Quan hệ kinh tế thương mại giữa Việt Nam và Hàn Quốc trong bối cảnh hội nhập hiện nay

Quan hệ kinh tế giữa Việt Nam và Hàn Quốc đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, đặc biệt là từ khi… 92 trang · Trường Đại Học Ngoại Thương Hà Nội · 2003.

• Tác giả: Dương Minh Châu
• Người hướng dẫn: T.S Nguyễn Văn Hồng
• Trường học: Trường Đại Học Ngoại Thương Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh Tế Đối Ngoại
• Đề tài: Quan Hệ Kinh Tế Thương Mại Việt Nam - Hàn Quốc Trong Xu Thế Hội Nhập Hiện Nay
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2003
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: QUAN HỆ KINH TẾ QUỐC TẾ VÀ CHÍNH SÁCH QUAN HỆ KINH TẾ QUỐC TẾ CỦA VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY
• 1.1. Quan hệ kinh tế quốc tế
• 1.1.1. Khái niệm quan hệ kinh tế quốc tế
• 1.1.2. Vai trò của quan hệ kinh tế quốc tế
• 1.2. Quá trình phát triển của quan hệ kinh tế quốc tế
• 1.3. Cơ sở của quan hệ kinh tế quốc tế
• 1.4. Chính sách của Việt Nam về quan hệ kinh tế quốc tế
• 1.4.1. Chủ trương của Đảng về quan hệ kinh tế quốc tế
• 1.4.1.1. Mục tiêu của quan hệ kinh tế quốc tế
• 1.4.1.2. Những quan điểm chỉ đạo
• 1.4.1.3. Chiến lược phát triển kinh tế đối ngoại thời kì 2001 - 2010
• 1.4.2. Những kết quả đạt được trong quan hệ kinh tế quốc tế nói chung và trong quan hệ Việt Nam – Hàn Quốc nói riêng
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUAN HỆ KINH TẾ THƯƠNG MẠI VIỆT NAM – HÀN QUỐC GIAI ĐOẠN 1992 – 2003
• 2.1. Khái quát chung
• 2.2. Quan hệ thương mại Việt Nam – Hàn Quốc
• 2.2.1. Kim ngạch xuất nhập khẩu Việt Nam – Hàn Quốc
• 2.2.2. Cơ cấu hàng hoá xuất nhập khẩu của Việt Nam với Hàn Quốc
• 2.2.2.1. Cơ cấu hàng hoá xuất khẩu của Việt Nam sang Hàn Quốc
• 2.2.2.2. Cơ cấu hàng hoá nhập khẩu của Việt Nam từ Hàn Quốc
• 2.3. Quan hệ đầu tư Việt Nam – Hàn Quốc
• 2.3.1. Khái quát chung
• 2.3.2. Lĩnh vực đầu tư
• 2.3.3. Địa bàn đầu tư
• 2.3.4. Hình thức đầu tư
• 2.4. Các lĩnh vực hợp tác kinh tế khác
• 2.4.1. Viện trợ không hoàn lại
• 2.4.2. Xuất khẩu lao động
• 2.5. Đánh giá quan hệ hợp tác Việt Nam – Hàn Quốc
• 2.5.1. Đánh giá tổng quát
• 2.5.1.1. Về phía Việt Nam
• 2.5.1.2. Về phía Hàn Quốc
• 2.5.2. Những điều kiện thuận lợi cho quan hệ hợp tác Việt Nam – Hàn Quốc
• 2.5.3. Những hạn chế, khó khăn và một số vấn đề cấp bách đặt ra cho quan hệ Việt Nam – Hàn Quốc
• 3. CHƯƠNG 3: TRIỂN VỌNG VÀ GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY QUAN HỆ KINH TẾ THƯƠNG MẠI VIỆT NAM – HÀN QUỐC
• 3.1. Định hướng phát triển quan hệ kinh tế thương mại Việt Nam – Hàn Quốc trong thời gian tới
• 3.2. Một số giải pháp thúc đẩy quan hệ Việt Nam – Hàn Quốc
• 3.2.1. Giải pháp về môi trường, thể chế
• 3.2.2. Giải pháp cho quan hệ thương mại
• 3.2.2.1. Tăng cường sức cạnh tranh cho hàng hoá Việt Nam
• 3.2.2.2. Xây dựng phương thức bán hàng hiệu quả
• 3.2.2.3. Đẩy mạnh hoạt động xúc tiến thương mại
• 3.2.3. Giải pháp cho quan hệ đầu tư
• 3.2.3.1. Xây dựng hệ thống chính sách khuyến khích đầu tư hấp dẫn, mềm dẻo
• 3.2.3.2. Phát triển cơ sở hạ tầng
• 3.2.3.3. Cải cách thủ tục hành chính
• 3.2.3.4. Nâng cao trình độ của các doanh nghiệp Việt Nam để thực hiện liên doanh, liên kết có hiệu quả
• 3.2.4. Giải pháp cho quan hệ xuất khẩu lao động
• 3.2.4.1. Sửa đổi, bổ sung cơ chế, chính sách
• 3.2.4.2. Chuẩn bị nguồn lao động xuất khẩu
• 3.2.4.3. Nâng cao chất lượng lao động xuất khẩu
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quan hệ kinh tế Việt Nam Hàn Quốc trong hội nhập

Quan hệ kinh tế giữa Việt Nam và Hàn Quốc đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, đặc biệt là từ khi hai nước thiết lập quan hệ ngoại giao vào năm 1992. Sự hợp tác này không chỉ dừng lại ở lĩnh vực thương mại mà còn mở rộng sang đầu tư, công nghệ và văn hóa. Hàn Quốc hiện là một trong những đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam, với kim ngạch thương mại hai chiều tăng trưởng mạnh mẽ qua các năm. Sự phát triển này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế cho cả hai bên mà còn góp phần củng cố mối quan hệ ngoại giao và hợp tác đa phương.

1.1. Lịch sử hình thành quan hệ kinh tế Việt Nam Hàn Quốc

Quan hệ kinh tế giữa Việt Nam và Hàn Quốc bắt đầu từ năm 1992, khi hai nước chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao. Từ đó, hai bên đã ký kết nhiều hiệp định thương mại và đầu tư, tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển quan hệ kinh tế. Hàn Quốc đã trở thành một trong những nhà đầu tư lớn nhất tại Việt Nam, với nhiều dự án đầu tư trong các lĩnh vực như công nghiệp, xây dựng và dịch vụ.

1.2. Tình hình thương mại giữa Việt Nam và Hàn Quốc hiện nay

Kim ngạch thương mại giữa Việt Nam và Hàn Quốc đã đạt mức kỷ lục trong những năm gần đây, với nhiều mặt hàng xuất khẩu chủ lực như điện thoại, linh kiện điện tử và hàng dệt may. Hàn Quốc cũng là nguồn nhập khẩu lớn các sản phẩm công nghệ cao và nguyên liệu phục vụ sản xuất trong nước. Sự gia tăng này không chỉ thể hiện sự phát triển của quan hệ thương mại mà còn cho thấy sự phụ thuộc lẫn nhau trong nền kinh tế toàn cầu.

II. Thách thức trong quan hệ kinh tế Việt Nam Hàn Quốc

Mặc dù quan hệ kinh tế giữa Việt Nam và Hàn Quốc đang phát triển mạnh mẽ, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức cần phải vượt qua. Các vấn đề như rào cản thương mại, sự cạnh tranh không công bằng và khác biệt về văn hóa kinh doanh có thể ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của quan hệ này. Đặc biệt, việc bảo vệ quyền lợi của các doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng là một vấn đề cần được quan tâm.

