MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Giáo dục Việt Nam đã và đang phát triển toàn diện, vững bước trên con đường cách mạng Đảng ta lãnh đạo và xu thế của thời đại. Năm 2021, Nghị quyết Đại hội Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII, nêu rõ: Phải tiếp tục đổi mới đồng bộ mục tiêu, nội dung, chương trình, phương thức, phương pháp GD&ĐT theo hướng hiện đại, hội nhập quốc tế, phát triển con người toàn diện, đáp ứng những yêu cầu mới của phát triển kinh tế - xã hội, khoa học và công nghệ, thích ứng với cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2021). Trong hệ thống GD quốc dân GDPT cấp THCS có vai trò quan trọng, được xem là cấp GD cơ bản, có nhiệm vụ cung cấp nhu cầu học vấn cơ sở cho toàn dân.
Luật giáo dục (2019) đã xác định mục tiêu đối với giáo dục cấp THCS là: Chương trình giáo dục THCS giúp HS phát triển các phẩm chất, năng lực đã được hình thành và phát triển ở cấp tiểu học, tự điều chỉnh bản thân theo các chuẩn mực chung của xã hội, biết vận dụng các phương pháp học tập tích cực để hoàn chỉnh tri thức và kĩ năng nền tảng, có những hiểu biết ban đầu về các ngành nghề và có ý thức hướng nghiệp để tiếp tục học lên trung học phổ thông, học nghề hoặc tham gia vào cuộc sống lao động (Quốc hội, luật giáo dục, 2019). Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8, Ban Chấp hành Trung ương khóa XI (Nghị quyết số 29-NQ/TW) về đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT chỉ rõ: Đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT là đổi mới những vấn đề lớn, cốt lõi, cấp thiết, từ quan điểm, tư tưởng chỉ đạo đến mục tiêu, nội dung, phương pháp, cơ chế, chính sách, điều kiện bảo đảm thực hiện; đổi mới từ sự lãnh đạo của Đảng, sự QL của Nhà nước đến HĐ quản trị của các cơ sở GD - đào tạo và việc tham gia của gia đình, cộng đồng, xã hội và bản thân người học; đổi mới ở tất cả các bậc học, ngành học ( Đảng cộng sản Viêt Nam, 2013). Ngày 26 tháng 2 năm 2018, Bộ GD&ĐT đã ban hành thông tư số 32/2018/TT – BGDĐT về chương trình GDPT mới, trong đó đã chỉ ra mục tiêu chung của chương trình các môn học và hoạt động GD của cấp tiểu học, cấp THCS và cấp trung học phổ thông là: Giúp HS khám phá bản thân và thế giới xung quanh, phát triển đời sống tâm hồn phong phú, biết rung cảm trước cái đẹp của thiên nhiên và tình người, có quan niệm sống và ứng xử đúng đắn, đồng thời bồi dưỡng cho HS tình yêu đối với quê 1 hương, đất nước, ý thức về cội nguồn và bản sắc của dân tộc để góp phần giữ gìn, phát triển các giá trị tốt đẹp của con người Việt Nam trong một thế giới hội nhập (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2018). Thực hiện công văn số 3699/BGDĐT-GDTrH về việc hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ GD trung học năm học 2021-2022 ngày 27 tháng 8 năm 2021, GD cấp THCS đã triển khai nhiều hoạt động GD theo yêu cầu đổi mới chương trình GDPT, trong đó môn GDCD được chú trọng.
