Chương 1 ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN, PHÁT TRIỂN KINH TẾ VÀ TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP TẠI THÀNH PHỐ VINH, TỈNH NGHỆ AN 1. ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ THÀNH PHỐ VINH 1. Đặc điểm tự nhiên 1. Vị trí địa lý TP.Vinh là một trong hai đô thị lớn nhất vùng Bắc Trung Bộ có diện tích tự nhiên là 105,01 km2 bao gồm 16 phường và 9 xã.
Thành phố có tọa độ địa lý từ 18°38'50” đến 18°43’38” vĩ độ Bắc, từ 105°56’30” đến 105°49’50” kinh độ Đông. Vinh là thành phố nằm bên bờ sông Lam, phía Bắc giáp huyện Nghi Lộc, phía Nam và Đông Nam giáp huyện Nghi Xuân, phía Tây và Tây Nam giáp huyện Hưng Nguyên. Vinh nằm trên trục đường quốc lộ 1A xuyên Việt và đường sắt Bắc - Nam, cách thủ đô Hà Nội 319 km về phía bắc, cách cố đô Huế 350 km, Đà Nẵng 472 km, TP. Hồ Chí Minh 1447 km về phía nam, cách thủ đô Viên Chăn (Lào) 400 km về phía Tây.
Vinh là một trong những vị trí đầu mối giao thông quan trọng của cả nước.Vinh nằm ở trung độ cả nước trên trục giao thông quan trọng xuyên Bắc - Nam, giữa hai thành phố Hà Nội và Hồ Chí Minh là hai trung tâm kinh tế - chính trị, văn hoá lớn nhất, phát triển nhất cả nước. Vinh là giao điểm của các tuyến giao thông Bắc Nam và Đông Tây. Về đường bộ trong vòng 250 - 500 km, từ Vinh có thể dễ dàng đến với Hà Nội, Đà Nẵng, Trung Lào, Viêng Chăn. Với 500 - 1000 km, Vinh cũng dễ dàng tiếp xúc với khu vực có năng lực sản xuất và lưu thông hàng hóa lớn như thành phố Hồ Chí Minh, vùng Đông Bắc Thái Lan, cửa khẩu giáp Trung Quốc.
Về đường thủy, Vinh có cảng và đường hàng hải đến các nước trên thế giới. Ngoài vị trí trung độ của vùng Bắc Trung Bộ, Vinh chịu sự chi phối rất mạnh của Hà Nội, Đà Nẵng, thành phố Hồ Chí Minh, có những ảnh hưởng nhất định với vùng Trung Lào. Đây là một lợi thế rất quan trọng trong xu thế hội nhập hiện nay, tạo điều kiện thuận lợi cho Vinh giao lưu với các vùng trong cả nước và thế giới. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.Vinh là một trong những đô thị lớn của vùng Bắc Trung Bộ, có vị trí địa lý thuận lợi trong giao lưu KT-XH giữa các vùng trong cả nước tạo điều kiện cho quá trình đô thị hoá một cách nhanh chóng.
Nhờ hệ thống đường bộ (đường 49, đường 30, đường 15) nên mọi hoạt động giao thông từ Vinh đi các huyện miền Tây của Nghệ An như: Nam Đàn, Thanh Chương, Anh Sơn, Đô Lương, Tân Kỳ được thực hiện thuận lợi. Quy hoạch tổng thể phát triển đô thị Việt Nam đến năm 2020 đã xác định Vinh là trung tâm đô thị hoá vùng Bắc Trung Bộ, một trong mười trung tâm của cả nước. Vinh được quy hoạch tương đối bài bản và khoa học, có thể tiếp cận một thành phố hiện đại, là đầu mối giao thông Quốc gia với đủ các loại hình: đường bộ, đường sắt, đường thuỷ và đường hàng không; Vinh có vai trò là cửa ngõ giao thương quốc tế ở tầm quốc gia do nằm trong hành lang kinh tế Đông - Tây và vành đai kinh tế ven biển, nằm giữa hai trung tâm CN lớn: Nam Thanh - Bắc Nghệ và Thạch Khê - Vũng Áng, nằm liền kề Khu kinh tế mới Đông Nam Nghệ An, có 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhiều thuận lợi trong hoạt động thương mại, dịch vụ và cung ứng hàng hoá, đào tạo nguồn nhân lực. Đây là thuận lợi để đô thị Vinh được nâng cấp, đầu tư và phát triển lên tầm cao mới.