2.1. Rào cản thương mại và đầu tư

Mặc dù đã có nhiều hiệp định thương mại tự do, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều rào cản về thuế quan và phi thuế quan giữa hai nước. Điều này gây khó khăn cho các doanh nghiệp Việt Nam trong việc tiếp cận thị trường Hàn Quốc. Ngoài ra, các quy định về chất lượng và tiêu chuẩn sản phẩm cũng là một thách thức lớn đối với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam.

2.2. Sự cạnh tranh không công bằng

Sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp Việt Nam và Hàn Quốc trong một số lĩnh vực đang trở nên gay gắt. Các doanh nghiệp Hàn Quốc thường có lợi thế về công nghệ và vốn đầu tư, trong khi các doanh nghiệp Việt Nam còn gặp nhiều khó khăn trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh. Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp Việt Nam phải nỗ lực hơn nữa để cải thiện chất lượng sản phẩm và dịch vụ.

III. Phương pháp thúc đẩy quan hệ kinh tế Việt Nam Hàn Quốc

Để thúc đẩy quan hệ kinh tế giữa Việt Nam và Hàn Quốc, cần có những phương pháp và giải pháp cụ thể. Việc tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực như công nghệ, giáo dục và đào tạo sẽ giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam. Đồng thời, việc cải cách thể chế và tạo môi trường kinh doanh thuận lợi cũng là yếu tố quan trọng để thu hút đầu tư từ Hàn Quốc.

3.1. Tăng cường hợp tác công nghệ

Việc hợp tác trong lĩnh vực công nghệ giữa Việt Nam và Hàn Quốc có thể giúp nâng cao năng lực sản xuất và chất lượng sản phẩm. Các chương trình chuyển giao công nghệ và đào tạo nhân lực sẽ giúp Việt Nam tiếp cận được công nghệ tiên tiến, từ đó nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm xuất khẩu.

3.2. Cải cách thể chế và môi trường kinh doanh

Cải cách thể chế và tạo môi trường kinh doanh thuận lợi là yếu tố then chốt để thu hút đầu tư từ Hàn Quốc. Các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, giảm thiểu thủ tục hành chính và tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư sẽ giúp tăng cường niềm tin và sự tham gia của các doanh nghiệp Hàn Quốc tại Việt Nam.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về quan hệ kinh tế

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng quan hệ kinh tế giữa Việt Nam và Hàn Quốc không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của cả hai quốc gia. Các dự án đầu tư từ Hàn Quốc đã tạo ra hàng triệu việc làm cho người dân Việt Nam, đồng thời nâng cao trình độ công nghệ và quản lý trong các doanh nghiệp Việt Nam. Sự hợp tác này cũng đã giúp Việt Nam cải thiện vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

4.1. Kết quả từ các dự án đầu tư Hàn Quốc tại Việt Nam

Các dự án đầu tư từ Hàn Quốc đã tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người lao động Việt Nam, đồng thời nâng cao trình độ công nghệ trong sản xuất. Nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã học hỏi được kinh nghiệm quản lý và công nghệ từ các đối tác Hàn Quốc, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh.

4.2. Tác động đến nền kinh tế Việt Nam

Sự gia tăng đầu tư và thương mại với Hàn Quốc đã góp phần vào sự phát triển kinh tế của Việt Nam. Kim ngạch xuất khẩu sang Hàn Quốc đã tăng mạnh, giúp cải thiện cán cân thương mại và thu hút thêm nguồn vốn đầu tư nước ngoài. Điều này không chỉ tạo ra lợi ích kinh tế mà còn nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của quan hệ kinh tế

Quan hệ kinh tế giữa Việt Nam và Hàn Quốc đang trên đà phát triển mạnh mẽ, với nhiều cơ hội và thách thức. Để duy trì và phát triển mối quan hệ này, cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các cơ quan chính phủ, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội. Việc nâng cao năng lực cạnh tranh và cải thiện môi trường đầu tư sẽ là yếu tố quyết định cho sự thành công trong tương lai.

5.1. Triển vọng phát triển quan hệ kinh tế trong tương lai

Với tiềm năng hợp tác lớn, quan hệ kinh tế giữa Việt Nam và Hàn Quốc có thể tiếp tục phát triển mạnh mẽ trong tương lai. Các lĩnh vực như công nghệ, giáo dục và du lịch sẽ là những lĩnh vực tiềm năng để mở rộng hợp tác. Sự gia tăng đầu tư và thương mại sẽ góp phần vào sự phát triển bền vững của cả hai quốc gia.

5.2. Những yếu tố quyết định cho sự thành công

Để đạt được thành công trong quan hệ kinh tế, cần có sự đồng thuận và hợp tác chặt chẽ giữa các bên liên quan. Việc cải cách thể chế, nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo môi trường kinh doanh thuận lợi sẽ là những yếu tố quyết định cho sự phát triển bền vững của quan hệ Việt Nam - Hàn Quốc.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp "Quan hệ kinh tế thương mại Việt Nam - Hàn Quốc trong xu thế hội nhập hiện nay" được sinh viên Dương Minh Châu thực hiện năm 2003 tại Khoa Kinh tế Ngoại thương, Trường Đại học Ngoại thương Hà Nội, dưới sự hướng dẫn của TS. Nguyễn Văn Hồng. Công trình đặt trong bối cảnh quốc tế đầu thế kỷ XXI, khi quá trình toàn cầu hóa và khu vực hóa diễn ra sâu sắc, tạo nên sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các nền kinh tế. Khu vực châu Á - Thái Bình Dương, đặc biệt là Đông Á, nổi lên như một trung tâm kinh tế phát triển năng động của thế giới, thúc đẩy sự hình thành các khối liên kết như ASEAN+3 và ASEAN+1.

Về phía Việt Nam, sau Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VIII và lần thứ IX, đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa và chủ động hội nhập kinh tế quốc tế được khẳng định rõ nét. Mối quan hệ song phương giữa Việt Nam và Hàn Quốc sau khi thiết lập quan hệ ngoại giao cấp đại sứ ngày 22/12/1992 đã có những bước tiến vượt bậc trên nhiều lĩnh vực. Đến tháng 8/2001, hai nước chính thức ra tuyên bố chung nâng tầm quan hệ lên khuôn khổ "Quan hệ đối tác toàn diện trong thế kỷ 21". Tuy nhiên, thực tiễn hợp tác kinh tế thương mại giai đoạn 1992–2003 cũng bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng: tình trạng nhập siêu kéo dài và ngày càng tăng của Việt Nam đối với Hàn Quốc, cơ cấu hàng xuất khẩu chủ yếu là sản phẩm thô sơ chế có giá trị gia tăng thấp, cùng tác động tiêu cực từ cuộc khủng hoảng tài chính - tiền tệ khu vực năm 1997 đối với các dự án đầu tư trực tiếp. Đề tài được lựa chọn nhằm phân tích thực trạng hợp tác kinh tế thương mại giai đoạn 1992–2003, xác định các nguyên nhân căn bản và đề xuất phương hướng phát triển cho giai đoạn tiếp theo.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của khóa luận được phân định cụ thể:

