phần mở đầu, kết luận, các bảng biểu, phụ lục và tài liệu tham khảo, luận án gồm 4 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan về vấn đề nghiên cứu Chƣơng 2: Cơ sở của mối quan hệ hợp tác Việt - Trung trên địa bàn hai tỉnh Quảng Ninh và Quảng Tây trong thời kì đổi mới. Chƣơng 3: Quá trình phát triển quan hệ Việt - Trung giai đoạn 1986 - 2010 qua quan hệ hai tỉnh Quảng Ninh và Quảng Tây. Chƣơng 4: Một số nhận xét về quan hệ Việt - Trung giai đoạn 1986 - 2010 qua quan hệ hai tỉnh Quảng Ninh - Quảng Tây và triển vọng hợp tác trong thời gian tới 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tình hình nghiên cứu Nghiên cứu về quan hệ Việt - Trung luôn luôn là đề tài đƣợc sự quan tâm chú ý của giới nghiên cứu khoa học.
Tuy nhiên, các học giả, các nhà nghiên cứu lại dành phần lớn những ƣu tiên cho vấn đề này ở cấp quốc gia, những vấn đề ở cấp địa phƣơng còn rất lẻ tẻ, tản mạn, chƣa tập trung. Nhìn chung, qua quá trình sƣu tầm, tập hợp tƣ liệu, chúng tôi nhận thấy, nghiên cứu về quan hệ Việt – Trung từ sau năm 1986 và đặc biệt từ khi hai nƣớc bình thƣờng hóa quan hệ có ba xu hƣớng nghiên cứu chủ yếu sau: 1-Những nghiên cứu toàn diện quan hệ Việt – Trung trên tất cả các lĩnh vực từ năm 1991 trở lại đây. Tiêu biểu cho xu hƣớng này có thể kể tới các công trình chủ yếu sau: - Kỷ yếu hội thảo Quan hệ kinh tế - văn hóa Việt Nam – Trung Quốc, hiện trạng và triển vọng, Trung tâm nghiên cứu Trung Quốc, Nxb Khoa học xã hội, 2001; - Kỷ yếu hội thảo Quan hệ Việt Nam – Trung Quốc, nhìn lại 10 năm và triển vọng, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 2002; - Đỗ Tiến Sâm và Furuta Motoo (chủ biên), Chính sách đối ngoại rộng mở của Việt Nam và quan hệ Việt Nam – Trung Quốc, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 2003; - Kỷ yếu hội thảo Việt Nam – Trung Quốc, tăng cường hợp tác cùng nhau phát triển hướng tới tương lai, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 2005; - Nguyễn Đình Liêm, Những vấn đề nổi bật trong quan hệ Trung Quốc – Việt Nam 10 năm đầu thế kỉ XXI và triển vọng đến năm 2020 , Nxb Từ điển bách khoa, Hà Nội, 2012. Các công trình nêu trên tập hợp nhiều những bài nghiên cứu về quan hệ Việt – Trung trên các lĩnh vực: chính trị - ngoại giao, thƣơng mại - đầu tƣ - du lịch - văn hóa …, đem lại cái nhìn tổng thể, toàn diện về quan hệ Việt - Trung.
Bên cạnh đó, cũng cần kể đến một số công trình tiêu biểu trong chủ đề này của các học giả phƣơng tây nhƣ: - Ramses Amer, Quan hệ Trung - Việt, quá khứ, hiện tại và tương lai, 1999; 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com - Brantly Womack, Trung Quốc - Việt Nam, nền chính trị bất đối xứng‖, Nxb Đại học Cambridge, 2006; - Milton Osborn, Thực trạng và triển vọng quan hệ Trung - Việt, Tài liệu tham khảo đặc biệt của Thông tấn xã Việt Nam, tháng 6/2006. Có thể nói, ở những góc độ khác nhau, với cách nhìn và phƣơng pháp tiếp cận khác nhau, các tài liệu trên đã cho thấy cái nhìn đa diện, khách quan và nhiều khám phá mới xung quanh đề tài quan hệ Việt – Trung trƣớc và sau bình thƣờng hóa. Các tác giả đã phân tích những thành tựu và hạn chế của quan hệ chính trị - ngoại giao – kinh tế - văn hóa Việt - Trung, đồng thời đề xuất nhiều giải pháp, kiến nghị để thúc đẩy hơn nữa mối quan hệ giao lƣu và hợp tác giữa hai nƣớc phát triển hơn trong tƣơng lai. Bên cạnh đó những công trình khoa học xuất bản gần đây trong xu hƣớng này đã trình bày khá tổng quan và toàn diện về quan hệ Việt – Trung sau 20 năm bình thƣờng hóa, đi vào phân tích và luận giải những vấn đề nổi bật cũng nhƣ những vấn đề đặt ra trong quan hệ hai nƣớc trƣớc bối cảnh quan hệ hai nƣớc xuất hiện các yếu tố không bình thƣờng.
