CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG CHO VAY KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. KHÁI QUÁT VỀ HOẠT ĐỘNG CHO VAY KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái niệm cho vay khách hàng cá nhân của Ngân hàng thương mại Trong nền kinh tế thị trường Việt Nam hiện nay để có thể tồn tại, phát triển và dành ưu thế trong cạnh tranh, thích ứng với thị trường và sự yêu cầu ngày càng cao của khách hàng, các NHTM luôn phải tiến hành đa dạng hoá các sản phẩm, dịch vụ của mình nhằm thu hút được khách hàng. Chính sách sản phẩm mà trong đó tập trung nhiều vào việc bảo đảm và nâng cao chất lượng sản phẩm là một biện pháp thiết thực, hữu hiệu nhất cho hầu hết các NHTM hiện nay.
Theo Luật các Tổ chức Cho vay khách hàng cá nhân Việt Nam năm 2010: “Cho vay là hình thức cấp cho vay khách hàng cá nhân, theo đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi.” Như vậy, cho vay khách hàng cá nhân tại NHTM bao gồm các hình thức cho vay mà ngân hàng cung cấp cho các cá nhân hoặc hộ gia đình nhằm mục đích tiêu dùng, đầu tư hay sản xuất kinh doanh. Nếu phân loại hoạt động cho vay theo đối tượng khách hàng thì hoạt động cho vay bao gồm cho vay doanh nghiệp, cho vay tổ chức tài chính và cho vay khách hàng cá nhân. Do đối tượng nghiên cứu của đề tài là hoạt động cho vay khách hàng cá nhân KHCN nên ta xem xét khái niệm hoạt động nay. Cho vay khách hàng cá nhân là hình thức tài trợ của Ngân hàng cho các khách hàng cá nhân: “Đó là quan hệ kinh tế mà trong đó Ngân hàng chuyển cho các cá nhân quyền sử dụng một khoản tiền với những điều kiện nhất định được thỏa thuận trong hợp đồng nhằm phục vụ mục đích của khách hàng” LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Đặc điểm cho vay khách hàng cá nhân của Ngân hàng thương mại Cho vay khách hàng cá nhân nói riêng và cho vay nói chung là một hoạt động chủ yếu của các ngân hàng thương mại tại các nước đang phát triển, và đóng vai trò quan trọng trong tại các nước đang phát triển. Theo Phan Thị Thu Hà (2013), cho vay mang những đặc điểm chung nhất như sau. Quy mô khoản vay Đặc điểm chung về quy mô các khoản vay của khách hàng cá nhân là các khoản vay này thường không lớn. Không giống như hoạt động cho vay khách hàng doanh nghiệp, cho vay cá nhân mang tính thời điểm rất cao, thậm chí còn có tính chất thời vụ và với một quy mô thường không lớn.
Một trong những đặc điểm của các nền kinh tế đang chuyển đổi, lại thuộc khu vực châu Á là có thời gian nghỉ lễ dài, nên hoạt động cho vay thường diễn ra trước thời điểm nghỉ, nhằm giúp các cá nhân có được tài sản cần thiết – được hình thành từ khoản vay như nhà cửa, vật kiến trúc, ô tô… Để hình thành nên các loại tài sản này thì các cá nhân thường tiến hành vay vốn từ phía các NHTM, và giá trị các khoản vay thường không cao – tức là thấp hơn hẳn các khoản vay với các doanh nghiệp. Tuy nhiên, một điều cần chú ý là tổng số lượng khách hàng cá nhân sử dụng dịch vụ vay tại NHTM ngày càng lớn – đặc biệt tại các nước có nền kinh tế chuyển đổi. Nguyên nhân của việc này là các khách hàng đang ngày càng giầu lên, và có nhu cầu với các hoạt động khác nhau trong nền kinh tế như mua nhà cửa, hoặc thể hiện đẳng cấp của chính mình thông qua các tài sản hiện hữu như ô tô, tư trang… Do vậy, hoạt động cho vay KHCN có điều kiện để phát triển trên nền tảng khách hàng rộng lớn. Vì thế, mặc dù giá trị khoản vay không lớn, nhưng tổng dư nợ của khách hàng cá nhân lại không hề nhỏ - thường chiếm khoảng 30 – 40% tổng dư nợ trong tổng tài sản của ngân hàng.
Mức độ rủi ro Hoạt động cho vay khách hàng cá nhân hàm chứa nhiều rủi ro cho ngân hàng. Vì chiếm tỉ trọng tương đối lớn trong hoạt động sử dụng vốn tại ngân hàng (khoảng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 11 30 – 40% tại các nước đang phát triển), trong đó mỗi khoản vay đều có những rủi ro nhất định khi khách hàng có thể không trả nợ đúng và đủ theo thời hạn trên hợp đồng – xuất phát từ việc sử dụng vốn sai mục đích, thay đổi môi trường kinh doanh hay từ những vấn đề bản thân ngân hàng hay người vay vốn – nên khi nhân lên, khả năng xảy ra rủi ro từ các hoạt động này rất lớn. Do đó, tất cả các ngân hàng trung ương trên thế giới đều kiểm soát rất chặt chẽ các hoạt động cấp cho vay thông qua yêu cầu dự phòng rủi ro tín dụng, yêu cầu về đảm bảo thanh khoản như tỷ lệ vốn ngắn hạn dùng cấp cho vay trung và dài hạn. Tuy nhiên, khi có sự phát triển mạnh mẽ của các các công nghệ tài chính thì một số nghiên cứu gần đây lại cho rằng: cá nhân có nhu cầu vay vốn trên thị trường lại rất nhiều, do đó, lợi nhuận từ hoạt động này mang lại không phải nhỏ, và rủi ro đang dần giảm xuống.
