MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Những năm gần đây quan hệ quốc tế trong lĩnh vực văn hóa đóng vai trò quan trọng trên trường quốc tế.Văn hóa được nhiều quốc gia xác định không chỉ là mục tiêu, phương tiện mà còn là nguồn lực quan trọng để phát triển đất nước. Đặc biệt, trong thời đại toàn cầu hóa ngoại giao văn hóa có thể được xem là một trong ba trụ cột chính của hoạt động ngoại giao, bên cạnh ngoại giao chính trị và ngoại giao kinh tế. Chính sách ngoại giao của một quốc gia thường chịu ảnh hưởng không ít từ nền văn hóa dân tộc, văn hóa ngoại giao và kỹ năng của bản thân các nhà ngoại giao, vốn cũng là những yếu tố tác động đến quá trình hoạch định và thực thi chính sách về ngoại giao văn hóa của một nước.
Mục đích triển khai ngoại giao văn hóa được quyết định phụ thuộc vào các bên tham gia. Đối với các tổ chức và liên minh giữa các quốc gia: Ngoại giao văn hóa đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy hình thành nền tảng văn hóa và cách suy nghĩ chung, nhằm dễ dàng đạt được các quyết định đồng thuận. Đối với các quốc gia đơn lẻ thường dùng ngoại giao văn hóa để thúc đẩy các mối quan hệ ngoại giao, tăng cường sự hiểu biết, tạo dựng hình ảnh tốt và giới thiệu các giá trị hấp dẫn của mình để thu hút thương mại, đầu tư, hợp tác trên nhiều lĩnh vực, kể cả an ninh. Ngoại giao văn hóa còn có thể là công cụ chuyển đổi những định kiến truyền thống về các nền văn hóa thành sự hiểu biết và hợp tác.Xét ở góc độ này, ngoại giao văn hóa là một công cụ đắc lực của quyền lực mềm.Đối với các tổ chức phi chính phủ (NGOs), ngoại giao văn hóa được dùng để xâm nhập vào các cộng đồng địa phương, tác động lên (hoặc điều chỉnh cho phù hợp với) các tập quán làm việc của chính quyền địa phương nhằm đạt được kết quả hợp tác lâu dài và tốt đẹp.
Việc nghiên cứu ngoại giao văn hóa có ý nghĩa thực tiễn vô cùng quan trọng. Những năm đầu thế kỷ 21, ngoại giao văn hóa được Liên Hiệp Quốc 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đặc biệt chú trọng vì khả năng giải quyết những thách thức lớn của thời đại theo hướng bền vững, đó là những thách thức về sự bất bình đẳng, bất công bằng, nghèo đói và xung đột, dựa trên sự tôn trọng con người, tôn trọng văn hóa và lối sống của nhau. Do đó, các nguyên tắc của ngoại giao văn hóa bao gồm: Thừa nhận, thấu hiểu, đối thoại – nghĩa là thừa nhận các giá trị văn hóa của nhau (việc thừa nhận này có thể do dựa trên tinh thần hữu nghị, hoặc do bị hấp dẫn bởi nền văn hóa của quốc gia khác), chia sẻ và cùng đối thoại vì các mục đích chung. Ở đây, đối thoại phi ngôn ngữ đóng vai trò quan trọng, thông qua nhiều loại hình khác nhau, nổi bất nhất là nghệ thuật.
Nhìn chung, nội dung của ngoại giao văn hóa được thể hiện qua nhiều loại hình hoạt động văn hóa. Nhiều quốc gia trên thế giới đã bắt đầu thực hiện và triển khai thành công chiến lược ngoại giao văn hóa, như Mỹ, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản… Tại Việt Nam, năm 2009 được chọn là ―Năm Ngoại giao Văn hóa‖. Trong năm này Việt Nam đã tổ chức nhiều hoạt động ngoại giao văn hoá tại nhiều nước trên thế giới và đạt nhiều kết quả được đánh giá là mang tính đột phá, góp phần quảng bá hình ảnh Việt Nam ra nước ngoài, mở rộng giao lưu quốc tế. Liên bang Xô viết trước đây và Liên bang Nga (từ năm 1991) đã coi trọng quan hệ hợp tác toàn diện, trên nhiều lĩnh vực, trong đó có văn hóa.