1. Hệ thống hóa các vấn đề lý luận cơ bản về quan hệ kinh tế quốc tế và đường lối, chính sách kinh tế đối ngoại của Việt Nam trong thời kỳ đổi mới và hội nhập.
2. Khảo cứu toàn diện thực trạng quan hệ kinh tế thương mại Việt Nam – Hàn Quốc trong giai đoạn 1992 – 2003 trên 4 trụ cột chính: thương mại hàng hóa, đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), viện trợ phát triển (ODA) và hợp tác xuất khẩu lao động.
3. Đánh giá những thành tựu đạt được, nhận diện các khó khăn, tồn tại trong quan hệ kinh tế song phương và nguyên nhân của những tồn tại đó.
4. Dự báo triển vọng và đề xuất hệ thống các giải pháp đồng bộ về thể chế, chính sách thương mại, môi trường đầu tư và quản lý lao động nhằm thúc đẩy quan hệ song phương đến năm 2010.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các hoạt động kinh tế đối ngoại song phương giữa Việt Nam và Hàn Quốc, tập trung chủ yếu vào quan hệ thương mại (xuất nhập khẩu) và đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI).
• Phạm vi không gian: Quan hệ kinh tế giữa hai quốc gia Việt Nam và Hàn Quốc, đặt trong bối cảnh các cam kết hội nhập kinh tế khu vực và quốc tế (AFTA, APEC, Hiệp định Thương mại Việt - Mỹ, lộ trình gia nhập WTO).
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn 11 năm từ khi thiết lập quan hệ ngoại giao (1992) đến năm 2003, có đối chiếu với giai đoạn tiền bình thường hóa (1982–1991) và cập nhật số liệu thực tế đến tháng 7 và tháng 9 năm 2003.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Về cơ sở lý luận, khóa luận dựa trên hai nền tảng kinh tế học quốc tế kinh điển:

• Lý thuyết phân công lao động quốc tế: Coi phân công lao động quốc tế là tiền đề tự nhiên và tất yếu của quan hệ kinh tế quốc tế. Ban đầu, phân công lao động xuất phát từ sự khác biệt về điều kiện tự nhiên, tài nguyên và khí hậu; sau đó mở rộng sang phân công lao động nội bộ ngành gắn với trình độ khoa học công nghệ, tạo tiền đề chuyên môn hóa và hợp tác sản xuất vượt ra khỏi biên giới quốc gia.
• Lý thuyết lợi thế so sánh: Xuất phát từ lợi thế chi phí cơ hội thấp hơn dựa trên các yếu tố tự nhiên (vốn, lao động, đất đai), tiến tới lợi thế so sánh động được tạo lập bởi trình độ khoa học công nghệ, quy trình sản xuất và năng suất lao động. Quốc gia xuất khẩu những mặt hàng có lợi thế so sánh và nhập khẩu mặt hàng có chi phí sản xuất trong nước cao hơn để tối ưu hóa lợi ích kinh tế.

Về cơ sở chính trị và pháp lý, nghiên cứu căn cứ vào:

• Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VIII và lần thứ IX, định hướng Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2001 - 2010 về chủ trương chủ động hội nhập kinh tế quốc tế, hướng mạnh về xuất khẩu đồng thời bảo hộ sản xuất trong nước có chọn lọc và có thời hạn.
• Hệ thống các văn kiện, thỏa thuận pháp lý song phương đã ký kết giữa hai chính phủ: Tuyên bố chung thiết lập quan hệ ngoại giao (22/12/1992); Hiệp định hợp tác kinh tế - khoa học kỹ thuật (2/1993); Hiệp định thương mại (5/1993); Hiệp định hàng không (1993); Hiệp định tránh đánh thuế hai lần (5/1994); Hiệp định vận tải biển (12/4/1995); Hiệp định hải quan; Hiệp định khuyến khích và bảo hộ đầu tư cùng bản sửa đổi, bổ sung (tháng 9/2003); Tuyên bố chung thiết lập "Quan hệ đối tác toàn diện trong thế kỷ 21" (tháng 8/2001).

Phương pháp nghiên cứu:

• Phương pháp phân tích - tổng hợp: Sử dụng để hệ thống hóa quá trình phát triển 4 giai đoạn lịch sử của kinh tế thế giới, các nguyên tắc chủ đạo trong chính sách kinh tế đối ngoại của Việt Nam và các cơ chế hợp tác song phương.
• Phương pháp thống kê mô tả và so sánh chuỗi thời gian: Phân tích các chuỗi số liệu thứ cấp giai đoạn 1991–2003 để làm rõ tốc độ tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu, nhập khẩu, cán cân thương mại và giá trị dòng vốn FDI đăng ký cũng như vốn thực hiện.
• Phương pháp phân loại và cơ cấu: Phân tích cơ cấu nhóm hàng xuất khẩu, nhóm hàng nhập khẩu; phân loại vốn đầu tư theo ngành kinh tế, phân bổ địa bàn lãnh thổ (miền Bắc - miền Nam) và theo hình thức sở hữu đầu tư (doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài, liên doanh, hợp đồng hợp tác kinh doanh BCC).

Nguồn dữ liệu: Toàn bộ số liệu thứ cấp trong văn bản được trích xuất từ các cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền tại thời điểm nghiên cứu: Tổng cục Thống kê, Vụ Châu Á - Thái Bình Dương (Bộ Thương mại, năm 2003), Bộ Kế hoạch và Đầu tư (năm 2003), và Tạp chí Ngoại thương (số 33, tháng 11/2003).

Nội dung chính theo từng chương

Chương I: Quan hệ kinh tế quốc tế và chính sách quan hệ kinh tế quốc tế của Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

Chương I tập trung giải quyết các vấn đề lý luận tổng quan và thực tiễn chính sách kinh tế đối ngoại của Việt Nam. Tác giả định nghĩa quan hệ kinh tế quốc tế là tổng thể các mối quan hệ vật chất, tài chính diễn ra giữa các quốc gia và giữa quốc gia với các tổ chức kinh tế quốc tế ở tất cả các khâu của quá trình tái sản xuất. 5 hình thức biểu hiện chủ yếu gồm: mậu dịch quốc tế, di chuyển vốn đầu tư quốc tế, di chuyển sức lao động quốc tế, chuyển giao khoa học công nghệ, và quan hệ tiền tệ quốc tế.

Tiến trình phát triển của quan hệ kinh tế quốc tế được tác giả phân kỳ thành 4 giai đoạn gắn liền với lịch sử kinh tế thế giới:

1. Giai đoạn Chủ nghĩa tư bản tự do cạnh tranh: Phân công lao động dựa trên điều kiện tự nhiên, quan hệ chủ yếu diễn ra giữa các nước tư bản.
2. Giai đoạn cuối thế kỷ XIX đến trước Cách mạng Tháng Mười: Thời kỳ Chủ nghĩa đế quốc với sự thống trị của các tập đoàn độc quyền; nét đặc trưng là xuất khẩu tư bản từ chính quốc sang thuộc địa.
3. Giai đoạn từ Cách mạng Tháng Mười (1917) đến sau Chiến tranh thế giới thứ hai: Sự hình thành và cùng tồn tại của hai hệ thống kinh tế xã hội chủ nghĩa và tư bản chủ nghĩa với hai nguyên tắc vận hành đối lập nhau.
4. Giai đoạn hiện đại: Thế giới đa cực hình thành sau khi Liên Xô sụp đổ; các nước phương Tây chi phối trật tự kinh tế toàn cầu (nắm giữ 95% vốn đầu tư quốc tế, trong đó chỉ 1/4 chuyển vào các nước đang phát triển); xu thế khu vực hóa (EU, NAFTA, APEC, ASEAN) song hành chặt chẽ với toàn cầu hóa.

