Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG NGHIỆP VỤ CÔNG TÁC VĂN HÓA CHO ĐỘI NGŨ CÁN BỘ VĂN HÓA CẤP CƠ SỞ (XÃ, PHƯỜNG) 1. Vài nét về lịch sử nghiên cứu vấn đề Bước vào thời kỳ đổi mới, cùng với việc xây dựng đường lối đổi mới kinh tế - xã hội, quân sự, ngoại giao. Đảng Cộng sản Việt Nam không ngừng bổ sung phát triển và từng bước hoàn chỉnh đường lối xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam trong thời kỳ đổi mới là: Xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc trên cơ sở kế thừa và phát huy những giá trị truyền thống tinh hoa của bản sắc dân tộc, đồng thời tiếp thu những thành quả tiến bộ của nền văn hóa nhân loại nhằm hướng văn hóa Việt Nam đến những giá trị: chân - thiện - mỹ để văn hóa thực sự là mục tiêu và động lực của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước trong thế kỷ XXI. Trước đây, văn hóa được xác định là nền tảng tinh thần của xã hội, chức năng chủ yếu của văn hóa là phục vụ các nhiệm vụ cách mạng.
Nhưng những năm gần đây, Đảng đã chỉ rõ “Mỗi hoạt động văn hóa, văn nghệ đều phải tính đến hiệu quả xã hội, tác động đến tư tưởng, tâm lý, tình cảm, nâng cao trình độ giác ngộ xã hội chủ nghĩa và trình độ thẩm mỹ của nhân dân”. Tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VIII, Đảng ta ý thức rõ về vai trò, vị trí của văn hóa trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, Đảng khẳng định: “Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội” [2]. Đại hội X, Đảng xác định tiếp tục phát triển sâu rộng, nâng cao chất lượng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Gắn kết chặt chẽ hơn với phát triển kinh tế xã hội.
Làm cho văn hoá thấm sâu vào mọi lĩnh vực đời sống xã hội. Phát triển văn hoá là một yêu cầu khách quan, làm phong phú đời sống Văn hóa, tinh thần của nhân dân, góp phần mở rộng giao lưu Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 7 http://www.vn download by : skknchat@gmail.com quốc tế phục vụ tích cực các nhiệm vụ chính trị kinh tế- xã hội, an ninh quốc phòng của đất nước. Với vai trò to lớn của Văn hóa đối với đời sống xã hội, cần phải có sự định hướng nhất quán trong quản lý nhà nước đối với lĩnh vực Văn hóa và ngày càng phát huy tốt hơn vai trò vị trí của nó trong tiến trình phát triển đất nước. Muốn xây dựng một nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, trước tiên chúng ta cần đặc biệt quan tâm trong xây dựng đội ngũ cán bộ, Chủ tịch Hồ Chí Minh thường nói: “Cán bộ là gốc của mọi công việc”, “Muôn việc thành công hay thất bại đều do cán bộ tốt hay kém”.
Người yêu cầu “phải biết rõ cán bộ” để có kế hoạch bồi dưỡng, huấn luyện và sử dụng phù hợp, “Huấn luyện cán bộ là công việc gốc của Đảng”. Vì vậy, phải biết cách lựa chọn, sử dụng và không ngừng bồi dưỡng cán bộ để cái vốn quý đó ngày càng to lớn lên theo yêu cầu, nhiệm vụ của cách mạng [13]. Tư tưởng của Hồ Chí Minh về cán bộ, công tác cán bộ nói chung, công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ nói riêng đã trở thành tài sản tinh thần, tư tưởng vô giá, những bài học và những nguyên tắc trong công tác cán bộ của Đảng. Trong thời kỳ đổi mới, Đảng ta đã ra nhiều nghị quyết về đổi mới và nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác tổ chức cán bộ, đã xây dựng và tổ chức chỉ đạo thực hiện chiến lược cán bộ đáp ứng yêu cầu của thời kỳ đổi mới, thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng ta đã nhiều lần khẳng định: Cán bộ là nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng, gắn liền với vận mệnh của Đảng, của đất nước và chế độ, là khâu then chốt trong công tác xây dựng Đảng. Văn kiện Đại hội XI của Đảng, đặc biệt là cương lĩnh và chiến lược đều nhấn mạnh tầm quan trọng của tổ chức và chất lượng cán bộ, đặt công tác này ở vị trí chiến lược trên quan điểm coi con người là chủ thể, là trung tâm của phát triển, là mục tiêu và động lực của đổi mới. Đứng trước những yêu cầu, đòi hỏi ngày càng cao của sự nghiệp Văn hóa trong tình hình mới, đặc biệt, khi nước ta đã chính thức ra nhập tổ chức Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 8 http://www.vn download by : skknchat@gmail.com thương mại quốc tế WTO, trước những âm mưu diễn biến hòa bình của các thế lực thù địch nhằm chống phá cách mạng Việt Nam trên mặt trận văn hóa tư tưởng. Để đảm bảo phát triển mạnh mẽ sự nghiệp Văn hóa của thành phố, trên cơ sở phát huy những tiềm năng thế mạnh của Ngành Văn hóa trong tiến trình phát triển chung của đất nước thời kỳ hội nhập, ngành Văn hóa đã tập trung thực hiện một số nội dung và biện pháp cụ thể nhằm phát triển sự nghiệp Văn hóa và Thông tin.
