Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU Quan hệ chính trị, kinh tế Ấn Độ - Myanmar đã được các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước quan tâm ở những mức độ khác nhau. Trên cơ sở những công trình và tài liệu tiếp cận được, chúng tôi nhận thấy vấn đề này đã được đề cập đến ở một số góc độ như sau: 1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài Ở nước ngoài, trên cơ sở nguồn tài liệu chúng tôi tiếp cận được, luận án bước đầu nhìn nhận một số vấn đề liên quan với hai nhóm nội dung sau: 1. Các công trình nghiên cứu chính sách đối ngoại của Ấn Độ và Myanmar Là một nước lớn, có vai trò quan trọng ở châu Á và thế giới, từ đầu thập niên 90 của thế kỷ XX, chính sách đối ngoại của Ấn Độ, đặc biệt là Chính sách Hướng Đông đã thu hút sự quan tâm của các học giả nước ngoài.
Trong những bài viết: India’s ‘Look East’ Policy - the Emerging Discourse (FPRC Journal, No.8, Foreign Policy Research Centre, New Delhi, India, 2011) của tác giả Khriezo Yhome; Look East Policy (International Journal of Advancements in Research and Technology Volume 2, Issue 5, 2013) của tác giả A.Sundaram; Some New Thoughts on India’s Look East Policy (IPCS Issue Brief, No.54, Institute of Peace and Conflict Studies, New Delhi, India, 2007) của tác giả Baladas Ghoshal, các nội dung của Chính sách Hướng Đông từ mục tiêu, đối tượng, chính sách và tác động, đã được đề cập khá chi tiết. Ở một số góc độ nghiên cứu, Myanmar được đề cập là một trong những quốc gia đóng vai trò quan trọng trong Chính sách Hướng Đông. Đây là nguồn tài liệu quan trọng cho chúng tôi trong quá trình nghiên cứu chính sách đối ngoại của Ấn Độ đối với Myanmar. Về Myanmar trong chính sách đối ngoại của Ấn Độ, có bài viết India’s Myanmar Policy: A Dilemma between Realism and Idealism (IPCS Speccial Report No.37, Institute of Peace and Conflict Studies, 2007) của học giả Yogendra Singh.
Bài viết đã phân tích vị trí nước đệm của Myanmar giữa hai cường quốc châu Á là Ấn Độ và Trung Quốc; là đất nước có nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú, đặc biệt là tài nguyên năng lượng. Đó là những nhân tố khiến Ấn Độ cân nhắc, lựa chọn trong việc 8 thiết lập quan hệ với Myanmar. Một bài viết khác của tác giả Grareth Price, India’s Policy towards Burma (Asia ASP 2013/02, Chatham House, London, 2013) đã phân tích những lợi ích của Ấn Độ trong quan hệ với Myanmar và chính sách của Ấn Độ để phát triển mối quan hệ đó. Những bài viết này có góc nhìn đa dạng, nhấn mạnh nhân tố tác động và vị trí chiến lược của Myanmar trong quá trình thực thi Chính sách Hướng Đông của Ấn Độ.
Đây là những yếu tố quan trọng, nhưng không phản ánh toàn diện bản chất của chính sách đối ngoại Ấn Độ đối với Myanmar và mối quan hệ song phương giữa hai nước. Cuốn sách Chính sách đối ngoại của Ấn Độ trong quan hệ với các nước láng giềng của tác giả J. Dixit được Nhà xuất bản Lý luận chính trị xuất bản năm 2015, đã phân tích chính sách đối ngoại của Ấn Độ sau Chiến tranh lạnh và mối quan hệ giữa Ấn Độ với các nước láng giềng. Tác giả đã phân tích, luận giải các nhân tố tác động đến mối quan hệ giữa Ấn Độ với các nước láng giềng, trong đó có Myanmar.