Về chính sách của Việt Nam, chương này khẳng định các quan điểm chỉ đạo của Đảng tại Đại hội VIII và Đại hội IX: kiên trì đường lối độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa; coi kinh tế đối ngoại là động lực quan trọng để khai thác nội lực, tranh thủ nguồn lực bên ngoài (vốn, công nghệ, trình độ quản lý) để thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Các thành tựu cụ thể đến thời điểm năm 2003 được văn bản ghi nhận:

• Ký kết Hiệp định thương mại với 85 quốc gia; ký Hiệp định hợp tác kinh tế - khoa học - kỹ thuật với 32 quốc gia; thiết lập quan hệ đầu tư với gần 70 quốc gia và vùng lãnh thổ.
• Gia nhập ASEAN, AFTA, APEC, ASEM; ký Hiệp định khung với EU, Hiệp định thương mại song phương với Hoa Kỳ; trở thành quan sát viên và tích cực đàm phán gia nhập WTO.
• Kể từ khi ban hành Luật Đầu tư nước ngoài (tháng 12/1987), cả nước đã thu hút hơn 42 tỷ USD vốn đăng ký với hơn 3.000 dự án (vốn thực hiện khoảng 21 tỷ USD), khu vực FDI đóng góp gần 30% vốn đầu tư toàn xã hội và 35% giá trị sản xuất công nghiệp, tạo việc làm trực tiếp cho khoảng 40 vạn lao động.
• Trong tổng thể các mối quan hệ đối ngoại, Hàn Quốc được xác định là đối tác lớn thứ 5 về vốn đầu tư và đối tác thương mại lớn thứ 5 của Việt Nam.

Chương II: Thực trạng quan hệ kinh tế thương mại Việt Nam – Hàn Quốc giai đoạn 1992 – 2003

Chương II là phần trọng tâm của khóa luận, phản ánh bức tranh thực chứng toàn diện trong 11 năm quan hệ hợp tác chính thức (1992–2003).

1. Khái quát chung và quan hệ thương mại: Quan hệ giao thương song phương có từ thế kỷ XIII nhưng bị gián đoạn dài ngày do Chiến tranh lạnh. Giai đoạn 1982–1991, trao đổi thương mại mang tính thăm dò qua các kênh tư nhân hoặc trung gian; kim ngạch Hàn Quốc xuất sang Việt Nam đạt 45 triệu USD, nhập từ Việt Nam 24,53 triệu USD; các tập đoàn Hàn Quốc chỉ mở văn phòng đại diện. Ngày 22/12/1992, Tuyên bố chung thiết lập quan hệ ngoại giao cấp đại sứ mở ra giai đoạn hợp tác toàn diện.

Sau năm 1992, kim ngạch thương mại hai chiều tăng trưởng bình quân 10–15%/năm. Giai đoạn 1992–1993 ghi nhận mức tăng trưởng đột biến khoảng 80%; giai đoạn 1993–1995 tăng khoảng 30%/năm. Cuộc khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997 khiến thương mại chững lại (năm 1997 chỉ tăng 10,38%; năm 1998 giảm -10,91%), nhưng đã phục hồi nhanh từ năm 1999 và đạt 2,751 tỷ USD năm 2002.

Năm	Xuất khẩu (triệu USD)	Nhập khẩu (triệu USD)	Tổng kim ngạch (triệu USD)	Tăng/giảm (%)	Việt Nam nhập siêu (triệu USD)
1991	41	198	263	-	-
1992	57	436	532	102,20	379
1993	90	728	876	62,97	638
1994	114	1.027	1.168	33,33	913
1995	194	1.351	1.615	38,27	1.157
1996	216	1.450	1.677	3,84	1.234
1997	238	1.603	1.851	10,38	1.365
1998	230	1.422	1.649	-10,91	1.192
1999	319	1.440	1.789	8,49	1.121
2000	352	1.730	2.192	22,53	1.378
2001	406	1.894	2.315	7,25	1.488
2002	466	2.285	2.751	18,83	1.819
1-7/2003	266	1.516	1.782	-	1.250

Nguồn: Vụ Châu Á - Thái Bình Dương, Bộ Thương mại (2003).

Cán cân thương mại phản ánh tình trạng nhập siêu nghiêm trọng và kéo dài của Việt Nam, bình quân khoảng 1,4 tỷ USD/năm; đỉnh điểm năm 1999, giá trị nhập siêu từ Hàn Quốc chiếm tới 580,9% tổng thâm hụt thương mại của cả nước. Tỷ lệ trao đổi thương mại luôn mất cân đối: giai đoạn 1993–1997 tương quan xuất/nhập là 1/7; giai đoạn 1997–2003 là 1/5.

2. Cơ cấu hàng hóa xuất nhập khẩu:

• Cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam: Hàng hóa tập trung vào nhóm nông - lâm - thủy sản và khoáng sản thô. Hải sản chiếm tỷ trọng lớn nhất với 27% (7 tháng đầu năm 2003 đạt 69,814 triệu USD); dệt may chiếm 20% (chủ yếu gia công để Hàn Quốc tái xuất sang nước thứ ba); dầu thô và thủ công mỹ nghệ mỗi loại chiếm 3%. Cà phê đạt mức tăng trưởng 126,65% trong 7 tháng đầu năm 2003 (đạt 14,762 triệu USD, đưa Việt Nam thành nhà cung cấp cà phê thứ 4 tại Hàn Quốc sau Indonesia, Honduras và Colombia); sắn lát Việt Nam chiếm 58,41% thị phần tại Hàn Quốc. Dầu thô của Việt Nam chỉ đáp ứng 13,62 triệu USD trên tổng nhu cầu nhập khẩu 2,6 tỷ USD của Hàn Quốc (đạt 0,52%).
• Cơ cấu nhập khẩu từ Hàn Quốc: Hơn 70% kim ngạch nhập khẩu là máy móc, thiết bị, linh kiện và nguyên vật liệu phục vụ sản xuất. Đứng đầu là nguyên phụ liệu dệt may - da (năm 2001 đạt 421,21 triệu USD; 7 tháng đầu năm 2003 đạt 302,589 triệu USD); tiếp theo là máy móc thiết bị phụ tùng, sắt thép, hạt chất dẻo, xăng dầu, linh kiện điện tử - máy vi tính, ô tô nguyên chiếc và ô tô dạng CKD/SKD. Nhập khẩu hàng tiêu dùng chiếm tỷ trọng rất nhỏ.

3. Quan hệ đầu tư trực tiếp (FDI): Bắt đầu từ năm 1991, dòng vốn FDI Hàn Quốc tăng mạnh trong các năm 1992–1993. Sau khủng hoảng 1997–1998 (vốn thực hiện năm 1998 chỉ đạt 4,5% vốn đăng ký), làn sóng đầu tư phục hồi mạnh mẽ từ năm 2000. Tính lũy kế đến tháng 9/2003, Hàn Quốc có 588 dự án với tổng vốn đăng ký 4.109,45 triệu USD, đứng thứ 5 trong số các quốc gia và vùng lãnh thổ đầu tư vào Việt Nam; tỷ lệ vốn thực hiện/tổng vốn đăng ký đạt bình quân xấp xỉ 50%. Riêng năm 2002 và 9 tháng đầu năm 2003, Hàn Quốc vươn lên đứng thứ 2 về vốn FDI cấp phép mới tại Việt Nam (chỉ sau Đài Loan).

