Luận văn thạc sĩ quan hệ kinh tế thương mại trung quốc châu phi và bài học kinh nghiệm đối với việt nam

Tổng hợp kiến thức Quan hệ kinh tế thương mại Trung Quốc - Châu Phi: Bài học cho Việt Nam, tiếp cận khoa học, hỗ trợ học tập và nghiên cứu hiệu quả

• Tác giả: Trần Thị Tuyết Lan
• Người hướng dẫn: PGS. Đỗ Đức Định
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế đối ngoại
• Đề tài: Quan hệ kinh tế thương mại Trung Quốc - Châu Phi: Bài học cho Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUAN HỆ THƯƠNG MẠI TRUNG QUỐC - CHÂU PHI
• 1.1. Thuyết tự do thương mại
• 1.2. Lý thuyết về lợi thế so sánh trong thương mại quốc tế
• 1.3. Lý thuyết thương mại quốc tế trong điều kiện các quốc gia đang phát triển
• 1.4. Xu hướng toàn cầu hóa
• 1.5. Quan hệ của một số quốc gia lớn với Châu Phi
• 1.6. Một số đánh giá về thị trường Châu Phi
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUAN HỆ THƯƠNG MẠI TRUNG QUỐC – CHÂU PHI
• 2.1. Cơ sở pháp lý và các chính sách của quan hệ thương mại Trung Quốc – Châu Phi
• 2.1.1. Các quan điểm đối ngoại của Trung Quốc đối với Châu Phi
• 2.1.2. Các hiệp định ký kết giữa Trung Quốc – Châu Phi
• 2.1.3. Các chính sách thương mại của Trung Quốc đối với Châu Phi
• 2.2. Thực trạng quan hệ thương mại hàng hóa giữa Trung Quốc - Châu Phi
• 2.2.1. Kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa
• 2.2.2. Cơ cấu mặt hàng xuất nhập khẩu
• 2.2.3. Các thị trường lớn của Trung Quốc ở Châu Phi
• 2.3. Đánh giá chung thực trạng quan hệ thương mại Trung Quốc – Châu Phi
• 2.3.1. Những thành tựu đạt được
• 2.3.2. Những hạn chế
• 3. CHƯƠNG 3: BÀI HỌC KINH NGHIỆM RÚT RA TỪ QUAN HỆ THƯƠNG MẠI TRUNG QUỐC – CHÂU PHI VÀ MỘT SỐ BÀI HỌC ÁP DỤNG ĐỐI VỚI VIỆT NAM TRONG PHÁT TRIỂN QUAN HỆ THƯƠNG MẠI VỚI CHÂU PHI
• 3.1. Bài học kinh nghiệm rút ra từ quan hệ thương mại Trung Quốc – Châu Phi
• 3.2. Một số bài học áp dụng đối với Việt Nam trong phát triển quan hệ thương mại với Châu Phi
• 3.2.1. Khái quát về quan hệ ngoại giao, kinh tế và thương mại Việt Nam – Châu Phi
• 3.2.2. Thực trạng quan hệ thương mại với một số nước Châu Phi
• 3.2.3. Đánh giá chung về quan hệ thương mại Việt Nam – Châu Phi
• 3.2.4. Các bài học kinh nghiệm áp dụng cho Việt Nam trong phát triển thương mại với Châu Phi
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về quan hệ thương mại Trung Quốc Châu Phi

Quan hệ kinh tế giữa Trung Quốc và Châu Phi đã được hình thành và phát triển mạnh mẽ trong bối cảnh toàn cầu hóa. Thuyết tự do thương mại, với những nguyên lý cơ bản như lợi thế so sánh, đã tạo nền tảng cho sự phát triển này. Quan hệ kinh tế giữa hai bên không chỉ đơn thuần là thương mại hàng hóa mà còn bao gồm các lĩnh vực đầu tư, hợp tác phát triển và chính sách thương mại. Chính sách thương mại của Trung Quốc đối với Châu Phi đã được thiết lập qua nhiều hiệp định và thỏa thuận, tạo điều kiện thuận lợi cho việc gia tăng kim ngạch xuất nhập khẩu. Sự gia tăng này không chỉ mang lại lợi ích cho Trung Quốc mà còn giúp Châu Phi phát triển kinh tế, cải thiện cơ sở hạ tầng và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. Việc áp dụng lý thuyết về lợi thế so sánh trong thương mại quốc tế đã giúp Trung Quốc khai thác tối đa nguồn lực của Châu Phi, đồng thời tạo ra một mô hình hợp tác kinh tế hiệu quả.

