Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA HOẠT ĐỘNG QUẢN LÝ CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC MẦM NON 1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu Trong quá trình phát triển giáo dục mầm non ở Việt Nam có nhiều chương trình giáo dục ra đời. Bộ GD&ĐT có quyết định số 136/GD&ĐT, ngày 31 tháng 5 năm 1994 ban hành bộ chương trình mẫu giáo cải cách Chương trình này được xây dựng cho 3 độ tuổi trẻ mẫu giáo và là bộ chương trình hoàn chỉnh nhất cho đến thời điểm đó. Chương trình đó xác định rõ mục tiêu giáo dục, yêu cầu cần đạt với từng độ tuổi, thể hiện sự kết hợp hài hòa giữa nội dung chăm sóc, giáo dục, coi trọng hoạt động chủ đạo theo lứa tuổi.
Chương trình nhà trẻ “Chương trình chăm sóc giáo dục trẻ nhà trẻ 3-36 tháng tuổi” được ban hành theo quyết định số 1006/GD&ĐT ngày 24 tháng 3 năm 1995. Chương trình gồm các bài soạn gợi ý về các lĩnh vực: Phát triển vận động, ngôn ngữ, hoạt động với đồ vật, giáo dục âm nhạc và trò chơi. Chương trình chăm sóc giáo dục trẻ nhà trẻ và mẫu giáo hiện hành còn thiếu một số yếu tố như: mục tiêu, nguyên tắc, đánh giá kết quả giáo dục. Văn bản nội dung chương trình bao gồm cả phần hướng dẫn thực hiện, các bài soạn gợi ý chưa thật sự hợp lý.
Mục tiêu của chương trình quá chú trọng đến sự phát triển trí tuệ, nặng về cung cấp kiến thức, chưa chú trọng các lĩnh vực khác mặc dù có đặt ra nhiệm vụ phát triển toàn diện cho trẻ. Trong giờ học, tất cả trẻ được thực hiện cùng một nhiệm vụ theo yêu cầu của giáo viên đó định trước, chưa chú ý sự phát triển cá nhân. Các chiến lược giáo dục và dạy học thực hiện dưới hình thức các môn học riêng biệt, học tập theo nhóm đông số trẻ và mọi trẻ cùng tham gia. Có thể nói, việc thực hiện chương trình cải cách chưa thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ của trẻ ở nhiều lĩnh vực, đặc biệt trong việc giúp trẻ phát triển các năng lực trí tuệ với những kích thích mang tính giáo dục, phát triển cảm xúc xã hội và tạo điều kiện để trẻ có thể chất tốt.
7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Thực hiện nghị quyết 40/2000 của Quốc hội khóa X, Thủ tướng Chính phủ ra chỉ thị số 14/2001/CT-TTg về việc đổi mới nội dung sách giáo khoa, đổi mới phương pháp giáo dục, đổi mới kiểm tra đánh giá, đổi mới cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học và công tác quản lý giáo dục. Việc đổi mới được thực hiện đồng bộ ở tất cả các cấp học trong hệ thống giáo dục quốc dân. Giáo dục mầm non cũng có các dự án thử nghiệm: “Đổi mới hình thức tổ chức hoạt động học tập và vui chơi trong trường mầm non theo hướng tích hợp chủ đề”. Kết quả của các công trình này được sử dụng để biên soạn chương trình giáo dục mầm non mới, gồm có: Chương trình nhà trẻ (3 - 36 tháng) và chương trình mẫu giáo (3 - 6 tuổi).
Chương trình được xây dựng theo nguyên tắc chương trình khung, cấu thành bởi 5 yếu tố: Mục tiêu giáo dục, nội dung giáo dục, phương pháp tổ chức hoạt động giáo dục, các điều kiện thực hiện, đánh giá. Về nội dung, chương trình được cấu trúc theo các lĩnh vực phát triển ở trẻ thông qua việc thực hiện các chủ đề giáo dục. Về phương pháp là tăng cường hoạt động trải nghiệm cá nhân, hoạt động theo hứng thú và nhu cầu của trẻ. Về đánh giá, nhấn mạnh mục đích xem xét các hoạt động sư phạm trong khoảng thời gian nhất định để có điều chỉnh phù hợp cho các hoạt động tiếp theo.
Ưu điểm của chương trình này là có độ mở cao, tạo điều kiện cho giáo viên sáng tạo, đưa các nội dung phù hợp với cuộc sống thực diễn ra xung quanh trẻ. Trẻ vừa được cung cấp tri thức, kỹ năng theo hệ thống một cách có chủ định của giáo viên, vừa được học một cách tự nhiên, giúp trẻ phát triển toàn diện. Chương trình được thẩm định và nghiệm thu tháng 8 năm 2005. Tháng 9 năm 2006, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành thí điểm tại 48 trường của 20 tỉnh đại diện các vùng miền trong cả nước.
Năm học 2009-2010, chương trình được Sở Giáo dục - Đào tạo tỉnh Quảng Ninh triển khai đại trà trong các trường mầm non. Để quản lý thực hiện chương trình giáo dục mầm non, người Hiệu trưởng trường mầm non cần có các biện pháp quản lý phù hợp. Các biện pháp này đạt kết quả tốt sẽ tạo điều kiện thuận lợi khi chương trình được triển khai đại trà ở tất cả các trường mầm non. 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chương trình GDMN bao gồm: - Chương trình GD nhà trẻ - Chương trình GD mẫu giáo Chương trình được xây dựng là chương trình khung, bao gồm những nội dung cơ bản, cốt lõi, và có tính linh hoạt, mềm dẻo làm cơ sở cho việc lựa chọn nội dung giáo dục cụ thể với kinh nghiệm sống, khả năng của trẻ và thực tế của từng địa phương, vùng miền.