Chỉ tiêu phân loại	Cơ cấu dự án (%)	Cơ cấu vốn đầu tư (%)
Theo ngành kinh tế:
Công nghiệp (Công nghiệp nhẹ: 51,28% DA; Công nghiệp nặng: 27,5% DA)	78,78	56,00
Xây dựng cơ sở hạ tầng	8,20	28,00
Nông, lâm nghiệp	10,70	1,06
Giao thông, vận tải, bưu chính	3,87	2,80
Văn hóa, y tế, giáo dục	3,30	2,74
Khu chế xuất, khu công nghiệp	1,50	4,38
Dầu khí	1,01	3,80
Tài chính, ngân hàng	1,01	0,63
Các lĩnh vực khác	0,51	0,60
Theo hình thức đầu tư:
Doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài (127 dự án)	55,22	29,73 (1.021,12 triệu USD)
Doanh nghiệp liên doanh (96 dự án)	41,74	66,13 (2.271,56 triệu USD)
Hợp đồng hợp tác kinh doanh - BCC (7 dự án)	3,04	4,14 (142,32 triệu USD)
Hình thức BOT, BTO, BT	0	0
Theo địa bàn phân bố:
Các tỉnh phía Nam (TP.HCM, Đồng Nai, Bình Dương...)	82,40	62,30
Các tỉnh phía Bắc (Hà Nội, Hải Phòng, Phú Thọ...)	17,60	37,70

Nguồn: Bộ Kế hoạch và Đầu tư (2003).

Văn bản ghi nhận quy mô vốn của 7 tập đoàn kinh tế hàng đầu (Daewoo, Samsung, Kumho, Kolon, Hyundai, LG và Công ty xây dựng công nghiệp nặng Hàn Quốc) chiếm gần 50% tổng vốn FDI của Hàn Quốc. Trong đó, Daewoo là nhà đầu tư lớn nhất với số vốn đăng ký trên 700 triệu USD. Các dự án tiêu biểu có vốn đầu tư lớn gồm: Đèn hình Orion - Hanel tại Hà Nội (229,384 triệu USD), Liên doanh Kumho Saigon tại TP.HCM (223 triệu USD), Xí nghiệp Samsung Vina Synthetics tại Đồng Nai (192,692 triệu USD), Khách sạn Daeha tại Hà Nội (177,4 triệu USD), Công ty máy tàu biển Hyundai - Vinashin tại Khánh Hòa (167,287 triệu USD), Khu công nghiệp Daewoo - Hanel tại Hà Nội (152 triệu USD).

4. Hợp tác viện trợ phát triển và xuất khẩu lao động:

• Hỗ trợ phát triển chính thức (ODA): Tính đến năm 2003, Hàn Quốc đã cung cấp 148 triệu USD tín dụng ưu đãi thông qua Quỹ Hợp tác Phát triển Kinh tế (EDCF) và 36,5 triệu USD viện trợ không hoàn lại phục vụ các dự án y tế, giáo dục và chuyển giao công nghệ.
• Xuất khẩu lao động: Có khoảng 20.000 lao động Việt Nam đang làm việc tại Hàn Quốc; thị trường Hàn Quốc đánh giá cao tính siêng năng và sự khéo léo của lao động Việt Nam.

5. Đánh giá tồn tại, khó khăn: Khóa luận chỉ rõ những vướng mắc phát sinh trong thực tiễn: Khủng hoảng 1997 khiến nhiều dự án lớn bị ngừng trệ, giãn tiến độ hoặc giảm quy mô (như dự án sợi Samsung Vina Synthetics 192 triệu USD, Xi măng Hải Long 192 triệu USD, Kolon Việt Nam 147,86 triệu USD); thị trường khách sạn, văn phòng cho thuê dư cung khiến nhiều liên doanh gặp khó khăn; xảy ra các cuộc bãi công, phản ứng lao động tập thể tại các nhà máy may mặc Hàn Quốc trong các năm 1997–1998 do bất đồng ngôn ngữ, phong tục tập quán và sự khác biệt về văn hóa quản lý.

Chương III: Triển vọng và giải pháp thúc đẩy quan hệ kinh tế thương mại Việt Nam – Hàn Quốc

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực trạng, Chương III đề xuất mục tiêu và 4 nhóm giải pháp mang tính chiến lược:

• Mục tiêu và định hướng: Phấn đấu đưa kim ngạch thương mại hai chiều đạt 3,5 tỷ USD vào năm 2005 và đạt 5 tỷ USD vào năm 2010; từng bước thu hẹp khoảng cách thâm hụt thương mại.
• Nhóm giải pháp về môi trường và thể chế: Tiếp tục rà soát, đồng bộ hóa hệ thống pháp luật kinh tế phù hợp với các cam kết quốc tế; đơn giản hóa thủ tục hành chính, thủ tục hải quan; thực hiện nhất quán các thỏa thuận trong Hiệp định Khuyến khích và Bảo hộ đầu tư sửa đổi ký tháng 9/2003.
• Nhóm giải pháp thương mại:
  • Nâng cao năng lực cạnh tranh cho hàng hóa xuất khẩu: Chuyển dịch mạnh từ xuất khẩu thô sang chế biến sâu; nâng cao tiêu chuẩn kỹ thuật đối với hàng nông - thủy sản (kích cỡ, độ cay của ớt; màu sắc vỏ và hàm lượng tinh dầu của vừng); xây dựng thương hiệu quốc gia.
  • Đổi mới phương thức bán hàng: Hạn chế bán hàng qua trung gian; xây dựng mạng lưới phân phối trực tiếp tại các trung tâm thương mại của Hàn Quốc.
  • Đẩy mạnh xúc tiến thương mại: Tăng cường vai trò của Thương vụ Việt Nam tại Seoul; tổ chức hội chợ triển lãm; kiến nghị chính phủ Hàn Quốc nới lỏng hàng rào kỹ thuật, giảm thuế quan đối với hàng nông sản Việt Nam và tăng nhập khẩu dầu thô để cải thiện cán cân thương mại.
• Nhóm giải pháp đầu tư:
  • Xây dựng cơ chế khuyến khích đầu tư linh hoạt, nhất là đối với các dự án công nghệ cao và công nghiệp phụ trợ.
  • Đầu tư hoàn thiện hệ thống cơ sở hạ tầng giao thông, viễn thông và dịch vụ logistics tại các khu công nghiệp.
  • Đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính trong khâu cấp phép và giải phóng mặt bằng.
  • Nâng cao năng lực tài chính, công nghệ và trình độ quản lý của doanh nghiệp Việt Nam để thiết lập quan hệ đối tác liên doanh bình đẳng, hiệu quả với các tập đoàn Hàn Quốc.
• Nhóm giải pháp xuất khẩu lao động:
  • Hoàn thiện khung pháp lý và chính sách tuyển chọn, đưa lao động đi làm việc tại Hàn Quốc.
  • Tổ chức đào tạo nghề bài bản trước khi xuất cảnh; chú trọng giáo dục định hướng, nâng cao kỷ luật lao động, phổ biến pháp luật, văn hóa và bồi dưỡng tiếng Hàn để ngăn ngừa các xung đột lao động.