Trong những năm gần đây, được sự quan tâm của cấp ủy Đảng và sự phối hợp của các ban ngành có liên quan. Ngành Văn hóa Thể thao và Du lịch đã phối hợp với ngành Thông Tin và Truyền thông thường xuyên tổ chức các lớp bồi dưỡng, tập huấn chuyên môn, nghiệp vụ cho công tác văn hóa cho đội ngũ cán bộ văn hóa cấp cơ sở, cấp thành phố và cấp tỉnh. Trong thực tiễn đã có một số hình thức bồi dưỡng nghiệp vụ cần thiết cho đội ngũ cán bộ văn hóa cấp cơ sở, nhưng nội dung của hoạt động bồi dưỡng chưa thực sự đáp ứng được nhu cầu người học cũng như hiệu quả trong hoạt động văn hóa ở cơ sở. Do vậy, tác giả chọn đề tài này làm đề tài nghiên cứu với mong muốn sẽ góp phần tham mưu, đề xuất những biện pháp thiết thực nhằm nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động bồi dưỡng nghiệp vụ công tác văn hóa cho đội ngũ cán bộ văn hóa cấp cơ sở, góp phần nâng cao chất lượng cán bộ văn hóa cơ sở, đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa cho mọi tầng lớp nhân dân.
Một số khái niệm cơ bản 1. Quản lý Quản lý là một hiện tượng xã hội xuất hiện rất sớm trong lịch sử xã hội loài người. Nhu cầu quản lý ngày càng phát triển gắn với tiến trình phát triển của nhân loại, trở thành quan điểm, tư tưởng quan trọng.Mác đã viết: "Tất cả mọi lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung nào tiến hành trên quy mô tương đối lớn thì ít nhiều cũng đều cần đến một sự chỉ đạo để điều hoà những hoạt động cá nhân và thực hiện những chức năng chung phát sinh từ sự vận động của toàn bộ Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 9 http://www.vn download by : skknchat@gmail.com cơ thể sản xuất khác với sự vận động của những khí quan độc lập của nó. Một người độc tấu vĩ cầm tự điều khiển lấy mình, còn một dàn nhạc thì cần có nhạc trưởng" [4, tr.
Quản lý vừa là một khoa học, vừa là một nghệ thuật, đó là sự điều khiển một hệ thống xã hội ở tầm vĩ mô cũng như vi mô. Theo quan điểm chung “Quản lý là một nghệ thuật đạt được mục tiêu đã đề ra thông qua việc điều khiển, phối hợp, hướng dẫn, chỉ huy hoạt động của người khác.” hoặc “Quản lý là hoạt động cần thiết phải được thực hiện khi con người kết hợp với nhau trong các nhóm, tổ chức nhằm đạt được những mục tiêu chung” [24, tr. Khái niệm quản lý được định nghĩa theo nhiều cách khác nhau trên cơ sở những cách tiếp cận khác nhau đó là: Quản lý là sự tác động liên tục, có định hướng của chủ thể quản lý (người quản lý hay tổ chức quản lý) lên khách thể (đối tượng) quản lý về các mặt chính trị - văn hóa - xã hội - kinh tế…bằng một hệ thống luật lệ, chính sách, nguyên tắc các phương pháp và biện pháp cụ thể nhằm tạo môi trường và điều kiện cho sự phát triển của đối tượng. “Quản lý là sự tác động có định hướng, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý trong tổ chức để vận hành tổ chức, nhằm đạt mục đích nhất định” [24, tr.
Horold Koontz cho rằng: “Quản lý là một hoạt động thiết yếu, nó bảo đảm phối hợp những nỗ lực cá nhân nhằm đạt được mục đích của nhóm. Mục tiêu của nhà quản lý là hình thành một môi trường mà con người có thể đạt được mục đích của nhóm với thời gian, tiền bạc, vật chất và sự bất mãn ít nhất. Với tư cách thực hành thì quản lý là một nghệ thuật, còn với kiến thức thì quản lý là một khoa học” [11, tr. Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: "Quản lý là tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể những người lao động (khách thể quản lý) nhằm thực hiện được những mục tiêu dự kiến" [15, tr.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 10 http://www.vn download by : skknchat@gmail.com Trong cuốn “Khoa học quản lý”, tác giả Trần Quốc Thành cho rằng: “Quản lý là hoạt động có ý thức của chủ thể quản lý để chỉ huy, điều chỉnh, hướng dẫn các quá trình xã hội, hành vi và hoạt động con người nhằm đạt tới mục đích, đúng với ý chí nhà quản lý, phù hợp với quy luật khách quan” [17, tr. Trong giáo trình của Học viện Hành chính quốc gia cũng nêu khái niệm quản lý như sau:“Quản lý là tác động, chỉ huy, điều chỉnh các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người để chúng phát triển phù hợp với quy luật đạt tới mục đích đã đề ra và đúng ý chí của nhà quản lý” [22, tr. “Quản lý một hệ thống xã hội, là tác động có mục đích đến tập thể người - thành viên của hệ - nhằm làm cho hệ vận hành thuận lợi và đạt được đến mục đích dự kiến” [22, tr. Theo Nguyễn Bá Sơn: “Quản lý là tác động có mục đích đến tập thể những con người để tổ chức và phối hợp hoạt động của họ trong quá trình lao động” [25, tr.