2- Xu hƣớng nghiên cứu về quan hệ thƣơng mại – đầu tƣ giữa hai nƣớc từ sau bình thƣờng hóa. Sở dĩ đề tài này đƣợc tập trung nghiên cứu là bởi từ sau ngày bình thƣờng hóa, trao đổi thƣơng mại là lĩnh vực phát triển nhất, chủ yếu nhất trong quan hệ hai nƣớc, và đầu tƣ cũng là lĩnh vực tƣơng đối nổi bật trong quan hệ hai nƣớc. Có nhiều công trình khoa học tiêu biểu cho mảng đề tài này nhƣ: - Phan Văn Lịch, Quan hệ kinh tế thương mại cửa khẩu biên giới Việt - Trung với việc phát triển kinh tế hàng hóa ở các tỉnh miền núi phía bắc, Nxb. Thống kê, 1999; - Nguyễn Minh Hằng, Buôn bán qua biên giới Việt – Trung, lịch sử, hiện trạng và triển vọng‖, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 2001; - Bộ Công Thƣơng, Thương mại Việt Nam – Trung Quốc, Nxb Lao Động, 2008; - Nguyễn Đình Liêm, Quan hệ biên mậu giữa Tây Bắc - Việt Nam với Vân Nam – Trung Quốc (2001-2020), Nxb Từ điển bách khoa, 2012.
Bên cạnh các sách chuyên khảo là các bài nghiên cứu đƣợc đăng trên các tạp chí, tập trung vào chủ đề này nhƣ: 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com - Đinh Công Tuấn, ―Buôn bán qua biên giới Việt - Trung, thực trạng và triển vọng‖, Tạp chí thương mại (số 3), 1991, - Nguyễn Thế Tăng, ―Quan hệ buôn bán qua biên giới Việt Nam – Trung Quốc trong thời kì mở cửa”, Nghiên cứu Trung Quốc, số 1, 1995; - Đỗ Tiến Sâm, ―Buôn bán qua biên giới Việt – Trung, tình hình và triển vọng‖ , Nghiên cứu Trung Quốc (số 6), 1996; - Nguyễn Thị Mơ, ―Quan hệ Việt Nam – Trung Quốc trên lĩnh vực ngoại thƣơng, nhìn lại 10 năm và triển vọng‖, Nghiên cứu Trung Quốc (số 6), 2001; - Lê Tuấn Thanh, ―Buôn bán qua biên giới Việt Nam – Trung Quốc và một số nhận xét về những điều kiện để phát triển buôn bán qua biên giới giữa hai nƣớc‖ Nghiên cứu Trung Quốc (số 4), 2004. Các công trình nghiên cứu này tập trung phác họa thực trạng quan hệ thƣơng mại trong đó hƣớng sự quan tâm chủ yếu đến trao đổi thƣơng mại biên giới giữa hai nƣớc (với các hình thức xuất nhập khẩu, thành phần tham gia, cơ cấu hàng hóa, phƣơng thức thanh toán…) , đề cập đến những mặt tích cực, hạn chế của buôn bán biên giới Việt – Trung từ khi hai nƣớc bình thƣờng hóa và triển vọng. Thêm nữa, một số tác giả cũng đã đề cập đến vấn đề quản lý nhà nƣớc đối với hoạt động xuất nhập khẩu, đề xuất một số giải pháp để hoàn thiện công tác này trên địa bàn các tỉnh biên giới Việt Nam – Trung Quốc. Bên cạnh xu hƣớng nghiên cứu quan hệ thƣơng mại giữa hai nƣớc, mảng quan hệ đầu tƣ giữa hai nƣớc cũng đƣợc các học giả hai nƣớc đặc biệt quan tâm, nhất là các học giả Trung Quốc, đáng chú ý có các nghiên cứu sau: - Đới Khả Lai, Du Minh Khiêm: Đầu tƣ của Trung Quốc đối với Việt Nam: hiện trạng và triển vọng, Tạp chí Nghiên cứu các vấn đề Nam Dƣơng, số 1-2002 戴可来.
