PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết và lý do chọn đề tài Với sứ mệnh và vai trò quan trọng trong mạng lƣới giáo dục quốc gia, Đại học Quốc gia Hà Nội (ĐHQGHN) đã đƣợc Chính phủ quyết định giao 1000ha đất để xây dựng cơ sở mới tại địa điểm Hòa Lạc, Huyện Thạch Thất, Hà Nội để xây dựng khu đô thị ĐHQGHN tại Hòa Lạc. Với mục tiêu xây dựng khu đô thị ĐHQGHN tại Hòa Lạc hiện đại tiên tiến bậc nhất Đông Nam á, tiêu biểu cho trí tuệ và văn hóa Việt Nam, là một khu đô thị đại học thông minh, một công trình trƣờng tồn, có giá trị rất lớn về giáo dục - đào tạo, khoa học - công nghệ và kinh tế - xã hội; với yêu cầu chất lƣợng cao về kỹ thuật, mỹ thuật, kiến trúc, công năng sử dụng, giá trị văn hóa, lịch sử tƣơng ứng. Theo kế hoạch ban đầu đƣợc Thủ tƣớng Chính phủ thông qua Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi năm 2003, Dự án đầu tƣ xây dựng ĐHQGHN tại Hòa Lạc sẽ đƣợc triển khai từ năm 2003 và dự kiến kết thúc năm 2015.
Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân khác nhau nên Dự án đã không đảm bảo đƣợc tiến độ đề ra. Qua nhiều năm thực hiện dự án, cơ cấu tổ chức, quy mô đào tạo và định hƣớng chiến lƣợc phát triển của ĐHQGHN có nhiều thay đổi so với số liệu ban đầu dẫn đến quy hoạch. Vì vậy, năm 2013, Thủ tƣớng Chính phủ đã phê duyệt lại Đề án quy hoạch tổng thể đầu tƣ xây dựng ĐHQGHN tại Hoà Lạc. Theo đó, Dự án kéo dài thời gian thực hiện trong đến 2025, chia làm 03 giai đoạn gồm: giai đoạn I từ năm 2013 đến năm 2016, giai đoạn II từ năm 2017 đến năm 2020 và giai đoạn III từ năm 2021 đến năm 2025.
Trong đó, kết thúc giai đoạn I Dự án sẽ hoàn thành việc Đầu tƣ xây dựng hệ thống Hạ tầng kỹ thuật chung và 04 Trƣờng đại học ở khu vực phía Nam để cuối năm 2016 có thể bắt đầu khai thác sử dụng. Tuy nhiên, tính đến 1 thời điểm hiện tại dự án mới chỉ triển khai vài cụm công trình nhỏ lẻ, so với kế hoạch đƣợc Thủ tƣớng phê duyệt, Dự án tiếp tục bị đánh giá chậm tiến độ nghiêm trọng. Bên cạnh những nguyên nhân khách quan nhƣ nguồn vốn ngân sách nhà nƣớc bố trí cho dự án hạn hẹp, công tác giải phóng mặt bằng gặp nhiều khó khăn do chính sách đền bù hỗ trợ thay đổi qua nhiều thời kỳ và thay đổi địa giới hành chính do sát nhập tỉnh Hà Tây cũ về Hà Nội, thì những nguyên nhân chủ quan nhƣ việc điều chỉnh quy hoạch, thay đổi Chủ đầu tƣ, công tác điều hành và tổ chức triển khai thực hiện, đặc biệt là công tác quản lý đầu tƣ và công tác huy động các nguồn vốn khác ngoài vốn ngân sách để phát triển dự án còn nhiều hạn chế. Công tác quản lý đầu tƣ xây dựng ngày càng trở nên phức tạp đòi hỏi phải có sự phối hợp của nhiều cấp, nhiều ngành, nhiều đối tác và nhiều bộ môn liên quan.
