Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐÀO TẠO NGHỀ TRÌNH ĐỘ SƠ CẤP TẠI TRUNG TÂM GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP - GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN CẤP HUYỆN 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các công trình nghiên cứu về quản lý đào tạo nghề Có rất nhiều công trình nghiên cứu về đào tạo nghề cũng như quản lý đào tạo nghề trên thế giới, như:Công trình nghiên cứu về quản lý đào tạo: “Chiến lược quản lý đào tạo ở các nước phát triển” của John E.Kerrigan and Jeff S. Luke; “Quản lý đào tạo và phát triển hệ thống” của William R.Tracey; Trên tạp chí của Viện hoạch định quốc tế số 4, tháng 10-12/2007, trong bài: “Vocational education and trainingforyouth” (tạm dịch: giáo dục và đào tạo nghề cho thanh niên) - của tác giả David Atchoarene đã nêu ra thực trạng những khó khăn của thanh niên trong việc hội nhập thị trường lao động.
Riêng ở Việt Nam, Đào tạo nghề ở Việt Nam có lịch sử khá lâu đời, gắn liền với sự phát triển của các làng nghề, của sản xuất nông nghiệp và cũng chịu sự ảnh hưởng của nền văn minh thế giới. Rất nhiều các nhà nghiên cứu của Việt Nam cũng có nhiều những công trình về quản lý đào tạo nghề có ý nghĩa thiết thực, đáng để học hỏi và áp dụng như: Tác giả Phan Chính Thức đã đi sâu nghiên cứu những khái niệm, cơ sở lý luận mới của đào tạo nghề về lịch sử đào tạo nghề và giải pháp phát triển đào tạo nghề đáp ứng nhu cầu nguồn nhân lực cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở nước ta [55]. Tác giả Nguyễn Văn Tuấn có phân tích mối quan hệ giữa quản lý và chất lượng đào tạo nghề [59]. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tác giả Nguyễn Viết Sự đã có một nghiên cứu khá công phu về "Giáo dục nghề nghiệp - những vấn đề và giải pháp".Trong nghiên cứu này tác giả đã nhận diện những vấn đề tồn tại, phổ biến trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp của Việt Nam từ chương trình, nội dung, phương pháp, đội ngũ giáo viên, chất lượng giảng dạy, khả năng thích ứng với môi trường làm việc, tác phong nghề nghiệp, từ đó đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng của hệ thống giáo dục nghề nghiệp [51].
Tác giả Lại Thị Duyên [37] cũng đánh giá được những mặt còn tồn tại trong quản lý dạy nghề cũ và tính cần thiết, khả thi khi quản lý dạy nghề theo tiếp cận năng lực thực hiện. Các tác giả Đỗ Minh Cương và Mạc Văn Tiến đã có nghiên cứu về "Phát triển lao động kỹ thuật ở Việt Nam -Lý luận và thực tiễn. Trong nghiên cứu này tác giả đã đề cập đến nhu cầu đào tạo lao động kỹ thuật ở Việt Nam nhằm đáp ứng nhu cầu công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước. Những nội dung đổi mới về chương trình giảng dạy, tăng cường đầu tư thiết bị phù hợp, nâng cao chất lượng chuẩn hóa đội ngũ giáo viên, đổi mới phương pháp đánh giá, kiểm tra chất lượng các trường nghề, đáp ứng chất lượng, số lượng, cơ cấu lao động của nền kinh tế và hiệu quả công tác dạy nghề[29].
Tác giả Trần Trung đã chỉ ra một số điểm tồn tại của các mô hình nhà trường và của quản lý chất lượng nhà trường trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp ở Việt Nam và một số điểm tương đồng trong giáo dục nghề nghiệp ở các nước [56; Tr 89]. Tác giả Bùi Đức Tùng đã làm rõ sự cần thiết và nội dung quản lý Nhà nước trong lĩnh vực đào tạo nghề. Tuy nhiên bài viết chưa nói đến vai trò cụ thể của quản lý Nhà nước về đào tạo nghề của các cơ sở giáo dục nghề nghiệp như các công trình nghiên cứu ở dưới đây [61]. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Các công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động đào tạo nghề cho lao động nông thôn Tác giả Phan Văn Bình đã làm rõ xu hướng xã hội hóa đào tạo nghề theo quy luật của thị trường lao động để làm cơ sở tham mưu cho các lãnh đạo địa phương chỉ đạo công tác đào tạo nghề phù hợp với điều kiện cụ thể của huyện góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội tại địa phương; luận văn cũng nêu lên những yêu cầu cơ bản của công tác đào tạo nghề, đã làm rõ thêm việc đào tạo nghề cho lao động nông thôn là một trong những điều kiện quan trọng phát triển kinh tế tri thức [6]. - Tác giả Nguyễn Tiến Dũng đã nêu ra một số kết quả bước đầu trong công tác đào tạo nghề cho lao động nước ta và đề cập đến một số hướng giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả đào tạo nghề cho lao động. Những giải pháp mà tác giả đưa ra còn mang tính khái quát và chung chung. Bài viết có tính tham khảo hữu hiệu cho những nghiên cứu về đào tạo nghề cho lao động nông thôn ở những địa phương cụ thể [35].