1.1. Thuyết tự do thương mại

Thuyết tự do thương mại đã ra đời từ thế kỷ XVIII và trở thành nền tảng cho sự phát triển kinh tế toàn cầu. Theo lý thuyết này, việc tự do hóa thương mại sẽ dẫn đến sự gia tăng hiệu quả sản xuất và tiêu dùng. Trung Quốc đã áp dụng thuyết này để mở rộng thị trường và tìm kiếm nguồn nguyên liệu từ Châu Phi. Sự gia tăng kim ngạch xuất nhập khẩu giữa hai bên là minh chứng cho hiệu quả của chính sách này. Châu Phi, với nguồn tài nguyên phong phú, đã trở thành đối tác quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế của Trung Quốc. Việc áp dụng lý thuyết này không chỉ giúp Trung Quốc gia tăng sức cạnh tranh mà còn tạo ra cơ hội cho Châu Phi phát triển kinh tế bền vững.

1.2. Lý thuyết về lợi thế so sánh

Lý thuyết về lợi thế so sánh cho rằng mỗi quốc gia nên tập trung vào sản xuất những hàng hóa mà họ có lợi thế hơn so với các quốc gia khác. Trung Quốc đã áp dụng lý thuyết này để tối ưu hóa sản xuất và xuất khẩu hàng hóa sang Châu Phi. Điều này không chỉ giúp Trung Quốc gia tăng kim ngạch xuất khẩu mà còn giúp Châu Phi tiếp cận với hàng hóa chất lượng cao với giá cả hợp lý. Sự hợp tác này đã tạo ra một mô hình phát triển kinh tế song phương, trong đó cả hai bên đều có lợi. Việt Nam có thể học hỏi từ mô hình này để phát triển quan hệ thương mại với Châu Phi, từ đó nâng cao vị thế kinh tế của mình trên trường quốc tế.

II. Thực trạng quan hệ thương mại Trung Quốc Châu Phi

Thực trạng quan hệ thương mại giữa Trung Quốc và Châu Phi hiện nay cho thấy sự gia tăng mạnh mẽ về kim ngạch xuất nhập khẩu. Trung Quốc đã trở thành đối tác thương mại lớn nhất của Châu Phi, với nhiều hiệp định hợp tác được ký kết. Xuất nhập khẩu hàng hóa giữa hai bên không chỉ đa dạng về mặt hàng mà còn phong phú về hình thức hợp tác. Châu Phi xuất khẩu nhiều loại hàng hóa như khoáng sản, nông sản sang Trung Quốc, trong khi đó, Trung Quốc cung cấp cho Châu Phi nhiều sản phẩm công nghiệp và công nghệ cao. Sự phát triển này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn tạo ra cơ hội cho Châu Phi cải thiện cơ sở hạ tầng và phát triển bền vững. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức trong quan hệ thương mại này, như sự phụ thuộc vào hàng hóa thô và thiếu sự đa dạng trong sản phẩm xuất khẩu của Châu Phi.

2.1. Cơ sở pháp lý và chính sách thương mại

Cơ sở pháp lý cho quan hệ thương mại giữa Trung Quốc và Châu Phi được thiết lập qua nhiều hiệp định và thỏa thuận. Chính sách thương mại của Trung Quốc đối với Châu Phi tập trung vào việc tạo điều kiện thuận lợi cho việc xuất khẩu hàng hóa và đầu tư. Các hiệp định này không chỉ giúp tăng cường quan hệ kinh tế mà còn tạo ra cơ hội cho Châu Phi tiếp cận với công nghệ và vốn đầu tư từ Trung Quốc. Tuy nhiên, việc thực hiện các chính sách này vẫn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là trong việc đảm bảo quyền lợi cho các bên tham gia. Cần có sự điều chỉnh và cải cách để nâng cao hiệu quả của các chính sách này.

