Chương 1: Cơ sở lí luận về quản lí hoạt động dạy học môn khoa học tư nhiên ở trường THCS. Chương 2: Thực trạng quản lí hoạt động dạy học môn khoa học tư nhiên ở trường THCS huyện Bắc Tân Uyên, tỉnh Bình Dương. Chương 3: Biện pháp quản lí hoạt động dạy học môn khoa học tư nhiên ở trường THCS huyện Bắc Tân Uyên, tỉnh Bình Dương. CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN KHOA HỌC TƢ NHIÊN Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1.
Tổng quan về lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Những nghiên cứu ở nước ngoài Vấn đề dạy học và quản lí dạy học đã được nhiều nhà giáo dục ở trên thế giới nghiên cứu tổng kết và được vận dụng vào trong thực tiễn. Có thể nhận thấy nền giáo dục phổ thông trên thế giới đã có sự chuyển biến từ giáo dục tinh hoa sang giáo dục đại chúng, từ giáo dục truyền thống sang giáo dục hiện đại, từ giáo dục theo mục tiêu (nội dung) sang giáo dục theo đầu ra (năng lực). Cùng với xu thế phát triển dạy học theo tiếp cận năng lực thực hiện thì những nghiên cứu về quản lý dạy học theo tiếp cận năng lực thực hiện cũng được thực hiện và công bố rộng rãi.
Quan điểm quản lý hoạt động dạy học theo tiếp cận năng lực người học được hình thành và phát triển rộng khắp tại Nga vào những năm 1970 trong phong trào đào tạo và giáo dục, các nhà giáo dục và đào tạo nghề dựa trên việc thực hiện nhiệm vụ, các tiếp cận về năng lực đã phát triển mạnh mẽ trên một nấc thang mới trong những năm 1990 với hàng loạt các tổ chức có tầm cỡ quốc gia ở Mỹ, Anh, Úc, Xứ Wales. Trong những công trình nghiên cứu của mình, các nhà quản lý giáo dục Xô Viết đã cho rằng kết quả toàn bộ hoạt động của nhà trường phụ thuộc rất nhiều vào việc tổ chức đúng đắn và hợp lý công tác hoạt động của đội ngũ giáo viên. Marzano trong cuốn The Art and Science of teaching cho rằng: Hoạt động dạy học có thành công hay không tùy thuộc nhiều vào năng lực của người giáo viên. Dạy học theo định hướng phát triển năng lực đòi hỏi người giáo viên phải lấy khả năng sáng tạo kiến thức của người học làm mục tiêu của giáo dục.
Ông phê phán quan điểm dạy học áp dụng một phương pháp dạy học cho mọi đối tượng học sinh. Tác giả Dierick và Dochi, 2011, cho rằng: Dạy học theo định hướng phát triển năng lưc cần quan tâm đến khâu đánh giá trên lớp học. Người giáo viên cần sử dụng đa dạng các hình thức đánh giá để phát huy tính tự giác học tập của học sinh. Qua các nghiên cứu của tác giả nước ngoài cho thấy vấn đề dạy học và quản lý HĐDH được nghiên cứu một cách có hệ thống.
Các nghiên cứu đều coi trọng vị trí của giáo dục đối với con người và sự tiến bộ xã hội. Kết quả giáo dục phụ thuộc rất nhiều vào công tác quản lý HĐDH và nhân tố người thầy với khả năng tự học và sáng tạo P.Saxerđôtôp đã đi sâu nghiên cứu công tác lãnh 7 đạo hoạt động giảng dạy, giáo dục trong nhà trường và xem đây là khâu then chốt trong công tác quản lý của hiệu trưởng. Đối với công tác xây dựng và bồi dưỡng đội ngũ giáo viên, các nhà nghiên cứu đều cho rằng trong những nhiệm vụ của hiệu trưởng thì nhiệm vụ hết sức quan trọng là xây dựng và bồi dưỡng đội ngũ giáo viên. Hiệu trưởng phải biết lựa chọn đội ngũ giáo viên bằng nhiều nguồn khác nhau và bồi dưỡng họ trở thành những giáo viên tốt theo tiêu chuẩn nhất định bằng những biện pháp khác nhau.
Harld - Kôntz, trong cuốn Những vấn đề cốt yếu về quản lí, nhà xuất bản khoa học kỹ thuật 1992; V.A Xukhomlinxki (1974), Một số kinh nghiệm lãnh đạo của Hiệu trưởng trường phổ thông (Hoàng Tân Sơn lược dịch), Cục đào tạo và bồi dưỡng. Bộ Giáo dục đào tạo) đã đưa ra nhiều tình huống quản lý giáo dục và quản lý dạy học trong nhà trường. Nhà nghiên cứu về quản lý giáo dục Nga V.A Khu-đô-min-ki đã tổng kết những thành công, thất bại của mình trong hơn 25 năm làm Hiệu trưởng cùng với nhiều tác giả; ông đã đưa ra một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở trường THPT, đó là sự phân công hợp lý trong Ban giám hiệu; xây dựng và bồi dưỡng giáo viên; tổ chức hội thảo khoa học. Nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy môn khoa học tự nhiên, các tác giả Dennis Goosdrum đã khẳng định việc quản lý, định hướng hoạt động dạy học, hoạt động tổ chức giúp học sinh lĩnh hội và vận dụng kiến thức, các thuật ngữ, các thông số khoa học là vô cùng quan trọng và cần được nghiên cứu lâu dài, trên nhiều bình diện của vấn đề.
