phần mở đầu, kết luận và kiến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục luận văn đƣợc trình bày trong ba chƣơng. Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý dạy học môn Toán theo định hƣớng phát triển năng lực học sinh ở trƣờng THCS Chƣơng 2: Thực trạng quản lý dạy học môn Toán theo định hƣớng phát triển năng lực học sinh các trƣờng THCS Thành phố Hà Giang, tỉnh Hà Giang. Chƣơng 3: Biện pháp quản lý quản lý dạy học môn Toán theo định hƣớng phát triển năng lực học sinh các trƣờng THCS Thành phố Hà Giang, tỉnh Hà Giang. 5 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN TOÁN THEO ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1.
Tổng quan về vấn đề nghiên cứu 1. Nghiên cứu về quản lý dạy học A.Pôpốp, một nhà sƣ phạm và QLGD của Liên Xô cũ (1956), nghiên cứu về quản lý trƣờng học, chỉ dẫn cho các hoạt động thực tiễn của những ngƣời làm công tác QLGD, đặc biệt là quản lý trƣờng học; trong đó có quản lý HĐDH. Campbell( 1968) đã nghiên cứu về quản lý dạy học theo tiếp cận của lý thuyết hành vi và đề xuất các biện pháp quản lý nhà trƣờng nói chung và quản lý dạy học nói riêng. Tác giả Peter Earley và Dick Weindling với Understanding School Leadership đã dẫn dắt ngƣời đọc hiểu về sự lãnh đạo trong nhà trƣờng, lãnh đạo trong giáo dục [20].
Jack Dunham với Developing Effective School Management , nghiên cứu về quản lý theo tiếp cận vai trò của lãnh đạo giáo dục, các nguyên tắc và phƣơng pháp QLGD hiệu quả trong đó có đề cập đến quản lý dạy học. Nguyễn Ngọc Quang nghiên cứu về quản lý dạy học trong mối quan hệ với các hoạt động khác của nhà trƣờng: “Dạy học và giáo dục trong sự thống nhất là hoạt động trung tâm của nhà trường [40, tr. Bùi Minh Hiền và Vũ Ngọc Hải nghiên cứu về quản lý dạy học trong mối quan hệ của quản lý nhà trƣờng là nhiệm vụ cơ bản của quản lý trƣờng học. “Quản lý các trường và quản lý các cơ quan trong hệ thống giáo dục có vai trò rất quan trọng cho sự thành bại của sự nghiệp giáo dục” [21, tr.
Dƣơng Trần Bình, nghiên cứu về Quản lý HĐDH ở Trƣờng tiểu học tại Thành phố Hồ Chí Minh trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục [5];…. Đã xây dựng cơ sở lý luận cho quản lý dạy học đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục và đề xuất các biện pháp quản lý dạy học đáp ứng yêu cầu đổi mới chƣơng trình giáo dục tiểu học. 6 Võ Tâm Đan nghiên cứu Một số giải pháp quản lý nhằm nâng cao chất lƣợng HĐDH ở các trƣờng tiểu học huyện Nhƣ Thanh, Thanh Hóa [14]; Lê Tiến Đạt nghiên cứu Một số giải pháp quản lý HĐDH ở các trƣờng tiểu học huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dƣơng [18]. Các công trình này đã tập trung đề cập nghiên cứu về HĐDH và quản lý HĐDH ở các trƣờng tiểu học, theo đặc thù của từng địa phƣơng và đề xuất các biện pháp nâng cao chất lƣợng dạy học ở trƣờng tiểu học.