2.2. Đánh giá chung thực trạng quan hệ thương mại

Đánh giá chung về thực trạng quan hệ thương mại giữa Trung Quốc và Châu Phi cho thấy nhiều thành tựu đáng kể. Kim ngạch xuất nhập khẩu giữa hai bên đã tăng trưởng mạnh mẽ, với Trung Quốc trở thành đối tác thương mại lớn nhất của Châu Phi. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế trong quan hệ này, như sự phụ thuộc vào hàng hóa thô và thiếu sự đa dạng trong sản phẩm xuất khẩu của Châu Phi. Để phát triển bền vững, Châu Phi cần cải thiện chất lượng sản phẩm và mở rộng thị trường xuất khẩu. Việt Nam có thể học hỏi từ những kinh nghiệm này để phát triển quan hệ thương mại với Châu Phi.

III. Bài học kinh nghiệm rút ra từ quan hệ thương mại Trung Quốc Châu Phi

Bài học kinh nghiệm từ quan hệ thương mại giữa Trung Quốc và Châu Phi có thể được áp dụng cho Việt Nam trong việc phát triển quan hệ thương mại với Châu Phi. Một trong những bài học quan trọng là cần xây dựng cơ sở pháp lý vững chắc và chính sách thương mại linh hoạt để thu hút đầu tư và tăng cường xuất khẩu. Việt Nam cần học hỏi từ Trung Quốc trong việc khai thác tối đa lợi thế so sánh và phát triển các sản phẩm có giá trị gia tăng. Đồng thời, việc tăng cường hợp tác đa phương và xây dựng mối quan hệ đối tác chiến lược với các quốc gia Châu Phi cũng là điều cần thiết. Những bài học này không chỉ giúp Việt Nam nâng cao vị thế kinh tế mà còn tạo ra cơ hội phát triển bền vững trong tương lai.

3.1. Khái quát về quan hệ ngoại giao kinh tế và thương mại Việt Nam Châu Phi

Quan hệ ngoại giao, kinh tế và thương mại giữa Việt Nam và Châu Phi đã có những bước phát triển tích cực trong những năm gần đây. Việt Nam đã thiết lập quan hệ ngoại giao với nhiều quốc gia Châu Phi và tham gia vào các diễn đàn hợp tác kinh tế. Tuy nhiên, kim ngạch thương mại giữa Việt Nam và Châu Phi vẫn còn khiêm tốn so với tiềm năng. Cần có những chính sách cụ thể để thúc đẩy quan hệ thương mại, như tăng cường xúc tiến thương mại và đầu tư, đồng thời nâng cao chất lượng sản phẩm xuất khẩu của Việt Nam.

3.2. Các bài học kinh nghiệm áp dụng cho Việt Nam

Các bài học kinh nghiệm từ quan hệ thương mại giữa Trung Quốc và Châu Phi có thể được áp dụng cho Việt Nam trong việc phát triển quan hệ thương mại với Châu Phi. Cần xây dựng cơ sở pháp lý vững chắc và chính sách thương mại linh hoạt để thu hút đầu tư và tăng cường xuất khẩu. Việt Nam cũng cần học hỏi từ Trung Quốc trong việc khai thác tối đa lợi thế so sánh và phát triển các sản phẩm có giá trị gia tăng. Việc tăng cường hợp tác đa phương và xây dựng mối quan hệ đối tác chiến lược với các quốc gia Châu Phi cũng là điều cần thiết để nâng cao vị thế kinh tế của Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quan hệ thương mại quốc tế giữa các nền kinh tế mới nổi và khu vực Châu Phi đã chứng kiến sự chuyển biến mang tính bước ngoặt từ đầu thế kỷ XXI. Điển hình là quan hệ thương mại Trung Quốc – Châu Phi với kim ngạch hai chiều tăng trưởng bùng nổ, đạt mức kỷ lục 166 tỷ USD vào năm 2011, đưa Trung Quốc trở thành đối tác thương mại số một của lục địa có hơn 1 tỷ dân. Sự mở rộng nhanh chóng này xuất phát từ nhu cầu đảm bảo nguồn cung tài nguyên năng lượng phục vụ nền sản xuất của Trung Quốc – quốc gia có diện tích 9,69 triệu km2 và hơn 1,4 tỷ dân – đồng thời tìm kiếm thị trường tiêu thụ hàng công nghiệp chế tạo.

