phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục các tài liệu tham khảo và Phụ lục thì Luận văn gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1. Cơ sở lí luận về quản lí hoạt động dạy học môn Địa lí theo định hƣớng phát triển năng lực học sinh ở trƣờng THPT. Thực trạng quản lí hoạt động dạy học môn Địa lí theo định hƣớng phát triển năng lực học sinh ở các trƣờng THPT huyện Kim Động, tỉnh Hƣng Yên. Chƣơng 3: Biện pháp quản lí hoạt động dạy học môn Địa lí theo định hƣớng phát triển năng lực học sinh ở trƣờng THPT huyện Kim Động, tỉnh Hƣng Yên.
5 download by : skknchat@gmail.com Chƣơng 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN ĐỊA LÍ THEO ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu về dạy học theo tiếp cận năng lực Dạy học theo định hƣớng phát triển năng lực là một trong những nhân tố có ảnh hƣởng lớn đến việc nâng cao chất lƣợng giáo dục - đào tạo của một cơ sở giáo dục. Đã có nhiều tác giả, các nhà khoa học trong và ngoài nƣớc nghiên cứu về các vấn đề liên quan đến lý luận dạy học, phƣơng pháp dạy học,.
Nhà sƣ phạm vĩ đại J.Comenxki (1592-1670) đã đƣa ra những yêu cầu cải tổ nền GD theo hƣớng phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo của ngƣời học.Theo ông, dạy học thế nào để ngƣời học thích thú học tập và có những cố gắng bản thân để nắm lấy tri thức. Ông nói: “Tôi thƣờng bồi dƣỡng cho học sinh của tôi tinh thần độc lập trong quan sát, trong đàm thoại và trong việc ứng dụng tri thức vào thực tiễn. Ông còn viết: “GD có mục đích đánh thức năng lực nhạy cảm, phán đoán đúng đắn,phát triển nhân cách…Hãy tìm ra phƣơng pháp cho GV dạy ít hơn, HS học đƣợc nhiều hơn. Trong thế kỷ XX, John Dewey (1859 - 1952) là một trong những nhà triết học lớn nhất nƣớc Mỹ nửa đầu thế kỉ XX, đồng thời là nhà tâm lý học, nhà giáo dục vĩ đại, đã có đóng góp lớn lao vào công cuộc cải cách giáo dục của nhân loại.
Tƣ tƣởng giáo dục của J.Dewey cho rằng: Trƣờng học không đơn thuần là nơi ngƣời lớn dạy cho trẻ con các bài học kiến thức và bài học luân lý. Trƣờng học phải là một cộng đồng dân chủ trong đó mọi hoạt động đƣợc tập trung nhằm tạo ra hiệu quả cao nhất trong việc chia sẻ cho ngƣời học di sản tri thức nhân loại và làm cho họ có thể sử dụng tài năng của mình vào mục đích xã hội. Do đó, giáo dục là một hoạt động của đời sống, là bản thân quá trình sống của trẻ em chứ không phải là một sự chuẩn bị cho một cuộc sống tƣơng lai mơ 6 download by : skknchat@gmail.com hồ nào đấy.Nhà trƣờng có nhiệm vụ tạo ra những điều kiện tốt nhất để cá nhân ngƣời học phát huy tối đa năng lực tiềm tàng của mình, tạo dựng kiến thức cho mình bằng toàn bộ công cụ của chính mình nhƣ: đôi mắt, đôi tai, đôi tay, đôi chân và đặc biệt là tƣ duy. Khi nói về phƣơng pháp dạy học, cần nhấn mạnh đó là vấn đề đƣợc các nhà khoa học giáo dục trên toàn thế giới quan tâm.
