MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Đầu tƣ công có vai trò to lớn cho phát triển kinh tế, chính trị, xã hội tại Việt Nam, tập trung chủ yếu vào việc xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, tạo môi trƣờng thuận lợi cho phát triển kinh tế. Bên cạnh đó, đầu tƣ công cũng chú trọng vào việc nâng cao năng lực hoạt động của cơ quan nhà nƣớc, cải thiện quản trị quốc gia, tạo nên môi trƣờng hành chính thông thoáng, thuận lợi cho sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp và đời sống ngƣời dân. Bên cạnh thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, đầu tƣ công còn là công cụ của nhà nƣớc thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội các vùng chậm phát triển, vùng khó khăn, thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng, miền.
Đầu tƣ công còn có vai trò là “vốn mồi”, dẫn dắt đầu tƣ, góp phần khơi dậy tiềm năng to lớn trong nhân dân cho phát triển kinh tế - xã hội nói chung và huyện Vĩnh Thạnh, tỉnh Bình Định nói riêng. Vĩnh Thạnh vốn là một huyện miền núi, đặc biệt khó khăn của tỉnh Bình Định và là một trong những huyện nghèo của cả nƣớc, với gần 50% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống; đời sống kinh tế chủ yếu phụ thuộc vào nông nghiệp, tỷ lệ hộ nghèo còn cao, cơ sở hạ tầng còn nhiều khó khăn. Tuy nhiên từ ngày 15/3/2022, Thủ tƣớng Chính Phủ ban hành Quyết định 353/QĐ-TTg phê duyệt danh sách huyện nghèo, xã đặc biệt khó khăn (ĐBKK) vùng bãi ngang, ven biển và hải đảo giai đoạn 2021 – 2025 thì huyện Vĩnh Thạnh đã “thoát nghèo”. Để đạt đƣợc kết quả này, bên cạnh kết quả của việc sản xuất kinh doanh cuả các thành phần kinh tế còn có phần đóng góp rất lớn từ hoạt động đầu tƣ bằng vốn ngân sách vào các lĩnh vực phát triển cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội.
Trong các kênh đầu tƣ trên địa bàn huyện, đầu tƣ công từ nguồn vốn ngân sách (sau đây gọi tắt là đầu tƣ công) chiếm vị trí vô cùng quan trọng vì đây là kênh đầu tƣ để xây dựng cơ sở hạ tầng, là đòn bẩy kinh tế, tạo điều kiện cho các khu vực kinh tế phát huy hiệu 2 quả cao nhờ có đƣợc kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội từ đầu tƣ công đem lại. Bên cạnh những kết quả đạt đƣợc vẫn còn tồn tại một số hạn chế nhất định. Điều đáng chú ý hiện nay là trong công tác lập dự án hiện vẫn tồn tại tình trạng chuẩn bị đầu tƣ và những dự án đƣợc phê duyệt chỉ mang tính hình thức. Việc tuân thủ các nguyên tắc, các tiêu chí phân bổ vốn đầu tƣ công không nghiêm, dẫn đến phải điều chỉnh phƣơng án phân bổ nhiều lần, ảnh hƣởng tiến độ giao kế hoạch.
Mặt khác, chất lƣợng cán bộ, trách nhiệm ngƣời đứng đầu, của một số chủ đầu tƣ ở một số nơi còn hạn chế, ảnh hƣởng rất lớn đến việc hoàn thiện thủ tục đầu tƣ, thi công triển khai thực hiện dự án, công tác giám sát, kiểm tra, thanh tra chƣa đƣợc quan tâm đúng mức. Việc triển khai hệ thống đấu thầu qua mạng còn nhiều bất cập xuất phát từ chủ đầu tƣ và cả đơn vị đƣợc chủ đầu tƣ ủy thác để mời thầu. Nhận thấy đƣợc việc nâng cao hiệu quả đầu tƣ công ở huyện Vĩnh Thạnh, tỉnh Bình Định vừa có tính thời sự, vừa có ý nghĩa thực tiễn, trong đó vai trò quản lý của Đảng bộ chính quyền địa phƣơng và các sở ban ngành đối với đầu tƣ công trên địa bàn huyện có ý nghĩa hết sức quan trọng nên học viên lựa chọn đề tài: “Quản lý đầu tư công tại huyện Vĩnh Thạnh, tỉnh Bình Định” làm đề án tốt nghiệp thạc sĩ chuyên ngành quản lý kinh tế của mình, với mong muốn đề xuất các giải pháp hữu hiệu nhằm nâng cao hơn nữa công tác quản lý đầu tƣ công trong thời gian tới. Tổng quan tình hình nghiên cứu đề án Đề tài quản lý đầu tƣ công là vấn đề đang đƣợc các cấp lãnh đạo, các nhà nghiên cứu quan tâm.