Chương trình kết hợp hài hoà giữa chăm sóc và giáo dục, giữa các lĩnh vực phát triển: thể chất, nhận thức, ngôn ngữ, tình cảm - kĩ năng xã hội và thẩm mỹ để phát triển trẻ toàn diện, Chương trình không nhấn mạnh cho trẻ những kiến thức, kỹ năng đơn lẻ mà theo hướng tích hợp, phù hợp với đặc điểm phát triển và khả năng của trẻ. Chương trình được xây dựng theo hai giai đoạn: giáo dục nhà trẻ và giáo dục mẫu giáo, mang tính đồng tâm, phát triển và chú trọng các hoạt động chủ đạo của từng lứa tuổi, tạo ra các cơ hội cho trẻ hoạt động tích cực phù hợp với nhu cầu và sự phát triển của trẻ. Thực tế cho thấy có rất nhiều công trình nghiên cứu về biện pháp của Hiệu trưởng về việc quản lý thực hiện chương trình Nguyễn Thị Kim Thanh, Trần Lan Hương, Lê Thu Hương, Cao Thị Thanh, Vũ Thị Bích Hằng. đã làm phong phú thêm lý luận quản lý nói chung và quản lý thực hiện chương trình giáo dục mầm non nói riêng.
Nhìn chung các công trình nghiên cứu đã nêu lên được vai trò quản lý của Hiệu trưởng các trường mầm non, đưa ra được các giải pháp chỉ đạo việc thực hiện chương trình ở địa phương nơi tác giả công tác. Mỗi đề tài có góc nhìn riêng nhưng chưa có đề tài nào nghiên cứu sâu vấn đề biện pháp quản lý của Hiệu trưởng về việc thực hiện chương trình GDMN ở các trường mầm non. Vì vậy, đề tài muốn được nghiên cứu theo hướng này, từ đó tìm ra những biện pháp nhằm nâng cao năng lực quản lý cho Hiệu trưởng trong quá trình chỉ đạo việc thực hiện chương trình GDMN đáp ứng mục tiêu phát triển GDMN nói chung và Giáo dục mầm non các trường thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh nói riêng. 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.
Một số khái niệm cơ bản 1. Quản lý - “Quản lý” theo quan niệm của các tác giả nước ngoài: + Theo Harold Koontz (nhà QL người Mỹ) cho rằng: “Quản lý là một yếu tố cần thiết để đảm bảo phối hợp những nỗ lực cá nhân”. Do vậy quản lý với tư cách thực hành thì nó là nghệ thuật, còn kiến thức có tổ chức làm cơ sở cho nó có thể coi như là một khoa học [18, tr. Nói đến hoạt động quản lý, người ta không thể không nhắc tới ý tưởng sâu sắc của C.Mác: “Một nghệ sĩ vĩ cầm tự điều khiển mình, còn dàn nhạc thì cần có nhạc trưởng” [13, tr.
- “Quản lý” theo quan niệm của các tác giả trong nước: + Tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý là sự tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể những người lao động (nói chung là khách thể quản lý) nhằm đạt được những mục tiêu dự kiến [25, tr. + Tác giả Đặng Vũ Hoạt và Hà Thế Ngữ cho rằng: “Quản lý là một quá trình định hướng, có mục tiêu, quản lý một hệ thống nhằm đạt được những mục tiêu nhất định” [23, tr. + Từ điển tiếng Việt viết: Quản lý là tổ chức và điều khiển các hoạt động theo những yêu cầu nhất định. + Thuật ngữ “Quản lý" (tiếng Việt gốc Hán) đã lột tả được bản chất hoạt động quản lý trong thực tiễn.
Nó gồm 2 quá trình tích hợp vào nhau: Quá trình “quản” gồm sự coi sóc, giữ gìn, duy trì ở trạng thái ổn định; quá trình “lý” gồm tự sửa sang, sắp xếp, đổi mới, đưa vào hệ thống phát triển. Nếu người đứng đầu chỉ chăm lo đến việc “quản” tức là chăm lo đến việc coi sóc, giữ gìn thì tổ chức đó sẽ trì trệ, không phát triển. Tuy nhiên, nếu chỉ chăm lo đến việc “lý” tức là chỉ lo đến việc sửa sang, sắp xếp, đổi mới mà không đặt trên nền tảng của sự ổn định thì sự phát triển của tổ chức sẽ không bền vững. Để hoạt động quản lý có hiệu quả thì nên cân bằng động giữa hai quá trình.
10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Có thể khái quát: Quản lý là sự tác động có tổ chức, có mục đích của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý nhằm sử dụng có hiệu quả các tiềm năng của hệ thống để đạt được mục tiêu định ra trong điều kiện biến động của môi trường. Thực chất của công tác quản lý là sự tác động qua lại giữa chủ thể quản lý đối với khách thể quản lý dựa trên những qui luật và xu hướng phát triển khách quan của xã hội - thời đại, lợi ích, của người lao động (bộ phận được quản lí) nhằm đạt được mục đích đề ra. Ngày nay, quản lý được coi là một trong năm nhân tố phát triển kinh tế - xã hội: vốn, nguồn lực lao động, khoa học kĩ thuật, tài nguyên và quản lý. Trong đó quản lý có vai trò mang tính chất quyết định thành công.
Từ những khái niệm trên chúng ta có thể rút ra một số đặc điểm của quản lý như sau: Quản lý là một hoạt động để điều khiển lao động. Quản lý là một khoa học và nghệ thuật huy động và vận động vì sử dụng các nguồn nhân lực và vật lực. Quản lý là sự thể hiện một tổ hợp các phương pháp nhằm vận hành một hệ thống đạt được các mục tiêu đề ra.