Kết quả và đóng góp

Về kết quả nghiên cứu cụ thể:

• Khóa luận đã hệ thống hóa và lượng hóa được bức tranh vận động của quan hệ kinh tế song phương trong suốt thập niên đầu tiên sau bình thường hóa quan hệ (1992–2003). Kim ngạch hai chiều tăng từ 532 triệu USD (1992) lên 2.751 triệu USD (2002), đưa quy mô trao đổi thương mại tăng hơn 5 lần sau 10 năm.
• Công trình chứng minh bản chất cấu trúc của tình trạng nhập siêu từ Hàn Quốc: Khác với nhập siêu tiêu dùng, hơn 70% kim ngạch nhập khẩu của Việt Nam từ Hàn Quốc là tư liệu sản xuất (nguyên phụ liệu dệt may da, máy móc, sắt thép, linh kiện điện tử), phục vụ trực tiếp cho quá trình gia công xuất khẩu và xây dựng cơ bản của các dự án FDI.
• Khóa luận làm rõ cấu trúc dòng vốn FDI Hàn Quốc tại Việt Nam: Tính đến tháng 9/2003, với 588 dự án và 4.109,45 triệu USD vốn đăng ký, Hàn Quốc tập trung 78,78% số dự án và 56% số vốn vào ngành công nghiệp; 82,4% số dự án và 62,3% số vốn tập trung tại các tỉnh phía Nam. Tuy nhiên, Hà Nội lại là địa phương dẫn đầu về quy mô vốn bình quân trên mỗi dự án do thu hút được các dự án công nghiệp nặng và công nghệ kỹ thuật cao.
• Công trình ghi nhận vai trò của các khoản hỗ trợ phát triển: 148 triệu USD vốn EDCF, 36,5 triệu USD viện trợ không hoàn lại và sự hiện diện của 20.000 lao động Việt Nam tại thị trường Hàn Quốc.

Về đóng góp so với các tài liệu nghiên cứu trước:

• Tác giả đã tổng hợp, cập nhật và xử lý được hệ thống số liệu thống kê chi tiết đến quý III năm 2003 từ các nguồn dữ liệu chính thức của Bộ Thương mại và Bộ Kế hoạch và Đầu tư.
• Khóa luận đã thẳng thắn phân tích các mặt trái và khó khăn phát sinh trong quan hệ hợp tác song phương mà các nghiên cứu khái quát trước đó thường bỏ qua, bao gồm: tác động sụt giảm của khủng hoảng tài chính châu Á 1997 đối với các dự án FDI quy mô lớn; thực trạng mất cân đối cán cân thương mại khi tỷ trọng nhập siêu có năm chiếm trên 500% tổng mức nhập siêu quốc gia; và nguyên nhân gốc rễ của các vụ tranh chấp, đình công lao động tại các doanh nghiệp có vốn đầu tư của Hàn Quốc trong giai đoạn 1997–1998.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu:

• Tính cập nhật dữ liệu của năm kết thúc nghiên cứu (2003) chưa khép kín cả năm tài chính: Số liệu thương mại mới phản ánh đến tháng 7/2003 và số liệu FDI phản ánh đến ngày 20/9/2003.
• Về nội dung quan hệ đầu tư, văn bản hoàn toàn khuyết thiếu dữ liệu về dòng vốn đầu tư trực tiếp từ Việt Nam sang Hàn Quốc do ở thời điểm năm 2003, doanh nghiệp Việt Nam chưa có bất kỳ dự án đầu tư nào được cấp phép tại Hàn Quốc.
• Phương pháp phân tích chủ yếu dừng lại ở cấp độ thống kê mô tả, so sánh tỷ trọng và tốc độ tăng trưởng cơ học; chưa ứng dụng các mô hình kinh tế lượng hay kiểm định thống kê định lượng để đo lường độ co giãn và mức độ tương tác giữa dòng vốn FDI và kim ngạch thương mại song phương.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Tiếp tục theo dõi và đánh giá hiệu lực thực thi của Hiệp định Khuyến khích và Bảo hộ đầu tư sửa đổi ký tháng 9/2003 cùng các cam kết trong khuôn khổ Hiệp định Đối tác Toàn diện thế kỷ XXI.
• Mở rộng nghiên cứu tác động của lộ trình gia nhập WTO của Việt Nam và tiến trình đàm phán thành lập Khu vực Mậu dịch Tự do ASEAN - Hàn Quốc (AKFTA) đối với cơ cấu xuất nhập khẩu và dòng vốn FDI hai chiều.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu học thuật hữu ích cho:

• Giảng viên, sinh viên và học viên cao học chuyên ngành Kinh tế đối ngoại, Kinh tế quốc tế, Thương mại quốc tế và Quan hệ quốc tế khi nghiên cứu về lịch sử ngoại thương và kinh tế đối ngoại Việt Nam giai đoạn đầu thời kỳ mở cửa (1992–2003).
• Cán bộ nghiên cứu, hoạch định chính sách tại các cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Công Thương, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, các trung tâm xúc tiến thương mại và đầu tư) đang tìm kiếm tư liệu lịch sử và chuỗi số liệu thực chứng về tiến trình phát triển quan hệ kinh tế thương mại Việt Nam - Hàn Quốc.
• Các doanh nghiệp xuất khẩu và hiệp hội ngành hàng (thủy sản, dệt may, da giày, nông sản) cần tham khảo dữ liệu thị trường và phân tích rào cản kỹ thuật của thị trường Hàn Quốc.

Các nội dung có giá trị tham khảo nổi bật trong văn bản:

• Bảng thống kê chi tiết kim ngạch xuất nhập khẩu và mức độ nhập siêu Việt Nam - Hàn Quốc liên tục trong 13 năm (1991–2003).
• Bảng danh mục 35 doanh nghiệp FDI Hàn Quốc có số vốn thực hiện trên 20 triệu USD tại Việt Nam tính đến năm 2003.
• Phân tích chi tiết cơ cấu mặt hàng xuất nhập khẩu và sự phân bố địa bàn dòng vốn FDI theo các đơn vị hành chính cấp tỉnh.

Câu hỏi thường gặp

1. Mốc thời gian thiết lập quan hệ ngoại giao chính thức và khuôn khổ đối tác mới giữa Việt Nam và Hàn Quốc được xác lập vào năm nào? Ngày 22/12/1992, Bộ trưởng Ngoại giao Việt Nam Nguyễn Mạnh Cầm và Bộ trưởng Ngoại giao Hàn Quốc Lee Sang Ok đã ký tuyên bố chung chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao cấp đại sứ giữa hai nước. Đến giai đoạn ngày 22–25/8/2001, trong chuyến thăm của Chủ tịch nước Trần Đức Lương tới Hàn Quốc, Chủ tịch nước cùng Tổng thống Hàn Quốc Kim Te Chung đã ra tuyên bố chung xác lập khuôn khổ: "Quan hệ đối tác toàn diện trong thế kỷ 21".

2. Diễn biến cán cân thương mại Việt Nam - Hàn Quốc giai đoạn 1992–2003 có đặc điểm gì nổi bật và nguyên nhân do đâu? Việt Nam luôn ở trong tình trạng nhập siêu lớn và tăng nhanh qua các năm, với mức nhập siêu bình quân khoảng 1,4 tỷ USD/năm (năm 1992 nhập siêu 379 triệu USD; năm 2002 nhập siêu 1.819 triệu USD; đỉnh điểm năm 1999 nhập siêu từ Hàn Quốc chiếm 580,9% tổng thâm hụt thương mại cả nước). Nguyên nhân là do cơ cấu hàng xuất khẩu của Việt Nam chủ yếu là hàng thô sơ chế giá trị thấp, vấp phải rào cản kỹ thuật khắt khe; trong khi đó Việt Nam có nhu cầu rất lớn về tư liệu sản xuất từ Hàn Quốc (hơn 70% nhập khẩu là máy móc, thiết bị, sắt thép và nguyên phụ liệu dệt may da phục vụ công nghiệp hóa và phục vụ chính các dự án đầu tư của Hàn Quốc tại Việt Nam).