Trái ngược với sự năng động của các đối tác lớn, quan hệ thương mại giữa Việt Nam và Châu Phi vẫn còn ở quy mô rất khiêm tốn. Đến năm 2010, xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường Châu Phi mới chỉ chiếm khoảng 2% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước và chiếm hơn 0,5% tổng kim ngạch nhập khẩu của toàn bộ Châu Phi. Vấn đề nghiên cứu đặt ra là làm thế nào để Việt Nam rút ra những bài học kinh nghiệm thiết thực từ chiến lược thâm nhập thị trường bài bản của Trung Quốc nhằm thúc đẩy mạnh mẽ hoạt động xuất nhập khẩu sang lục địa này.

Mục tiêu nghiên cứu trọng tâm của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận về thương mại quốc tế, đánh giá toàn diện thực trạng, thành tựu và hạn chế trong quan hệ thương mại Trung Quốc – Châu Phi. Về phạm vi nghiên cứu, luận văn tập trung phân tích quan hệ thương mại hàng hóa đứng trên góc độ tiếp cận của Trung Quốc trong giai đoạn từ năm 2000 đến năm 2011, đồng thời đưa ra dự báo triển vọng hợp tác đến năm 2020. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp luận cứ khoa học và giải pháp thực tiễn giúp Việt Nam nâng cao thị phần, tối ưu hóa cơ cấu hơn 10 nhóm mặt hàng xuất khẩu chủ lực và đa dạng hóa đối tác thương mại quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn được xây dựng trên nền tảng các lý thuyết thương mại quốc tế kinh điển và hiện đại nhằm giải thích cơ chế tương tác kinh tế giữa các quốc gia có trình độ phát triển khác nhau. Thuyết Tự do thương mại với mô hình Bàn tay vô hình của Adam Smith (1776) khẳng định quy luật khách quan của thị trường trong việc phân bổ nguồn lực. Bổ sung cho quan điểm trên, lý thuyết Bàn tay hữu hình của John Maynard Keynes nhấn mạnh vai trò can thiệp của Nhà nước qua công cụ tài chính và bảo hộ xuất khẩu, trong khi Paul Samuelson (1948) đề xuất mô hình Kinh tế hỗn hợp nhằm kết hợp hài hòa giữa cơ chế thị trường và sự điều tiết vĩ mô.

Bên cạnh đó, Thuyết Lợi thế so sánh của David Ricardo (1817) và Định lý Heckscher – Ohlin (1933) về nguồn lực sẵn có đóng vai trò trụ cột trong việc lý giải cấu trúc thương mại song phương. Trung Quốc tận dụng lợi thế về nguồn nhân lực dồi dào và vốn tích lũy để chuyên môn hóa sản xuất hàng công nghiệp chế tạo giá rẻ xuất khẩu sang Châu Phi. Ngược lại, Châu Phi với lợi thế tuyệt đối về tài nguyên khoáng sản đã cung cấp khoảng 30% tổng lượng nhiên liệu nhập khẩu cho Trung Quốc. Hệ thống lý thuyết thương mại tại các quốc gia đang phát triển còn chỉ ra sự chuyển dịch từ chiến lược thay thế nhập khẩu sang chiến lược công nghiệp hóa hướng về xuất khẩu và mô hình phát triển hỗn hợp. Các khái niệm chính được vận dụng bao gồm: tự do hóa thương mại, lợi thế so sánh nguồn lực, rào cản phi thuế quan, đầu tư trực tiếp nước ngoài và cơ chế hợp tác Nam – Nam.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ các cơ sở dữ liệu định lượng thứ cấp có độ tin cậy cao của Ngân hàng Thế giới (WB), Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), Tổng cục Hải quan Việt Nam và các tài liệu chuyên khảo quốc tế. Timeline nghiên cứu bao quát số liệu lịch sử từ thập niên 1990 đến năm 2011, trọng tâm là chuỗi số liệu định lượng 2000 – 2011 và dự báo xu hướng đến năm 2020.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 54 quốc gia thuộc lục địa Châu Phi, trong đó chọn lọc mẫu phân tích sâu nhóm 10 đối tác thương mại hàng đầu của Trung Quốc (tiêu biểu như Nam Phi, Angola, Nigeria, Ai Cập, Sudan, Algeria) và nhóm 10 thị trường xuất khẩu trọng điểm của Việt Nam. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling) dựa trên các tiêu chí: quy mô kim ngạch trên 1 tỷ USD, tính đại diện địa lý khu vực và mức độ đa dạng của cơ cấu mặt hàng.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Tác giả sử dụng phương pháp duy vật biện chứng và lịch sử kết hợp với phân tích thống kê mô tả, so sánh đối chiếu, tổng hợp quy nạp và phương pháp dự báo xu hướng chuỗi thời gian kết hợp tham vấn ý kiến chuyên gia. Phương pháp này được lựa chọn vì tính ưu việt trong việc bóc tách các mối quan hệ kinh tế phức tạp, vừa giúp lượng hóa chính xác tốc độ tăng trưởng kim ngạch và dòng vốn FDI gần 15 tỷ USD, vừa giải thích thấu đáo các động cơ địa chính trị đằng sau chính sách thương mại.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô trao đổi thương mại Trung Quốc – Châu Phi ghi nhận tốc độ tăng trưởng nhảy vọt mang tính lịch sử. Kim ngạch hai chiều từ mức dưới 10 tỷ USD những năm đầu thập niên 2000 đã tăng vọt lên 166 tỷ USD vào năm 2011, biến Trung Quốc thành bạn hàng lớn nhất của Châu Phi. Số lượng quốc gia Châu Phi có kim ngạch xuất nhập khẩu trên 1 tỷ USD với Trung Quốc tăng từ 14 nước năm 2007 lên 20 nước năm 2008.

