Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH Ở TRƯỜNG THCS 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Trên thế giới Mỗi giai đoạn lịch sử, mỗi quốc gia có những hình thức đánh giá khác nhau nhưng đều đưa ra những qui định chuẩn, phù hợp với yêu cầu của xã hội hiện tại. Chẳng hạn: Thời kì phong kiến sử dụng thi, kiểm tra để đánh giá kết quả của người học; Thời kì tiền công nghiệp thi, kiểm tra phải phù hợp với trình độ người học và coi đó là một cách thức dạy - học, có vai trò khuyến khích HS tích cực, tự giác học tập; Thời kì hậu công nghiệp kiểm tra - đánh giá phát triển theo tiêu chí hướng vào mục đích, yêu cầu của chương trình giảng dạy.
Từ xa xưa, ở Trung Quốc đã dùng trắc nghiệm trí tuệ để chọn thê thiếp hoặc người hầu, sử dụng các phép thử để chọn tướng, dùng người, … Trong Tam Quốc Chí, Khổng Minh đã nêu ra một số thuật chọn tướng, dùng người như cho sắc đẹp để đánh giá tính đứng đắn, dùng vàng bạc để thử tính thanh liêm. Trong các truyện dân gian việc kén rể, kén vợ, chọn dâu hiền, tôi trung xảy ra phổ biến được người ta còn tổng kết thành tục ngữ, ca dao, các câu thành ngữ. Đầu thế kỉ XVI, nhà giáo dục J.A Comenxki (1592- 1670) đã đưa ra mô hình nhà trường và được nhiều quốc gia trên thế giới áp dụng. Đó là nhà trường được phân theo cấp học, bậc học ở những lứa tuổi nhất định; các môn học trong nhà trường được quy định chặt chẽ có chương trình, có nội dung cụ thể thống nhất; thời gian đào tạo cũng được ấn định, cách kiểm tra đánh giá kết quả học tập của HS cũng được quy định rõ ràng.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn download by : skknchat@gmail.com Đến thế kỉ XVIII thì hệ đánh giá chất lượng giáo dục đầu tiên được áp dụng phổ biến trong các nhà trường. Lúc đầu hệ đánh giá có 3 bậc chính: Tốt- Trung bình - Kém; Sau đó chia nhỏ thành 5 bậc: Tốt - Khá - Trung bình -Yếu - Kém. Tuy nhiên để có thể đánh giá được theo 5 bậc chất lượng HS thì kiểm tra phải như thế nào để đánh giá được chính xác, phù hợp với đối tượng HS nhằm không ngừng nâng cao chất lượng dạy học mới là vấn đề được các nhà giáo dục quan tâm. Ở Việt Nam Khoa cử ở Việt Nam được hình thành khá sớm, các cuộc thi chọn người tài, người có học vấn được tổ chức định kỳ.
Thời nhà Lý thế kỷ XI - XIII thông qua các kì thi Hương để chọn tú tài, cử nhân; thi Hội để chọn Thái HS, phó bảng, thi Đình để chọn Trạng nguyên, Bảng nhãn, Thám hoa với 3 hình thức cơ bản là thi văn, thi võ, thi Lại viên. Trong các kì thi này được quy định rất chặt chẽ nhiệm vụ của các lực lượng, sự thưởng phạt nghiêm minh. Tuy nhiên có nhiều phiền toái, gò bó, không phát huy hết khả năng sáng tạo của thí sinh. Cạnh đó kết quả của các kì thi thi này hoàn toàn phụ thuộc vào sự nhận xét chủ quan của giám khảo.
Khi cách mạng tháng 8 năm 1945 thành công đã tạo ra bước ngoặt quan trọng trong đời sống chính trị - kinh tế - xã hội của nhân dân. Vấn đề đánh giá kết quả học tập của HS đã có nhiều đổi mới căn bản so với chế độ xã hội cũ. Thời kỳ Pháp thuộc, nền giáo dục Việt Nam mang tính nô dịch thuộc địa với chủ trương đào tạo một số ít người làm tay sai, còn đại đa số nhân dân là mù chữ (chính sách ngu dân để dễ cai trị). Song ở thời kỳ này các kỳ thi tuyển được tổ chức rất nghiêm túc và được bảo đảm bằng pháp luật, trung tâm khảo thí là đơn vị độc lập với Bộ Giáo dục.
Công tác kiểm tra - đánh giá chất lượng giáo dục luôn gắn liền với mục tiêu đào tạo của thực dân phong kiến. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn download by : skknchat@gmail.com Sau cách mạng tháng 8/1945 đến nay, việc đánh giá đã có nhiều biến đổi căn bản so với chế độ xã hội cũ. Nền giáo dục Việt Nam đã trải qua 3 lần cải cách, với mỗi lần mục tiêu giáo dục đào tạo được điều chỉnh cho phù hợp với tình hình đất nước. Đặc biệt là trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển giáo dục - đào tạo, hoạt động nghiên cứu đánh giá; nghiên cứu công tác quản lý hoạt động đánh giá có những phát triển mới.
Nhiều nhà nghiên cứu đã chỉ ra những yêu cầu về quản lý nhằm nâng cao chất lượng đánh giá góp phần nâng cao chất lượng dạy - học. Một số tài liệu nghiên cứu về đánh giá trong lĩnh vực giáo dục như: * Nguyễn Đức Chính (2004), Đo lường đánh giá trong giáo dục, tập bài giảng lưu hành nội bộ - khoa Sư phạm, Hà Nội. *Trần Thị Tuyết Oanh (2007), Đo lường và đánh giá kết quả học tập, Nxb Đại học sư phạm Hà Nội. *Dương Thiệu Tống (2005), Trắc nghiệm và đo lường thành quả học tập, Nxb Khoa học xã hội.