Nghiên cứu về quản lý dạy học môn Toán Tác giả Phạm Văn Hoàn nghiên cứu về quản lý dạy học môn Toán với nội dung nghiên cứu quản lý bồi dƣỡng học sinh giỏi môn Toán, thông qua bồi dƣỡng cho học sinh tác phong, phƣơng pháp nghiên cứu và thói quen tự đọc sách trong quá trình học môn Toán. Tác giả Nguyễn Cảnh Toàn nghiên cứu về Khơi dậy tiềm năng sáng tạo cho học sinh thông qua học tập môn Toán. Nguyễn Bá Kim, nghiên cứu về Phƣơng pháp DH môn Toán của tác giả đã khai thác khá sâu về nội dung của môn Toán, định hƣớng quá trình DH toán, phƣơng pháp DH môn Toán nhằm tích cực hóa hoạt động của học sinh. Tác giả Phạm Thị Diệu Hƣờng, nghiên cứu Thay đổi nội dung, giáo trình và phƣơng pháp DH phần toán Giải tích 1 cho sinh viên các ngành học Toán cao cấp A đã góp phần hiện đại hoá giáo trình, từng bƣớc tiếp cận thực sự với các giáo trình và phƣơng pháp giảng dạy tiên tiến, nâng tầm đội ngũ giáo viên thông qua các hoạt động chuyên môn đi vào thực chất.
Gần đây có một số luận văn, luận án nghiên cứu về quản lý dạy học môn Toán ở các trƣờng Tiểu học, THCS, THCS, nhƣ luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục Khổng Thị Kim Dung, thành phố Hà Nội đã nghiên cứu về Quản lý HĐDH môn Toán tại Trƣờng tiểu học Bồ Đề, Quận Long Biên, Thành phố Hà Nội [12]. Đỗ Thị Mai Lê nghiên cứu Một số biện pháp quản lý DH môn Toán của Hiệu trƣởng các trƣờng Trung học cơ sở Thành phố Hải Dƣơng, tỉnh Hải Dƣơng theo định hƣớng phát triển năng lực ngƣời học [32] đã khái quát về thực trạng và đề xuất các biện pháp quản lý DH môn Toán của hiệu trƣởng các trƣờng trung học cơ sở TP. Hải Dƣơng, tỉnh Hải Dƣơng theo định hƣớng phát triển năng lực ngƣời học; 7 Nguyễn Thị Vân Anh nghiên cứu Thực trạng quản lý đổi mới phƣơng pháp DH ớ các trƣờng trung học cơ sở quận Hà Đông theo định hƣớng phát triển năng lực HS [1], tác giả đã đề cập những yêu cầu mới về dạy học môn Toán hiện nay, đánh giá thực trạng quản lý đổi mới phƣơng pháp DH. trên cơ sở thực tiễn giúp các trƣờng trung học cơ sở đề xuất biện pháp quản lý đổi mới phƣơng pháp DH môn Toán theo định hƣớng phát triển năng lực học sinh.
Vũ Thị Ngân nghiên cứu về Quản lý HĐDH môn Toán ở các trƣờng Trung học Phổ thông huyện Hƣng Hà, tỉnh Thái Bình theo định hƣớng giáo dục trung học phổ thông sau năm 2015 [35] đã xác định những yêu cầu đổi mới trong dạy học môn Toán ở trƣờng THCS và nội dung, biện pháp quản lý của Hiệu trƣởng. Các công trình trên trên đã nghiên cứu nhiều vấn đề, nhiều mặt của HĐDH và quản lý HĐDH môn Toán, nhƣ quản lý dạy học môn Toán theo định hƣớng phát triển năng lực học sinh; quản lý dạy học môn Toán theo định hƣớng đổi mới; Chƣa có công trình nào nghiên cứu quản lý HĐDH môn Toán theo định hƣớng phát triển năng lực ở trƣờng THCS theo chƣơng trình giáo dục 2018. Do đó tác giả chọn vấn đề nghiên cứu làm luận văn tốt nghiệp. Một số khái niệm cơ bản 1.
