CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VE QUAN LÝ DAY HỌC MÔN TOÁN LỚP 6 Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THEO HUONG PHAT TRIEN NĂNG LỰC HỌC SINH 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu về dạy học và quản lý dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh Bài viết “Phương pháp giảng dạy theo hướng tiếp cận năng lực người học trong giáo dục nghề nghiệp” của tác giả Tran Dinh Minh, 2022, cho thay Phương pháp giảng dạy theo quan điểm tiếp cận năng lực có ưu điểm nhấn mạnh vào “năng lực vận dụng tri thức, kiến thức của người học tiếp thu được từ người dạy và thực tiễn; người học chủ động hơn trong học tập, có thể khám phá những tri thức mới ngoài kiến thức từ người dạy, hình thành thái độ tự học tập, tự nghiên cứu, phát triển kỹ năng, nhất là kỹ năng mềm, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội” [13]. Đặng Thành Hưng (2012) trong bài viết “Năng lực và giáo dục theo tiếp cận năng lực” cho răng tiếp cận năng lực tạo thuận lợi rất nhiều đề phát triển chuẩn học tập và chương trình giáo dục.
Thiết kế chương trình theo tiếp cận năng lực cần dựa vào 7 chuẩn này, dưới hình thức một cái Khung kỹ thuật có 7 lĩnh vực (gồm 1. Toán và logic; 2. Công dân) tuyến tính từ lớp mẫu giáo bé đến hết lớp 12, hoặc từ tuổi nhà trẻ đến hết lớp 12 [§:tr. Cuốn sách “Dạy học theo định hướng hình thành và phát triển năng lực người học ở trường phổ thông” (2016) của tác giả Lê Đình Trung, Phan Thị Thanh Hội đã cung cấp bức tranh tổng thể và toàn diện về day học theo định hướng hình thành và phát triển năng lực người học ở trường phô thong |", Cuốn Phương pháp day học phát triển năng lực học sinh phố thông của tác giả Huynh Văn Sơn (2017) dé cập đến năng lực, phát triển năng lực học sinh phổ thông, phương pháp day học và đổi mới phương pháp day học theo định hướng phát triển năng lực năng lực học sinh phô thông [18].
Cuốn Dạy học phát triển năng lực sáng tao cho học sinh phố thông: lý thuyết và thực hành của các tác giả Trần Thị Bích Liễu (chủ biên) đã làm rõ những vấn đề chung về phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh [12]. Một số vấn đề về chương trình theo định hướng phát triển năng lực học sinh và việc vận dụng cho phát triển chương trình giáo dục phô thông sau 2015” (2012) trình bay trong Kỷ yếu hội thảo: Hướng tới đổi mới nén giáo dục Việt Nam do Viện Khoa học Giáo dục VIét Nam tô chức của tác giả Lương Việt Thái cũng khẳng định tầm quan trọng của phát triển chương trình giáo dục phổ thông theo hướng phat triển năng lực học sinh. “Dạy học phát triển năng lực học sinh - bản chất, đặc điểm và những dấu hiệu đặc trưng” của tác giả Phạm Thị Kim Anh khang dinh day hoc theo dinh hướng phat triển năng lực học sinh có mục tiêu phát triển tối da phẩm chat và năng lực của người học. Cụ thể, dưới sự định hướng, tô chức, hướng dẫn và hỗ trợ của người day, người học/học sinh tự nghiên cứu, tim hiểu và hoàn thành nhiệm vụ nhận thức.
Ở mô hình này, người học phải tự giác, tích cực tham gia tìm kiếm, tìm hiểu dé nhận thức van đề. Giáo viên đóng vai trò là người gợi mở, truyền cảm hứng, hướng dẫn [1;tr14-22]. Luận án tiến sĩ “Các giải pháp đổi mới quản lý dạy học thực hành theo tiếp cận năng lực thực hiện cho sinh viên sự phạm kỹ thuật” (2006) của Nguyễn Ngọc Hùng đã trình bày cơ sở lý luận của quản lý dạy học thực hành theo tiếp cận năng lực, khang định dạy học thực hành hình thức day học ưu thé dé phát triển năng lực cho người học nói chung và cho sinh viên sư phạm kỹ thuật nói riêng. Tác giả đi sâu nghiên cứu, đánh giá thực trạng của quản lý dạy học theo tiếp cận năng lực thực hiện cho sinh viên sư phạm kỹ thuật, từ đó chỉ ra ưu điểm, yếu kém và nguyên nhân ảnh hưởng đến kết quả đào tạo.