Đó là các công trình nghiên cứu sâu sắc liên quan đến phƣơng pháp dạy học gắn với các tên tuổi của Piagiet, Lêônchiep, Đannhilốp, Êxipôp, Lecne, Babansky.Gần đây, một số nhà lý luận dạy học phƣơng Tây nhƣ: Grôp- frây …đi sâu vào các kĩ thuật dạy học cụ thể. Rodger, “Tiếp cận năng lực trong dạy học tập trung vào kết quả học tập, nhắm tới những gì ngƣời học dự kiến phải làm đƣợc hơn là nhắm tới những gì họ cần phải học đƣợc [11]. Khi tổng kết các lý thuyết về tiếp cận dựa trên NL trong dạy học và phát triển, K. Paprock [Dẫn theo 28] đã chỉ ra năm đặc tính cơ bản của tiếp cận này: 10 1) Tiếp cận NL dựa trên triết lý ngƣời học là trung tâm; 2) Tiếp cận NL thực hiện việc đáp ứng các đòi hỏi của chính sách; 3) Tiếp cận NL là định hƣớng cuộc sống thật; 4) Tiếp cận NL rất linh hoạt và năng động; 5) Những tiêu chuẩn của NL đƣợc hình thành một cách rõ ràng.
Theo các tác giả Đặng Quốc Bảo và Nguyễn Sỹ Thu [3] tổ chức dạy học theo định hƣớng phát triển NLHS là giúp HS thấu hiểu “học để làm gì - Học cái gì để có NL đích thực; đồng thời bồi dƣỡng cho HS cách “Học hiệu quả để có NL bền vững. Các tác giả cũng chỉ ra những NL tƣ duy nền tảng cần trang bị cho HS trong quá trình dạy học, đó là: Tƣ duy nguyên tắc (thông thạo một lĩnh vực chính và ít nhất một lĩnh vực chuyên môn); Tƣ duy tổng hợp (biết hợp nhất các ý kiến chuyên môn khác nhau thành một tổng thể, gắn tổng thể này với tổng thể khác); Tƣ duy sáng tạo (biết khám phá và làm rõ những vấn đề, những đòi hỏi của thực tiễn); Tƣ duy tôn trọng (nhận biết và thấu hiểu sự khác biệt 7 download by : skknchat@gmail.com giữa các dòng tƣ tƣởng); Tƣ duy đạo đức (hoàn thành trách nhiệm là một ngƣời lao động). Các tác giả Nguyễn Thị Lan Phƣơng, Nguyễn Văn Phƣơng, Nguyễn Thành Vinh lại cho rằng, để tổ chức hiệu quả HĐDH theo định hƣớng phát triển NLHS cần chú ý đến việc sử dụng các phƣơng pháp và HTTCDH, tạo điều kiện tốt nhất cho HS thực hành, vận dụng kiến thức trong những tình huống đa dạng. Nếu trong QTDH, GV không tổ chức đƣợc các hoạt động học tập phù hợp cho HS thì không thể hình thành đƣợc ở các em những NL mong muốn - điều mà dạy học theo tiếp cận phát triển NLHS hƣớng tới [36], [37], [43].
Các nghiên cứu về quản lý dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh Ở Việt Nam, các vấn đề có liên quan đến quản lý dạy học theo định hƣớng phát triển năng lực học sinh cũng rất đƣợc quan tâm, đặc biệt sau năm 1986 (đƣợc coi là mốc của đổi mới tƣ duy). Đối với quản lí hoạt động dạy học theo định hƣớng phát triển năng lực có thể kể đến một số công trình nghiên cứu nhƣ: Tài liệu “Cơ sở của khoa học quản lí giáo dục của tác giả Nguyễn Minh Đạo; tài liệu “Những khái niệm cơ bản về quản lí giáo dục của tác giả Nguyễn Ngọc Quang; tài liệu “Quản lí, quản lí giáo dục tiếp cận từ những mô hình của tác giả Đặng Quốc Bảo là những tài liệu mà trong đó trình bày về khái niệm quản lí, quản lí giáo dục và quản lí giáo dục đƣợc tiếp cận từ những mô hình, trong đó có đề cập đến dạy học theo định hƣớng phát triển năng lực. Các tác giả nhƣ: Phạm Viết Vƣợng, Nguyễn Văn Lê, Hà Thế Ngữ, Đặng Vũ Hoạt… cũng có các công trình nghiên cứu về quản lí hoạt động dạy học nói chung và dạy học theo hƣớng phát huy năng lực ngƣời học. Nhìn chung vấn đề quản lí hoạt động dạy học theo định hƣớng phát triển năng lực chủ yếu đƣợc nghiên cứu dƣới dạng các chuyên đề, các hội thảo và hƣớng dẫn.