Thứ hai, dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và cam kết tín dụng đóng vai trò đòn bẩy trực tiếp thúc đẩy thương mại. Tổng vốn FDI của Trung Quốc vào Châu Phi giai đoạn 2000 – 2008 vượt 5 tỷ USD và chạm mốc gần 15 tỷ USD vào năm 2011 với hơn 2.000 doanh nghiệp Trung Quốc hoạt động tại đây. Tại Diễn đàn Hợp tác Trung – Phi, Trung Quốc đã cam kết gói tín dụng ưu đãi lên tới 20 tỷ USD, gấp đôi mức 10 tỷ USD cam kết vào năm 2009.

Thứ ba, cơ cấu mặt hàng xuất nhập khẩu phản ánh tính bổ sung cao nhưng tiềm ẩn sự bất cân xứng. Trung Quốc nhập khẩu chủ yếu dầu thô, quặng kim loại và nguyên liệu thô (chiếm trên 70% tổng giá trị nhập khẩu từ Châu Phi), đồng thời xuất khẩu sang thị trường này các mặt hàng máy móc thiết bị, hàng dệt may, điện tử gia dụng và sản phẩm công nghiệp nhẹ.

Thứ tư, vị thế thương mại của Việt Nam tại thị trường Châu Phi còn rất khiêm tốn. Năm 2010, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Châu Phi chỉ chiếm 2% tổng kim ngạch xuất khẩu quốc gia và đáp ứng chưa đầy 0,5% tổng nhu cầu nhập khẩu của lục địa này, chủ yếu tập trung vào một số mặt hàng truyền thống như gạo, hàng dệt may và giày dép.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân tạo nên bước đột phá của Trung Quốc bắt nguồn từ chiến lược tiếp cận toàn diện, kết hợp chặt chẽ giữa ngoại giao chính trị cấp cao với viện trợ không ràng buộc, ưu đãi thuế quan 0% cho gần 30 quốc gia kém phát triển và cơ chế hợp tác công – tư thông qua Hội đồng Kinh tế Trung Quốc – Châu Phi (CABC). So với Hoa Kỳ – quốc gia đạt kim ngạch 39,2 tỷ USD giai đoạn 1991 – 2001 và tập trung vào an ninh năng lượng vùng Vịnh Guinea – hay Ấn Độ với kim ngạch 45 tỷ USD năm 2010, Trung Quốc vượt trội nhờ năng lực cung cấp hàng hóa công nghiệp giá rẻ phù hợp với mức thu nhập của đại đa số người tiêu dùng Châu Phi.