GDCD là môn học bắt buộc giúp HS hình thành, phát triển ý thức và hành vi của người công dân (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2021) Cấp THCS là cầu nối bậc tiểu học và trung học phổ thông, là nền tảng của GDPT. Trong các môn học ở trường THCS, môn GDCD là môn GD đạo đức con người, giúp HS hình thành ý thức và hành vi của người công dân. Môn GDCD giúp học sinh THCS tích luỹ thêm tri thức mới, hình thành thói quen tích cực, chăm chỉ lao động; học sinh THCS từng bước hình thành và phát triển những giá trị cơ bản của người công dân: yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực, trách nhiệm qua đó phát triển nhân cách toàn diện; thực hiện trách nhiệm của người công dân ở nhà, ở trường và địa phương, đồng thời thích nghi với những thay đổi của xã hội hiện đại. Môn GDCD là môn học giữ vai trò chủ đạo trong việc giúp HS hình thành, phát triển ý thức và hành vi của người công dân.
Thông qua các bài học về đạo đức, lối sống, pháp luật, môn GDCD góp phần bồi dưỡng cho học sinh những phẩm chất chủ yếu và năng lực cốt lõi của người công dân, đặc biệt là tình cảm, niềm tin, nhận thức, cách ứng xử phù hợp với chuẩn mực đạo đức và quy định của pháp luật, có kĩ năng sống và bản lĩnh để học tập, làm việc. Môn GDCD đối với học sinh THCS có nhiều thú vị nhưng cũng không ít phức tạp, đòi hỏi phải có sự khéo léo, kịp thời, đúng đắn, lôi cuốn các em tham gia, phát huy khuynh hướng tự lập, sáng tạo, tinh thần tập thể, ý thức tổ chức kỷ luật và chuẩn bị một số năng lực cơ bản cho người lao động tương lai và người công dân có trách nhiệm (Hoàng Phi Hải , 2019). Thực tiễn thời gian qua, việc tổ chức HĐDH theo chương trình GDPT mới cho HS ở các trường học THCS nói chung và tổ chức HĐDH môn GDCD theo chương trình GDPT mới cho HS tại các trường THCS thị xã Bến Cát, tỉnh Bình Dương nói riêng đã được triển khai thực hiện theo các văn bản hướng dẫn của cơ quan QLGD cấp trên. Ở các trường THCS trên địa bàn, năng lực tổ chức, QL cũng như các điều kiện để tổ chức, quản lý HĐDH môn GDCD theo chương trình GDPT mới bước đầu đã có 2 chuyển biến tích cực, song vẫn còn tồn tại những thách thức không nhỏ, bộc lộ nhiều bất cập, chưa đáp ứng được yêu cầu nâng cao chất lượng HĐDH môn GDCD theo chương trình GDPT mới tại các trường THCS trong xu hướng đổi mới GD hiện nay.
Có nhiều nguyên nhân dẫn đến thực trạng trên, trong đó nguyên nhân cơ bản là do công tác QLGD còn chưa tốt. Vì thế, yêu cầu cấp thiết đối với các nhà QLGD là phải có các biện pháp QL phù hợp để thực hiện và thúc đẩy HĐDH môn GDCD theo chương trình GDPT mới tại các trường THCS thị xã Bến Cát, tỉnh Bình Dương. Xuất phát từ những lý do trên, tôi chọn đề tài: “Quản lý hoạt động dạy học môn Giáo dục công dân theo chương trình giáo dục phổ thông mới tại các trường Trung học cơ sở thị xã Bến Cát, tỉnh Bình Dương” làm đề tài nghiên cứu luận văn Thạc sỹ. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học môn GDCD theo chương trình giáo dục phổ thông mới tại các trường THCS, đề tài tiến hành khảo sát, phân tích, và đánh giá thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn GDCD tại các trường THCS thị xã Bến Cát, tỉnh Bình Dương, từ đó đề xuất một số biện pháp nâng cao hiệu quả quản lý HĐDH môn GDCD theo chương trình GDPT mới tại các trường THCS thị xã Bến Cát, tỉnh Bình Dương.