Một số nghiên cứu trong các luận văn Thạc sĩ quản lí giáo dục, Thạc sĩ giáo dục học cũng đã đề cập đến công tác quản lí chuyên môn, quản lí hoạt động dạy học trong các nhà trƣờng phổ thông, các địa phƣơng cụ thể. 8 download by : skknchat@gmail.com Tác giả Trần Trung Dũng đã nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học ở trƣờng THPT theo định hƣớng phát triển năng lực học sinh. Trong nghiên cứu này, tác giả đã làm rõ đƣợc một số vấn đề lý luận về năng lực và phát triển năng lực học sinh; hoạt động dạy học theo định hƣớng phát triển năng lực học sinh và quản lý hoạt động dạy học theo định hƣớng phát triển năng lực học sinh. Từ đó, tác giả nghiên cứu đánh giá đƣợc thực trạng và đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động dạy học theo định hƣớng phát triển năng lực học sinh cho các tỉnh vùng Bắc Trung Bộ [11].
Tác giả Bùi Thu Trang đã nghiên cứu về: “quản lí hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực ở trường trung học cơ sở Nam Trung Yên, quận Cầu Giấy, Hà Nội. Trong nghiên cứu này, tác giả đã đề xuất đƣợc các biện pháp đổi mới công tác quản lí hoạt động dạy học theo định hƣớng phát triển năng lực của học sinh nhằm góp phần nâng cao chất lƣợng đào tạo tại trƣờng THCS Nam Trung Yên. Tác giả Bùi Đức Thiện với nghiên cứu về: “Quản lí hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh các trường trung học phổ thông huyện Duy Tiên tỉnh Hà Nam. Luận văn đã đề ra đƣợc một số giải pháp quản lí hoạt động dạy học theo định hƣớng phát triển năng lực học sinh các trƣờng trung học phổ thông huyện Duy Tiên tỉnh Hà Nam Nam đáp ứng yêu cầu đổi mới theo tinh thần Nghị quyết 29 Hội nghị Trung ƣơng 8 khóa ra XI.
Những đề tài này đã nêu ra đƣợc cơ sở lý luận của việc quản lí chuyên môn và đề xuất đƣợc một số biện pháp quản lí hoạt động dạy học nhằm nâng cao chất lƣợng dạy học ở một số cơ sở giáo dục áp dụng cho cơ sở đó và những kinh nghiệm quý báu cho việc quản lí dạy học theo hƣớng phát triển năng lực học sinh. Hiện nay, chƣa có đề tài nào nghiên cứu về các giải pháp quản lí hoạt động dạy học môn Địa lí theo định hƣớng phát triển năng lực học sinh ở các trƣờng THPT trong huyện Kim Động, tỉnh Hƣng Yên, vì vậy tôi chọn vấn đề để nghiên cứu. 9 download by : skknchat@gmail. Một số khái niệm cơ bản liên quan đến vấn đề nghiên cứu 1.
Năng lực Năng lực đƣợc xây dựng trên cơ sở tri thức, thiết lập qua giá trị, cấu trúc nhƣ là các khả năng, hình thành qua trải nghiệm/củng cố qua kinh nghiệm, hiện thực hóa qua ý chí (JohnErpenbeck1998). Năng lực là khả năng cá nhân đáp ứng các yêu cầu phức hợp và thực hiện thành công nhiệm vụ trong một bối cảnh cụ thể (OECD 2002). Năng lực là các khả năng và kỹ năng nhận thức vốn có ở cá nhân hay có thể học đƣợc để giải quyết các vấn đề đặt ra trong cuộc sống. Năng lực cũng hàm chứa trong nó tính sẵn sàng hành động, động cơ, ý chí và trách nhiệm xã hội để có thể sử dụng một cách thành công và có trách nhiệm các giải pháp…trong những tình huống thay đổi (Weinert, 2001).