Nghiên cứu quan hệ văn hóa giữa Liên bang Nga và ASEAN, đặc biệt là với Indonesia và Việt Nam sẽ góp phần làm sáng tỏ thêm những khía cạnh lý thuyết và thực tiễn của ngoại giao văn hóa trong bối cảnh mới. Đặc biệt, Việt Nam và Liên Xô trước đây và Liên Bang Nga sau này đã thiết lập quan hệ đối tác chiến lược, nên nghiên cứu về quan hợp hợp tác văn hóa giữa hai nước sẽ góp phần củng cố quan hệ đối tác chiến lược, rút ra những bài học cho các quan hệ khác. Vì những lý do đó, em quyết định chọn “Quan hệvăn hóa giữa Liên bang Nga và ASEAN: Trường hợp Indonesia và ViệtNam (1991- 2016)”làm đề tài luận văn cao học ngành quan hệ quốc tế của mình. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Lịch sử nghiên cứu vấn đề Rất nhiều chuyên gia Việt Nam, cũng như quốc tế nghiên cứu mối quan hệ ngoại giao giữa Liên bang Nga và ASEAN và các nước thành viên, đặt trọng tâm vào các lĩnh vực kinh tế, chính trị.Tuy nhiên, chưa có một công trình nào mang tính khái quát, đưa ra góc nhìn tổng thể về vấn đề ngoại giao trong lĩnh vực văn hóa. Tuy nhiên, trong giới học thuật Nga đã có những nhà nghiên cứu về quan hệ văn hóa giữa Nga và Việt Nam như Sokolovsky A. với những công trình nghiên cứu như ―Quan hệ Nga-Việt Nam trong lĩnh vực văn hóa nghệ thuật, giáo dục và đào tạo‖ (Sokolovsky A. Trong các công trình này, Sokolov A.
đã xem xét, phân tích và đánh giá quan hệ văn hóa giữa Nga và Việt Nam bắt đầu từ thời Liên Xô đến nay. Các học giả như Voronin A. cũng xem xét quan hệ văn hóa như là một khía cạnh trong chính sách đối ngoại của Liên bang Nga đối với Việt Nam nói riêng và ASEAN nói chung. nghiên cứu về quan hệ văn hóa giữa Nga và Indonesia và về sự ảnh hưởng của nó đến chính sách của Lien bang Nga đối với tổ chức ASEAN.
Tại Việt Nam, các công trình nghiên cứu về mối quan hệ giữa Việt Nam và Liên bang Nga rất đa dạng và phong phú, nhưng chủ yếu về các lĩnh vực kinh tế, chính trị, quân sự. Quan hệ văn hóa giữa Việt Nam và Liên bang Nga được nghiên cứu lồng ghép trong các công trình tiêu biểu như cuốn ―Nhận thức và xử lý văn hóa trên thế giới” của tác giả Đình Quang (1999) trình bày những mục tiêu lớn của Thập kỷ thế giới vì sự phát triển văn hóa; những quan điểm chủ yếu về mối quan hệ giữa văn hóa và phát triển cũng như những nét chính yếu trong nhận thức và phát triển văn hóa các nước trên thế giới; ―Quan hệ Liên bang Nga với các nước Đông Nam Á từ sau khi Liên Xô tan rã đến nay‖, Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Tất Giáp (2000), làm rõ bức tranh quan hệ giữa Liên bang Nga với các nước Đông Nam Á từ sau khi Liên Xô tan rã trên nhiều khía cạnh, trong đó chủ yếu là các mối quan hệ về chính trị, 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quân sự quốc phòng và kinh tế, mối quan hệ về văn hóa – nghệ thuật được lồng ghép và đóng vai trò bổ trợ; cuốn ―Quan hệ Nga- ASEAN trong những thập niên đầu thế kỷ XXI” của tác giả Nguyễn Quang Thuấn (2008) đưa ra những góc nhìn đa chiều về mối quan hệ giữa Nga với các nước thành viên ASEAN trong thời đại