Để minh họa trực quan các kết luận thực chứng, dữ liệu nghiên cứu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện biến thiên giá trị thương mại của 9 đối tác Châu Phi lớn nhất trong hai năm 2010 – 2011, kết hợp cùng bảng ma trận phân tích 10 thị trường và 10 mặt hàng xuất khẩu hàng đầu. Cách tiếp cận trực quan này làm nổi bật bức tranh tập trung hóa thị phần và khoảng trống thị trường mà các doanh nghiệp Việt Nam có thể khai thác. Tuy nhiên, việc phụ thuộc quá lớn vào xuất khẩu tài nguyên thô cũng khiến cán cân thương mại của nhiều nước Châu Phi dễ bị tổn thương trước biến động giá cả thế giới.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện khung pháp lý và ký kết các hiệp định thương mại song phương. Bộ Công Thương cùng Bộ Ngoại giao cần chủ trì đàm phán ký mới và nâng cấp ít nhất 5 hiệp định thương mại ưu đãi thuế quan, hiệp định khuyến khích bảo hộ đầu tư và hiệp định tránh đánh thuế hai lần với các đối tác lớn như Nam Phi, Ai Cập, Nigeria, Algeria trong giai đoạn 2013 – 2017. Mục tiêu hướng đến là nâng tốc độ tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu sang 7 thị trường trọng điểm Châu Phi đạt mức bình quân 15% đến 20% mỗi năm.

Thứ hai, đổi mới mô hình xúc tiến thương mại và thiết lập kênh phân phối trực tiếp. Cục Xúc tiến Thương mại phối hợp với Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam tổ chức định kỳ 3 đến 5 hội chợ triển lãm chuyên ngành mỗi năm tại các trung tâm kinh tế khu vực như Johannesburg và Cairo. Đến năm 2018, hoàn thành xây dựng 2 trung tâm giới thiệu nông sản và hàng tiêu dùng Việt Nam tại Đông Phi và Tây Phi nhằm nâng tỷ trọng hàng công nghiệp chế biến lên trên 25% trong tổng cơ cấu hàng xuất khẩu sang địa bàn.

Thứ ba, thiết lập cơ chế thanh toán liên ngân hàng và cung cấp gói bảo hiểm rủi ro tín dụng. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cần chỉ đạo các ngân hàng thương mại mở quan hệ đại lý thanh toán song phương với các ngân hàng uy tín tại Châu Phi trước năm 2016. Đồng thời, triển khai chương trình bảo hiểm tín dụng xuất khẩu với quy mô vốn hỗ trợ khoảng 300 triệu USD nhằm giảm thiểu hơn 70% nguy cơ rủi ro nợ xấu hoặc chậm thanh toán cho doanh nghiệp trong nước.

Thứ tư, tăng cường liên kết chuỗi cung ứng logistics đường biển của các hiệp hội ngành hàng. Hiệp hội Lương thực, Dệt may và Da giày cần chủ động đàm phán hợp đồng vận tải dài hạn với các hãng tàu quốc tế trong lộ trình 2014 – 2020, nhằm tiết giảm 10% đến 15% chi phí logistics, phấn đấu đưa tỷ trọng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam chiếm trên 1% tổng kim ngạch nhập khẩu của Châu Phi vào năm 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là các cơ quan quản lý Nhà nước và nhà hoạch định chính sách thuộc Bộ Công Thương, Bộ Ngoại giao, Bộ Kế hoạch và Đầu tư. Luận văn cung cấp cơ sở thực tiễn về mô hình hợp tác Diễn đàn FOCAC và gói hỗ trợ tín dụng 20 tỷ USD của Trung Quốc, hỗ trợ đắc lực cho việc xây dựng Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa Việt Nam giai đoạn 2015 – 2020 nhằm nâng thị phần xuất khẩu quốc gia tại Châu Phi vượt ngưỡng 2%.

Nhóm thứ hai là ban lãnh đạo và chuyên viên phát triển thị trường tại các doanh nghiệp xuất khẩu nông sản, dệt may, da giày, điện tử. Các doanh nghiệp có thể sử dụng dữ liệu chi tiết về 10 thị trường tiềm năng và 10 nhóm mặt hàng chủ lực để xây dựng chiến lược định giá, thâm nhập thị trường hơn 1 tỷ dân với sức mua đang gia tăng nhanh chóng.

Nhóm thứ ba là các tổ chức tài chính, ngân hàng thương mại và đơn vị tư vấn đầu tư quốc tế. Thông qua phân tích cơ chế hoạt động của Hội đồng Kinh tế Trung Quốc – Châu Phi (CABC) tại 6 quốc gia thành viên, các định chế tài chính có thể thiết kế các sản phẩm tài trợ thương mại, bảo hiểm tỷ giá và quản trị rủi ro thanh toán quốc tế hiệu quả.