Hiện nay có rất nhiều sách, bài viết, công trình nghiên cứu của nhiều tác giả dƣới góc độ khác nhau cụ thể nhƣ sau: - Các công trình nghiên cứu là các bài báo, tạp chí, sách giáo trình về quản lý đầu tư công nói chung: Sách “Tài chính công” của tác giả Dƣơng Thị Bình Minh, nhà xuất bản Tài Chính năm 2003, trong phạm vi giáo trình tác giả vừa kế thừa những kiến 3 thức lý luận hiện đại về quản lý đầu tƣ công của một số quốc gia trên thế giới, vừa trình bày và phân tích những nội dung có liên quan về luật pháp, chính sách, các công cụ quản lý trong lĩnh vực tài chính công ở Việt Nam hiện nay. Trên cơ sở đó giáo trình rút ra những vấn đề lý luận và thực tiễn trong quản lý tài chính công cho phù hợp với nền kinh tế Việt Nam đang trong quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế thị trƣờng [6]. Sách giáo trình “Quản lý tài chính công” của hai tác giả Dƣơng Đăng Chinh và Phạm Văn Khoan (2007), các tác giả đã trình bày cơ sở lý luận cho quản lý tài chính công bao gồm: tổng quan về tài chính công và quản lý tài chính công; NSNN và quản lý chu trình NSNN; quản lý thu NSNN; quản lý chi đầu tƣ phát triển của NSNN; quản lý chi thƣờng xuyên của NSNN; quản lý tài chính ở các cơ quan nhà nƣớc và đơn vị sự nghiệp công lập; tổ chức cân đối NSNN; quản lý quỹ NSNN; quản lý hoạt động tín dụng nhà nƣớc; quản lý các quỹ tài chính nhà nƣớc ngoài NSNN. Sách giáo trình là nền tảng lý thuyết để cho các tác giả khác phát triển sách quản lý tài chính công theo hƣớng hiện đại sau này [16].
Sách “Tài chính công và công sản” của Tiến sĩ Trần Văn Giao, Học viện Hành chính, xuất bản năm 2011, ở đây tác giả tập trung làm rõ những vấn đề lý luận chung về tài chính công và quản lý tài chính công; quản lý ngân sách, các khoản quỹ ngoài ngân sách; các hoạt động tín dụng nhà nƣớc và quản lý tài sản công [21]. Sách “Đầu tƣ công thực trạng và tái cơ cấu” của Vũ Tuấn Anh và Nguyễn Quang Thái, nhà xuất bản Từ điển bách khoa (8/2011), tác giả đã đề cập đến tình hình đầu tƣ công trong 10 năm (2001-2010), đồng thời tác giả cũng chỉ ra chính sách và cơ chế quản lý đầu tƣ công trong mô hình tăng trƣởng hiện tại và thực hiện đổi mới chính sách đầu tƣ công trong mô hình tăng trƣởng kinh tế giai đoạn những năm sắp tới [27]. 4 Bài báo “Thể chế quản lý nhà nước về đầu tư công ở Việt Nam - thực trạng và giải pháp” của Nguyễn Hữu Hải và Trịnh Thị Thủy đăng trên tạp chí quản lý nhà nƣớc – số 254 (3/2017) đƣa ra tổng quan về thể chế quản lý nhà nƣớc đối với đầu tƣ công ở Việt Nam, chỉ ra những hạn chế bất cập trong quy định pháp lý của nhà nƣớc về đầu tƣ công từ đó đƣa ra hƣớng hoàn thiện thể chế quản lý nhà nƣớc về đầu tƣ công [12]. Bài báo “Kinh nghiệm quản lý đầu tư công ở một số quốc gia” của Nguyễn Thƣờng Lạng, Thái Quang Thế, Nguyễn Thị Ngọc Yến đăng trên tạp chí Kinh tế và Dự báo (4/2020) đề cập đến quản lý đầu tƣ công ở một số quốc gia: Cộng hòa Pháp, Cộng hòa liên bang Đức, Hàn Quốc, Nhật Bản và chỉ ra một số kinh nghiệm đối với Việt Nam [13].