Đặc điểm địa hình, địa mạo TP.Vinh nằm ở vùng đồng bằng ven biển, phía nam là dòng sông Lam. Địa hình bằng phẳng, cao độ bình quân 3- 5,5m, nghiêng dần từ Tây sang Đông. Mặt bằng thành phố dốc đều về hai hướng Nam và Đông Nam. Nền đất Vinh được hình thành bởi hai nguồn phù sa, phù sa sông Lam và phù sa của biển.
Nền địa chất ổn định, địa hình bằng phẳng ít bị chia cắt thuận lợi cho việc tiến hành các hoạt động kinh tế, xây dựng cơ sở hạ tầng, là địa bàn lý tưởng để mở rộng quy mô TP. Vinh nằm trên vùng trầm tích đồng bằng hạ lưu sông Lam, cấu tạo địa tầng gồm nhiều lớp cát màu vàng, nâu, xám, theo khảo sát đánh giá của các nhà nghiên cứu thì sức chịu tải trung bình của nền đất TP.Vinh từ 1- 1,5 kg/cm2. Phía đông nam thành phố là núi Dũng Quyết và dòng sông Lam bao quanh, tạo nên cảnh quan thiên nhiên của thành phố rất hài hòa và khoáng đạt. Núi dài trên 2 km, đỉnh cao nhất 101,5 m; đây là địa danh gắn liền với Phượng Hoàng Trung Đô.
Dự án Lâm viên Núi Quyết đang từng bước được xây dựng, hứa hẹn đây là điểm du lịch sinh thái hấp dẫn của thành phố. Về phía nam và đông nam, thành phố được bao bọc bởi hai dòng sông: Sông Vinh và Sông Lam. Sông Vinh là sông nhỏ, phát nguyên từ dưới chân núi Đại Huệ, về Vinh nó chảy qua các phường Cửa Nam, Vinh Tân, Hồng Sơn và Trung Đô. Về Bến Thuỷ, sông Vinh đổ vào sông Lam để chảy ra biển cả.
Sông Lam (sông Cả) là con sông lớn nhất tỉnh Nghệ An, về đến TP.Vinh đã gần biển, dòng sông mở rộng trước khi chảy ra biển. Sông Lam, sông Vinh, núi Quyết, cảng Bến Thuỷ, bến phà cũ gặp nhau nơi đây tạo nên một thắng cảnh đắc địa vào bậc nhất xứ Nghệ. Với vị trí và lợi thế riêng, Vinh đang có thật nhiều hứa hẹn với tương lai. Đặc điểm khí hậu * Chế độ nhiệt: 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nhiệt độ trung bình hằng năm của thành phố 23oC – 24oC.
Mùa nóng từ tháng 5 đến tháng 9, tháng nóng nhất là tháng 7, nhiệt độ cao tuyệt đối là 42,1 oC. Mùa lạnh từ tháng 10 đến tháng 4 năm sau, tháng lạnh nhất là tháng giêng, nhiệt độ thấp tuyệt đối 4oC. Với nền nhiệt độ cao và ổn định đã đảm bảo cho tổng tích nhiệt của thành phố đạt tới trị số 8.000oC; biên độ chênh lệnh giữa ngày và đêm từ 5 – 8oC; số giờ nắng trung bình năm đạt khoảng 1.595 giờ, thời kỳ có số giờ nắng cao nhất là từ tháng 5 đến tháng 7, trung bình đạt 200 giờ/tháng. * Chế độ mưa: Lượng mưa trung bình hằng năm toàn thành phố đạt khoảng 2.
Lượng mưa năm lớn nhất (1989) là 3.520 mm, lượng mưa ngày lớn nhất (năm 1931) là 484 mm và tháng mưa nhiều nhất (tháng 10 năm 1989) trên 1. Lượng mưa chia làm hai mùa rõ rệt. - Mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 11. Lượng mưa trong mùa mưa chiếm khoảng 80-85% lượng mưa cả năm.