Nhóm thứ tư là giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Kinh tế đối ngoại, Quan hệ quốc tế. Tài liệu đóng vai trò là nguồn tham khảo học thuật giá trị, cung cấp hệ thống lý thuyết chuẩn tắc từ Adam Smith, David Ricardo đến Heckscher – Ohlin cùng phương pháp phân tích định lượng chuỗi số liệu thương mại thực tế.

Câu hỏi thường gặp

Thương mại Trung Quốc – Châu Phi đạt mức tăng trưởng đột phá trong giai đoạn 2000 – 2011 nhờ những yếu tố nào? Sự tăng trưởng này được thúc đẩy bởi nhu cầu khổng lồ về tài nguyên năng lượng của Trung Quốc phục vụ quy mô sản xuất hơn 1,4 tỷ dân, kết hợp với các cam kết tín dụng ưu đãi lên tới 20 tỷ USD và chính sách miễn thuế nhập khẩu cho gần 30 quốc gia Châu Phi kém phát triển nhất.

Cơ cấu mặt hàng xuất nhập khẩu giữa Trung Quốc và Châu Phi có đặc trưng gì? Cơ cấu thương mại có tính bổ sung rõ rệt: Châu Phi xuất khẩu trên 70% là dầu thô, khoáng sản và kim loại màu, cung cấp khoảng 30% nhu cầu nhiên liệu nhập khẩu của Trung Quốc. Ngược lại, Trung Quốc xuất khẩu máy móc thiết bị, điện gia dụng và dệt may giá rẻ sang thị trường này.

Tại sao tỷ trọng thương mại của Việt Nam với Châu Phi năm 2010 mới chỉ chiếm 2% tổng kim ngạch xuất khẩu? Nguyên nhân chủ yếu do khoảng cách địa lý xa xôi, thiếu thông tin thị trường, hạ tầng logistics kém phát triển, cơ chế thanh toán tiềm ẩn nhiều rủi ro và các doanh nghiệp Việt Nam chưa có chiến lược tiếp cận dài hạn tại thị trường có quy mô nhập khẩu lớn này.

Mô hình Diễn đàn Hợp tác Trung – Phi (FOCAC) đem lại bài học gì cho Việt Nam? FOCAC chứng minh hiệu quả của việc kết hợp chặt chẽ giữa ngoại giao cấp cao, hỗ trợ vốn tín dụng và miễn thuế đối ứng. Việt Nam cần chủ động thiết lập các cơ chế đối thoại kinh tế định kỳ cấp chính phủ để mở đường cho doanh nghiệp tiếp cận sâu rộng vào thị trường khu vực.

Doanh nghiệp xuất khẩu cần chuẩn bị những giải pháp gì để phòng ngừa rủi ro khi giao dịch tại Châu Phi? Doanh nghiệp cần áp dụng phương thức thanh toán an toàn như thư tín dụng không hủy ngang (L/C) xác nhận bởi các ngân hàng quốc tế uy tín, mua bảo hiểm rủi ro tín dụng xuất khẩu và kiểm tra năng lực pháp lý của đối tác qua các thương vụ Việt Nam tại nước sở tại.