游明谦: 中国对越南的投资:现状与机遇,南洋问题研究 2002年01期 - Lý Á Trƣờng, Vƣơng Tùng Giang: Phân tích rủi ro của doanh nghiệp Trung Quốc dùng phƣơng thức BOT đầu tƣ vào cơ sở hạ tầng của Việt Nam, Tạp chí Đông Nam Á tung hoành, số 7 năm 2005 李业长, 王松江:中国企业以BOT模式投资越南基础设施的风险分析,《 东南亚纵横》 2005年07期 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com - Vũ Tiến Dƣơng, Chung Hòa: Hiện trạng và triển vọng của đầu tƣ Trung Quốc tại Việt Nam, Tạp chí Đông Nam Á tung hoành, số 9-2005 武进阳 , 钟和: 中国在越南投资现状与展望,《东南亚纵横》, 2005年09期 - Cốc Nhân: Mƣời cơ hội kinh doanh lớn của các xí nghiệp Trung Quốc ở Việt Nam, Tạp chí Xí nghiệp và khoa học kỹ thuật duyên hải, số 7-2004 谷仁: 中国企业在越南的十大商机, 《沿海企业与科技》 2004年07期 - Lý Thế Trạch: Phân tích tiềm lực đầu tƣ trực tiếp của Trung Quốc đối với Việt Nam, Tạp chí Cải cách và chiến lƣợc, số 1 năm 2007 李世泽:中国对越直接投资的潜力分析, 《改革与战略》 2007年01期 - Vĩ Hồng, Mông Thông Huệ: Phân tích hiện trạng, vấn đề và sách lƣợc đầu tƣ của Trung Quốc đối với Việt Nam, Học báo Đại học Quảng Tây (Bản triết học và khoa học xã hội), số 1-2007 韦江,蒙聪惠:我国对越投资现状、问题及策略浅析,《广西大学学报(哲 学社会科学版)》 2007年01期 - Trƣơng Trăn: Phân tích triển vọng đầu tƣ của Trung Quốc đối với Việt Nam, Học báo Đại học Quảng Tây (Bản triết học và khoa học xã hội), Quyên 29 kỳ 2, tháng 4-2007 张臻:中国对越南投资前景分析, 广西大学学报(哲学社会科学版), 第29卷 第2期, 2007年4月) - Chu Ái Trung, Triệu Phong, Phùng Giai Duệ: Phân tích và kiến nghị đầu tƣ khai thác mỏViệt Nam, Tạp chí Kim loại màu Hồ Nam, số 5-2008 朱爱中,赵峰,冯佳睿: 越南矿业投资分析及建议,《湖南有色金属》2008 年05期 - Nguyễn Nữ Hà My, Trần Quyền Ngọc, Chu Kiệt: Nghiên cứu những vấn đề tồn tại và đối sách cải tiến trong phát triển đầu tƣ trực tiếp Trung-Việt, Kinh tế nghiên cứu đạo san, số 1-2010 (阮女何麋 , 陈权宝, 朱杰: 中越直接投资发展存在问题及改进对策研究, 《经济研究导刊》 2010年01期 ) 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Các nghiên cứu trên chủ yếu đề cập đến tình hình đầu tƣ của Trung Quốc ở Việt Nam, môi trƣờng đầu tƣ và chính sách pháp luật của Việt Nam, các lĩnh vực đầu tƣ của Trung Quốc ở Việt Nam nhƣ: cơ sở hạ tầng, khai mỏ…phản ánh đầu tƣ một chiều trong lĩnh vực hợp tác đầu tƣ giữa hai nƣớc. 3- Xu hƣớng nghiên cứu hợp tác vùng và tiểu vùng trong khuôn khổ hợp tác Việt - Trung. Mảng đề tài này tƣơng đối phát triển trong thời gian gần đây. Xu thế này phản ánh nội dung những kế hoạc hợp tác trung và dài hạn giữa hai nƣớc trong thời điểm hiện tại cũng nhƣ trong giai đoạn sắp tới.
Đó là các chiến lƣợc hợp tác ―Hai hành lang, một vành đai‖, ―Hợp tác một trục hai cánh‖, ―Hợp tác vịnh Bắc Bộ mở rộng‖, ―Hợp tác xây dựng khu kinh tế xuyên biên giới‖ (Bằng Tƣờng - Đồng Đăng và Móng Cái – Đông Hƣng). Các dự án này đã mở ra nhiều cơ hội hợp tác mới giữa các địa phƣơng hai nƣớc, phản ánh xu hƣớng phát triển trong tƣơng lai của quan hệ Việt –Trung.