mở đầu cho sự điều chỉnh chính sách Triều Tiên của Hàn Quốc là Tổng thống Pak Chung Hee. Sau khi đạt được sự phát triển mạnh mẽ về kinh tế nhờ “chính sách đệ nhất kinh tế”, trong bối cảnh tình hình quan hệ quốc tế và khu vực những năm 1970 có nhiều biến đổi sâu sắc, chính quyền Pak đã có sự điều chỉnh chính sách chuyển sang thực hiện chính sách đối ngoại mở rộng, tích cực can dự với Triều Tiên và bắt đầu thừa nhận sự tồn tại hai chính thể trên Bán đảo. Trong diễn văn kỷ niệm 25 năm ngày giải phóng Triều Tiên khỏi ách thống trị của Nhật Bản, lần đầu tiên Tổng thống Pak Chung Hee đã tuyên bố rằng Hàn Quốc sẵn sang cùng tồn tại hòa bình và chuẩn bị đưa ra các biện pháp thực tế nhằm mục đích tháo bỏ những rào chắn giả tạo giữa hai miền, đồng thời cũng đề nghị Triều Tiên nên thay đổi sự đối đầu quân sự thù địch bằng cạnh tranh kinh tế-xã hội. Có thể nói, chính sách mới của chính quyền Pak Chung Hee mặc dù chưa tạo ra được bước đột phá trong quan hệ Nam - Bắc nhưng nó đã mở ra một hướng đi mới cho các chính quyền sau đó.
Những diễn biến mới của tình hình thế giới và khu vực Đông Bắc Á trong những thập niên cuối của thời kỳ Chiến tranh Lạnh khiến cho khả năng thống nhất hai miền bằng bạo lực ngày càng trở nên khó thực hiện. Hơn nữa, 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com sự đối lập về ý thức hệ, về chế độ, về con đường phát triển. khó có thể thúc đẩy hai miền Nam - Bắc đi nhanh đến thống nhất về mặt chính trị. Vì vậy, trước hết, cùng giao lưu, thống nhất về kinh tế, xã hội, văn hóa sau đó thống nhất về chính trị đã trở thành cách tiếp cận thực tế nhất của chính phủ Hàn Quốc.
Năm 1982, Tổng thống Chun Đô Hoan công bố “Công thức thống nhất hòa bình mới” hay còn gọi là “Công thức hòa giải dân tộc và thống nhất dân chủ”. Đối với Triều Tiên, Tổng thống Chun cho rằng “quan hệ không bình thường” giữa hai miền Nam – Bắc sẽ chấm dứt và được thay thế bằng “các cuộc tiếp xúc bình thường nhằm thúc đẩy sự thịnh vượng quốc gia”. Các cuộc tiếp xúc này dựa trên các quan hệ bình thường hóa một cách đầy đủ và nên mở rộng phạm vi trao đổi và hợp tác Nam – Bắc bao gồm các lĩnh vực thương mại, giao thông, viễn thông và các lĩnh vực khác. Và trên thực tế, chính phủ Hàn Quốc đã đưa ra một loạt đề nghị với Triều Tiên về việc tiến hành trao đổi các phái đoàn cấp cao chuẩn bị cho cuộc gặp thượng đỉnh giữa các nhà lãnh đạo hai nước.
Mặc dù kết quả đạt được trong giai đoạn này còn hạn chế nhưng bước đầu đã có được sự đồng ý và hợp tác của phía Triều Tiên. Cuối thập niên 1980, cơ cấu Chiến tranh Lạnh bắt đầu rạn nứt và xu hướng hòa giải, hợp tác ngày càng nổi trội. Điều này đã tạo ra môi trường thuận lợi cho quá trình thống nhất Triều Tiên và Hàn Quốc cũng nhận thấy rằng sự đối đầu căng thẳng giữa hai miền cần phải chấm dứt hoàn toàn. Tiếp tục mở rộng chính sách của Tổng thống Chun Đô Hoan, người kế nhiệm là Rô Tê U đã đưa ra chính sách “ngoại giao phương Bắc” với nội dung chủ yếu nhằm cải thiện quan hệ với các nước xã hội chủ nghĩa và thúc đẩy hòa giải, hợp tác với Triều Tiên trong khi vẫn duy trì liên minh an ninh với Mỹ.