Nội dung quan hệ Ấn Độ - Myanmar trình bày hết sức ngắn gọn, chủ yếu là chính sách của Ấn Độ đối với Myanmar đến năm 2012. Chính sách đối ngoại của Myanmar có liên quan đến quan hệ với Ấn Độ cũng đã được đề cập trong một số công trình. Công trình Burmar and Its Neighbours, (1998), các tác giả Lintner, Bertil đã trình bày chính sách đối ngoại của Miến Điện từ sau ngày độc lập, đồng thời nhấn mạnh cơ sở cho mối quan hệ Miến Điện với Ấn Độ là những tương đồng về văn hóa, lịch sử giữa hai nước. Chính sách của Myanmar đối với Ấn Độ trước năm 1998 được đề cập ngắn gọn, chưa phản ánh những chuyển biến về chất trong quan hệ hai nước.
Cuốn sách Challenges to Democratization in Burma: Perspectives on Multilateral and Bilateral Responses, International Institute for Democracy and Electoral Assistance, Sweden, 2001 viết về chính sách đối ngoại của Myanmar. Cuốn sách đã phân tích quá trình dân chủ hóa ở Myanmar và chính sách của Myanmar đối với các nước láng giềng như Bangladesh, Trung Quốc, Thái Lan, Ấn Độ; các nước ASEAN; chính sách của Mỹ, Nhật Bản, EU… đối với nước này. Trong đó, quan hệ Myanmar - Ấn Độ cũng được đề cập khái lược trên một số lĩnh vực chủ yếu từ năm 9 1991 đến năm 2001. Các công trình nghiên cứu đề cập đến quan hệ chính trị, kinh tế Ấn Độ - Myanmar Là hai quốc gia láng giềng có nhiều nét tương đồng về lịch sử, văn hóa, chính sách đối ngoại, mối quan hệ giữa Ấn Độ và Myanmar đã được đông đảo các học giả nước ngoài quan tâm nghiên cứu.
Công trình India - Myanmar Relations: Changing Contours (Routledge Taylor and Francis Group, India, 2006) của tác giả R. Bhatia đã trình bày mối quan hệ giữa Ấn Độ với Myanmar từ những năm 90 của thế kỷ XX đến năm 2006, đồng thời phân tích và nhấn mạnh tầm quan trọng của mối quan hệ này như là một trong những động lực phát triển của khu vực. Công trình India - Myanmar Relations (2012) của tác giả Ashraf Fahmida (Institute of Strategic Studies, Islamabad) đã phân tích những nhân tố tác động, các giai đoạn phát triển của mối quan hệ giữa hai nước từ sau khi Myanmar giành được độc lập từ năm 1948 đến năm 2012. Công trình là một bức tranh khá toàn diện về mối quan hệ hai nước trong những năm sau khi hai nước giành được độc lập, nhưng chưa đi sâu vào quan hệ chính trị, kinh tế của hai nước từ sau năm 1991, chưa đề cập đến giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ sau năm 2012.
Công trình India - Myanmar Connectivity: Current Status and Future Prospects (KW Publishers Pvt Ltd New Delhi, 2013) của tác giả Prabir De và Jayanta Kumar Ray phác họa mối quan hệ của hai nước trên các lĩnh vực thương mại và đầu tư trong giai đoạn 2000 - 2011. Với cách tiếp cận mang tính dự báo của chính trị học, công trình này phác thảo một bức tranh với những tồn tại, thách thức và triển vọng của mối quan hệ này trong giai đoạn chuyển đổi của Myanmar và sự điều chỉnh chính sách của Ấn Độ đến năm 2011. Quan hệ Ấn Độ - Myanmar cũng được đề cập trong các luận án tiến sĩ của nhiều học giả như: “India-Myanmar strategic relations: since independence” (Department of defence and Strategic Studies, University of Allahabad, 2017) của Yasharth Gautam; “Geo-Strategic importance of Myanmar and India’s Security” (Department of defence and Strategic Studies Maharshi Dayanand University of Haryana, 2016) của 10 tác giả Ruchika Singla; “India-Myanmar relations in the context of Emerging Asian Geo-Politcs” (Department of Political Science University of Allahabad, 2017) là nghiên cứu của tác giả Vinai Kumar… Vị trí chiến lược của Myanmar đối với Ấn Độ, vị trí của mối quan hệ này trong bàn cờ địa chính trị châu Á được nhìn nhận dưới góc độ chính trị học được phân tích tương đối chi tiết. Ngoài ra, quan hệ Ấn Độ - Myanmar còn được đề cập trong các bài viết như: India - Myanmar Relations (1998-2008): A Decade of Redefining Bilateral Ties (2009) của Khriezo Yhome trình bày mối quan hệ giữa Ấn Độ và Myanmar giai đoạn 1998 - 2008, trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, quân sự, đầu tư…; India - Myanmar Relations: Triumph of Pragmatism (2011) của tác giả Bibhu Prasad Routray đã phân tích mối quan hệ hai nước trên cơ sở sự tính toán trong chính sách đối ngoại của Ấn Độ giữa chủ nghĩa lý tưởng và chủ nghĩa thực dụng.
