu hỏi: Ai quản lí? (chủ thể quản lí); quản lí ai? quản lí cái gì? (khách thể quản lí); quản lí như thế nào? (phương thức quản lí); quản lí bằng cái gì? (công cụ quản lí); quản lí nhằm làm gì (mục tiêu). Từ đó chúng ta nhận thức được: Bản chất của quản lí là những hoạt động của chủ thể quản lí tác động vào khách thể quản lí để đảm bảo cho hệ thống tồn tại, ổn định và phát triển lâu dài vì mục tiêu và lợi ích của hệ thống. Chức năng của quản lý Theo quan điểm phổ biến hiện nay, quản lí gồm bốn chức năng: + Kế hoạch hóa : nghĩa là xác định mục tiêu, mục đích đối với thành tựu tương lai của tổ chức và các con đường, biện pháp, cách thức để đạt được mục tiêu, mục đích đó.
Có 3 nội dung chủ yếu của chức năng kế hoạch hóa: 19 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Xác định, hình thành mục tiêu đối với tổ chức; xác định và đảm bảo (có tính chắc chắn, có tính cam kết) về các nguồn lực của tổ chức để đạt được các mục tiêu này; quyết định xem những hoạt động nào là cần thiết để đạt được các mục tiêu đó. + Tổ chức: xét về mặt chức năng quản lý, tổ chức là quá trình hình thành nên cấu trúc các quan hệ giữa các thành viên, giữa các bộ phận trong một tổ chức nhằm làm cho họ thực hiện thành công các kế hoạch và đạt được mục tiêu tổng thể của tổ chức. Nhờ việc tổ chức có hiệu quả, người quản lý có thể phối hợp, điều phối tốt hơn các nguồn vật chất và nhân lực sao cho có hiệu quả và có kết quả cao nhất. + Chỉ đạo (lãnh đạo, điều khiển): là quá trình tác động đến các thành viên của tổ chức làm cho họ nhiệt tình, tự giác, nỗ lực phấn đấu đạt được các mục tiêu của tổ chức.
Lãnh đạo - chỉ đạo bao hàm việc liên kết, liên hệ với người khác và động viên họ hoàn thành những nhiệm vụ nhất định để đật được mục tiêu của tốt chức. Trong chỉ đạo chú ý sự kích thích động viên, thông tin hai chiều đảm bảo sự hợp tác trong thực tế. + Kiểm tra: là một chức năng quản lý mà thông qua đó, một cá nhân, một nhóm hoặc là một tổ chức theo dõi, giám sát các thành quả hoạt động và tiến hành những hoạt động sửa chữa, uốn nắn nếu cần thiết. Đó là quá trình tự điều chỉnh diễn ra có tính chu kỳ như sau: - Người quản lý đặt ra những chuẩn mực thành đạt của hoạt động - Người quản lý đối chiếu, đo lường kết quả, sự thành đạt so với chuẩn mực đã đặt ra.
- Người quản lý tiến hành điều chỉnh những sai lệch - Người quản lý hiệu chỉnh, sửa lại chuẩn mực nếu cần. Quá trình quản lý nói chung, quá trình QLGD nói riêng là một thể thống nhất trọn vẹn.