Số ngày mưa năm trung bình đạt khoảng 138 ngày. Thời kỳ có lượng mưa nhiều nhất là tháng 9 – 10 với lượng mưa trung bình đạt khoảng 515 mm/tháng. Mùa này thường trùng với mùa mưa bão, áp thấp nhiệt đới nên dễ gây ra lụt lội, ảnh hưởng tới đời sống và sản xuất. - Mùa ít mưa kéo dài 5 tháng, bắt đầu từ tháng 12 đến tháng 4 năm sau.
Mưa ít, lượng mưa chiếm khoảng 15-20% lượng mưa cả năm, tháng khô nhất là các tháng 2 và 3 với lượng mưa chỉ đạt khoảng 20-60mm. * Độ ẩm không khí: Độ ẩm không khí trung bình hàng năm ở Vinh khá cao, đạt khoảng 85%. Vào thời kỳ mùa ít mưa, độ ẩm tương đối có giá trị thấp nhất trong năm, khoảng 74 – 76%. * Lượng bốc hơi: Lượng bốc hơi cả năm trung bình 928mm, tháng 7 là tháng có lượng bốc hơi cao nhất 183mm, tháng 2 có lượng bốc hơi nhỏ nhất 27 mm.
* Chế độ gió: Vào mùa hạ, hướng gió chiếm ưu thế nhất ở Vinh là hướng Tây Nam. Tần suất gió Tây Nam đạt trên 30% trong khoảng tháng 6 – tháng 7. Hướng gió thịnh 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hành thứ 2 ở Vinh vào mùa hạ là hướng Đông với tần suất trung bình khoảng 20 – 30%. Vào đầu mùa đông hướng gió thịnh hành nhất là hướng Tây Bắc với tần suất khoảng 17 – 20%.
Gió Đông Bắc chiếm ưu thế vào cuối mùa đông (từ tháng 2 – 4) với tần suất khoảng 20 – 28%. Do ở gần biển nên vận tốc gió có trị số khá lớn, với vận tốc trung bình đạt 1,9 m/s. Vào mùa hạ tốc độ gió trung bình đạt 2,0 – 2,5 m/s. Hướng Tây Nam thịnh hành vào mùa hạ với vận tốc lớn là một yếu tố rất quan trọng gây nên sự lan truyền các khí thải đến các khu vực của thành phố Vinh.
Gió Tây Nam khô nóng là loại hình thời tiết đặc trưng của vùng Bắc Trung Bộ. Tại thành phố Vinh, trung bình hàng năm có tới trên 39 ngày có gió Tây Nam hoạt động kèm theo thời tiết khô nóng. Gió tây khô nóng có thể xuất hiện ngay từ tháng 3 – 4, thậm chí cho đến tháng 9, tuy nhiên 2 tháng mùa hè tháng 6 -7 có gió tây khô nóng hoạt động nhiều nhất, đạt khoảng 10 – 13 ngày/tháng. * Bão: Thành phố Vinh là một trong những khu vực chịu ảnh hưởng trực tiếp của bão.
Hàng năm có 1 – 2 cơn bão đổ bộ trực tiếp hoặc tiếp cận với đoạn bờ biển của tỉnh Nghệ An. Số liệu thống kê cho thấy thời kỳ từ tháng 7 – 10 là thời kỳ bão thường đổ bộ vào tỉnh Nghệ An. Đặc điểm thủy văn và nguồn nước mặt Nguồn nước mặt của thành phố Vinh bao gồm nguồn nước các sông nhỏ, các hồ trong địa bàn thành phố và nguồn nước từ vùng thượng nguồn sông Cả (sông Lam) chảy qua thành phố để đi ra biển. Sông Lam không chỉ là nguồn cung cấp nước chủ yếu cho thành phố mà còn tạo điều kiện thuận lợi để xây dựng Vinh trở thành một thành phố phát triển ven sông.
Mạng lưới sông ngòi TP.Vinh khá dày với mật độ đạt 1-1,5km/km2. Bao quanh TP.Vinh là các con sông và kênh đào. Trong đó sông Đào là con sông ở phía Nam thành phố dẫn nước từ sông Lam phục vụ cho việc tưới tiêu và cung cấp nước 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com sinh hoạt cho thành phố, sông Kẻ Gai chảy dọc theo phía Tây thành phố cung cấp nước tưới cho vùng ngoại ô TP.Vinh (xã Hưng Đông), sông Rào Đừng với tính chất lạch triều vùng ven biển thuộc phía Đông thành phố được sử dụng vào việc nuôi trồng thuỷ sản… còn trong TP.