- Trong "Chiến lược phát triển nông nghiệp, nông thôn đến năm 2010" của Bộ nông nghiệp và phát triển nông thôn xây dựng năm 2000, vấn đề đào tạo nghề cho lao động nông thôn cũng được đề cập, với các nội dung như: Sự cần thiết, nhu cầu đào tạo, một số giải pháp chủ yếu cần triển khai để thực thi chiến lược. Các công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động đào tạo nghề trình độ sơ cấp cho Lao động nông thôn tại các Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên cấp huyện Đã có nhiều công trình nghiên cứu về hoạt động đào tạo nghề trình độ sơ cấp như: đề tài của các tác giả Bùi Hồng Đăng - Đinh Văn Đãn - Nguyễn Phúc Thọ - Lại Hà Nam: “Thực trạng và giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo nghề nông thôn tỉnh Nam Định” đã nói về đào tạo nghề sơ cấp cho lao động nông thôn Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhưng chưa nói về quản lý như thế nào? Có đáp ứng nhu cầu lao động của xã hội từng địa phương cụ thể không? [31] Tác giả Đoàn Thị Nga với đề tài "Tổ chức dạy nghề cho học sinh phổ thông tại TT GDNN - GDTX quận Hải An, thành phố Hải Phòng theo yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương" [48] Tác giả Nguyễn Viết Dũng với đề tài Quản lý hoạt động đào tạo nghề tại Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ. Có thể nói rằng các công trình nghiên cứu về quản lý đào tạo nghề trình độ sơ cấp tại các Trung tâm GDNN-GDTX ít đề cập đến và chưa được phân tích sâu đến yếu tố đáp ứng được nhu cầu lao động của xã hội và địa phương hay không. Xuất phát từ những lý do trên, tác giả đã chọn đề tài: “Quản lý đào tạo nghề trình độ sơ cấp tại Trung tâm GDNN - GDTX Huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn” để nghiên cứu.
Các khái niệm cơ bản của đề tài 1. Khái niệm nghề, nghề nghiệp Có nhiều diễn đạt khác nhau về khái niệm nghề: Theo tác giả Lương Văn Úc “Nghề là một hình thức phân công lao động, nó được biểu thị bằng những kiến thức lý thuyết tổng hợp và thói quen thực hành để hoàn thành những công việc nhất định. Những công việc được sắp xếp vào một nghề là những công việc đòi hỏi kiến thức lý thuyết tổng hợp như nhau, thực hiện trên những máy móc, thiết bị, dụng cụ tương ứng như nhau, tạo ra sản phẩm thuộc về cùng một dạng”. [62] Bên cạnh đó cũng có thể hiểu, "Nghề là một dạng xác định của hoạt độngtrong hệ thống phân công lao động của xã hội, là toàn bộ kiến thức (hiểu Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com biết) và kỹ năng mà một người lao động cần có để thực hiện các hoạt động xã hội nhất định trong một lĩnh vực lao động nhất định".
[22] Theo từ điển tiếng việt: “Nghề là công việc chuyên làm theo sự phân công lao động xã hội ”. [64] Về diễn giải khái niệm nghề có thể rất dài, nhưng tựu chung lại, nghề nghiệp trong xã hội không phải là một cái gì đó cố định, cứng nhắc. Nghề nghiệp cũng giống như một cơ thể sống có sinh thành, phát triển và tiêu vong. Chẳng hạn do sự phát triển của kỹ thuật điện tử nên đã hình thành công nghệ điện tử, do sự phát triển của kỹ thuật máy tính nên đã hình thành cả một nền công nghệ tin học đồ sộ bao gồm việc thiết kế chế tạo phần cứng, phần mềm, các thiết bị hỗ trợ.
Công nghệ sinh học và các ngành dịch vụ, du lịch tiếp nối ra đời.Bên cạnh đó, rất nhiều nghề đã có thời kỳ gần như không thể thiếu trong đời sống xã hội trước đây, nay đã mất đi, từ những nghề hoàn toàn thủ công, lao động chân tay (như nghề cối xay lúa tồn tại hàng vài thế kỷ, nhưng khi máy xay sát được đưa vào hoạt động thì nghề này không còn nữa) hoặc sử dụng công nghệ ở trình độ thấp (như nghề trực tổng đài điện thoại tại các cơ quan để nối đến các máy lẻ đã mất đi nhiều năm nay khi công công nghệ thông tin phát triển cao). Như vây có rất nhiều nghề trong xã hội, trong phạm vi nghiên cứu của luận văn, luận văntập trungnghiên cứu nghề trong các nghề được đào tạo theo quy định tại Trung tâm GDNN-GDTX huyện 1. Khái nhiệm đào tạo, đào tạo nghề trình độ sơ cấp, quản lý đào tạo nghề trình độ sơ cấp * Khái niệm đào tạo: Theo từ điển Tiếng Việt: “Đào tạo là làm cho trở thành người có năng lực theo những tiêu chuẩn nhất định” [64] Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Có thể hiểu, đào tạo là quá trình trang bị kiến thức nhất định về mặt chuyên môn, nghiệp vụ cho người lao động để họ có thể đảm nhận được một công việc nhất định. Từ góc nhìn của các nhà giáo dục Việt Nam, tác giả Nguyễn Minh Đường có nêu khái niệm này một cách tương đối đầy đủ là: “Đào tạo là quá trình hoạt động có mục đích, có tổ chức, nhằm hình thành và phát triển có hệ thống các tri thức, kỹ năng, kỹ xảo, thái độ.