Tổng quan nghiên cứu đề tài 3. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài Trên thế giới, nền GD của 150 quốc gia đã quan tâm chú trọng chương trình GD đạo đức và pháp luật cho HS, đưa GD đạo đức và pháp luật vào trường học, các nước khoa học GD phát triển có nhiều kinh nghiệm trong việc triển khai, QL hoạt động này. Nhiều nhà GD nổi tiếng của thế giới thời kỳ cận - hiện đại đặc biệt coi trọng GD tri thức gắn liền với GD nhân cách, GD nhà trường gắn liền với GD xã hội (Nguyễn Quốc Vương nnk., 2017) Nhà sư giáo dục học J.Komensky (1592-1670), người đặt nền móng đầu tiên cho lý luận về dạy học hiện đại, trong tác phẩm của mình cũng đã chỉ ra những yêu cầu cơ bản để đảm bảo hoạt động dạy học trong nhà trường như dạy học trực quan, dạy học tích cực, bám sát đối tượng học sinh, sử dụng đồ dùng dạy học (J. Komensky, 2011) 3 Tại Mỹ, John Dewey (1859 - 1952) đã cùng với đồng nghiệp thành lập Trường Thực nghiệm GD thuộc Đại học Chicago (Chicago Laboratory School of Education) do chính ông làm Hiệu trưởng.
HĐ của Trường Thực nghiệm GD đã giúp cho J.Dewey có được những tư liệu cần thiết để viết nên những tác phẩm quan trọng về GD như “Trường học và xã hội” (The School and Society, 1899), “Trẻ em và chương trình học” (J. Đây là hai tác phẩm đã trình bày và chứng minh cho những nguyên lý chủ yếu của triết lý GD J.Dewey như chương trình GD phải bắt đầu bằng và được xây dựng theo những lợi ích của trẻ; phải tạo ra và củng cố sự tương tác giữa tư duy và HĐ thực tiễn trong lớp học của trẻ; thầy giáo phải là người hướng dẫn, là người cộng tác với HS thay vì làm người đốc công thường xuyên đưa đến cho HS một đống bài học và bài học thuộc lòng có sẵn. Mục tiêu của trường học là sự trưởng thành của trẻ em trên mọi phương diện (Lê Văn Tùng, 2013). Năm 2011, UNESCO đã thúc đẩy việc thành lập Hiệp hội quốc tế về đạo đức trong GD nhằm khuyến khích các nước trên thế giới đưa GD đạo đức trở thành vấn đề học thuật nghiêm túc và quan trọng để đáp ứng những thách thức về tiến bộ khoa học trên toàn cầu (UNESCO, 2011).
Năm 2012, tại Liên Hợp Quốc đã tổ chức hội thảo với tiêu đề “Giáo dục đạo đức phải trở thành vấn đề quan trọng” qua đó khẳng định vai trò quan trọng của việc tăng cường trao đổi kinh nghiệm nhằm nâng cao chất lượng GD đạo đức ở tất cả các khu vực trên thế giới (Thông tấn xã Việt Nam, 2012). Chương trình GDPT của Singapore được xây dựng theo định hướng phát triển các năng lực cho HS; Truyền bá cho HS sự đa dạng, phong phú của các di sản văn hóa xã hội đa sắc tộc; Bồi dưỡng niềm tin, tính kiên cường, tính kỷ luật và tinh thần tương hỗ lẫn nhau giúp cho HS trở thành những công dân tốt; Trau dồi, phát triển các kỹ năng xã hội, kỹ năng thích ứng với sự thay đổi của môi trường sống (Đỗ Ngọc Thống, 2017). Ở Hàn Quốc, giáo dục đạo đức và pháp luật được tiến hành thực hiện ngay từ lớp 1 đến lớp 12. Tùy vào đặc điểm tâm sinh lí lứa tuổi HS, cấp học, khối lớp, nhà trường và điều kiện địa phương mà nhà trường có thể lựa chọn các HĐ cho phù hợp với mỗi nhà trường.
Nội trọng tâm là những thói quen sinh hoạt cơ bản, nuôi dưỡng ý thức, tư duy tập thể cho HS đồng thời phát hiện những nhân tố, các tính cách của các em (Đỗ Ngọc Thống, 2017).