Trong tuyên bố đặc biệt về quyền dân tộc tự quyết, thống nhất và thịnh vượng ngày 7/7/1988, Tổng thống Rô đã gắn vấn đề chia cắt bán đảo không phải với “bản 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chất của hệ thống chính trị Triều Tiên và chính sách hiếu chiến của các nhà lãnh đạo Triều Tiên mà là gắn với thực tế là cả hai miền Nam và Bắc đều coi nhau như kẻ thù”. Đồng thời, ông cũng cho rằng, Hàn Quốc cần phải nghĩ đến quan hệ Nam – Bắc không chỉ đơn giản là một quan hệ đối tác bình thường để có thể tiến tới sự thịnh vượng chung. Trên cơ sở nhận thức như vậy, chính phủ Hàn Quốc đã đưa ra chính sách 6 điểm đối với Triều Tiên, trong đó, điểm quan trọng nhất là Hàn Quốc không chỉ công nhận mà còn không xem chế độ Triều Tiên là kẻ thù, mà còn, coi Triều Tiên là thành viên trong cộng đồng dân tộc Triều Tiên, một “đối tác chân thành”, quan trọng của Hàn Quốc trong việc giải quyết vấn đề Triều Tiên. Đây có thể nói là một bước ngoặt quan trọng trong việc nhìn nhận về chế độ ở miền Bắc của Chính phủ Hàn Quốc.
Với cách tiếp cận này, chính phủ Hàn Quốc đã thành công trong việc khiến Bình Nhưỡng thay đổi thái độ và điều chỉnh chính sách của mình đối với Hàn Quốc. Cuộc đối thoại giữa Hàn Quốc và Triều Tiên ở cấp bộ trưởng và sau này được nâng lên cấp Thủ tướng đã được nối lại bắt đầu từ năm 1990. Thập kỷ hậu Chiến tranh Lạnh đánh dấu sự điều chỉnh chính sách đối ngoại của nhiều quốc gia, trong đó có Hàn Quốc. Sự phát triển trong quan hệ Hàn – Triều do đó lại tiếp tục chịu ảnh hưởng từ những thay đổi trong chính sách Triều Tiên của Hàn Quốc.
Tổng thống Hàn Quốc đầu tiên của thời kì hậu Chiến tranh Lạnh là Kim Young Sam trong chính sách Triều Tiên của mình đã đưa ra mục tiêu cơ bản là nhằm chuyển hóa chế độ cộng sản ở miền Bắc, thực hiện thống nhất đất nước. Dưới chính quyền Kim Young Sam, lợi ích của Hàn Quốc là phải chuyển hóa quan hệ đối đầu, căng thẳng giữa hai miền sang đối thoại hòa bình; khuyến khích Triều Tiên cải cách và mở cửa, từ đó từ bỏ chính sách thù địch “cộng sản hóa” miền Nam và tích cực tham gia vào các phong trào chung của thế giới. Trong diễn văn kỉ niệm ngày giải phóng 15/08/1994, Tổng thống Kim đã đề nghị Triều Tiên từ bỏ chiến lược cộng sản 22 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hóa miền Nam và đề nghị Triều Tiên tiến hành cải cách, kể cả việc cải thiện nhân quyền. Hàn Quốc cũng hứa sẽ ra sức giúp đỡ và hợp tác với miền Bắc thực hiện cải cách.
Đây có thể nói là một sự điều chỉnh khá tích cực của chính quyền dân sự mới lên cầm quyền ở Hàn Quốc. Điều đó chỉ ra rằng, con đường để đi đến thống nhất hai miền phải bằng con đường hòa bình và hợp tác. Điều này hoàn toàn phù hợp với xu thế chung trên thế giới đang chuyển từ hình thức đối đầu sang đối thoại và hợp tác, đã có tác động không nhỏ đến quan hệ hai miền Nam – Bắc. Tuy nhiên, sau đó, trước những thách thức do Triều Tiên gây ra (khủng hoảng hạt nhân, đụng độ trên biển…) chính quyền Kim Young Sam chuyển hướng cho rằng Triều Tiên là kẻ thù nguy hiểm, chính vì thế đã điều chỉnh chính sách của mình với nhiệm vụ hàng đầu là phải đảm bảo an ninh tối đa, giảm căng thẳng, ngăn chặn một cuộc chiến tranh có thể bùng nổ trên bán đảo.