3. Vị thế và quy mô đầu tư trực tiếp (FDI) của Hàn Quốc tại Việt Nam đạt được mức độ nào tính đến tháng 9/2003? Tính lũy kế đến tháng 9/2003, Hàn Quốc có 588 dự án với tổng vốn đăng ký 4.109,45 triệu USD, đứng thứ 5 trong số các quốc gia và vùng lãnh thổ đầu tư vào Việt Nam (sau Singapore, Đài Loan, Hồng Kông và Nhật Bản). Riêng năm 2002 và 9 tháng đầu năm 2003, Hàn Quốc vươn lên đứng thứ 2 (chỉ sau Đài Loan). Đã có 169 dự án đi vào hoạt động với tổng doanh số 6.105 triệu USD, tạo việc làm trực tiếp cho 81.506 lao động; tỷ lệ vốn thực hiện trên vốn đăng ký bình quân đạt khoảng 50%.

4. Cơ cấu hình thức đầu tư nào chiếm ưu thế về số lượng dự án và hình thức nào chiếm ưu thế về quy mô vốn trong các dự án FDI của Hàn Quốc? Hình thức 100% vốn nước ngoài chiếm ưu thế áp đảo về số lượng với 127 dự án (chiếm 55,22% tổng số dự án), vốn đăng ký 1.021,12 triệu USD (chiếm 29,73% vốn). Ngược lại, hình thức liên doanh tuy chỉ có 96 dự án (chiếm 41,74% tổng số dự án) nhưng lại chiếm tỷ trọng vượt trội về quy mô vốn với 2.271,56 triệu USD (chiếm 66,13% tổng vốn). Hình thức hợp đồng hợp tác kinh doanh (BCC) có 7 dự án với 142,32 triệu USD (chiếm 4,14% vốn), trong khi các hình thức BOT, BTO, BT chưa ghi nhận dự án nào.

5. Những khó khăn, tranh chấp lao động cụ thể nào đã phát sinh trong các doanh nghiệp FDI của Hàn Quốc tại Việt Nam giai đoạn 1997–1998? Do ảnh hưởng của khủng hoảng tài chính châu Á, nhiều dự án lớn bị đình trệ tiến độ hoặc giảm quy mô (như dự án sợi Samsung Vina Synthetics 192 triệu USD, Xi măng Hải Long 192 triệu USD, Kolon Việt Nam 147,86 triệu USD); thị trường khách sạn và văn phòng cho thuê dư cung khiến nhiều liên doanh thua lỗ. Đặc biệt, trong hai năm 1997–1998 đã xảy ra nhiều cuộc bãi công, phản ứng lao động tập thể tại các nhà máy may mặc Hàn Quốc, xuất phát từ nguyên nhân bất đồng ngôn ngữ, phong tục tập quán, lề lối quản lý khắt khe và sự thiếu hiểu biết về văn hóa giữa người quản lý Hàn Quốc và công nhân Việt Nam.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Dương Minh Châu đã phác họa bức tranh toàn cảnh, khách quan và có hệ thống về chặng đường 11 năm đầu tiên trong quan hệ kinh tế thương mại Việt Nam – Hàn Quốc (1992–2003). Bằng hệ thống số liệu thực chứng phong phú, nghiên cứu đã làm nổi bật bước phát triển mạnh mẽ của hoạt động thương mại hai chiều và nguồn vốn đầu tư FDI, biến Hàn Quốc thành một trong 5 đối tác kinh tế quan trọng hàng đầu của Việt Nam thời kỳ đầu đổi mới. Đồng thời, tác giả đã chỉ rõ các nút thắt nội tại như cơ cấu hàng xuất khẩu giá trị thấp, tình trạng nhập siêu kéo dài và sự mất cân đối trong phân bổ địa bàn đầu tư, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ có giá trị tham khảo thiết thực cho công tác hoạch định chính sách hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: QUAN HỆ KINH TẾ QUỐC TẾ VÀ CHÍNH SÁCH QUAN HỆ KINH TẾ QUỐC TẾ CỦA VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY I. Quan hệ kinh tế quốc tế 1. Khái niệm quan hệ kinh tế quốc tế Ngay từ lúc mới xuất hiện, con người đã luôn có nhu cầu trao đổi với nhau để tồn tại. Khi xã hội loài người phát triển lên những cấp độ cao hơn, cùng với sự ra đời của bộ tộc, làng xã, nhà nước, nhu cầu trao đổi đó càng được mở rộng.

Sự trao đổi không chỉ dừng lại giữa cá nhân này với cá nhân khác mà đã phát triển thành mối quan hệ tuỳ thuộc và tác động qua lại lẫn nhau giữa các nền kinh tế của các quốc gia. Trong nền kinh tế thế giới hiện nay, mối quan hệ đó chính là quan hệ kinh tế quốc tế. Quan hệ kinh tế quốc tế được hiểu là tổng thể các mối quan hệ vật chất, tài chính có liên quan đến tất các giai đoạn của quá trình tái sản xuất diễn ra giữa các quốc gia và giữa các quốc gia với các tổ chức kinh tế quốc tế. Các quan hệ kinh tế quốc tế diễn ra dưới nhiều hình thức khác nhau, chủ yếu bao gồm: Quan hệ kinh tế quốc tế về trao đổi hàng hoá (hay còn gọi là mậu dịch quốc tế): là một hình thức quan hệ kinh tế quốc tế chủ yếu, trong đó diễn ra việc di chuyển hàng hoá từ nước này sang nước khác.

Di chuyển hàng hoá quốc tế được thực hiện thông qua hình thức buôn bán quốc tế. Trên thị trường thế giới, người ta thường chia hàng hoá trao đổi giữa các nước thành hai nhóm: hàng hoá hữu hình và hàng hoá vô hình. Quan hệ kinh tế quốc tế về di chuyển vốn đầu tư (hay còn gọi là đầu tư quốc tế): Đầu tư quốc tế là hiện tượng di chuyển các phương tiện đầu tư từ 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Kho¸ luËn tèt nghiÖp Quan hÖ kinh tÕ, th­¬ng m¹i ViÖt nam–Hµn quèc trong xu thÕ héi nhËp hiÖn nay nước này sang nước khác nhằm thu lợi nhuận. Đầu tư quốc tế thực chất là di chuyển các yếu tố sản xuất trên qui mô toàn thế giới.

Quan hệ kinh tế quốc tế về di chuyển sức lao động: là quan hệ kinh tế quốc tế trong đó diễn ra việc di chuyển sức lao động từ nước này sang nước khác trên phạm vi thế giới. Di chuyển quốc tế sức lao động được coi như di chuyển hàng hoá quốc tế, nhưng đó là loại hàng hoá đặc biệt - hàng hoá sức lao động, trên thị trường đặc biệt - thị trường sức lao động. Loại quan hệ kinh tế quốc tế này dẫn đến việc di dân trên phạm vi thế giới. Quan hệ kinh tế quốc tế trong lĩnh vực khoa học công nghệ: Trong điều kiện hiện nay hình thức này được thể hiện phổ biến dưới dạng chuyển giao công nghệ: buôn bán Licence, Know - how, Engineering… Quan hệ tiền tệ quốc tế: là một loại quan hệ kinh tế quốc tế trong đó diễn ra sự di chuyển các phương tiện tiền tệ từ nước này sang nước khác trên qui mô quốc tế nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển các quan hệ buôn bán, đầu tư.

Tiền tệ với chức năng tiền tệ thế giới làm trung gian cho các quan hệ hàng hoá, di chuyển vốn cũng như các quan hệ khác và tạo điều kiện thúc đẩy các quan hệ này. Vai trò của quan hệ kinh tế quốc tế Trong hệ thống kinh tế thế giới, mỗi quốc gia không thể tồn tại và phát triển mà không có mối quan hệ trao đổi với quốc gia khác. Điều này càng có ý nghĩa trong bối cảnh kinh tế hiện nay, khi toàn cầu hoá đang diễn ra mạnh mẽ và trở thành xu thế tất yếu đối với mọi quốc gia. Do đó quan hệ kinh tế quốc tế luôn giữ một vai trò quan trọng trong chính sách kinh tế của mỗi nước.