Có thể thấy rằng, xã hội ngày càng đổi mới và phát triển, tất yếu dẫn đến nội dung và phương pháp giáo dục phải có đổi mới để đáp ứng yêu cầu của xã hội. Trên thế giới đã có nhiều công trình khoa học nghiên cứu cải tổ nền giáo dục theo hướng phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo của người học. Những công trình nghiên cứu nổi tiếng đề cập đến hoạt động dạy học gắn với các tên tuổi của Pi-a-giet, Le-on- chi-ep, Đan-nhi-lop, E-xi-pop,. Các nghiên cứu cũng đã chỉ ra một số nguyên nhân khiến chất lượng dạy học đi xuống như việc quản lý hoạt động dạy học kém, học sinh không có phương pháp học, việc phân bổ thời gian cho việc học giữa ở nhà và ở trường chưa hợp lý.
Tuy nhiên, những nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học rất ít có công trình bàn luận, nghiên cứu sâu về công tác quản lý hoạt động dạy học trong trường THCS nói chung, quản lý hoạt động dạy học môn Khoa học tự nhiên nói riêng. Những nghiên cứu trong nước Từ thời phong kiến, các tư tưởng dạy học cũng đã được đề cập đến trong các tác phẩm của các nhà giáo dục lớn như Nguyễn Trãi, Chu Văn An. Đến thời kì cách mạng, trước hết phải nói đến tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về quản lý giáo dục và dạy học. Người đã để lại cho nền giáo dục cách mạng Việt Nam những nền tảng phương pháp luận về: vai trò của giáo dục đối với sự phát triển của xã hội, phát triển con người theo định hướng phát triển dạy học; các nguyên lý dạy học, các phương thức dạy học; mục đích dạy học; vai trò của quản lý và cán bộ quản lý giáo dục.
Dựa trên nền tảng lý luận của Chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, các nhà khoa học Việt Nam đã tiếp cận quản lý giáo dục và quản lý HĐDH chủ yếu dựa trên nền tảng lý luận giáo dục học. Ở Việt Nam: quản lý hoạt động dạy học nói chung, quản lý hoạt động dạy học bộ môn KHTN nói riêng được nhiều nhà khoa học, giảng viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh quan tâm nghiên cứu. Nghiên cứu về công tác quản lý hoạt động dạy học, tác giả Nguyễn Thị Bích Yến khẳng định: Công tác quản lý hoạt động dạy học giữ vị trí quan trọng trong công tác quản lý nhà trường, người hiệu trưởng phải nhận thức đúng vị trí quan trọng và tính đặc thù của hoạt động dạy học để có những biện pháp quản lý khoa học, sáng tạo nhằm nâng cao chất lượng đào tạo của nhà trường [17]. Hoạt động dạy học và quản lý hoạt động dạy học nhằm nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường là vấn đề rất được quan tâm vì đây là hoạt động trọng tâm của nhà trường.
Có nhiều luận văn nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học như đề tài “Quản lý hoạt động dạy học ở trường trung học cơ sở trên địa bàn huyện sông Lô, tỉnh Vĩnh Phúc” (2013) của tác giả Triệu thứ Hiệp; đề tài “Quản lý hoạt động dạy học trường trung học cơ sở huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình” (2015) của tác giả Nguyễn Thị Thắm; đề tài “Quản lý hoạt động dạy học ở trường THCS Châu Văn Liêm, quận Phú Nhuận, Thành phố Hồ Chí Minh” (2015) của tác giả Bùi Ngọc Cẩm Tú. Trong báo cáo luận văn, các tác giả đã trình bày cơ sở lý luận về quản lý dạy học và phân tích thực trạng quản lý hoạt động dạy học tại các trường ở các địa phương khác nhau, từ đó đề xuất các biện pháp nâng cao chất lượng dạy học trong nhà trường. Nghiên cứu về thực tiễn quản lý các mặt hoạt động dạy học có các luận văn của tác giả Nguyễn Thanh Lịch “Quản lý hoạt động dạy học các môn Khoa học tự nhiên 9 theo chuẩn kiến thức và kỹ năng ở các trường THCS trên địa bàn quận Liên Chiểu, thành phố Đà Nẵng” năm 2015; Tác giả Nguyễn Ngọc Quý “Quản lý hoạt động dạy học các môn Khoa học tự nhiên theo chương trình giáo dục phổ thông mới tại các trường THCS huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang” năm 2020; Tác giả Chu Văn Quảng “Quản lý hoạt động dạy học các môn Khoa học tự nhiên theo định hướng phát triển năng lực học sinh tại các trường THCS huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên” năm 2018; Như vậy, điểm qua tình hình nghiên cứu, chúng tôi thấy các nghiên cứu đã đề cập nhiều khía cạnh khác nhau của hoạt động dạy học và quản lý hoạt động dạy học. Các nghiên cứu đã góp phần hoàn thiện lý luận và đề xuất các biện pháp nhằm nâng cao chất lượng quản lý hoạt động dạy học.
Tuy nhiên, đến nay chưa có đề tài nào khảo sát thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn KHTN ở các trường THCS công lập trên địa bàn huyện Bắc Tân Uyên, tỉnh Bình Dương. Đây là vấn đề có ý nghĩa thực tiễn trong quản lý chuyên môn ở các trường THCS công lập trên địa bàn huyện Bắc Tân Uyên, tỉnh Bình Dương. Từ đó đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn KHTN nhằm nâng cao chất lượng hoạt động dạy học môn KHTN, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo của nhà trường. Một số khái niệm cơ bản 1.
Quản lí, quản lý giáo dục Xuất phát từ những góc độ nghiên cứu khác nhau, cũng như từ những vấn đề đặc trưng khác nhau rất nhiều học giả trong và ngoài nước đã đưa ra nhiều định nghĩa không giống nhau về quản lý: Theo từ điển tiếng Việt, Quản lý là tổ chức và điều khiển các hoạt động theo những yêu cầu nhất định.