Bài viết “Quản lí hoạt động dạy hoc theo định hướng phát triển năng lực học sinh trong nhà trường phô thông” của tác giả Lê Thị Thanh Thủy và Phạm Phương Tâm (Tạp chí Giáo dục, Số 492 (Kì 2 - 12/2020), tr 46-50) khang định quản lí hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực của HS tức là tiếp cận các chức năng quản lí để quản lí hoạt động dạy của thầy, học động học của trò và các điều kiện tác động đến HDDH theo định hướng phát triển năng lực HS, đáp ứng yêu cầu đôi mới giáo dục hiện nay. Luận án tiến sĩ Khoa học Giáo dục “Quản lí hoạt động dạy học ở trường trung học phổ thông theo định hướng phát triển năng lực học sinh” của Trần Trung Dũng (2016), Trường Đại học Vinh đã chỉ ra vai trò, nội dung của Quản lí hoạt động dạy học ở trường trung học phô thông theo định hướng phát triển năng lực học sinh đồng thời đề xuất giải pháp đổi mới quản lí hoạt động dạy học ở trường trung học phô thông theo định hướng phát triển năng lực học sinh Triệu Văn Hải với đề tài luận văn thạc sĩ quản lý giáo dục có tựa đề “Quản lý hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực người học ở các trường THPT huyện Sông Lô, tinh Vĩnh Phúc” trên cơ sở phân tích lý luận về quan lý hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực người học ở các trường THPT, tác giả phân tích, đánh giá thực trạng Quản lý hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực người học ở các trường THPT huyện Sông Lô, tỉnh Vĩnh Phúc, từ đó đề xuất một số giải pháp đổi mới Quan lý hoạt động day học theo hướng phát triển năng lực người học ở các trường THPT huyện Sông Lô, tỉnh Vĩnh Phúc. Các nghiên cứu về dạy học và quản lý dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh rất đa dạng và phong phú, đã cung cấp lý luận cơ bản về mục tiêu, bản chất, đặc điểm, yêu cầu đối với người dạy, người học trong dạy học phát triển năng lực. Đây là nền tảng lý luận cơ bản để tác giả nghiên cứu về quản lý dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh.
Nghiên cứu về quản lý dạy học môn Toán theo hướng phát triển năng lực học sinh Bài viết “Dạy học phát triển năng lực giao tiếp toán học cho học sinh THPT thông qua biểu diễn trực quan toán học” của tác giả Nguyễn Tién Trung và Bùi Gia Hiếu (2015) đăng trên Tạp chí Giáo dục số 369 đã luận giải năng lực giao tiếp toán học là khả năng của học sinh thể hiện ở nền tảng trí thức toán học, khả năng vận dụng các hình thức biểu đạt ngôn ngữ và vận dụng toán học vào giải quyết van đề thực tiễn. Bài viết “Phát triển năng lực giao tiếp Toán học cho học sinh trung học cơ sở thông qua dạy học Hình học” của tác giả Nguyễn Thị Thanh Vân , Mai Văn Quảng (2021) đã khăng định Việc dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh là một yêu cầu tất yếu của các trường phô thông trong giai đoạn hiện nay. Năng lực giao tiếp Toán học là một trong những năng lực Toán học đặc thù, cần thiết phải phát triển cho học sinh trong quá trình dạy học Toán. Nhóm tác giả cũng xác định những thành tố của năng giao tiếp Toán học mà HS THCS cần và có thé phát triển được thông qua dạy học Hình học [16].
Cuốn “Dạy học phát triển năng lực môn toán trung học phổ thông” của tac gia Đỗ Đức Thái và Phạm Sĩ Nam trong (2018) đã chỉ ra các phương pháp day học, kiểm tra và đánh giá trong dạy học môn Toán theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh trung học phổ thông [14] Luận văn “Quản lý hoạt động dạy học môn Toản ở các trường THCS trên địa bàn huyện Đại Lộc tinh Quang Nam” của Trương Thi Vi, 2019, đã xac định, thiết lập và hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học môn Toán ở các trường THCS. Khảo sát và đánh giá thực trạng của việc quản lý hoạt động dạy học môn Toán ở các trường THCS trên địa bàn huyện Đại Lộc tỉnh Quảng Nam. Dé xuất những biện pháp QLHĐDH môn Toán phù hợp với đặc điểm của các trường THCS trên địa bàn huyện Đại Lộc tỉnh Quảng Nam nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn Toán [20]. Luận văn “Quản lý hoạt động dạy học môn Toản ở các trường THCS huyện Gò Quao, tỉnh Kiên Giang” của Nguyễn Hiéu Nghia (2021) đã nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của quản lý hoạt động dạy học môn Toán ở các trường THCS, tác giả đề xuất giải pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy học, giáo dục toàn điện nhân cách học sinh.
Nhìn chung, các công trình nghiên cứu kế trên đề cập đến các nội dung lý luận và thực tiễn về quản lý hoạt động dạy học môn Toán nói riêng và quản lý hoạt động dạy học môn Toán ở các trường THCS nói riêng. Các công trình tiếp cận ở các góc độ khác nhau, đã cung cấp lý luận cơ bản về nội dung, đặc điểm của quản lý hoạt động dạy học môn Toán, đặt nền móng lý luận cho nghiên cứu của tác giả. Khái niệm cơ bản của đề tài 1. Dạy học và hoạt động dạy học 1.
Dạy học Hoạt động dạy học là hoạt động sư phạm được diễn ra với sự tương tác của thầy và trò. Trong đó hoạt động dạy là hoạt động của giáo viên nhăm tạo ra, tô chức và hướng dẫn hoạt động học của học sinh, nhờ đó mà ảnh hưởng đến sự phát triển nhân cách của người học; “là một hoạt động nhận thức độc đáo của người học, thông qua đó người hoc chủ yếu thay đôi chính bản thân mình và ngày càng có năng lực hơn trong hoạt động tích cực nhận thức và cải biến hiện thực khách quan” (Nguyễn Văn Tuấn, 2009). Trong luận văn này, dạy học được hiểu là hoạt động kép gồm hoạt động dạy của giáo viên và hoạt động học của học sinh. Trong đó giáo viên giữ vai trò tổ chức, định hướng, dẫn dắt; học sinh giữ vai trò chủ động, tự giác, tích cực, độc lập và sáng tao dé chiếm lĩnh tri thức, hình thành và phát triển năng lực cho bản thân; Hai hoạt động dạy và học tồn tại trong sự thong nhat va tuong tac lẫn nhau, cùng thực hiện nhiệm vụ dạy học hướng đến mục tiêu day học 1.