Mặt khác, Hàn Quốc cũng thực hiện chính sách can dự với Triều Tiên để thực hiện thống nhất, tức là khuyến khích sự thay đổi trong chế độ Triều Tiên. Chính quyền Seoul cho rằng, nếu sự thay đổi đó diễn ra nhanh chóng và hòa bình thì có thể mọi việc sẽ tốt đẹp. Nhưng ngược lại, mọi cố gắng muốn cô lập Triều Tiên và chờ đợi sự sụp đổ bất ngờ sẽ là vô cùng nguy hiểm. Sự rối loạn ở miền Bắc có thể đem đến nguy cơ một cuộc xung đột vũ trang.
Vì vậy, Seoul vừa trực tiếp, vừa gián tiếp lôi kéo Triều Tiên tham gia đối thoại để giải quyết các vấn đề của cả hai bên. Sáng kiến thiết lập cơ chế đàm phán bốn bên (Mỹ, Trung Quốc, Hàn Quốc, Triều Tiên) được đánh giá có ý nghĩa tích cực nhằm cải thiện tình hình quan hệ hai miền đang căng thằng, bế tắc. Có thể nói, sự cải thiện quan trọng nhất trong quan hệ giữa hai miền đó là cuộc gặp thượng đỉnh năm 2000. Đây là kết quả của chính sách Triều Tiên tích cực dưới chính quyền Kim Dea Jung.
Rõ ràng việc Hàn Quốc nhấn mạnh khía cạnh an ninh quân sự trong chính sách đối với Triều Tiên ngày càng trở 23 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nên không phù hợp với xu thế hòa bình, ổn định, hợp tác trên thế giới và khu vực. Bởi vậy, khi lên cầm quyền, tổng thống Kim Dea Jung đã có sự điều chỉnh sang một chính sách mới cải thiện quan hệ với Triều Tiên với tên gọi “Chính sách Ánh dương”. Trong đó nêu rõ: mục tiêu của chính quyền của ông là cùng tồn tại hòa bình, hòa giải và hợp tác với Triều Tiên chứ không phải là thống nhất ngay lập tức. Thống nhất là mục tiêu lâu dài và là nhiệm vụ của các thế hệ sau này.
Để đạt được các mục tiêu trên, chính quyền Seoul đã đưa ra ba nguyên tắc cơ bản là không tha thứ bất cứ hành vi khiêu khích vũ trang nào từ phía Triều Tiên, không có ý định thống nhất bằng cách gây phương hại hoặc sát nhập Triều Tiên và tích cực thúc đẩy hòa giải và hợp tác giữa hai miền. Có thể nói rằng, chính sách hòa giải và hợp tác của Kim Dea Jung là một trong những nhân tố tích cực đã làm thay đổi tư duy của chính thể Bình Nhưỡng. Triều Tiên sau một thời gian dài đóng cửa đã bắt đầu mở cửa với cộng đồng quốc tế. Điều này đã có tác động tích cực đến tiến trình hòa giải quan hệ hai miền với việc làm giảm đáng kể các xung đột Nam-Bắc.
Mặc dù trong Tuyên bố chung giữa hai miền không đề cập trực tiếp đến các vấn đề như giảm căng thẳng về đối đầu quân sự nhưng hai bên đã ngừng tuyên truyền chống phá khiêu khích nhau dọc theo giới tuyến quân sự. Tiếp đó, hai bên đã tiến hành các cuộc đàm phán cấp Bộ trưởng quốc phòng và cấp chuyên viên bàn về hợp tác trong lĩnh vực quân sự và đưa ra các biện pháp cụ thể nhằm giảm bớt căng thẳng như thiết lập một “Khu vực kiểm soát chung Nam- Bắc” tạo cơ sở pháp lý cho việc sử dụng hòa bình khu vực giới tuyến phi quân sự.