Kết luận

• Quan hệ thương mại Trung Quốc – Châu Phi ghi nhận sự phát triển vượt bậc với kim ngạch song phương đạt mốc 166 tỷ USD vào năm 2011, khẳng định vai trò đối tác thương mại hàng đầu tại lục địa đen.
• Chiến lược kết hợp giữa ngoại giao cấp cao, đầu tư FDI gần 15 tỷ USD, tín dụng ưu đãi 20 tỷ USD và cắt giảm thuế quan của Trung Quốc là bài học quý giá cho các nền kinh tế đang phát triển.
• Thị phần xuất khẩu của Việt Nam sang Châu Phi mới chỉ đạt khoảng 2% tổng kim ngạch năm 2010, cho thấy tiềm năng hợp tác còn rất rộng lớn chưa được khai thác tương xứng.
• Luận văn đóng góp hệ thống lý luận vững chắc và giải pháp đồng bộ từ đàm phán chính sách, đổi mới xúc tiến thương mại đến hoàn thiện hạ tầng thanh toán – logistics cho giai đoạn đến năm 2020.
• Các bộ ngành và cộng đồng doanh nghiệp cần nhanh chóng hành động, chuyển dịch từ tiếp cận tự phát sang chiến lược bài bản để gia tăng năng lực cạnh tranh và mở rộng thị phần tại thị trường Châu Phi.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận về quan hệ thương mại Trung Quốc – Châu Phi Chương 2: Thực trạng quan hệ thương mại Trung Quốc – Châu Phi Chương 3: Bài học kinh nghiệm rút ra từ quan hệ thương mại Trung Quốc – Châu Phi và mô ̣t số bài ho ̣c áp du ̣ng đố i với Viê ̣t Nam trong phát triể n quan hê ̣ thương ma ̣i với Châu Phi 5 z CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUAN HỆ THƢƠNG MẠI TRUNG QUỐC - CHÂU PHI 1. Thuyết tự do thƣơng mại Ra đời vào khoảng nửa cuối thế kỷ XVIII, thuyết Tự do thương mại phát triển thịnh hành vào thế kỷ XIX trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ nhất tại Tây Âu và Bắc Mỹ. Đây là thời kỳ chủ nghĩa tư bản bắt đầu bành trướng kinh tế ra bên ngoài, tăng cường khai thác thuộc địa và trao đổi với nhau thương mại giữa các nước tư bản với nhau. Vào cuối thế kỷ XVIII, nhờ cuộc cách mạng công nghiệp và kết quả tích luỹ tư bản ở giai đoạn trước qua chính sách Trọng thương, nước Anh đã xây dựng được một nền công nghiệp có khả năng cạnh tranh cao hơn so với hai đối thủ chính là Pháp và Phổ.

Thị trường Anh và các nước thuộc địa không đủ sức tiêu thụ hàng hoá của Anh đang trên đà cất cánh và cũng không đáp ứng được nhu cầu về nguyên, nhiên liệu và lương thực cần thiết, do đó Anh phải ra sức tìm kiếm thị trường mới. Sự ra đời của thuyết Tự do thương mại đã hỗ trợ cho việc mở rộng thị trường quốc tế của Anh. Bắt đầu từ Anh, chủ nghĩa Tự do thương mại dần dần lan sang các nước Tây Âu như Hà Lan, Pháp, Đức. Tuy nhiên, mức độ áp dụng những quan điểm này ở các nước, ở các thời kỳ lịch sử khác nhau và đưa lại kết quả cũng khác nhau.

Trong đó có học thuyết của Adam Smith với lý thuyết về “Bàn tay vô hình”; học thuyết của Keynes với lý thuyết “Bàn tay hữu hình” và học thuyết của trường phái chính hiện đại “Kinh tế hỗn hợp” của Samuelson. Lý thuyết “Bàn tay vô hình” của Adam Smith Lý thuyết về “Bàn tay vô hình” của Adam Smith có ảnh hưởng rất sâu rộng và bền vững đến đời sống lý luận và chính sách kinh tế ở nhiều nước trên thế giới, đặc biệt ở các nước phương Tây vào cuối thế kỷ XVII đến đầu những năm 30 của thế kỷ XX. Smith đưa ra lý thuyết này trong tác phẩm lớn nhất của mình “Nguồn 6 z gốc của cải của các dân tộc hay gọi là sự giàu có của các dân tộc”, công bố đầu tiên vào năm 1776. Với tư tưởng tự do kinh tế, Adam Smith cho rằng, xã hội là sự liên minh những quan hệ trao đổi.

Chỉ có trao đổi và thông qua việc thực hiện những quan hệ trao đổi thì nhu cầu của con người mới được thoả mãn. “Hãy đưa cho tôi cái mà tôi cần, tôi sẽ đưa cho anh cái mà anh cần”. Khi tiến hành trao đổi sản phẩm lao động của nhau cho nhau thì con người bị chi phối bởi lợi ích cá nhân của mình. Mỗi người chỉ biết tư lợi và chạy theo tư lợi.

Nhưng khi chạy theo tư lợi thì con người tham gia vào hoạt động kinh tế còn chịu sự tác động của “bàn tay vô hình”. Với tác động này, con người tham gia vào hoạt động kinh tế vừa chạy theo tư lợi lại vừa đồng thời thực hiện một nhiệm vụ không nằm trong dự kiến, đó là đáp ứng lợi ích chung của xã hội. Smith, “Bàn tay vô hình” đó là sự hoạt động của các quy luật kinh tế khách quan hay là một “trật tự tự nhiên”.