mới, đánh giá thực trạng mối quan hệ, những thuận lợi, khó khăn, cơ hội và thách thức cũng như đưa ra những sáng kiến về khuôn khổ hợp tác toàn diện và các giải pháp thúc đẩy mối quan hệ này… Từ đó cho thấy, các công trình nghiên cứu của các tác giả Việt Nam mới chỉ chú trọng tới mối quan hệ giữa Việt Nam với Liên Bang Nga, hay giữa Việt Nam với ASEAN,Nga với ASEAN mà chưa có công trình nào nghiên cứu cụ thể về mối quan hệ văn hóa giữa Liên bang Nga và Việt Nam hay giữa Liên bang Nga với ASEAN. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Mục đích của luận văn này là nghiên cứu về sự phát triển quan hệ văn hóa của Liên bang Nga với ASEAN nói chung thông qua hai trường hợp cụ thể là Indonesia và Việt Nam, từ đó khẳng định tầm quan trọng của ngoại giao văn hóa và rút ra các bài học nhằm góp phần nâng cao hơn nữa quan hệ giữa Liên bang Nga với ASEAN nói chung, với Indonesia và Việt Nam nói riêng. Để hoàn thành mục đích trên, luận văn xác định các nhiệm vụ cụ thể sau: 1.
Làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của quan hệ văn hóa giữa Liên bang Nga với ASEAN nói chung, đặc biệt với Indonesia và Việt Nam nói riêng. Phân tích sự phát triển quan hệ văn hóa của Liên bang Nga với ASEAN từ góc độ là một tổ chức và với Indonesia và Việt Nam với tư cách là 2 thành viên 3. Đánh giá quan hệ văn hóa của Liên bang Nga với ASEAN và với Indonesia và Việt Nam, những thuận lợi, khó khăn, đồng thời đưa ra một số khuyến nghị và dự báo. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu *Về đối tượng nghiên cứu: 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đối tượng nghiên cứu trong luận văn này là quan hệ văn hóa của Liên bang Nga với tổ chức ASEAN, có đi sâu vào phân tích hai trường hợp cụ thể là Indonesia và Việt Nam.
Việc lựa chọn hai quốc gia Việt Nam và Indonesia để làm đối tượng nghiên cứu dựa trên các yếu tố sau: Thứ nhất, Việt Nam là đối tác truyền thống của Liên bang Nga, trong quá khứ là anh em đồng minh thân cận, và xuyên suốt chiều dài lịch sử, nối tiếp các thế hệ, ngày nay, Việt Nam được nâng tầm lên thành đối tác chiến lược với Nga trên nhiều phương diện trong đó có hợp tác, phát triển văn hóa nghệ thuật. Thứ hai, Indonesia với xuất phát điểm cũng là một đối tác truyền thống của Liên bang Nga, ngày nay, với vị thế là một trong những nước đứng đầu khu vực cùng với những điểm tương đồng về tôn giáo đã trở thành bệ phóng phát triển cho mối quan hệ hợp tác văn hóa giữa Liên bang Nga và Indonesia. Luận văn tập trung nghiên cứu quan hệ văn hóa của Liên bang Nga với ASEAN, nhất là với hai trường hợp Việt Nam và Indonesia, nhưng từ góc độ của Liên bang Nga. Văn hóa và Quan hệ văn hóa là một nội dung rất rộng lớn, bao gồm nhiều nhiều lĩnh vực khác nhau nhưng luận văn này chỉ tập trung vào một số hoạt độngtiêu biểu như giáo dục, du lịch, tôn giáo, tổ chức các ngày văn hóa, giao lưu, triển lãm.
*Về phạm vi nghiên cứu: Thứ nhất, phạm vi về không gian: Luận văn được nghiên cứu trong khuôn khổ phạm vi giữa Liên bang Nga và Đông Nam Á.