Do đó, công tác quản lý dự án đầu tƣ xây dựng đòi hỏi phải có sự phát triển sâu rộng, và mang tính chuyên nghiệp hơn mới có thể đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong thời đại mới, đặc biệt là đối với các dự án quan trọng nhƣ dự án đầu tƣ xây dựng ĐHQGHN tại Hòa Lạc. Xác định công tác quản lý đầu tƣ là một nhân tố quan trọng, ảnh hƣởng trực tiếp đến sự thành công hay thất bại của Dự án, Học viên xin chọn đề tài “Quản lý đầu xây dựng ĐHQGHN tại Hoà Lạc” để nghiên cứu, phân tích và đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả trong công tác quản lý dự án đầu tƣ xây dựng bằng ngân sách nhà nƣớc nói chung và công tác quản lý dự án đầu tƣ xây dựng ĐHQGHN tại Hòa Lạc nói riêng. Câu hỏi nghiên cứu Vai trò của Quản lý đầu tƣ xây dựng ảnh hƣởng gì tới sự phát triển chung của Dự án đầu tƣ xây dựng ĐHQGHN tại Hoà Lạc. Những yếu tố nào ảnh hƣởng đến quản lý đầu tƣ của dự án 2 Làm thế nào để nâng cao hiệu quả đầu tƣ tại dự án đầu tƣ xây dựng ĐHQGHN tại Hòa Lạc.
Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 3. Mục đích nghiên cứu Trong điều kiện nguồn vốn ngân sách cấp cho dự án còn nhiều hạn chế, tìm ta những tồn tại, hạn chế trong công tác quản lý dự án sử dụng vốn ngân sách hiện nay để đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao quản lý dự án đầu tƣ xây dựng ĐHQGHN tại Hòa Lạc. Nhiệm vụ nghiên cứu Nghiên cứu làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về công tác quản lý nhà nƣớc trong quản lý đầu tƣ xây dựng ĐHQGHN tại Hòa Lạc. Phân tích và đánh giá thực trạng công tác quản lý nhà nƣớc của dự án đầu tƣ xây dựng ĐHQGHN tại Hòa Lạc, những kết quả đã đạt đƣợc, những điểm còn hạn chế, tồn tại.
Đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện mô hình quản lý dự án đầu tƣ xây dựng ĐHQGHN tại Hòa Lạc. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 4. Đối tượng nghiên cứu Đối tƣợng nghiên cứu: Bao gồm những vấn đề liên quan đến công tác chuẩn bị, công tác thực hiện dự án, hoạt động thu hút vốn đầu tƣ, công tác quản lý điều hành trong quá trình triển khai dự án đầu tƣ xây dựng ĐHQGHN tại Hòa Lạc. Phạm vi nghiên cứu Về không gian: tại dự án xây dựng của ĐHQGHN, Khu đất 1000 ha tại xã Thạch Hòa, huyện Thạch Thất, thành phố Hà Nội thuộc phạm vi dự án đầu tƣ xây dựng ĐHQGHN tại Hòa Lạc Về thời gian: đề tài tập trung nghiên cứu về kết quả thực hiện dự án đầu 3 tƣ xây dựng ĐHQGHN tại Hòa Lạc từ năm 2008 đến năm 2017 (Giai đoạn Dự án đƣợc Chính phủ giao Bộ Xây dựng làm Chủ đầu tƣ dự án).
Kết cấu luận văn Nội dung chính của Luận văn gồm 4 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn trong công tác quản lý đầu tƣ dự án xây dựng sử dụng vốn ngân sách. Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu. Chƣơng 3: Thực trạng Quản lý Nhà nƣớc về công tác Quản lý dự án đầu tƣ xây dựng ĐHQGHN tại Hòa Lạc. Chƣơng 4: Quan điểm, mục tiêu và giải pháp hoàn thiện công tác Quản lý đầu tƣ xây dựng ĐHQGHN trong giai đoạn 2017 - 2020.
4 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TRỰC TIỄN TRONG CÔNG TÁC QUẢN LÝ ĐẦU TƢ XÂY DỰNG SỬ DỤNG VỐN NGÂN SÁCH 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu về quản lý đầu tƣ xây dựng bằng ngân sách nhà nƣớc Quản lý, kiểm soát đầu tƣ dự án xây dựng thuộc Ngân sách Nhà nƣớc luôn là mối quan tâm lớn của Đảng, Nhà nƣớc và của các cấp, các ngành. Công tác quản lý vốn đầu tƣ dự án xây dựng đƣợc triển khai đúng cách sẽ góp phần quan trọng trong việc giám sát sự phân phối và sử dụng các nguồn lực nhà nƣớc một cách đúng mục đích, nâng cao hiệu quả dự án, chống lãng phí, đồng thời là giải pháp hữu hiệu để tiết kiệm cho NSNN. Do quản lý đầu tƣ dự án xây dựng là vấn đề quan trọng nên đã có không ít công trình nghiên cứu liên quan đến lĩnh vực này, trong đó, có thể nêu ra một số công trình nghiên cứu nổi bật.