Bài báo “Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý đầu tư công tại tỉnh Tiền Giang” của Lâm Thái Bảo Ngọc, Trần Hoàng Phong đăng trên tạp chí Kinh tế và Dự báo (9/2020) đã chỉ ra 5 nhân tố tác động, có ý nghĩa thống kê đến hiệu quả quản lý đầu tƣ công ở Tiền Giang [11]. - Các đề tài nghiên cứu là các luận văn thạc sĩ về quản lý đầu tư công tại một số địa phương cụ thể: uận văn thạc sĩ quản lý công: “Quản lý đầu tư công trên địa bàn huyện Tiểu Cần, tỉnh Trà Vinh”, của Phạm Tiến Dũng, Học viện hành chính quốc gia (2018). uận văn tập trung làm rõ những cơ sở lý luận về công tác quản lý đầu tƣ công, đặc biệt trong giai đoạn hiện nay vấn đề này rất đƣợc quan tâm, và việc mang lại hiệu quả tốt góp phần không nhỏ trong quá trình phát triển của địa phƣơng; thông qua thực tiễn, quản lý đầu tƣ công tác giả có cái nhìn tổng quan hơn trong việc đề ra những giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý tại địa phƣơng trong thời gian tới [15]. uận văn thạc sĩ quản lý công “QLNN về đầu tư công tại địa bàn Thành phố Hà Nội” của tác giả Hoàng Thị Minh Hải, năm 2019.
uận văn đã đƣa ra 5 một số nội dung chủ yếu về cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về Q NN đối với đầu tƣ công; đƣa ra cơ sở khoa học cung cấp luận cứ khoa học cho việc đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả Q NN đối với đầu tƣ công trên địa bàn thành phố Hà Nội [10]. uận văn thạc sĩ kinh tế: “Quản lý nhà nước về đầu tư công trên địa bàn tỉnh Bình Định” của Đào Phúc Quý Sơn - Trƣờng Đại học Quy Nhơn (2022). uận văn đã hệ thống cơ sở lý luận về quản lý nhà nƣớc về đầu tƣ công, thông qua thực tiễn tại Bình Định giai đoạn 2016 – 2020, tác giả đã đánh giá những điểm mạnh điểm yếu, phân tích những nguyên nhân dẫn đến những điểm yếu từ đó đề xuất giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nƣớc về đầu tƣ công [8]. uận văn thạc sĩ quản lý kinh tế: “Quản lý đầu tƣ xây dựng cơ bản từ nguồn vốn ngân sách nhà nƣớc trên địa bàn huyện Vĩnh Thạnh, tỉnh Bình Định” của Nguyễn Thế Toàn – Trƣờng Đại học Quy Nhơn (2022), luận văn cũng chỉ ra cơ sở lý luận về quản lý đầu tƣ xây dựng cơ bản từ nguồn vốn ngân sách, thực trạng và đề xuất các giải pháp.
Tuy nhiên luận văn đề cập đến quản lý xây dựng cơ bản chỉ là một lĩnh vực nhỏ của đầu tƣ công [14]. Tóm lại, các công trình nghiên cứu và bài viết trong nƣớc đƣợc nêu ở trên đã đề cập quản lý đầu tƣ công dƣới nhiều góc độ và khía cạnh khác nhau cả về lý luận và thực tiễn.