Quan hệ kinh tế quốc tế được xem như một biện pháp nhằm bổ sung nguồn lực cho phát triển kinh tế của các nước. Mở rộng quan hệ kinh tế đối 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Kho¸ luËn tèt nghiÖp Quan hÖ kinh tÕ, th­¬ng m¹i ViÖt nam–Hµn quèc trong xu thÕ héi nhËp hiÖn nay ngoại sẽ giúp các quốc gia tiếp thu vốn và công nghệ tiên tiến để thực hiện công nghiệp hoá - hiện đại hoá nền kinh tế, chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng năng động, tăng trưởng với tốc độ cao. Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với các quốc gia đang phát triển khi mà nền kinh tế còn nghèo, trình độ phát triển còn thấp. Vốn và công nghệ hiện đại giúp các quốc gia này nâng cao trình độ sản xuất trong nước, góp phần rút ngắn cách biệt về kinh tế với các nền kinh tế phát triển.

Bên cạnh đó, thị trường nội địa của một nước thường chật hẹp, không đủ để đảm bảo phát triển nền công nghệ với quy mô sản xuất hàng loạt. Điều này cho thấy chỉ có mở rộng hoạt động kinh tế đối ngoại mới khắc phục được hạn chế trên. Tăng cường quan hệ với các nước giúp mở rộng thị trường tiêu thụ, góp phần tăng thu ngoại tệ đồng thời thúc đẩy sản xuất trong nước phát triển. Hơn nữa, việc mở rộng các quan hệ kinh tế đối ngoại còn giúp khai thác triệt để các thế mạnh của mỗi nước, nâng cao đời sống người dân, tạo điều kiện củng cố hoà bình, ổn định.

Riêng đối với các nước công nghiệp phát triển, mở rộng quan hệ kinh tế đối ngoại tạo thuận lợi cho việc bành trướng nhanh chóng sức mạnh kinh tế của các nước như: tìm kiếm thị trường mới để giải quyết khủng hoảng thừa của hàng hoá; tìm kiếm nơi đầu tư thuận lợi hơn, đem lại lợi nhuận cao hơn; giảm được chi phí sản xuất do tận dụng được nguồn lao động và tài nguyên rẻ ở các nước đang và kém phát triển. Quá trình phát triển của quan hệ kinh tế quốc tế Quan hệ kinh tế quốc tế là bộ phận cốt lõi tạo nên tính hữu cơ của nền kinh tế thế giới, nhờ đó mà các nền kinh tế quốc gia có thể liên kết với nhau thành một thể thống nhất. Do đó, quá trình phát triển của quan hệ kinh tế quốc tế chính là sự phản ánh quá trình phát triển của nền kinh tế thế giới mà ở đó 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Kho¸ luËn tèt nghiÖp Quan hÖ kinh tÕ, th­¬ng m¹i ViÖt nam–Hµn quèc trong xu thÕ héi nhËp hiÖn nay nền kinh tế của các quốc gia phụ thuộc và tác động qua lại lẫn nhau. Chính vì vậy mà ở mỗi giai đoạn phát triển khác nhau của nền kinh tế thế giới, các quan hệ kinh tế quốc tế cũng có những điểm khác biệt nhất định.

Trong giai đoạn đầu, nền kinh tế thế giới đang ở thời kì Chủ nghĩa tư bản tự do cạnh tranh, phân công lao động quốc tế từ chỗ sử dụng những khác biệt về điều kiện tự nhiên đã phát triển thành phân công lao động quốc tế tư bản chủ nghĩa được thực hiện thông qua buôn bán quốc tế. Sự phát triển nhanh chóng của lực lượng sản xuất ở một số nước dẫn tới nhu cầu mở rộng thị trường và nơi tiêu thụ hàng hoá nhằm thu lợi nhuận. Đồng thời, phân công lao động quốc tế tư bản chủ nghĩa làm tăng nhanh sự phát triển không đồng đều của chủ nghĩa tư bản, làm sâu sắc thêm sự cách biệt trình độ phát triển kinh tế giữa một nhóm nhỏ các nước công nghiệp phát triển với phần còn lại của thế giới. Do đó, quan hệ kinh tế quốc tế trong giai đoạn này thường chỉ diễn ra giữa một số nước tư bản.

Giai đoạn phát triển thứ hai, bắt đầu từ cuối thế kỉ 19, nền kinh tế thế giới chuyển sang thời kì Chủ nghĩa đế quốc. Phân công lao động quốc tế thời kỳ này được biểu hiện trước hết bằng sự thống trị thị trường trong và ngoài nước của các liên minh độc quyền mạnh nhất trên thế giới. Quan hệ kinh tế quốc tế trong giai đoạn này do đó là sự liên minh giữa các nhà tư bản dựa trên sự phân chia thế giới về mặt kinh tế, là liên minh chính trị giữa các nhà nước với nhau dựa trên việc phân chia lãnh thổ thế giới. Tuy nhiên bên cạnh đó cũng song song tồn tại mối quan hệ giữa chính quốc và thuộc địa.

Các quan hệ thực dân này đã khiến cho các cường quốc công nghiệp phát triển liên hệ chặt chẽ với lãnh thổ hải ngoại rộng lớn mà ở đó trình độ phát triển của lực lượng sản xuất 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Kho¸ luËn tèt nghiÖp Quan hÖ kinh tÕ, th­¬ng m¹i ViÖt nam–Hµn quèc trong xu thÕ héi nhËp hiÖn nay còn rất thấp và quan hệ sản xuất này còn mang tính chất của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa. Do đó, nét nổi bật của quan hệ kinh tế quốc tế trong thời kì này là xuất khẩu tư bản từ chính quốc vào thuộc địa. Trong các nước tư bản công nghiệp phát triển, quá trình tập trung sản xuất vào tay các tổ chức độc quyền diễn ra mạnh mẽ, gắn liền với việc tăng nhanh tích luỹ tư bản và năng suất lao động. Sản xuất công nghiệp tăng lên nhanh chóng.

Ngược lại, ở một số nước thuộc địa và phụ thuộc lại diễn ra quá trình lạc hậu và ngừng trệ về trình độ phát triển kinh tế. Đây chính là hình thức đặc trưng của mâu thuẫn giữa tư bản và lao động trên phạm vi toàn thế giới. Đồng thời, mâu thuẫn giữa các cường quốc trong việc chạy đua theo lợi nhuận tối đa và cạnh tranh giành sự thống trị thị trường thế giới ngày càng gay gắt. Giai đoạn thứ ba của nền kinh tế thế giới được đánh dấu bằng sự thắng lợi của cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa Tháng Mười và sự xuất hiện một nhà nước xã hội chủ nghĩa đầu tiên trên thế giới.

Sự thắng lợi này và sự hình thành của nhà nước công nông tách khỏi hệ thống thế giới tư bản chủ nghĩa dẫn đến sự phá vỡ nền kinh tế thế giới chủ nghĩa tư bản thống nhất. Trên thế giới, bên cạnh hệ thống kinh tế thế giới tư bản chủ nghĩa đã tồn tại loại hình kinh tế - xã hội xã hội chủ nghĩa, trong đó nền kinh tế - xã hội phát triển theo những quy luật hoàn toàn khác với quy luật của chủ nghĩa tư bản.