Đồng thời tác giả cũng nêu lên năm lý do thúc đẩy Ấn Độ thiết lập quan hệ trở lại với Myanmar. Một số bài viết đi sâu vào nghiên cứu một số lĩnh vực riêng biệt trong quan hệ hai nước như: “Myanmar’s Security Cooperation with Myanmar: Prospect and Retrospect” (2013) của C.Raja Mohan; “India-Myanmar Economic Relations” (2013) của C. Kuppuswanmy; India and Myanmar: “Choices for Military Cooperation” (2012) của tác giả V.Sakhuja… Các bài viết trên hoặc là chú trọng phân tích vị trí của Myanmar trong chính sách đối ngoại của Ấn Độ từ năm 1991 đến trước năm 2012; hoặc là đi sâu nghiên cứu quan hệ hai nước trong các lĩnh vực kinh tế, an ninh - quốc phòng… Bên cạnh các công trình nghiên cứu trực tiếp, quan hệ Ấn Độ - Myanmar cũng được đề cập trong các công trình nghiên cứu quan hệ Ấn Độ - ASEAN. Ayoob Mohammed trong công trình India and Southeast Asia: Indian Perception and Policies (1990) đã phân tích cơ sở hoạch định chính sách đối ngoại của Ấn Độ, tầm quan trọng của khu vực Đông Nam Á trong chính sách đối ngoại của New Delhi.
Đặc biệt tác giả đã tập trung phân tích mối liên kết mang tính lợi ích của Ấn Độ với Đông Nam Á, về chiến lược cũng như kinh tế và an ninh khu vực. Các bài viết khác như: India - ASEAN relations: Analysing Regional Implications (2009) của Mohit Anand; Economic and Political Cooperation between India and East Asia: The Emerging Perspective (2017) của A.Chakraborty đã trình bày quan hệ Ấn Độ với khu vực Đông 11 Nam Á về kinh tế, chính trị và tác động của mối quan hệ này trong sự điều chỉnh chính sách đối ngoại của Ấn Độ, trong đó có đề cập tới quan hệ Ấn Độ - Myanmar. Sự cạnh tranh chiến lược giữa Ấn Độ và Trung Quốc tại Myanmar, mối quan hệ Myanmar với Trung Quốc và tác động của nó đối với Ấn Độ là chủ đề hấp dẫn thu hút sự quan tâm của các nhà nghiên cứu. Trong bài viết “India - Myanmar - China Relations” (2014) tác giả R.
Hariharan đã phân tích vị trí chiến lược của Myanmar trong sự trỗi dậy của hai cường quốc lớn là Ấn Độ và Trung Quốc, cho rằng trong khi quan hệ Trung Quốc - Myanmar đã gắn bó chặt chẽ thì quan hệ Ấn Độ - Myanmar còn khá mờ nhạt. Bài viết cũng chỉ ra các phương cách mà Ấn Độ cần tiến hành để thắt chặt quan hệ với Myanmar trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược với Trung Quốc. Trong bài viết China and India's competitive relations with Myanmar (2008), tác giả Hong Zhao đã đề cập cạnh tranh giữa Trung Quốc và Ấn Độ trong quan hệ với Myanmar trên tất cả các lĩnh vực. Đây là những tư liệu cần thiết cho luận án khi nghiên cứu tác động, vị trí của nhân tố Trung Quốc trong quan hệ Ấn Độ - Myanmar, lý giải các ưu tiên trong chính sách đối ngoại của mỗi nước trước nhân tố Trung Quốc.