Thời điểm hiện tại, khi các ngân hàng lớn trên thế giới thực hiện đồng bộ hóa hoạt động ngân hàng điện tử thì hoạt động này lại càng có vai trò quan trọng, khi mà đa phần các ngân hàng đều cung cấp dịch vụ trực tuyến hoặc thông qua thẻ. Đồng thời, các khoản vay này lại có rủi ro thấp hơn hẳn so với cho vay doanh nghiệp nên chi phí dự phòng cũng như tổn thất xảy ra ít hơn. Do vậy, có thể nói hoạt động này ngày càng quan trọng với hệ thống NHTM. Dịch vụ cho vay khách hàng cá nhân là dịch vụ có lợi thế theo quy mô, đơn giản và có độ rủi ro thấp.
Với loại hình dịch vụ này, quy mô càng lớn, số người sử dụng càng nhiều thì chi phí càng thấp, và tiết kiệm chi phí cho ngân hàng. Đồng thời, đối tượng hướng tới là khách hàng quy mô vừa và nhỏ nên càng dễ hiểu để thu hút nhiều loại khách hàng. Những loại khách hàng hướng tới dịch vụ này có độ rủi ro thấp do được phân tán song lại đem lại tổng doanh thu lớn cho ngân hàng. Do đó, có thể cho rằng, thời điểm hiện tại, khi việc quản lý khách hàng cá nhân tốt lên thì việc quản lý các khoản vay ngày càng tốt, rủi ro ngày càng giảm.
Chi phí cho khoản vay Khi so sánh với quy mô cho vay khách hàng doanh nghiệp thì các khoản vay của khách hàng cá nhân thường nhỏ hơn rất nhiều, do vậy, với khoản vay bán lẻ chi phí quản lý tính trên cùng một lượng dư nợ thường cao hơn khoản vay KHDN. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 12 Cụ thể, các chi phí của khoản vay thương bao gồm các chi phí liên quan đến giấy tờ, chi phí quản lý khoản vay, chi phí thu nợ và các chi phí khác. Vì một khoản vay mang tính nhỏ lẻ hơn rất nhiều so với các khoản vay của doanh nghiệp hoặc các tổ chức khác, nên bình quân, chi phí được cho là sẽ tốn kém hơn – nếu xét trên quan điểm truyền thống.Tuy nhiên, trong quá trình số hóa thì các chi phí các khoản vay lại giảm đi đáng kể bởi vấn đề này được quản lý bởi phần mềm số hóa. Do đó, hiện tại, quan điểm trong cách mạng 4.0 thì chi phí các khoản vay dành cho khách hàng cá nhân sẽ giảm.
Vai trò của cho vay khách hàng cá nhân đối với phát triển kinh tế 1. Vai trò đối với phát triển kinh tế - xã hội Hoạt động cho vay cá nhân của các ngân hàng đáp ứng nhu cầu vốn cần thiết cho nền kinh tế, là kênh dẫn vốn gián tiếp, đóng vai trò quan trọng trong việc chuyển dịch một khối lượng lớn các nguồn lực tài chính trong xã hội, để đầu tư cho phát triển kinh tế xã hội và thực hiện mục tiêu công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Các hoạt động cho vay cá nhân sẽ giúp thúc đẩy các hoạt động tiêu dùng hàng hóa trong nước (thông qua cho vay tiêu dùng), hoặc thúc đẩy sản xuất của kinh tế hộ gia đình, kinh tế cá thể (cho vay sản xuất kinh doanh). Các hoạt động này vừa tạo ra thu nhập cho các gia đình, đồng thời góp phần gia tăng tiếp cận dịch vụ tài chính trong nước.
Vai trò đối với ngân hàng Cho vay cá nhân chiếm từ 30% - 40% tổng tài sản của ngân hàng, nên hoạt động này có vai trò vô cùng quan trọng đối với bản thân các NHTM. Các chủ thể sử dụng vốn nếu tăng trưởng tốt với các tổ chức và tăng thu nhập đối với các cá nhân sẽ tạo ra thị trường rộng lớn, đầy tiềm năng cho hoạt động của các NHTM. Trong nền kinh tế thị trường cạnh tranh giữa các NHTM để mở rộng thị phần cho vay, bằng cách giữ chân khách hàng truyền thống và thu hút khách hàng mới diễn ra quyết liệt. Hiện nay cho vay vẫn còn là nghiệp vụ chính, đem lại nguồn thu chủ yếu cho các NHTM, mang tính quyết định sự tồn tại và phát triển của các NHTM trong giai đoạn hiện nay.
Do đó, nếu như hoạt động cho vay khách hàng cá nhân được LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 13 quản lý tốt sẽ tạo tiền đề cho ngân hàng mở rộng và phát triển các hoạt động dịch vụ khác, từng bước thay đổi cơ cấu doanh thu theo hướng giảm dần tỷ trọng doanh thu từ hoạt động cấp tín dụng, tăng dần tỷ trọng doanh thu từ các hoạt động dịch vụ, đây là một hướng đi mới mà các NHTM đang lựa chọn. Ngoài ra, bên cạnh việc quản lý và phát triển các hoạt động cho vay cá nhân, ngân hàng sẽ tiếp cận được với rất nhiều các đối tượng khác nhau trên thị trường nên có thể thực hiện hoạt động huy động vốn từ chính các tổ chức này thông quan nhiều hình thức. Dựa vào chính những hoạt động huy động vốn này, ngân hàng có thể thực hiện các hoạt động quay vòng vốn tốt nhất đến khách hàng và mang lại lợi nhuận cho chính mình.