Hoạt động dạy học và quản lý dạy học 1. Hoạt động dạy học môn Toán Dạy học là một quá trình sƣ phạm, với nội dung khoa học, đƣợc thực hiện theo một phƣơng pháp sƣ phạm đặc biệt do nhà trƣờng tổ chức, GV thực hiện nhằm giúp HS nắm vững hệ thống kiến thức khoa học và hình thành hệ thống kiến thức khoa học và hình thành hệ thống kỹ năng hoạt động, nâng cao trình độ học vấn, phát triển trí tuệ và hoàn thiện nhân cách. Hoạt động dạy học, nhìn từ cách tiếp cận hệ thống, là một hệ thống tƣơng tác chặt chẽ với nhau giữa các thành tố cơ bản bên trong hệ thống (Mục đích, nhiệm vụ, nội dung, phƣơng pháp, phƣơng tiện, hình thức tổ chức, ngƣời dạy, ngƣời học) và tƣơng tác chặt chẽ với môi trƣờng tự nhiên, môi trƣờng xã hội bên ngoài nó. Các thành tố này tƣơng tác với nhau, thâm nhập vào nhau để thực hiện mục đích, nhiệm vụ dạy học, nhằm nâng cao chất lƣợng và hiệu quả dạy học.
8 Việc nhìn nhận hoạt động dạy học nhƣ một hệ thống động luôn luôn tƣơng tác với môi trƣờng cho thấy hoạt động này phải thay đổi khi môi trƣờng thay đổi. Có nhƣ vậy hoạt động dạy học mới đảm bảo thực hiện tốt đƣợc chức năng của nó. Hoạt động dạy học gắn liền với hoạt động giáo dục. Cả hai hoạt động này đều hƣớng tới một mục tiêu chung là phát triển toàn diện nhân cách ngƣời học.
Hoạt động dạy học, nhìn dƣới góc độ hoạt động sống tích cực, có ý thức của con ngƣời, là quá trình mà trong đó dƣới sự tổ chức, điều khiển, lãnh đạo của ngƣời GV làm cho ngƣời học tự giác, tích cực, chủ động tự tổ chức, tự điều khiển hoạt động nhận thức - học tập của mình nhằm thực hiện những nhiệm vụ dạy học. Bản chất của hoạt động dạy học thể hiện tính thống nhất của hoạt động dạy và hoạt động học, có sự thống nhất biện chứng giữa các thành tố của hoạt động dạy và hoạt động học trong quá trình triển khai hoạt động dạy học. Dạy học là một quá trình tƣơng tác, cộng tác giữa thầy và trò. Chủ thể hoạt động dạy là GV, chủ thể hoạt động học là HS.
Quá trình vận động tích cực, sáng tạo của chủ thể này làm cho chủ thể kia phát triển, hoàn thiện về phẩm chất,năng lực đồng thời chính chủ thể này cũng hoàn thiện mình hơn thông qua việc soi mình vào chủ thể kia, nhận phản hồi từ chủ thể kia để điều chỉnh. Chúng tôi chọn khái niệm sau là khái niệm công cụ của đề tài: Dạy học là hoạt động có mục đích, có kế hoạch được tổ chức dưới vai trò chủ đạo của giáo viên (tổ chức, lãnh đạo, điều khiển) học sinh tự tổ chức, tự điều khiển hoạt động nhận thức của bản thân nhằm lĩnh hội tri thức, kỹ xảo, kỹ năng và hình thành, phát triển nhân cách [42]. Toán học là một môn khoa học nghiên cứu về các số, cấu trúc, không gian và các phép biến đổi. nó là môn học nghiên cứu về các cấu trúc trừu tƣợng định nghĩa từ các tiên đề, bằng cách sử dụng lý luận học và ký hiệu toán học, trên cơ sở đó hình thành các năng lực nói chung và năng lực tính toán cho ngƣời học.
Tác giả cho rằng: Dạy học môn Toán là quá trình được tổ chức một cách có mục đích, có kế hoạch của người giáo viên trong đó dưới vai trò tổ chức, chỉ đạo, hướng dẫn, điều khiển của giáo viên, học sinh tự giác, tích cực chủ động, tự tổ chức hoạt động học tập nhằm hình thành phát triển phẩm chất năng lực chung và hình thành phát triển năng lực toán học cho học sinh. Quản lý dạy học Quản lí hoạt động dạy học là quản lí việc chấp hành các quy định (Điều lệ, Quy chế, nội quy…) về hoạt động giảng dạy của GV và hoạt động học tập của HS, bảo đảm cho các hoạt động đó đƣợc diễn ra một cách tự giác, có nề nếp, có chất lƣợng và đạt hiệu quả.