Luận văn Thạc sĩ “Hoàn thiện công tác Quản lý, thanh toán vốn đầu tư dự án xây dựng tại KBNN Đà Nẵng” của tác giả Đoàn Kim Khuyên, Trƣờng Đại học kinh tế Đà Nẵng, thực hiện năm 2012. Luận văn này đã hệ thống hóa, phân tích và tổng hợp những vấn đề lý luận cơ bản về công tác quản lý, thanh toán vốn đầu tƣ XDCB từ NSNN qua KBNN. Bên cạnh việc kế thừa một số nội dung nhất định về mặt lý luận cũng nhƣ định hƣớng một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý vốn đầu tƣ dự án xây dựng bằng Ngân sách Nhà nƣớc qua KBNN. Đề tài đã đề cập đến công tác quản lý, thanh toán vốn đầu tƣ dự án xây dựng nói chung và tại KBNN Đà Nẵng nói riêng.
Luận án Tiến sỹ “Quản lý chi Ngân sách Nhà nước trong đầu tư xây dựng cơ bản trên địa bàn tỉnh Bình Định” của tác giả Trịnh Thị Thúy Hồng, trƣờng Đại học kinh tế quốc dân, thực hiện năm 2012. Luận án có khá nhiều điểm chú ý cần học hỏi. Luận án đã nhấn mạnh chi Ngân sách 5 Nhà nƣớc cho đầu tƣ xây dựng cơ bản là cần thiết và luận giải đƣợc sự cần thiết của chi Ngân sách Nhà nƣớc cho đầu tƣ xây dựng cơ bản, đƣa ra các chỉ tiêu đánh giá quản lý chi Ngân sách Nhà nƣớc trong đầu tƣ xây dựng, Luận án có cơ sở sát đáng để đề xuất các giải pháp tăng cƣờng quản lý chi NSNN trong đầu tƣ xây dựng cơ bản trên địa bàn tỉnh. Đề tài của tác giả Trịnh Thị Thúy Hồng đã nêu bật ra những yếu tố ảnh hƣởng đến quản lý chi ngân sách Nhà nƣớc trong đầu tƣ cơ bản nhƣng thuộc môi trƣờng vĩ mô và về địa phƣơng tỉnh Bình Định nói riêng.
Luận án Tiến sĩ “Quản lý nhà nước về đầu tư xây dựng cơ bản bằng ngân sách nhà nước ở Việt Nam” năm 2016 của tác giả Nguyễn Huy Chí, Học viện hành chính Quốc gia, đã hệ thống hóa, bổ sung và hoàn thiện khung lý thuyết về đầu tƣ xây dựng cơ bản bằng vốn NSNN và quản lý Nhà nƣớc đối với đầu tƣ xây dựng cơ bản bằng vốn NSNN. Phân tích, đánh giá thực trạng đầu tƣ xây dựng cơ bản bằng vốn NSNN ở Việt Nam. Đánh giá thực trạng công tác quản lý Nhà nƣớc đối với đầu tƣ xây dựng cơ bản bằng vốn NSNN ở Việt Nam. Ngoài ra liên quan trực tiếp tới đề tài còn có một số bài báo phân tích, điểm tin về tình hình, tiến độ dự án đầu tƣ xây dựng ĐHQGHN tại Hòa Lạc qua các kênh thông tin chính thống của Đảng và Nhà nƣớc.
Cơ sở lý luận về quản lý đầu tƣ xây dựng 1. Các khái niệm có liên quan đến quản lý đầu tư xây dựng 1. Khái niệm Quản lý đầu tư là sự tác động liên tục giữa chủ thể quản lý và đối tượng quản lý, là hoạt động có tổ chức, có định hướng mục tiêu vào quá trình đầu tư. Bao gồm công tác chuẩn bị đầu tƣ, lập kế hoạch đầu tƣ, thực hiện đầu tƣ, thanh tra giám sát, đánh giá kết quả và vận hành kết quả đầu tƣ.