* Nguyễn Công Khanh (2004), Đánh giá và đo lường trong giáo dục, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội. Các công trình trên đã đề cập đến các khái niệm, các lí luận về KTĐG đo lường trong giáo dục nói chung cũng như việc KTĐG kết quả học tập của HS nói riêng. Ngoài các công trình trên còn có nhiều bài báo, luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ cũng đã đề cập đến hoạt động đánh giá kết quả học tập của HS ở các cấp học, bậc học của các vấn đề trên bằng các cách tiếp cận khác nhau như: * Điêu Bình Dương (2009), Biện pháp chỉ đạo việc kiểm tra- đánh giá kết quả học tập ở trường trung học cơ sở của Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Mường Chà tỉnh Điện Biên, Luận văn thạc sỹ quản lý giáo dục, Trường đại học Sư phạm Hà Nội. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn download by : skknchat@gmail.com * Nguyễn Hữu Hoán (2014), Quản lý kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh THCS ở huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh, Luận văn thạc sỹ khoa học giáo dục, Trường đại học Sư phạm – Đại học Thái Nguyên.
Tuy nhiên các công trình đã nói trên chỉ mới có các cách tiếp cận khác nhau của các hoạt động khác nhau của HS ớ các bậc học khác nhau, các địa phương khác nhau. Cho đến nay chưa có công trình nghiên cứu nào nghiên cứu về "Quản lý đánh giá kết quả học tập của HS các trường THCS ngoài công lập thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh". Các khái niệm cơ bản của đề tài 1. Đánh giá Bất cứ một quá trình nào, lĩnh vực nào mà con người tham gia vào cũng nhằm tạo ra những biến đổi nhất định.
Muốn biết những biến đổi đó diễn ra ở mức độ nào thì cần phải đánh giá. Trong thực tiễn, đánh giá được thực hiện ở các lĩnh vực khác nhau và diễn ra trong những tình huống rất đa dạng. Theo Đại từ điển tiếng Việt (1999) của tác giả Nguyễn Như Ý: “.đánh giá là nhận xét, bình phẩm về giá trị. Theo từ điển tiếng Việt của tác giả Văn Tân:“.
đánh giá là nhận thức cho rõ giá trị của một người hoặc một vật. Theo Nguyễn Đức Chính, thuật ngữ đánh giá được định nghĩa: “Đánh giá là quá trình thu thập và xử lý thông tin một cách có hệ thống nhằm xác định mục tiêu đã và đang đạt được ở mức độ nào” [12]. Hoặc “Đánh giá là quá trình thu thập thông tin và dữ liệu một cách hệ thống về năng lực và phẩm chất của người học và sử dụng các thông tin đó đưa ra quyết định về người dạy và người học trong tương lai” [12, tr. Nếu nhìn dưới góc độ giáo dục học, “Đánh giá là quá trình thu thập thông tin và dữ liệu một cách có hệ thống nhằm mục đích giúp người học hoạch định chính sách lựa chọn một phương pháp khả thi để tiến hành công việc giáo dục của mình” [19, tr.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn download by : skknchat@gmail.com Trên cơ sở của tất cả những quan niệm trên, tôi nhận thấy rằng đánh giá là hoạt động của con người nhằm phán xét về một hay nhiều đặc điểm của sự vật, hiện tượng, con người theo những quan niệm và chuẩn mực nhất định mà người đánh giá cần tuân theo. Trong lĩnh vực giáo dục, đánh giá là bộ phận hợp thành rất quan trọng, một khâu không thể tách rời của quá trình giáo dục và đào tạo (GD&ĐT). Nếu coi quá trình GD&ĐT là một hệ thống thì đánh giá đóng vai trò phản hồi của hệ thống, đánh giá có vai trò tích cực trong điều chỉnh hệ thống, là cơ sở cho việc đổi mới phát triển giáo dục. Chính vì vậy, đánh giá là một trong những vấn đề luôn được quan tâm.
Kết quả học tập Theo lý luận dạy học hiện đại, học tập là hoạt động nhận thức của người học được thực hiện dưới sự tổ chức điều khiển của nhà sư phạm, mục đích của hoạt động học tập là tiếp thu nền văn hóa, văn minh nhân loại và chuyển hóa chúng thành năng lực thể chất, năng lực tinh thần của mỗi cá nhân người học. Đối tượng của hoạt động học là hệ thống tri thức, kỹ năng, kỹ xảo tương ứng được thể hiện ở nội dung của môn học, bài học bằng hệ thống khái niệm khoa học và khái niệm môn học. Kết quả học tập là bằng chứng sự thành công của HS về kiến thức, kĩ năng, năng lực, thái độ đã được đặt ra trong mục tiêu giáo dục. Theo Nguyễn Đức Chính: “Kết quả học tập là mức độ kiến thức, kỹ năng hay nhận thức của người học trong một lĩnh vực (môn học) nào đó” [12].
Kết quả học tập được hiểu theo 2 nghĩa: Mức độ người học đạt được so với các mục tiêu đã xác định (theo tiêu chí), hoặc là mức độ người học đạt được so với các người cùng học khác (theo tiêu chuẩn). Trong quá trình dạy học, kết quả học tập của người học thể hiện chất lượng của quá trình dạy học, nó đích thực chỉ xuất hiện khi có những biến đổi Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn download by : skknchat@gmail.com tích cực trong nhận thức, hành vi của người học. Kết quả học tập phản ánh những gì mà người học đạt được sau một giai đoạn học tập. Kết quả học tập được hiểu theo hai nghĩa.